Atatürk'ün hayatı: Selanik'ten Samsun'a, Samsun'dan Anıtkabir'e

Selanik'teki mahalle mektebinden Sofya'daki ataşelik görevine, Anafartalar'dan Halep'in kuzeyindeki son savunma hattına kadar Millî Mücadele'yi yönetecek komutanın nasıl yetiştiğini anlatıyor, 1919 sonrasını kısa bir şeritle bağlayıp vasiyet ve Anıtkabir'le kapatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1881 → 1938
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
225 sorubu konuda çözebileceğin
1881 – 1893 · SELANİK

Atatürk'ün çocukluğu: Selanik'te iki okul arasında bir seçim

MEB 8. sınıf · Bir Kahraman Doğuyor · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Atatürk nerede doğdu, ilk hangi okullarda okudu?

Kısa cevap: Mustafa Kemal 1881'de Selanik'te doğdu; babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım'dır. Öğrenimine annesinin isteğiyle mahalle mektebinde başladı, babasının isteğiyle yeni usulle eğitim veren Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti; babası ölünce girdiği Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nden kısa sürede ayrıldı.

Mustafa Kemal'in hayatındaki ilk büyük karar, o daha okuma yazma bilmezken evde verildi: hangi okula gidecekti?

Mustafa, 1881'de Osmanlı'nın Avrupa'daki en canlı liman şehirlerinden Selanik'te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, gümrük memurluğundan sonra kereste ticaretine atılmış bir memurdu; annesi Zübeyde Hanım dindar ve kararlı bir ev kadınıydı. Ailenin çocuklarının çoğu küçük yaşta öldü; Mustafa ile birlikte yetişkinliğe ulaşan tek kardeşi Makbule'ydi.

Mustafa Kemal'in doğduğu üç katlı ev bugün Selanik'te müze olarak korunuyor.Görsel: Joyofmuseums · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Eski mektep mi, yeni okul mu?

Annesi, oğlunun ilahilerle uğurlandığı geleneksel mahalle mektebine başlamasını istedi. Babası ise derslerin sırayla, tahtayla, yeni yöntemlerle (usul-i cedit) işlendiği Şemsi Efendi Mektebi'ni istiyordu. Ali Rıza Efendi ikisini de kırmayan bir yol buldu: Mustafa törenle mahalle mektebine başladı, birkaç gün sonra Şemsi Efendi Mektebi'ne geçti. Bu küçük ev tartışması, Mustafa Kemal'in hayatı boyunca içinde yaşayacağı eski ile yeni arasındaki gerilimin ilk sahnesiydi.

Çiftlik, rüştiye ve bir dayak

Babasını küçük yaşta kaybedince annesiyle birlikte dayısının Selanik yakınlarındaki çiftliğine gitti; okul bir süre kesildi. Tarlada karga kovaladığı bu günlerden sonra annesi onu yeniden Selanik'e gönderdi ve Selanik Mülkiye Rüştiyesi'ne yazdırdı. Burada bir öğretmenin onu sınıftaki bir kavga yüzünden sert biçimde dövmesi üzerine okulu bıraktı. Sivil memurluğa giden yol böylece kapanmıştı; sıradaki kapı askerlikti.

Akılda kalsın: Selanik'teki okul sırası bir kimin isteği sırasıdır: annenin isteği (mahalle mektebi) → babanın isteği (Şemsi Efendi) → ailenin isteği (Mülkiye Rüştiyesi) → kendi isteği (Askerî Rüştiye).
Sınavda

Nasıl sorulur“İlk okulu” sorulursa cevap mahalle mektebidir; “yenilikçi (usul-i cedit) eğitimle tanıştığı okul” sorulursa Şemsi Efendi Mektebi.

TuzakŞemsi Efendi Mektebi'ni askerî bir okul sanmak.

↕Kronolojik sıralama Selanik'teki okullar

  1. Selanik Mülkiye Rüştiyesi
  2. Mahalle mektebi
  3. Selanik Askerî Rüştiyesi
  4. Şemsi Efendi Mektebi

?Soru çöz

Ali Rıza Efendi'nin oğlunu Şemsi Efendi Mektebi'ne göndermek istemesi, onun aşağıdakilerden hangisini önemsediğini gösterir?

✓ A. Şemsi Efendi Mektebi usul-i cedit, yani yeni yöntemlerle eğitim veren bir okuldu. B askerî meslek Mustafa'nın kendi seçimiydi, Askerî Rüştiye'ye kendisi girdi; C okul Selanik'teydi, ayrılmakla ilgisi yoktur; D dinî ağırlıklı eğitimi annesi istemişti, babası yeni usulü seçti.
1893 – 1899 · SELANİK, MANASTIR

Askerî Rüştiye ve Manastır İdadisi: “Kemal” adı nereden geldi?

MEB 8. sınıf · Bir Kahraman Doğuyor · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Mustafa Kemal'e “Kemal” adını kim verdi?

Kısa cevap: Mustafa'ya “Kemal” adını Selanik Askerî Rüştiyesi'ndeki matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi verdi. Ardından girdiği Manastır Askerî İdadisi'nde tarih ve edebiyata yöneldi; tarih öğretmeni Mehmet Tevfik (Bilge) ve arkadaşı Ömer Naci bu ilgide etkili oldu.

Komşu çocuklarının giydiği askerî üniforma, bir annenin itirazından güçlü çıktı.

Mahalledeki askerî öğrencilerin üniformasına özenen Mustafa, oğlunun asker olmasını istemeyen annesine haber vermeden Selanik Askerî Rüştiyesi'nin sınavına girdi ve kazandı. Askerî okul ona bir meslekten fazlasını verdi: düzen ve disiplin. Zamanını planlamak, işini eksiksiz yapmak, sorumluluk almak gibi hayatı boyunca vazgeçmediği alışkanlıkların temeli burada atıldı.

