Filistin sorunu: taşlarla başlayan İntifada'dan Oslo'daki el sıkışmaya
MEB 12. sınıf · Küreselleşen Dünya · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaİsrail ne zaman ve nasıl kuruldu, Filistin sorunu nasıl ortaya çıktı?Bağlantılı konudan (Orta Doğu sorunları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
İsrail Devleti, İngiltere'nin Filistin'deki manda yönetimi sona ererken 14 Mayıs 1948'de ilan edildi. Bu adım; 1897 Basel Kongresi'yle örgütlenen Siyonist hareketin, 1917 Balfour Deklarasyonu'nun ve BM Genel Kurulu'nun 29 Kasım 1947'de Filistin'i bir Arap ve bir Yahudi devletine bölmeyi öngören taksim kararının sonucudur.
Paylaşılamayan Orta Doğu ve İsrail'in kuruluşu
✎Konu anlatımı
İntifada nedir, 1993 Oslo görüşmelerinin sonucu nedir?
Kısa cevap: 1987'de İsrail işgaline karşı Filistin halkının ayaklanması olan İntifada başladı; FKÖ 1988'de bağımsız Filistin Devleti'ni ilan etti. 1993 Oslo görüşmeleriyle İsrail ile FKÖ birbirini karşılıklı tanıdı ve Filistin özerk yönetimi kuruldu, ancak kalıcı barış sağlanamadı.Ordular yirmi yıl boyunca çözemediği bir sorunu, bir gün sokaktaki çocukların elindeki taşlar dünyanın gündemine taşıdı.
Hatırlarsan Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) 1964'te kurulmuş, 1969'dan itibaren Yaser Arafat'ın önderliğinde Filistin davasının sesi olmuştu. Arap devletlerinin İsrail'le savaşları toprak kazandırmayınca FKÖ diplomasiye ağırlık verdi. 1974'te BM Genel Kurulu FKÖ'yü Filistin halkının temsilcisi olarak tanıdı ve ona gözlemci statüsü verdi. Ama Batı Şeria ve Gazze'de İsrail işgali sürüyordu.
1980'lerin başında masaya barış planları geldi. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Fahd'ın 1981'de açıkladığı plan, İsrail'in 1967'de aldığı topraklardan çekilmesini ve başkenti Doğu Kudüs olan bir Filistin devletini öngörüyordu; Arap ülkeleri bu planı Eylül 1982'deki zirvede Fez Planı adıyla benimsedi. Aynı günlerde ABD Başkanı Reagan da Filistinlilere Ürdün'e bağlı bir özerklik öneren Reagan Planı'nı açıkladı. İki plan da tarafları buluşturamadı.
1987: İntifada
Aralık 1987'de Gazze'de başlayan olaylar kısa sürede Batı Şeria'ya yayıldı. İşgal altındaki Filistinliler grevlerle, gösterilerle ve İsrail askerlerine taş atarak direndi. Bu halk ayaklanmasına Arapça “silkinme” anlamına gelen İntifada denir. Taşa karşı tank görüntüleri dünya kamuoyunu etkiledi ve Filistin sorununun artık yalnız Arap devletlerinin değil, Filistin halkının kendi meselesi olduğunu gösterdi.
İntifada'nın verdiği güçle FKÖ, 15 Kasım 1988'de Cezayir'de bağımsız Filistin Devleti'ni ilan etti; Arafat 1989'da bu devletin başkanı ilan edildi. Türkiye, Filistin Devleti'ni ilk tanıyan ülkeler arasında yer aldı.
1993: Oslo ve karşılıklı tanıma
Soğuk Savaş'ın bitmesi ve I. Körfez Savaşı'ndan sonra ABD bölgede barış girişimini hızlandırdı. Ekim 1991'de ABD ve SSCB'nin ev sahipliğinde toplanan Madrid Barış Konferansı, İsrail ile Suriye, Lübnan, Ürdün ve Filistinli temsilcileri ilk kez aynı masaya oturttu; doğrudan görüşmelerin yolu böyle açıldı. Norveç'in başkenti Oslo'da gizlice yürütülen görüşmeler sonunda 13 Eylül 1993'te Washington'da İsrail Başbakanı Yitzhak Rabin ile Yaser Arafat el sıkıştı. Bu Oslo sürecinde İsrail ile FKÖ birbirini karşılıklı olarak tanıdı; Gazze ve Eriha'dan başlayarak Filistinlilere özerklik veren Filistin Ulusal Yönetimi kuruldu.
Neden barış gelmedi?
Kudüs'ün statüsü, Yahudi yerleşimleri, sınırlar ve mültecilerin dönüşü gibi en zor konular sonraya bırakılmıştı. Rabin 1995'te barışa karşı çıkan bir İsrailli tarafından öldürüldü. 2000'de görüşmeler tıkanınca İkinci İntifada başladı.
İsrail 2002'de Arafat'ı Ramallah'taki karargâhında kuşattı ve Batı Şeria sınırı boyunca güvenlik gerekçesiyle bir duvar örmeye başladı. Arafat 2004'te öldü, yerine Mahmud Abbas geçti. 2006 seçimlerini Hamas kazandı; 2007'de Gazze Hamas'ın, Batı Şeria Abbas yönetiminin denetiminde kaldı. Aynı yıl ABD'de toplanan Annapolis konferansı da iki devletli çözümü hayata geçiremedi.
Nasıl sorulur“Oslo görüşmelerinin en önemli sonucu” sorulur; cevap İsrail ile FKÖ'nün birbirini karşılıklı tanımasıdır.
TuzakOslo'yu Mısır-İsrail barışıyla karıştırmaktır: o, 1978–1979'daki Camp David'dir.
↕Kronolojik sıralama oklarla diz
- İsrail ile FKÖ, Oslo görüşmeleriyle birbirini tanıdı
- İşgal altındaki topraklarda İntifada başladı
- Arafat öldü, yerine Mahmud Abbas geçti
- FKÖ, Cezayir'de bağımsız Filistin Devleti'ni ilan etti
?Soru çöz
1993'te sonuçlanan Oslo görüşmelerinin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?