U-2 olayı ve Berlin Duvarı: yumuşamadan önceki son sert yıllar
MEB 12. sınıf · Soğuk Savaş Dönemi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaBerlin Ablukası nedir, Almanya ne zaman ikiye bölündü?Bağlantılı konudan (Soğuk Savaş dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Berlin Ablukası, SSCB'nin Haziran 1948'de Batı Berlin'e giden kara ve demiryollarını kapatmasıdır; ABD ve İngiltere şehri yaklaşık on bir ay hava köprüsüyle besledi ve SSCB Mayıs 1949'da ablukayı kaldırdı. Kriz Almanya'nın bölünmesini kesinleştirdi: 1949'da batıda Federal Almanya Cumhuriyeti, doğuda Alman Demokratik Cumhuriyeti kuruldu.
Berlin Ablukası ve iki Almanya
✎Konu anlatımı
1960 U-2 olayı nedir, Berlin Duvarı neden ve ne zaman yapıldı?
Kısa cevap: U-2 olayı, ABD'ye ait bir U-2 casus uçağının 1 Mayıs 1960'ta SSCB topraklarında düşürülmesidir; olay Paris Zirvesi'ni dağıttı ve uçağın bağlı olduğu birlik Türkiye'de (İncirlik) konuşlu olduğu için Türk–Sovyet ilişkilerini de gerdi. Berlin Duvarı ise Doğu Almanya'dan Batı'ya kaçışları durdurmak için 13 Ağustos 1961'de örülmeye başlandı.1960'ların ilk iki yılı, Soğuk Savaş'ın bir kez gökyüzünde, bir kez de bir şehrin ortasında ne kadar ısınabileceğini gösterdi.
Hatırlarsan Stalin'in ölümünden sonra SSCB'nin başına geçen Kruşçev, kapitalist dünyayla savaşmadan rekabet etmeyi, yani “barış içinde bir arada yaşamayı” savunuyordu. 1959'da ABD'yi ziyaret etti ve Mayıs 1960'ta Paris'te ABD, SSCB, İngiltere ve Fransa liderlerinin buluşacağı bir zirve kararlaştırıldı. Ama perde arkasında güvensizlik sürüyordu: ABD, Sovyet füze üslerini çok yüksekten fotoğraflayabilen U-2 casus uçaklarıyla SSCB'yi gözetliyordu.
Gökyüzünden düşen zirve
1 Mayıs 1960'ta pilot Francis Gary Powers'ın kullandığı U-2, SSCB'nin içlerinde bir karadan havaya füzesiyle düşürüldü. ABD önce kaybolan bir “hava durumu uçağı”ndan söz etti; Kruşçev uçağın enkazını ve pilotun canlı yakalandığını açıklayınca casusluğu kabul etmek zorunda kaldı. Kruşçev'in özür istemesiyle Paris Zirvesi daha başlamadan dağıldı. Powers, 1962'de bir Sovyet casusuyla takas edilerek ülkesine döndü.
Olayın bir de Türkiye boyutu vardı. U-2 uçaklarının bağlı olduğu birlik Adana'daki İncirlik üssünde konuşluydu. Kruşçev bu uçuşlara topraklarını açan ülkeleri açıkça uyardı ve Türkiye'ye de protesto notası verildi. U-2 olayı böylece Türk–Sovyet ilişkilerini gerdi ve topraklarındaki ABD üslerinin Türkiye'yi süper güçlerin çekişmesinde bir hedef hâline getirebileceğini gösterdi.
Viyana: iki liderin ilk buluşması
1961'de Beyaz Saray'a genç bir başkan geldi: John F. Kennedy. Haziran 1961'de Kennedy ile Kruşçev Viyana'da ilk kez yüz yüze görüştü. Görüşmeden somut bir sonuç çıkmadı; Kruşçev, Berlin konusunda Batı'ya geri adım attırabileceğini düşünerek ayrıldı ve birkaç hafta sonra Berlin'de beklenmedik bir adım atıldı. Yine de iki süper gücün liderlerinin aynı masaya oturması, sonraki yılların diyaloğu için bir başlangıçtı; bazı kaynaklar yumuşamayı bu buluşmayla başlatır.
Bir gecede örülen duvar
Hatırlarsan 1949'da iki Almanya kurulmuş, Berlin de ikiye bölünmüştü. Ama şehrin içindeki sınır geçilebiliyordu: Doğu Almanya'dan milyonlarca kişi, özellikle gençler ve meslek sahibi insanlar, Batı Berlin üzerinden Batı'ya göç etti. Bu kanama Doğu Almanya'nın ekonomisini ve itibarını tehdit ediyordu. 13 Ağustos 1961 gecesi Doğu Alman askerleri şehri önce dikenli tellerle ikiye ayırdı, ardından beton bir duvar yükseldi. Batı kınadı ama müdahale etmedi. Berlin Duvarı, Churchill'in sözünü ettiği Demir Perde'nin gözle görülen simgesi oldu ve 1989'a kadar ayakta kaldı.
Nasıl sorulurU-2 olayının Türkiye'ye etkisi sorulur; cevap Türk–Sovyet ilişkilerinin gerilmesidir.
TuzakBerlin Duvarı'nı Berlin Ablukası ile aynı yıla koyan şıktır: abluka 1948, duvar 1961. Duvarı ören Doğu Almanya'dır, Batılılar değil.
Sınavda işaretleU-2'nin Türkiye ile bağı sorulursa İncirlik'i işaretle; uçağın birliği oradaydı, ama 1 Mayıs 1960 uçuşu Pakistan'daki Peşaver'den kalktı.
⇄Bilgi eşleştirme ad → olay
?Soru çöz
Berlin Duvarı'nın 1961'de örülmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?