Bir öğretmen, bir ad

Rüştiyede en sevdiği ders matematikti; zaman zaman öğretmenin yerine sınıfa ders anlatacak kadar ilerlemişti. Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi, kendisiyle aynı adı taşıyan bu başarılı öğrenciyi ayırt etmek için ona “olgunluk, mükemmellik” anlamına gelen Kemal adını verdi. “Mustafa Kemal” adı böylece bir sınıfta, bir öğretmenin takdiriyle doğdu.

Manastır: tarih, şiir ve hitabet

Rüştiyeyi bitirince Manastır Askerî İdadisi'ne geçti. Burada iki kişi ufkunu genişletti. Şiir yazan arkadaşı Ömer Naci onu edebiyata ve güzel konuşmaya, yani hitabete yöneltti. Tarih öğretmeni Mehmet Tevfik (Bilge) ise tarih bilincini geliştirdi; Atatürk yıllar sonra bu öğretmenine minnet duyduğunu söyleyecekti. Namık Kemal'in vatan ve hürriyet şiirlerini de bu yıllarda okudu, Fransızcasını ilerletti.

Manastır'ın bir dersi de okulun duvarları dışındaydı. Şehir, Bulgar, Sırp ve Rum komitacılarının Osmanlı'ya karşı örgütlendiği karışık bir bölgedeydi. Balkan milletlerinin bağımsızlık için nasıl çalıştığını gören genç öğrenci, milliyetçilik düşüncesinin çok uluslu bir imparatorluğu nasıl sarsabileceğini yakından tanıdı. 1899'da idadiyi bitirip İstanbul'un yolunu tuttu.

Okul okul Mustafa Kemal · kim, ne kattı?
OkulEtkileyenKazandığı
Selanik Askerî RüştiyesiMatematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Efendi“Kemal” adı; düzen ve disiplin
Manastır Askerî İdadisiÖmer Naci (şiir, hitabet), Mehmet Tevfik (tarih); Namık Kemal'in şiirleriEdebiyat, tarih ve millî bilinç; Balkan milliyetçiliğini yakından tanıma
Harbiye ve Harp Akademisi (İstanbul)Gizlice dolaşan yasak yayınlarSiyasi bilinç; kurmaylık
Akılda kalsın: Üç öğretmen, üç kazanç: Mustafa Efendi → “Kemal” adı, Mehmet Tevfik → tarih bilinci, Ömer Naci → edebiyat ve hitabet. Selanik'te sayılar, Manastır'da sözler.
Sınavda

Nasıl sorulur“Tarih ve edebiyata ilgi duymaya başladığı okul” → Manastır Askerî İdadisi. “Düzen ve disiplin alışkanlığının temelinin atıldığı okul” → Selanik Askerî Rüştiyesi.

TuzakBu iki okulu birbirine karıştırmak.

⇄Bilgi eşleştirme kişi → katkı

▭Boşluk doldurma

Mustafa'ya “Kemal” adını öğretmeni verdi. Tarih ve edebiyata ilgisi ise Askerî İdadisi'nde başladı.

matematiktarihManastırSelanik
1899 – 1905 · İSTANBUL

Harbiye ve Harp Akademisi: kurmay yüzbaşının siyasi uyanışı

MEB 8. sınıf · Bir Kahraman Doğuyor · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Mustafa Kemal Harp Okulu'ndan ve Harp Akademisi'nden hangi rütbeyle mezun oldu?

Kısa cevap: Mustafa Kemal 1899'da İstanbul'da Harp Okulu'na (Mekteb-i Harbiye) girdi, 1902'de piyade teğmeni olarak bitirip Harp Akademisi'ne geçti ve 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu. Siyasi düşünceleri bu yıllarda şekillendi; ilk görev yeri Şam'daki 5. Ordu oldu.

Taşradan gelen genç bir öğrenci için başkent hem bir okul hem de bir siyaset dersiydi.

Mustafa Kemal 1899'da İstanbul'daki Harp Okulu'na (Mekteb-i Harbiye) girdi. Okul II. Abdülhamit yönetiminin sıkı denetimi altındaydı, ama yasak kitaplar, gazeteler ve el yazısı bildiriler öğrenciler arasında gizlice dolaşıyordu. Hürriyet, meşrutiyet ve devletin neden geri kaldığı, yatakhanelerde fısıltıyla konuşulan konulardı. Mustafa Kemal 1902'de piyade teğmeni olarak mezun oldu ve başarılı subayların seçildiği Harp Akademisi'ne (Erkân-ı Harbiye Mektebi) geçti.

Gizli gazete ve kısa bir tutukluluk

Akademide arkadaşlarıyla birlikte yönetimin aksaklıklarını eleştiren el yazısı bir gazete hazırladı. 11 Ocak 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu. Mezuniyetten kısa süre sonra arkadaşlarıyla yaptığı siyasi toplantılar ihbar edildi ve bir süre tutuklu kaldı. Serbest bırakıldıktan sonra verilen ilk görev yeri, İstanbul'dan uzakta tutulması da amaçlanarak, Şam'daki 5. Ordu oldu.

Bu altı yıl ona ne kazandırdı?

Selanik ona disiplini, Manastır millî bilinci verdiyse İstanbul siyasi bilinci verdi: ordunun, meclisin ve hürriyetin devlet içindeki yerini burada tartıştı. Kurmaylık eğitimi ise ona bir cepheyi haritanın bütünü içinde görmeyi, büyük ölçekli düşünmeyi öğretti. Bu bakışın meyvelerini Çanakkale'de ve Sakarya'da göreceğiz.

İstanbul'daki altı yıl: piyade teğmeni, kurmay yüzbaşı ve siyasi toplantılar yüzünden uzağa, Şam'a gönderilen bir subay. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: İstanbul yıllarını üç sayıyla tut: 1899 Harbiye → 1902 teğmen → 1905 kurmay yüzbaşı. Her üç yılda bir basamak.
Sınavda

Nasıl sorulur“Siyasi düşüncelerinin şekillenmeye başladığı şehir” → İstanbul. “Akademiden sonraki ilk görev yeri” → Şam.

