Şapka Kanunu: bir başlığın neden kanunla değiştirildiği
MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAtatürk inkılapları hangi alanlarda yapıldı, hangi ilkelerle ilişkilidir?Bağlantılı konudan (Eğitim ve kültür devrimleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Atatürk inkılapları siyasi, hukuk, eğitim-kültür, toplumsal ve ekonomi olmak üzere beş alanda toplanır. Her inkılap bir ya da birkaç ilkeyle ilişkilendirilir: halifeliğin kaldırılması laiklikle, Türk Tarih ve Türk Dil kurumları milliyetçilikle, Millet Mektepleri ve Halkevleri halkçılıkla, Beş Yıllık Sanayi Planı devletçilikle, Harf Devrimi ve Üniversite Reformu inkılapçılıkla bağlıdır.
İnkılapların alanları ve ilkeler
✎Konu anlatımı
Şapka Kanunu ne zaman çıkarıldı, amacı nedir?
Kısa cevap: Şapka Kanunu 25 Kasım 1925'te TBMM'de kabul edildi. Mustafa Kemal'in Ağustos 1925'teki Kastamonu-İnebolu gezisinde şapkayı halka tanıtmasının ardından çıkarılan kanunla fesin yerini şapka aldı. Amaç, dış görünüşte çağdaş dünyayla uyum sağlamak ve fesin simgelediği eski zihniyetten kopmaktı.Fes, 1829'da Osmanlı'ya bir yenilik olarak girmişti; yüz yıl sonra ise eskinin simgesi olarak çıkarıldı.
Hatırlarsan II. Mahmut, sarığın yerine fesi getirerek kıyafette ilk büyük değişikliği yapmıştı. Cumhuriyet'in ilk yıllarında ise fes, Osmanlı'yla ve eski düzenle özdeşleşmiş bir simgeydi. Mustafa Kemal için başlık bir moda meselesi değildi: dışarıdan bakıldığında çağdaş bir toplum görünmek, içeride de çağdaş düşünmenin bir parçasıydı. O, bu düşünceyi “medeni ve milletlerarası kıyafet” sözüyle anlatıyordu.
Önce tanıtım, sonra kanun
Mustafa Kemal Ağustos 1925'te Kastamonu ve İnebolu'ya gitti ve halkın karşısına ilk kez şapkayla çıktı. Yaptığı konuşmalarda şapkanın neden giyilmesi gerektiğini anlattı. Eylül'de hükümet, devlet memurlarına şapka giyme zorunluluğu getirdi. Ardından Şapka Kanunu 25 Kasım 1925'te Meclis'te kabul edildi ve şapka bütün erkekler için genel başlık oldu.
Kanun her yerde sessizce karşılanmadı. Hatırla, ülke Takrir-i Sükûn dönemindeydi: Şeyh Sait Ayaklanması'nın üzerinden bir yıl bile geçmemişti ve bazı şehirlerde çıkan şapka karşıtı gösteriler İstiklal Mahkemelerinde yargılandı. Bu tepkilere çok partili hayat denemelerini anlattığımız bölümde değinmiştik; burada önemli olan, kanunun geri adım atılmadan uygulanmasıdır.
1934: kıyafet düzenlemesi tamamlanıyor
3 Aralık 1934'te çıkarılan Bazı Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun, din adamlarının dinî kıyafetlerini yalnız ibadet yerlerinde ve ayinlerde giyebileceğini düzenledi. Her din ve mezhebin hükümetçe tanınan bir ruhani lideri bu sınırlamanın dışında tutuldu; Diyanet İşleri Reisi, Rum ve Ermeni patrikleri ile Hahambaşı bu izni alanlar arasındaydı. Böylece dinî kıyafet, sokaktaki bir ayrıcalık ve nüfuz işareti olmaktan çıktı.
Nasıl sorulurŞapka Kanunu'nun amacı ya da ilgili olduğu ilke sorulur; cevap çağdaşlaşma, inkılapçılıktır.
TuzakTuzak şık “ticari ilişkileri kolaylaştırmak”tır; o, takvim, saat ve ölçü düzenlemelerinin amacıdır.
⇄Bilgi eşleştirme kıyafet inkılabı
?Soru çöz ÖSYM tarzı
25 Kasım 1925 tarihli Şapka Kanunu ile öncelikle aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?