Bolşevik İhtilali: Rusya'da bir yılda iki devrim
MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaABD I. Dünya Savaşı'na neden girdi, Rusya savaştan nasıl çekildi?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
ABD, Almanya'nın 1917 başında sınırsız denizaltı savaşına başlaması ve Meksika'yı ABD'ye karşı kışkırtan Zimmermann telgrafının ortaya çıkması üzerine 6 Nisan 1917'de İtilaf safında savaşa girdi. Rusya ise 1917'deki ihtilallerle çöktü ve 3 Mart 1918'de İttifak devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekildi.
✎Konu anlatımı
Bolşevik İhtilali ne zaman oldu, Şubat ve Ekim devrimleri arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Rusya'da 1917'de iki devrim oldu. Şubat (Gregoryen takvimle Mart) 1917 Devrimi'nde Çar II. Nikola tahttan çekildi ve geçici hükûmet kuruldu; Ekim (Gregoryen takvimle Kasım) 1917'de Lenin önderliğindeki Bolşevikler bu hükûmeti devirip yönetimi ele geçirdi. Bolşevikler 3 Mart 1918'de Brest-Litovsk Antlaşması'yla Rusya'yı savaştan çekti.Rusya'da 1917 devrimi bir ekmek kuyruğunda başladı; bir yıl dolmadan dünyanın ilk komünist yönetimi kurulmuştu.
I. Dünya Savaşı Rusya'yı herkesten önce tüketti. Cephede ağır yenilgiler, şehirlerde açlık ve pahalılık, sarayda ise yolsuzluk ve beceriksizlik vardı. Halkın öfkesi savaşın kendisinden çok, bu savaşı yöneten çarlık rejimine yöneldi. Rusya'nın sarsılması Osmanlı için de önemliydi; hatırlarsan İtilaf'ın Çanakkale'yi zorlamasının sebeplerinden biri de Rusya'ya yardım ulaştırmaktı.
Prova: 1905
Çarlığın sarsılması aslında on iki yıl önce başlamıştı. 1905'te Rusya, Japonya'ya yenilince (hatırlarsan bir Asya devletinin bir Avrupa büyük devletini yendiği o savaş) içeride öfke patladı. Ocak 1905'te Petersburg'da çara dilekçe vermek için Kışlık Saray'a yürüyen kalabalığa ateş açıldı; bu olay Kanlı Pazar adıyla anılır. Grevler ve ayaklanmalar karşısında geri adım atan Çar II. Nikola, bir meclis kurulmasını kabul etti ve 1906'da Rus meclisi Duma açıldı. Ama çar yetkilerini bırakmadı; çözülmeyen sorunlar 1917'de çok daha büyük bir patlamayla geri döndü.
1905'in kısa özgürlük ortamından Rusya'daki Türkler ve Müslümanlar da yararlandı. İsmail Gaspıralı ve Yusuf Akçura'nın öncülüğünde 1905'te ilk Rusya Müslümanları Kongresi toplandı; Müslümanlar ortak bir siyasi örgüt kurdu ve Duma'ya milletvekili gönderdi. Hatırlarsan Gaspıralı ve Akçura, Osmanlı'daki Türkçülük akımının da önde gelen adlarıydı.
Birinci perde: Şubat Devrimi
1917'nin başında Petrograd'da (bugünkü St. Petersburg) ekmek kuyruklarında başlayan gösteriler kısa sürede genel greve dönüştü; bastırmaya gönderilen askerler de halkın tarafına geçti. Çar II. Nikola tahttan çekilmek zorunda kaldı ve üç yüz yıllık Romanov hanedanı sona erdi. Yerine liberal ve ılımlı sosyalistlerden oluşan bir geçici hükûmet kuruldu. Ama bu hükûmet büyük bir hata yaptı: savaşı sürdürdü.
İkinci perde: Ekim Devrimi
Savaştan bıkan asker ve işçinin aradığı cevabı Lenin verdi. İsviçre'deki sürgününden dönen Bolşevik lider “Barış, toprak, ekmek” sloganıyla kitleleri arkasına aldı. Ekim 1917'de Bolşevikler Petrograd'daki Kışlık Saray'ı ele geçirip geçici hükûmeti devirdi. Bu, Bolşevik (Ekim) İhtilali'dir: devleti işçi sınıfı adına tek parti yönetecek, üretim araçları devletleşecekti.
Neden iki ayrı tarih?
Çarlık Rusyası Ortodoks kilisesinin kullandığı eski Jülyen takvimini kullanıyordu; Batı Avrupa ise çoktan Gregoryen takvime geçmişti. 1917'de aradaki fark 13 gündü. Bu yüzden Ekim Devrimi'nin günü Rus takvimine göre 25 Ekim, bugün kullandığımız takvime göre 7 Kasım 1917'dir. Bolşevikler 1918'in başında Gregoryen takvime geçti, ama devrimin adı “Ekim” olarak kaldı.
Savaştan çıkış: Brest-Litovsk
Hatırlarsan Rusya, 3 Mart 1918'de imzaladığı Brest-Litovsk Antlaşması'yla geniş topraklardan vazgeçerek savaştan çekilmiş, Kars, Ardahan ve Batum da Osmanlı'ya bırakılmıştı. Rusya'nın iç durumu açısından bu antlaşma bir pazarlıktı: Lenin toprak verdi, karşılığında yeni rejimi ayakta tutmak için zaman kazandı. Bolşevikler bir şey daha yaptı: çarlık arşivindeki gizli antlaşmaları, Sykes-Picot dahil, dünyaya açıkladılar.
Nasıl sorulur“Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesi” Şubat'a değil, Ekim Devrimi ve Brest-Litovsk'a bağlanır.
TuzakTuzak şık, çarlığın Bolşevikler tarafından yıkıldığını söyler; çarlığı yıkan Şubat Devrimi'dir, Bolşevikler geçici hükûmeti devirmiştir.
↕Kronolojik sıralama oklarla diz
- Bolşevikler geçici hükûmeti devirdi
- Rusya I. Dünya Savaşı'na girdi
- Brest-Litovsk Antlaşması imzalandı
- Çar II. Nikola tahttan çekildi
?Soru çöz
Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesi aşağıdakilerden hangisinin doğrudan sonucudur?