Tuzakİlk görev yerini Selanik ya da Trablusgarp sanmak.

?Soru çöz

Mustafa Kemal'in Harp Akademisi'ni bitirdikten sonraki ilk görev yeri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezun olan Mustafa Kemal'in ilk görev yeri Şam'daki 5. Ordu'dur; Selanik (1907), Trablusgarp (1911) ve Sofya (1913) sonraki görevleridir.

▭Boşluk doldurma

Mustafa Kemal Harp Okulu'nu 1902'de olarak bitirdi; 1905'te Harp Akademisi'nden olarak mezun oldu.

teğmenbinbaşıkurmay yüzbaşıalbay
1905 – 1914 · ŞAM, SELANİK, TRABLUSGARP, SOFYA

Şam'dan Sofya'ya: Vatan ve Hürriyet'ten ataşemiliterliğe dokuz yıl

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTrablusgarp Savaşı neden çıktı, Osmanlı neden asker gönderemedi?Bağlantılı konudan (Trablusgarp ve Balkan savaşları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Trablusgarp Savaşı 1911'de, siyasi birliğini geç tamamlayıp sömürge arayan İtalya'nın Osmanlı'ya ait Trablusgarp'a saldırmasıyla başladı. Donanması zayıf olan ve Mısır İngiliz işgalinde olduğu için karadan da ulaşamayan Osmanlı, bölgeye gönüllü subaylar gönderdi; Mustafa Kemal Tobruk ve Derne'de savaştı.

Trablusgarp Savaşı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mustafa Kemal 1905–1914 yılları arasında hangi görevlerde bulundu?

Kısa cevap: Mustafa Kemal 1906'da Şam'da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu, 1909'da Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı oldu, 1911'de Trablusgarp'a gönüllü gidip Tobruk ve Derne'de savaştı ve binbaşılığa yükseldi. Balkan Savaşları'nda Bolayır Kolordusu kurmay başkanlığı yaptı; 1913'te Sofya'ya askerî ataşe (ataşemiliter) olarak atandı ve 1914'te yarbay oldu.

Dokuz yılda dört şehir, iki savaş: Mustafa Kemal'in subaylığı, imparatorluğun dağılışıyla aynı takvimde ilerledi.

Şam: ilk siyasi örgüt

Şam'da 5. Ordu'da görev yaparken taşradaki yönetimin aksaklıklarını, keyfî davranan memurları ve Arap bölgelerindeki huzursuzluğu yakından gördü. Hatırlarsan Meşrutiyet sayfasında adı geçen Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni 1906'da burada arkadaşlarıyla kurdu; bu, kurduğu ilk siyasi örgüttür. Cemiyet Selanik'te de şube açtı, sonra İttihat ve Terakki'ye katıldı. 1907'de kolağası (kıdemli yüzbaşı) olan Mustafa Kemal, Selanik'teki 3. Ordu'ya atandı.

Selanik: ordu siyasetten çekilmeli

1909'da 31 Mart Olayı patlayınca Selanik'ten İstanbul'a yürüyen ordunun kurmay başkanlığını yaptı; orduya Hareket Ordusu adını da o verdi. Bu görev, adının ülke çapında ilk kez duyulduğu, “tarih sahnesine çıktığı” olay sayılır. Aynı yıl İttihat ve Terakki kongresinde subayların siyasetten çekilmesi gerektiğini savundu; bu görüş onu cemiyetin önde gelenleriyle ters düşürdü. 1910'da Fransa'daki Picardie manevralarını izleyen Osmanlı heyetinde yer aldı.

Trablusgarp ve Balkanlar: ilk savaşlar

İtalya 1911'de Trablusgarp'a saldırınca Mısır üzerinden Tanin gazetesi muhabiri Mustafa Şerif kimliğiyle bölgeye geçti. Yerli halkı örgütleyerek Tobruk'ta İtalyanlara karşı başarı kazandı, ardından Derne'de savaştı; burada binbaşılığa yükseldi ve 1912'de Derne Komutanı oldu. Trablusgarp, katıldığı ilk savaştır. Balkan Savaşı başlayınca İstanbul'a döndü; Bolayır Kolordusu'nun kurmay başkanı olarak Gelibolu Yarımadası'nın savunmasında ve Edirne'nin geri alınmasında görev aldı.

Sofya: Avrupa'ya açılan pencere

Ekim 1913'te Sofya'ya askerî ataşe (ataşemiliter) olarak atandı, 1914'te yarbay oldu. Sofya'da Bulgar meclisinin görüşmelerini izledi, opera ve balolara katıldı; Batılı bir toplumun gündelik hayatını, kadınların toplumdaki yerini ve parlamenter düzeni yakından tanıdı. I. Dünya Savaşı başladığında hâlâ bu görevdeydi.

Her basamağın altındaki ad, rütbenin alındığı ya da hak edildiği yeri gösterir. Yüzbaşılık kurmay yüzbaşılıktır; mirliva, bugünkü tuğgeneraldir ve “Paşa” unvanı buradan gelir.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Her rütbe bir yer: binbaşı → Trablusgarp, yarbay → Sofya, albay → Çanakkale, Paşa → Doğu Cephesi (16. Kolordu), Mareşal → Sakarya.
Sınavda

Nasıl sorulur“Katıldığı ilk savaş” ve “sömürgeciliğe karşı ilk mücadelesi” → Trablusgarp. “Tarih sahnesine çıktığı ilk olay” → Hareket Ordusu (1909). “Kurduğu ilk cemiyet” → Vatan ve Hürriyet.

