Atatürk dönemi dış politikanın ilkeleri: “Yurtta sulh, cihanda sulh”
MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaLozan Antlaşması'nın önemi nedir, Misak-ı Millî'den hangi tavizler verildi?Bağlantılı konudan (Büyük Taarruz'dan Lozan'a). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Lozan Antlaşması ile yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı, Sevr geçersiz hâle geldi ve Misak-ı Millî büyük ölçüde gerçekleşti. Misak-ı Millî'den taviz verilen ya da çözülemeyen konular Musul (Irak sınırı), Hatay, Batı Trakya, Ege adaları ve Boğazlar'ın tam egemenliğidir. Antlaşma bugün de yürürlüktedir.
Lozan'ın önemi: Sevr ve Misak-ı Millî ile karşılaştırma
✎Konu anlatımı
Atatürk dönemi Türk dış politikasının temel ilkeleri nelerdir?
Kısa cevap: Atatürk dönemi Türk dış politikasının özü “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözüyle özetlenen barışçılıktır. Bu politika tam bağımsızlık, gerçekçilik, uluslararası hukuka ve antlaşmalara saygı, karşılıklı eşitlik ve Misak-ı Millî sınırlarının dışında toprak peşine düşmeme ilkelerine dayanır. 1923–1938 arasında Lozan'dan kalan sorunlar savaşla değil, görüşme ve antlaşmayla çözülmeye çalışıldı.Kurtuluş Savaşı'nı silahla kazanan Türkiye, barışı korumanın savaşı kazanmaktan daha uzun bir iş olduğunu çok geçmeden gördü.
1923'te savaştan yeni çıkmış, nüfusu azalmış ve ekonomisi yeniden kurulacak bir ülkenin en çok ihtiyacı olan şey zaman ve huzurdu. Hatırlarsan Atatürk dönemi ekonomi sayfasında Cumhuriyet'in “sermaye yok, sanayi yok, yetişmiş eleman yok” tablosunu görmüştük. İnkılapları yapacak, fabrika kuracak bir devlet yeni bir savaşa giremezdi. Dış politika bu yüzden iç kalkınmanın kalkanı olarak düşünüldü.
Dış politikanın ilkeleri
- Barışçılık: Atatürk'ün “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü, içeride huzurun ve dışarıda barışın birbirine bağlı olduğunu anlatır.
- Tam bağımsızlık: hiçbir devletin siyasi, ekonomik ya da kültürel vesayeti kabul edilmez; eşitlik ilkesine aykırı ayrıcalık tanınmaz.
- Gerçekçilik: hedefler ülkenin gücüyle ölçülür; hayalî ve maceracı politikalardan, yayılmacılıktan kaçınılır.
- Uluslararası hukuka saygı: imzalanan antlaşmalara uyulur; değişiklik gerekiyorsa tek taraflı değil, masada istenir.
- Misak-ı Millî'ye bağlılık: Misak-ı Millî sınırları dışındaki topraklarda hak iddia edilmez; içindeki haklardan ise vazgeçilmez.
Lozan'ın masada bıraktığı dosyalar
Lozan Antlaşması yeni Türkiye'nin tapusuydu, ama bazı sorunlar çözümsüz kaldı ya da uygulamaya bırakıldı. Irak sınırı (Musul), nüfus mübadelesinin uygulanması, Osmanlı borçlarının ödenme biçimi, Boğazlar'daki sınırlı egemenlik ve 1921 Ankara Antlaşması'yla Fransız yönetimindeki Suriye'ye bırakılan Hatay. Atatürk döneminin dış politikası, büyük ölçüde bu dosyaların birer birer kapatılmasının hikâyesidir. Bu dosyaları çözerken izlenen yol da hep aynıdır: görüşme, uluslararası kuruluşlar ve antlaşma.
Nasıl sorulurBir gelişme verilir, “hangi dış politika ilkesinin yansımasıdır?” diye sorulur. Bir antlaşmanın masada değiştirilmesi uluslararası hukuka saygı, bölgesel paktlar barışçılık, yabancı müdahaleye kapıyı kapatmak tam bağımsızlıktır.
TuzakTuzak şık “yayılmacılık” ya da “Misak-ı Millî dışındaki toprakları kazanma”dır.
⇄Bilgi eşleştirme sorun → çözüm
?Soru çöz ÖSYM tarzı
Atatürk dönemi Türk dış politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?