TuzakVatan ve Hürriyet'i Selanik'te kurulmuş sanmak; Selanik'te yalnız şubesi açıldı.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Sofya'ya askerî ataşe olarak atandı
  2. Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı oldu
  3. Şam'da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu
  4. Tobruk'ta İtalyanlara karşı savaştı

⇄Bilgi eşleştirme yer → görev

1914 – 1918 · ÇANAKKALE, DOĞU ANADOLU, SURİYE

I. Dünya Savaşı'nda Mustafa Kemal: Anafartalar'dan Yıldırım Orduları'na

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇanakkale Savaşı'nın sebepleri ve sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İtilaf devletleri İstanbul'u alıp Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve Rusya'ya yardım ulaştırmak için Çanakkale Cephesi'ni açtı; 18 Mart 1915 deniz savaşında ve ardından Gelibolu'daki kara savaşlarında yenildi. Sonuçta savaş uzadı, Bulgaristan İttifak'a katıldı, Rusya'ya yardım gidemedi ve Mustafa Kemal tanınmaya başladı.

Çanakkale Cephesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mustafa Kemal I. Dünya Savaşı'nda hangi cephelerde ve görevlerde bulundu?

Kısa cevap: Mustafa Kemal I. Dünya Savaşı'nda Çanakkale'de 19. Tümen ve Anafartalar Grubu komutanı olarak savaştı ve albay oldu. 1916'da 16. Kolordu komutanı olarak Doğu Cephesi'nde Muş ve Bitlis'i geri aldı, mirlivalığa (Paşa) yükseldi. Suriye-Filistin'de 7. Ordu'yu yönetti ve 31 Ekim 1918'de Yıldırım Orduları Grup Komutanı oldu.

Sofya'daki yarbay savaşın dışında kalmak istemedi; dört yıl sonra İstanbul'a Paşa olarak döndü.

Çanakkale: Anafartalar Kahramanı

Savaş başlayınca cepheye gitmek için ısrar etti ve 1915 başında Tekirdağ'da kurulan 19. Tümen'in komutanlığına atandı. Hatırlarsan I. Dünya Savaşı sayfasında 25 Nisan 1915'teki Arıburnu çıkarmasını bu tümenin karşıladığını görmüştük. Geri çekilen askerlere verdiği “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum” emri, 57. Alay'ın destanına dönüştü. 1 Haziran 1915'te albay oldu. Ağustos'taki yeni çıkarmada Anafartalar Grup Komutanı olarak Anafartalar, Conkbayırı ve Kireçtepe'de saldırıları durdurdu; adı ülkenin her yerinde “Anafartalar Kahramanı” diye duyuldu.

Doğu Cephesi: Paşa oluyor

1916'da 16. Kolordu ile Doğu Cephesi'ne gönderildi; kolordu Diyarbakır'da toplandı. 1 Nisan 1916'da mirliva (tuğgeneral) oldu ve bundan sonra “Mustafa Kemal Paşa” diye anıldı. Ağustos 1916'da Ruslardan Muş ve Bitlis'i geri aldı. Ardından bir süre 2. Ordu komutanlığına vekâlet etti.

Suriye-Filistin ve Almanya: savaşın kaybedildiğini görmek

1917'de Alman General Falkenhayn'ın yönettiği Yıldırım Orduları Grubu'na bağlı 7. Ordu'nun komutanı oldu. Alman komutanların Osmanlı askerini kendi planlarına göre harcamasına karşı çıktı ve görevinden ayrıldı. Aralık 1917 – Ocak 1918'de Veliaht Vahdettin'le Almanya'ya gitti; Batı Cephesi'ni gezdikten sonra savaşın kaybedileceği kanısına vardı. 1918 yazında yeniden 7. Ordu'nun başına geçti. İngiliz taarruzuyla Filistin cephesi çökünce orduyu Halep'in kuzeyine çekip orada bir savunma hattı kurdu. Mondros'un ertesi günü, 31 Ekim 1918'de Yıldırım Orduları Grup Komutanı oldu.

Karargâh kaldırılınca 13 Kasım 1918'de İstanbul'a döndü; aynı gün İtilaf donanması da İstanbul önlerine demirliyordu. Halep'in kuzeyinde tutulan hat ise ileride Misak-ı Millî'nin güney sınırı çizilirken önem kazanacak.

Sekiz konuya dağılmış bilgiyi tek şeritte topla: her durakta bir yer, bir görev ve bir kazanım var.

Selanik'ten Samsun'a · yer, görev, rütbe
YılYerOkul / görevKazanım
1881SelanikDoğum—
1893SelanikAskerî Rüştiye“Kemal” adı
1896–1899ManastırAskerî İdadiTarih ve edebiyat ilgisi
1902 · 1905İstanbulHarp Okulu · Harp AkademisiTeğmen · kurmay yüzbaşı
1906ŞamVatan ve Hürriyet Cemiyetiİlk siyasi örgüt
1909Selanik → İstanbulHareket Ordusu kurmay başkanı31 Mart'ın bastırılması
1911Tobruk, DerneTrablusgarp SavaşıBinbaşı
1913SofyaAskerî ataşeYarbay
1915Çanakkale19. Tümen, Anafartalar GrubuAlbay
1916Muş, Bitlis16. KolorduMirliva (paşa)
1918SuriyeYıldırım Orduları Grubu—
1919Samsun9. Ordu MüfettişiMillî Mücadele başladı
Akılda kalsın: Savaşı bir yolculuk gibi çiz: Çanakkale (albay) → Doğu (Paşa) → Suriye (7. Ordu) → Halep'in kuzeyi (Yıldırım) → İstanbul (13 Kasım 1918). Batıdan doğuya, oradan güneye, sonra eve.
Sınavda

Nasıl sorulur“Ruslara karşı kazandığı başarı” → Muş ve Bitlis (1916). “Son savaştığı cephe” → Suriye-Filistin. “Almanya gezisine kiminle gitti?” → Veliaht Vahdettin.

TuzakSarıkamış Harekâtı'nı ona bağlamak; o harekâtı Enver Paşa yönetti.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Mustafa Kemal'in I. Dünya Savaşı'ndaki görevleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Sarıkamış Harekâtı'nı (1914–1915) Enver Paşa yönetti; Mustafa Kemal o sırada Sofya'daydı ve ardından Çanakkale'ye gitti. A doğrudur: Çanakkale'de 19. Tümen'e komuta etti; C doğrudur: Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı; D doğrudur: Suriye-Filistin'de 7. Ordu'yu yönetti.

⇄Bilgi eşleştirme birlik → olay

FİKİR DÜNYASI · ŞEHİRLER, YAZARLAR, KİŞİLİK

Atatürk'ün fikir dünyası: onu yetiştiren beş şehir ve okuduğu yazarlar

MEB 8. sınıf · Bir Kahraman Doğuyor · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı'da devleti kurtarmak için ortaya çıkan fikir akımları nelerdir?Bağlantılı konudan (I. ve II. Meşrutiyet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı'yı dağılmaktan kurtarmak için dört ana fikir akımı ortaya çıktı: Osmanlıcılık (bütün unsurları eşit vatandaşlıkta birleştirmek), İslamcılık (Müslümanları halifenin etrafında toplamak), Türkçülük (Türk milletine dayanmak) ve Batıcılık (Batı'yı her alanda örnek almak).

Fikir akımları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Atatürk'ün fikir hayatını etkileyen şehirler ve düşünürler kimlerdir?

Kısa cevap: Atatürk'ün fikir hayatını en çok Selanik, Manastır, İstanbul, Şam ve Sofya şehirleri etkiledi. Okuduğu yazarlardan Namık Kemal vatanseverlik ve hürriyet, Ziya Gökalp ile Mehmet Emin Yurdakul milliyetçilik, Tevfik Fikret yenilikçilik düşüncesini besledi; Rousseau, Montesquieu ve Voltaire'den millî egemenlik, hukuk ve akılcılık fikirleri aldı.

İnsan biraz gördüğü şehirlerden, biraz da okuduğu kitaplardan yapılır; Mustafa Kemal'in ikisi de bol oldu.

Beş şehir, beş ders

Beş şehrin ortak noktası: hepsi farklı milletlerin ve fikirlerin karşılaştığı yerlerdi.Görsel: Sınav Defteri

Bu şehirlerin her biri ona başka bir pencere açtı. Selanik'te Avrupa'ya açık bir liman şehrinin canlılığını, Manastır'da Balkan milletlerinin bağımsızlık mücadelesini, İstanbul'da siyasetin kalbini, Şam'da merkezden uzak taşranın sorunlarını, Sofya'da Batılı bir başkentin gündelik hayatını gördü. Gözleri hep aynı soruya döndü: Bu devlet neden geri kalıyor ve nasıl kurtulur?

Okuduğu yazarlar ve kazandırdıkları

Mustafa Kemal hayatı boyunca çok okudu, kitapların kenarına notlar aldı. Namık Kemal'in şiirleri ona vatan ve hürriyet sevgisini aşıladı. Ziya Gökalp'in yazıları ve Mehmet Emin Yurdakul'un sade Türkçeyle yazdığı “Cenge Giderken” gibi şiirleri milliyetçilik düşüncesini besledi. Tevfik Fikret'in “Sis” ve “Ferda” gibi şiirleri ise eskiye karşı yeniliği, inkılapçı ruhu güçlendirdi.

Batı düşüncesinden de beslendi. Rousseau'nun egemenliğin halka ait olduğu fikri millî egemenlik ve cumhuriyet anlayışına, Montesquieu'nün kuvvetler ayrılığı ve hukuk düşüncesi devlet anlayışına, Voltaire'in akılcılığı ve bağnazlığa karşı tutumu laik ve bilimsel düşünceye kaynaklık etti. Üçü de 18. yüzyılda Fransız İhtilali'nin fikir zeminini hazırlayan Aydınlanma Çağı düşünürleridir.

Kişiliği: bir önderi önder yapan özellikler

  • Vatan ve millet sevgisi: bütün kararlarının ölçüsü milletin bağımsızlığı ve iyiliğiydi.
  • Akılcılık ve gerçekçilik: hayal yerine imkânları hesapladı; Misak-ı Millî sınırları dışında toprak peşine düşmedi.
  • İleri görüşlülük: 1918'de Almanya'yı gezince savaşın kaybedileceğini önceden gördü.
  • Yaratıcı düşünce ve idealistlik: yeni bir devlet ve çağdaş bir toplum hedefi koydu, bu hedeften vazgeçmedi.
  • Önderlik, teşkilatçılık ve birleştiricilik: farklı görüşteki insanları ortak bir amaç etrafında topladı.
  • İnkılapçılık ve çok yönlülük: asker, devlet adamı, eğitimci ve yazar olarak eski kurumların yerine yenilerini koydu.

Bu fikirlerin her biri ileride bir inkılapta karşına çıkacak: Rousseau ve Namık Kemal'in egemenlik ve hürriyet fikri 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun “egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” ilkesinde, Ziya Gökalp'in milliyetçiliği ve Tevfik Fikret'in yenilikçiliği ise ilkelerde ve devrimlerde. Bunların ayrıntısını Atatürk ilkeleri sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Yazar → değer zinciri: Namık Kemal = vatan, Gökalp ve Mehmet Emin = millet, Fikret = yenilik, Rousseau = egemenlik, Montesquieu = hukuk, Voltaire = akıl.
Sınavda

Nasıl sorulurEn sık kalıp eşleştirmedir: yazar verilir, kazandırdığı değer sorulur. Şehir sorularında ipucu kelimeye bak: “Batı kültürü, parlamenter hayat” → Sofya; “Balkan milliyetçiliği, tarih-edebiyat” → Manastır; “ilk siyasi örgüt” → Şam.

TuzakZiya Gökalp'i yenilikçilikle, Tevfik Fikret'i milliyetçilikle eşlemek; Gökalp milliyetçilik, Fikret yenilikçiliktir.

⇄Bilgi eşleştirme yazar → değer

?Soru çöz

Mustafa Kemal'in Sofya'daki askerî ataşelik görevi en çok aşağıdakilerden hangisine katkı sağlamıştır?

✓ D. Balkan milliyetçiliğini Manastır'da, ilk cemiyetini Şam'da kurdu, disiplini Askerî Rüştiye'de edindi; Sofya ona Batı hayatını ve parlamenter düzeni tanıttı.
ESERLER · NUTUK, GEOMETRİ, ASKERÎ KİTAPLAR

Atatürk'ün eserleri: Nutuk, Geometri ve asker kaleminden kitaplar

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKuvayı Milliye nedir, özellikleri, faydaları ve sakıncaları nelerdir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kuvayı Milliye (millî kuvvetler), Mondros'tan sonra işgallere karşı halkın kendi kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. İşgallere karşı ilk silahlı direniş Hatay'ın Dörtyol ilçesinde (Aralık 1918), batıdaki ilk direniş Ayvalık'ta Ali (Çetinkaya) Bey'in birliğiyle başladı. TBMM'nin 8 Kasım 1920'deki düzenli ordu kararından sonra bu birlikler düzenli orduya katıldı.

Kuvayı Milliye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Atatürk'ün eserleri nelerdir, Nutuk ne zaman okundu?

Kısa cevap: Atatürk'ün en önemli eseri Nutuk'tur: 15–20 Ekim 1927'de Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda okundu, 1919–1927 dönemini belgelerle anlatır ve Gençliğe Hitabe ile biter. Öteki eserleri arasında Geometri, Vatandaş İçin Medeni Bilgiler, Zabit ve Kumandan ile Hasbihal ve askerî eğitim kitapları vardır.

Mustafa Kemal yaşadıklarını yalnız kılıçla değil, kalemle de kayda geçirdi; en uzun konuşması bile bir kitap oldu.

Nutuk: altı günlük bir hesap verme

Cumhuriyet'in ilanından dört yıl sonra, 15–20 Ekim 1927'de, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın İkinci Büyük Kurultayı'nda yaklaşık 36,5 saat süren bir konuşma yaptı. Bu konuşma Nutuk (Söylev) adıyla kitaplaştı. Nutuk “1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım” cümlesiyle başlar, 1919–1927 arasını belgelere dayanarak anlatır ve Gençliğe Hitabe ile biter.

Neden yazıldı? Millî Mücadele'nin ve yeni devletin kuruluşunun hikâyesini, kimin hangi anda ne yaptığını belgeleriyle ortaya koymak ve o yıllarda yöneltilen eleştirilere cevap vermek için. Nutuk ilk kez 1927'de Arap harfleriyle basıldı; Atatürk kitabın gelirini havacılığı desteklemesi için Türk Tayyare Cemiyeti'ne bıraktı. Gençliğe Hitabe'nin ilk cümlesi bütün eserin özeti gibidir: “Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.”

Bir matematik kitabı, bir yurttaşlık kitabı

Hatırlarsan rüştiyede en sevdiği ders matematikti. Atatürk 1936–1937 kışında, geometri terimlerinin Türkçe karşılıklarını içeren Geometri kitabını yazdı. Açı, üçgen, kenar, köşegen, yarıçap, çember gibi bugün kullandığımız terimlerin yerleşmesinde bu kitabın büyük payı vardır. Kitap 1937'de yazar adı olmadan basıldı ve geometri öğretiminde kılavuz oldu. Türk Dil Kurumu'nun dili sadeleştirme çalışmaları da aynı yıllardadır; Geometri, bu çabanın bilim alanındaki örneğidir.

Vatandaş İçin Medeni Bilgiler'in önemli bir bölümünü de Atatürk yazdı ya da yazdırdı. Kitap 1930'da manevi kızı Afet (İnan) adıyla yayımlandı ve yurttaşlık bilgisi derslerinde okutuldu; devlet, millet, cumhuriyet ve vatandaşlık kavramlarını anlatır.

Asker kaleminden

Asker kaleminden · eser → konu
EserKonusu
Zabit ve Kumandan ile Hasbihal (1918)İyi bir subayın ve komutanın nasıl olması gerektiği
Taktik ve Tatbikat GezisiSubayların arazide eğitimi
Cumalı OrdugâhıSüvari birliklerinin manevraları
Takımın ve Bölüğün Muharebe EğitimiAlmancadan askerî çeviri
Anafartalar Muharebatı'na Ait TarihçeÇanakkale'de yönettiği savaşlar
Akılda kalsın: Nutuk'u sayılarla tut: 1927, 6 gün, 36,5 saat, 1919–1927. Başı Samsun, sonu gençlik.
Sınavda

Nasıl sorulur“Nutuk'la ilgili yanlış olanı bul” kalıbında tuzak, Nutuk'un çocukluğunu ya da Çanakkale'yi anlattığını söyleyen şıktır; Nutuk 19 Mayıs 1919'da başlar. Geometri ise hep Türkçe bilim terimleri ve dil çalışmalarıyla bağlanır.

▭Boşluk doldurma

Nutuk yılında Cumhuriyet Halk Fırkası Kurultayı'nda okundu ve ile sona erer.

19271923Gençliğe HitabeOnuncu Yıl Nutku

?Soru çöz

Atatürk'ün aşağıdaki eserlerinden hangisi, Türkçenin bilim dili olarak kullanılmasına doğrudan katkı sağlamıştır?

✓ A. Geometri, açı, üçgen, köşegen gibi terimlerin Türkçe karşılıklarını yerleştirdi. B Zabit ve Kumandan ile Hasbihal ve C Cumalı Ordugâhı askerlik üzerine, D Nutuk ise Millî Mücadele'yi anlatan eserdir; bilim terimleriyle ilgileri yoktur.
1919 – 1953 · SAMSUN, ANKARA, İSTANBUL

Samsun'dan Anıtkabir'e: Atatürk'ün ölümü, vasiyeti ve Anıtkabir

MEB 8. sınıf · Atatürk'ün ölümü ve sonrası · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Anadolu'da hangi yerler işgal edildi?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan (30 Ekim 1918) hemen sonra İngilizler Musul ve İskenderun'u, ardından Urfa, Maraş ve Antep'i; Fransızlar Adana, Mersin ve Dörtyol çevresini; İtalyanlar Antalya ve Konya'yı işgal etti. İtilaf donanması 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldi, Yunanlar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı. İşgallere dayanak olarak çoğunlukla antlaşmanın 7. maddesi gösterildi.

Mondros sonrası işgaller

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Atatürk ne zaman öldü, vasiyetinde neler vardı, Anıtkabir'e ne zaman nakledildi?

Kısa cevap: Atatürk 10 Kasım 1938'de İstanbul'da Dolmabahçe Sarayı'nda öldü. Naaşı Ankara'da geçici olarak Etnografya Müzesi'ne konuldu ve 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e nakledildi. 5 Eylül 1938'de yazdığı vasiyetinde İş Bankası hisselerinin gelirinden kardeşine, manevi kızlarına, İsmet İnönü'nün çocuklarının öğrenimine, Türk Tarih Kurumu ile Türk Dil Kurumu'na pay ayırdı.

13 Kasım 1918'de işgal donanmasını İstanbul'da izleyen Paşa, altı ay sonra Samsun'a çıktı; sonrası bir milletin yeniden kuruluş hikâyesidir.

Bu sayfa Mustafa Kemal'i Millî Mücadele'nin eşiğine kadar getirdi. 1919'dan sonrasını serinin sıradaki sayfaları ayrıntısıyla anlatıyor; aşağıdaki şerit, hangi olayı nerede bulacağını gösteren kısa bir yol haritasıdır.

10 Kasım 1938

Atatürk'ün sağlığı 1937'nin sonlarından itibaren bozuldu; hastalığı karaciğer sirozuydu. 10 Kasım 1938 sabahı saat 9.05'te İstanbul'da Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetti. O gün cumhurbaşkanlığına Meclis Başkanı Abdülhalik Renda vekâlet etti; başbakan Celal Bayar'dı. Ertesi gün TBMM, İsmet İnönü'yü cumhurbaşkanı seçti. Naaşı Dolmabahçe'de halkın ziyaretine açıldı, denizden İzmit'e, oradan trenle Ankara'ya götürüldü. 21 Kasım'daki törenden sonra geçici olarak Etnografya Müzesi'ne konuldu ve burada on beş yıl kaldı.

Vasiyet: mirasın yönü bilim

Atatürk 5 Eylül 1938'de, ölümünden iki ay önce, vasiyetnamesini kendi el yazısıyla yazdı; bundan bir yıl önce, 11 Haziran 1937'de, çiftliklerini (bugünkü Atatürk Orman Çiftliği dahil) bütün donanımıyla Hazine'ye bağışlamıştı. İş Bankası'ndaki hisseleri dışındaki mal varlığını Cumhuriyet Halk Partisi'ne bıraktı. Hisselerin yıllık gelirinden kardeşi Makbule'ye ve manevi kızlarına aylık bağladı, İsmet İnönü'nün çocuklarının yüksek öğrenimi için pay ayırdı; kalanı Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'na eşit olarak bıraktı. Bu iki kurumu 1931–1932'de kendisi kurdurmuştu (ayrıntısı Eğitim ve kültür devrimleri sayfasında). Mirasının sürekli payını tarihe ve dile, yani millî kimliğin iki dayanağına ayırmıştı.

Anıtkabir

Ölümünün ardından Ankara'da bir anıt-mezar yapılmasına karar verildi ve yer olarak Rasattepe seçildi. 1941'de açılan uluslararası proje yarışmasını Emin Onat ile Orhan Arda'nın tasarımı kazandı. 1944'te başlayan inşaat 1953'te tamamlandı. Atatürk'ün naaşı 10 Kasım 1953'te büyük bir törenle Etnografya Müzesi'nden Anıtkabir'e taşındı.

Anıtkabir, Emin Onat ve Orhan Arda'nın projesiyle 1944–1953 arasında yapıldı.Görsel: Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Akılda kalsın: İki 10 Kasım arasında 15 yıl: 10 Kasım 1938 ölüm → Etnografya Müzesi → 10 Kasım 1953 Anıtkabir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Atatürk öldüğünde cumhurbaşkanlığına kim vekâlet etti?” → Abdülhalik Renda; “başbakan kimdi?” → Celal Bayar.

Tuzakİnönü'yü vekil sanmak; o 11 Kasım'da seçilen yeni cumhurbaşkanıdır. Vasiyette pay ayrılan kurumlar: TTK ve TDK.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. TBMM ona “Atatürk” soyadını verdi
  2. Samsun'a çıktı
  3. Naaşı Anıtkabir'e nakledildi
  4. Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi aldı

?Soru çöz

Atatürk vasiyetinde İş Bankası hisselerinin gelirinden aşağıdaki kurumlardan hangilerine pay ayırmıştır?

✓ C. Hisse gelirinin aile ve İnönü'nün çocukları için ayrılan bölümünden kalanı TTK ile TDK'ya eşit olarak bırakıldı. A Türk Tayyare Cemiyeti ve Kızılay, B Ankara ve Bursa belediyeleri, D Darülfünun ve Halkevleri vasiyette İş Bankası hissesinden pay alan kurumlar değildir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Osmanlı Devleti'nin Uşi Antlaşması'nı imzalamaya razı olmasında aşağıdakilerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ C. Balkanlarda savaş çıkınca Osmanlı iki cephede savaşmamak için İtalya ile barış yaptı. A Mustafa Kemal Tobruk'ta yenilmedi, başarı kazandı; B Mısır 1882'de işgal edilmişti, Uşi'yi zorlayan bu değildi; D kapitülasyonlar 1914'te kaldırıldı, Uşi'den sonradır.Kaynak: Trablusgarp ve Balkan savaşları · On İki Ada ve Uşi Antlaşması

?Soru 2

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra kurulan millî cemiyetlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Millî cemiyetler bölgeseldi; ortak bir merkezleri ve ülke çapında birlikleri yoktu. A doğrudur: bölgesel nitelikteydiler; C doğrudur: işgallere tepki olarak doğdular; D doğrudur: haklılıklarını basın yayınla duyurmaya çalıştılar.Kaynak: Mondros sonrası · Yararlı (millî) cemiyetler

?Soru 3

Aşağıdakilerden hangisi Çanakkale Cephesi'nin sonuçlarından biri değildir?

✓ C. Boğazlar açılamadığı için Rusya'ya yardım ulaşmadı; bu durum Rusya'nın çöküşünü hızlandırdı. A, B ve D Çanakkale'nin gerçek sonuçlarıdır: Bulgaristan İttifak yanında savaşa girdi, Rusya'ya yardım götürülemedi, savaş uzadı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Çanakkale Cephesi

?Soru 4

I. Dünya Savaşı'nda Mekke Emiri Şerif Hüseyin'in İngilizlerle iş birliği yaparak Osmanlı'ya karşı ayaklanması, aşağıdaki düşüncelerden hangisinin imparatorluğu bir arada tutamadığını gösterir?

✓ C. Müslüman Arapların halifeye karşı ayaklanması, din birliğine dayanan İslamcılık (Ümmetçilik) fikrinin etkisini yitirdiğini gösterdi. A Türkçülük Arapları değil Türkleri birleştirmeyi hedefler; B Batıcılık bir birlik fikri değil, kalkınma yöntemidir; D adem-i merkeziyetçilik yerel yönetim önerisidir, din birliği değildir.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Irak, Suriye ve Hicaz cepheleri

?Soru 5

Amiral Bristol Raporu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. İtilaf Devletleri rapora uymadı; Yunan askeri İzmir'de kaldı. A doğrudur: Rum nüfusunun fazla olduğu iddiası yalanlandı; B doğrudur: işgalin toprak amaçlı olduğu ortaya kondu; C doğrudur: Millî Mücadele'nin haklılığını gösteren ilk uluslararası belgedir.Kaynak: Mondros sonrası · Bristol ve Harbord raporları

?Soru 6

Balkan Savaşlarından sonra Müslüman Arnavutların da Osmanlı'dan ayrılması, aşağıdaki düşünce akımlarından hangisinin etkisini yitirdiğini en açık biçimde gösterir?

✓ B. Din birliğinin Müslüman Arnavutları bile devlette tutamaması, İslamcılığın iflasını gösterir. A Türkçülük bu gelişmeyle zayıflamadı, güçlendi; C Batıcılık din ya da milliyete dayalı bir birlik fikri değildir; D adem-i merkeziyetçilik bir yönetim önerisidir, Arnavutların ayrılmasıyla ilgili değildir.Kaynak: Trablusgarp ve Balkan savaşları · Balkan Savaşlarının sonuçları

?Soru 7

İşgal altındaki İstanbul'da kurulan Karakol, Mim Mim ve Felah gibi grupların ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Gizli grupların işi, İstanbul'dan Anadolu'ya malzeme, insan ve bilgi akışını sağlamaktı. A saltanatın kaldırılması 1922'de TBMM'nin işidir; B bu gruplar İstanbul'da hükûmet değil, Anadolu'ya yardım hattı kurdu; D mandayı savunan Wilson Prensipleri Cemiyeti'dir.Kaynak: Mondros sonrası · Gizli gruplar: Karakol, Mim Mim

?Soru 8

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri'nin Anadolu'nun farklı bölgelerini kolayca işgal edebilmesinde aşağıdaki hükümlerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ D. 7. madde, “tehdit” yorumunu İtilaf'a bıraktığı için her işgale gerekçe yapıldı. A Boğazların açılması yalnız Boğazlar bölgesini ilgilendirir; B donanmanın teslimi savunmayı zayıflattı ama Anadolu'nun içini işgal izni değildir; C haberleşme ve demir yolu denetimi gözetim aracıdır, toprak işgali hakkı değildir.Kaynak: Mondros sonrası · Mondros sonrası işgaller

?Soru 9

Trablusgarp Savaşı'nda İngiltere ve Fransa'nın İtalya'ya karşı tarafsız kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. İtalya Üçlü İttifak'taydı; İngiltere ve Fransa onu bu bloktan koparmak için seyirci kaldı. A Osmanlı-Alman ittifakı 1914'te kuruldu, Trablusgarp'tan sonradır; C İngiltere Mısır'da, Fransa Cezayir-Tunus'ta olduğu için Kuzey Afrika'da çıkarları vardı; D Balkanlardaki kışkırtma tarafsızlığın nedeni değildir.Kaynak: Trablusgarp ve Balkan savaşları · Trablusgarp Savaşı

?Soru 10

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, İtilaf devletlerine Anadolu'nun herhangi bir yerini işgal etme imkânı vermiştir?

✓ B. 7. madde “tehdit” kavramını belirsiz bıraktığı için savaştan sonraki işgallerin hukuki dayanağı oldu. A Boğazların açılması yalnız Boğazlar bölgesini ilgilendirir; C ordunun terhisi direnişi zayıflattı ama işgal hakkı vermedi; D haberleşmenin denetimi işgal izni değil, gözetim aracıdır.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Mondros Ateşkes Antlaşması
225
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi konusundan 225 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →