Atatürk ilkeleri: cumhuriyetçilikten inkılapçılığa, temel ve bütünleyici ilkeler

Altı okun parti tüzüğünden anayasaya uzanan yolunu ve her ilkenin arkasındaki inkılapları tek tek bağlayarak anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1923 → 1937
17 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 17tamamlanan etkinlik
100 sorubu konuda çözebileceğin
1927 – 1937 · KAVRAM VE BELGELER

Atatürkçülük ve Atatürk ilkeleri: parti tüzüğünden anayasaya altı ok

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHalk Fırkası ne zaman kuruldu, özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Cumhuriyetin ilanı ve 1924 Anayasası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Halk Fırkası, Mustafa Kemal'in önderliğinde 9 Eylül 1923'te kuruldu. Meclis'teki Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu'nun partiye dönüştürülmesiyle doğan bu fırka yeni Türk devletinin ilk siyasi partisidir; inkılapları gerçekleştirdi ve 1950'ye kadar iktidarda kaldı.

Halk Fırkası'nın kuruluşu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Atatürk ilkeleri ne zaman CHF programına ve anayasaya girdi?

Kısa cevap: Atatürk ilkeleri (cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık) aşamalı olarak belgeleşti: 1927'de ilk dördü Cumhuriyet Halk Fırkası tüzüğüne girdi, 1931 kurultayında altısı birden “altı ok” olarak parti programına alındı, 5 Şubat 1937'de yapılan değişiklikle anayasaya eklendi.

İnkılaplar önce yapıldı, adları sonra kondu: altı ilke, on yıllık bir uygulamanın kâğıda dökülmüş özetidir.

Hatırlarsan saltanatın kaldırılmasından Soyadı Kanunu'na kadar her inkılabı yaşandığı sırayla izledik. Bu adımların hiçbiri hazır bir kitaptan uygulanmadı; savaştan çıkmış bir ülkenin ihtiyaçlarına göre atıldı. Adımlar çoğaldıkça arkalarındaki ortak düşünce de görünür oldu. İşte bu düşüncenin adı Atatürkçülüktür.

Atatürkçülük nedir?

MEB'in tanımını sadeleştirirsek Atatürkçülük, Türk milletinin bugün ve gelecekte tam bağımsız, huzurlu ve müreffeh yaşamasını; devletin millî egemenliğe dayanmasını; Türk kültürünün akıl ve bilimin rehberliğinde çağdaş medeniyet seviyesinin üstüne çıkmasını amaçlayan fikirler bütünüdür. Bu fikirler devlet hayatını, fikir hayatını, ekonomiyi ve toplumun temel kurumlarını kapsar. Kalıplaşmış bir öğreti (dogma) değildir; akla, bilime ve gerçeklere dayandığı için kendini yenileyebilen bir düşünce sistemidir.

Altı ok nasıl belgeleşti?

İlkeler bir günde ilan edilmedi, üç basamakta yazıya geçti. Önce 1927'de toplanan CHF İkinci Büyük Kongresi'nde parti tüzüğüne cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık ve laiklik girdi. Ekonomik bunalımın ardından toplanan 1931 Üçüncü Büyük Kongresi'nde devletçilik ve inkılapçılık eklendi; altı ilke parti programında yer aldı ve partinin amblemindeki altı ok bunları simgeledi. Son basamak 5 Şubat 1937'dir: altı ilke 1924 Anayasası'nın 2. maddesine yazıldı ve bir parti programı olmaktan çıkıp devletin niteliği oldu.

Dört ilke 1927'de tüzüğe, altısı 1931'de programa, 1937'de anayasaya girdi. Devletçilik ve inkılapçılık “sonradan gelen iki ok”tur.Görsel: Sınav Defteri

Neden önce dört ilke? Cumhuriyet, millet, halk ve laik devlet 1923–1926 arasında zaten kurulmuştu; bunlar yapılanın adıydı. Devletçilik ise 1929 bunalımından sonra belirginleşen ekonomi yolunun, inkılapçılık da yapılanları koruma kararlılığının adı oldu. Bu iki okun 1931'de eklenmesi tesadüf değildir.

Akılda kalsın: Belgeleşmenin üç yılı tek cümle: 27 tüzük (dört ilke) → 31 program (altı ok) → 37 anayasa. Sonradan eklenen iki ok da ekonomi ve koruma okudur: devletçilik, inkılapçılık.
Sınavda

Nasıl sorulur“Atatürk ilkeleri anayasaya hangi yıl girdi?” → 1937. “CHF programına ne zaman girdi?” → 1931.

Tuzak1928'i göstermektir: 1928'de yalnız “devletin dini İslam'dır” maddesi çıkarıldı, laiklik kelimesi anayasaya 1937'de girdi.

↕Kronolojik sıralama altı okun yolu

  1. Altı ilke CHF programına girdi
  2. Halk Fırkası kuruldu
  3. Altı ilke anayasaya eklendi
  4. Dört ilke CHF tüzüğüne yazıldı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Atatürk ilkelerinin altısı birden aşağıdakilerin hangisiyle devletin temel hukuk metnine girmiştir?

✓ C. 1927 tüzüğü ve 1931 programı parti belgeleridir; ilkeler 5 Şubat 1937'deki değişiklikle anayasaya, yani devletin temel hukuk metnine girdi. D 1924 Anayasası ilk hâlinde ilkeleri içermiyordu; 1937 değişikliği ile karıştırılmamalı.
TEMEL İLKE · CUMHURİYETÇİLİK

Cumhuriyetçilik ilkesi: egemenliğin millete geçtiği rejim

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaCumhuriyet neden ilan edildi, cumhuriyetin ilanının sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Cumhuriyetin ilanı ve 1924 Anayasası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda yapılan değişiklikle ilan edildi ve Mustafa Kemal aynı gün ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Nedenleri devlet başkanlığı sorunu, rejimin adının konmamış olması ve meclis hükümeti sisteminden doğan hükümet bunalımıdır; üçü de cumhuriyetle çözüldü.

Cumhuriyetin ilanı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyetçilik ilkesi nedir, hangi inkılaplarla ilgilidir?

Kısa cevap: Cumhuriyetçilik, egemenliğin bir kişiye, aileye ya da sınıfa değil millete ait olmasını ve yöneticilerin millet tarafından belirli süreler için seçilmesini esas alan ilkedir. TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı ve çok partili hayat denemeleri bu ilkeyle ilgilidir; bütünleyici ilkesi millî egemenliktir.

Altı okun ilki, ötekilerin üzerinde durduğu zemindir: hükümdarın yerine milletin oturduğu rejim.

Osmanlı'da egemenlik hanedanın elindeydi; padişah tahta seçimle değil soyla gelirdi. Millî Mücadele bu düzeni tersine çevirdi. Amasya'dan Sivas'a, oradan TBMM'ye uzanan yol hep aynı fikri büyüttü: milletin kaderini yine milletin iradesi belirleyecekti. Cumhuriyetçilik bu fikrin rejim hâline gelmesidir. Seçim, temsil ve hesap verme olmadan cumhuriyet olmaz; bu yüzden ilke demokrasiyle iç içedir.

Ne ister, neye karşıdır?

  • Egemenlik milletindir: kişi, aile ya da zümre egemenliği reddedilir.
  • Yöneticiler seçimle gelir: yönetim belirli süre için ve millete hesap verecek biçimde emanet edilir.
  • Düşünce ve örgütlenme özgürlüğü: farklı görüşlerin partiler hâlinde temsil edilmesi cumhuriyetin doğal gereğidir.
  • Diğer ilkelerin dayanağıdır: halkçılık, egemenliğin millete ait olmasının toplumdaki karşılığıdır; bu yüzden “cumhuriyetçiliğin doğal sonucu” sayılır.

Bu ilkeyle ilişkili inkılaplar

Cumhuriyetçilik denince akla yönetim biçimi ve millet egemenliği gelmeli. Bu adımların ayrıntılarını Cumhuriyet'in ilanı ve çok partili hayat sayfalarında gördük; burada yalnız ilkeyle bağlıyoruz:

Cumhuriyetçilik · ilişkili inkılaplar
İnkılap / uygulamaYılBirlikte anıldığı ilke
TBMM'nin açılması; Teşkilat-ı Esasiye (“egemenlik kayıtsız şartsız milletindir”)1920–1921—
Saltanatın kaldırılması1922—
Cumhuriyet'in ilanı1923—
Halifeliğin kaldırılması1924Laiklik
Çok partili denemeler: Terakkiperver, Serbest Cumhuriyet1924, 1930—
Kadınlara seçme ve seçilme hakkı1930–1934Halkçılık
Ordunun siyasetten ayrılması (Erkân-ı Harbiye kabineden çıktı; komutanlara asker ya da milletvekili seçimi)1923–1924—

Sözden ilkeye

Atatürk'ün “Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir” ve “Türk milletinin karakter ve âdetlerine en uygun olan idare, cumhuriyet idaresidir” sözleri ile Onuncu Yıl Nutku'ndaki “Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti'dir” cümlesi bu ilkeyle eşleşir. Söz egemenliğin kaynağından, seçimden ya da yönetim biçiminden bahsediyorsa cevap cumhuriyetçiliktir.

Akılda kalsın: Soru “kim yönetecek, nasıl seçilecek” sorusuna dokunuyorsa cumhuriyetçilik. Anahtar sözcükler: seçim, meclis, egemenlik, parti.
Sınavda

Nasıl sorulur“Çok partili hayata geçiş denemeleri hangi ilkenin gereğidir?” → cumhuriyetçilik (demokrasi).

TuzakHalifeliğin kaldırılmasını yalnız laikliğe bağlamak; bu adım hem laiklik hem cumhuriyetçilik örneğidir, çünkü rejimin içindeki ikinci merkezi kaldırdı.

Sınavda işaretle“Cumhuriyet benim en büyük eserimdir” sözü (belgelenen biçimi 1933 Onuncu Yıl Nutku'ndadır) hangi ilkeyle ilgili diye sorulursa cumhuriyetçiliği işaretle.

↕Kronolojik sıralama milletin egemenliğine

  1. Saltanat kaldırıldı
  2. Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu
  3. TBMM açıldı
  4. Cumhuriyet ilan edildi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi cumhuriyetçilik ilkesiyle doğrudan ilgili değildir?

✓ A. Kabotaj Kanunu (1926) kıyı taşımacılığını Türk gemilerine veren ekonomik bir düzenlemedir ve milliyetçilikle ilgilidir; diğer üçü yönetim biçimi ve millet egemenliğiyle ilgilidir.
TEMEL İLKE · MİLLİYETÇİLİK

Atatürk milliyetçiliği: ırka değil ortak kültüre ve vatandaşlığa dayanan millet

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMisak-ı Millî nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?Bağlantılı konudan (Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Misak-ı Millî (Millî Ant), Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin 28 Ocak 1920'de gizli oturumda kabul ettiği, 17 Şubat 1920'de kamuoyuna duyurulan kararlardır. Türk yurdunun sınırlarını Mondros'un imzalandığı günkü duruma göre belirler, kapitülasyonları reddeder; Arap toprakları, Kars-Ardahan-Batum ve Batı Trakya için halk oylaması ister.

Misak-ı Millî

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Atatürk milliyetçiliğinin özellikleri nelerdir, ırkçı mıdır?

Kısa cevap: Atatürk milliyetçiliği birleştirici ve bütünleştiricidir; ırkçılığı ve din birliğine dayanan ümmetçiliği reddeder, milleti ortak tarih, dil, kültür ve vatandaşlık bağıyla tanımlar. Misak-ı Millî sınırlarıyla yetinir, yayılmacı değildir ve tam bağımsızlığı esas alır. Türk Tarih ve Türk Dil kurumları, Kabotaj Kanunu ve kapitülasyonların kaldırılması bu ilkeyle ilgilidir.

Bir imparatorluğun dağıldığı yerde yeni bir devlet kurmak, önce “biz kimiz?” sorusuna cevap vermeyi gerektiriyordu.

Hatırlarsan Osmanlı'nın son yüzyılında üç fikir akımı devleti kurtarmaya çalışmıştı: Osmanlıcılık, İslamcılık (ümmetçilik) ve Türkçülük. İlk ikisi Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı'nda çöktü. Cumhuriyet'in cevabı ne dine ne de kana dayanan bir millet tanımıydı. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkını Türk milleti saydı; 1924 Anayasası da din ve ırk farkı gözetmeden vatandaşlık bağıyla herkese “Türk” denileceğini yazdı. 1933'teki Onuncu Yıl Nutku'nun “Ne mutlu Türküm diyene!” sözü bu anlayışın özetidir: ölçü kan değil, aidiyettir.

Atatürk milliyetçiliğinin özellikleri

  • Birleştirici ve bütünleştiricidir: farklılıkları ayırmaz, ortak kültür ve vatandaşlık çatısında toplar.
  • Irkçılığı ve ümmetçiliği reddeder: milleti kan birliğiyle de din birliğiyle de tanımlamaz.
  • Yayılmacı değildir: Misak-ı Millî sınırlarıyla yetinir; başka milletlerin toprağında gözü yoktur.
  • Tam bağımsızlıkçıdır: siyasi, ekonomik, askerî ve kültürel her türlü bağımlılığa karşıdır.
  • Çağdaş ve barışçıdır: millî kültürü korurken çağdaş medeniyete açıktır, insanlık ailesinin bir parçası olmayı hedefler.
“Ne mutlu Türküm diyene!” Onuncu Yıl Nutku'nun son cümlesidir; millî aidiyeti kana değil, kendini Türk sayma iradesine bağlar.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons

Bu ilkeyle ilişkili inkılaplar

Milliyetçiliği tanımanın yolu bağımsızlık ve millî kültür kelimelerini aramaktır. Ekonomideki örnekler Atatürk dönemi ekonomi sayfasında, kültürel olanlar eğitim ve kültür devrimleri sayfasında ayrıntılı anlatıldı:

  • Misak-ı Millî (1920) ve kapitülasyonların Lozan'da kaldırılması (1923)
  • Kabotaj Kanunu (1926), Reji İdaresi'nin tütün tekelinin devlete alınması (1925), Türk Parasını Koruma Kanunu (1930) ve Merkez Bankası gibi ekonomik bağımsızlık adımları
  • Tevhid-i Tedrisat (1924; laiklikle birlikte) ve Harf Devrimi (1928; inkılapçılıkla birlikte)
  • Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932)
  • Soyadı Kanunu (1934; Türkçe soyadı, halkçılıkla birlikte)

Sözden ilkeye

Atatürk'ün “Diyarbakırlı, Vanlı, Erzurumlu, Trakyalı hep bir soyun evlatları ve aynı cevherin damarlarıdır” sözü, birleştirici milliyetçiliğin en çok sorulan cümlesidir. Onuncu Yıl Nutku'nun son cümlesi “Ne mutlu Türküm diyene!” de aynı ilkeye bağlanır. Sözde millî birlik, ortak kimlik ya da bağımsızlık vurgusu varsa cevap milliyetçiliktir.

Akılda kalsın: Atatürk milliyetçiliğinin üç “değil”i: ırkçı değil, ümmetçi değil, yayılmacı değil. Üç “evet”i: birleştirici, tam bağımsızlıkçı, çağdaş.
Sınavda

Nasıl sorulur“Atatürk milliyetçiliği için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?” kalıbında doğru cevap neredeyse hep ırk birliğini esas alması ya da sınırların dışına yayılmayı hedeflemesidir. 1924 Anayasası'nın vatandaşlık tanımı da bu kalıbın kanıtı olarak öncül hâlinde verilir.

⇄Bilgi eşleştirme milliyetçiliğin izleri

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Atatürk milliyetçiliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. Atatürk milliyetçiliği ırkçılığı reddeder; milleti ortak tarih, dil, kültür ve vatandaşlık bağıyla tanımlar. A birleştiricilik, B Misak-ı Millî'yle yetinme, C tam bağımsızlık Atatürk milliyetçiliğinin gerçek özellikleridir.
TEMEL İLKE · HALKÇILIK

Halkçılık ilkesi: ayrıcalıksız, sınıfsız ve kaynaşmış bir toplum

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAşar vergisi ne zaman kaldırıldı, köylüye etkisi ne oldu?Bağlantılı konudan (Atatürk dönemi ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Aşar vergisi 17 Şubat 1925'te kaldırıldı. Ürünün yaklaşık onda birinin devlete verilmesine dayanan bu vergi köylüyü yıllardır eziyordu; kaldırılmasıyla köylünün eline daha fazla ürün ve gelir kaldı, ama devletin en büyük gelir kaynaklarından biri yok olduğu için bütçe açığı başka vergi ve tekel gelirleriyle kapatılmaya çalışıldı. Halkçılık ilkesiyle ilgilidir.

Tarım: aşarın kaldırılması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Halkçılık ilkesi nedir, hangi inkılaplar halkçılıkla ilgilidir?

Kısa cevap: Halkçılık, hiçbir kişiye, aileye, sınıfa ya da zümreye ayrıcalık tanımayan, herkesin kanun önünde eşit olduğu ve devletin halkın refahı için çalıştığı yönetim anlayışıdır. Sınıf ayrıcalığını da sınıf çatışmasını da reddeder. Aşarın kaldırılması, Medeni Kanun, Soyadı Kanunu, Millet Mektepleri ve Halkevleri bu ilkeyle ilgilidir.

Cumhuriyet egemenliği millete verdi; halkçılık, o milletin içinde kimsenin ötekinden üstün olmayacağını söyledi.

Halkçılık, cumhuriyetçiliğin toplumdaki karşılığıdır; bu yüzden onun doğal sonucu sayılır. Egemenlik milletse, milletin bir kesimi ayrıcalıklı, bir kesimi ezilmiş olamaz. Atatürk köylüyü “milletin efendisi” sayan bir anlayışla, nüfusun büyük çoğunluğunu oluşturan çiftçiyi devletin önceliği yaptı. Ama halkçılık bir sınıfı ötekinin karşısına koymaz: Türk toplumunu birbiriyle çatışan sınıflar değil, iş bölümü yapan meslek grupları olarak görür.

Halkçılığın dört dayanağı

  • Millî egemenlik: yönetimin kaynağı halktır; devlet halk için ve halk tarafından yönetilir.
  • Eşitlik: kişi, aile, sınıf ve zümre ayrıcalığı yoktur; herkes kanun önünde eşittir.
  • Sınıfsız toplum: sınıf ayrıcalığı da sınıf mücadelesi de reddedilir; dayanışma esastır.
  • Sosyal devlet: devlet eğitimden sağlığa halkın refahını yükseltmekle yükümlüdür.

Bu ilkeyle ilişkili inkılaplar

Halkçılık · ilişkili inkılaplar
İnkılap / uygulamaYılBirlikte anıldığı ilke
Aşarın kaldırılması1925—
Türk Medeni Kanunu (kadın-erkek eşitliği)1926Laiklik
Kadınlara seçme ve seçilme hakkı1930–1934Cumhuriyetçilik
Soyadı Kanunu; lakap ve unvanların kaldırılması1934Milliyetçilik (soyadı)
Millet Mektepleri, Halkevleri, Köy Enstitüleri1929, 1932, 1940—

Listeye bakınca ortak bir çizgi görünür: vergi yükü, hukuktaki eşitsizlik, unvan farkı, okuma yazma bilmemek. Halkçılık bunların her birinde halkı “ayrıcalıklıların” seviyesine çıkarmaya çalıştı.

Sözden ilkeye

Atatürk, çiftçiden çobana, işçiden tüccara kadar toplumun bütün meslek gruplarının hak, çıkar ve özgürlüklerinin eşit olduğunu sık sık vurguladı; köylüyü “milletin efendisi” sayan sözü de bu anlayıştandır. Sözde meslekler arası eşitlik, ayrıcalığın reddi ya da halkın refahı öne çıkıyorsa cevap halkçılıktır.

Akılda kalsın: Halkçılığın kelimesi “eşit”tir: eşit vergi (aşar), eşit hukuk (Medeni Kanun), eşit isim (Soyadı), eşit eğitim (Millet Mektepleri, Halkevleri).
Sınavda

Nasıl sorulurÖncülde “ayrıcalık”, “sınıf”, “zümre”, “eşitlik” geçiyorsa cevap halkçılıktır.

TuzakHalkçılığı sınıf mücadelesiyle karıştıran şıktır: Atatürk halkçılığı sınıf çatışmasını da reddeder.

▭Boşluk doldurma

Halkçılık hiçbir kişiye, aileye ya da ayrıcalık tanımaz. Köylünün ürününden alınan vergisinin 1925'te kaldırılması bu ilkenin ekonomideki örneğidir.

sınıfamezhebeaşargümrük

?Soru çöz ÖSYM tarzı

1934'te soyadının zorunlu hâle getirilmesi ve ağa, efendi, paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılması öncelikle aşağıdaki ilkelerden hangisiyle ilgilidir?

✓ B. Lakap ve unvanların kaldırılması toplumdaki ayrıcalık ve eşitsizliği hedef aldığı için halkçılıkla ilgilidir; Türkçe soyadı yönüyle milliyetçilikle de bağlantılıdır. A devletçilik ekonomiyle, C laiklik din-devlet ayrılığıyla, D cumhuriyetçilik yönetim biçimiyle ilgilidir.
TEMEL İLKE · DEVLETÇİLİK

Devletçilik ilkesi: özel girişimi dışlamayan, karma ekonomi içinde devlet öncülüğü

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkiye'de devletçilik politikasına neden geçildi?Bağlantılı konudan (Atatürk dönemi ekonomi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı tarım ürünlerinin fiyatını düşürüp Türkiye'nin ihracatını vurdu; özel girişimin sanayileşmeyi tek başına başaramadığı da görülmüştü. Bu yüzden 1930'lardan itibaren devletçilik politikasına geçildi: devlet, özel sermayenin yetmediği alanlarda bizzat yatırımcı oldu. 1930'da Türk Parasını Koruma Kanunu çıkarıldı ve Merkez Bankası kuruldu; devletçilik 1931'de CHF programına, 1937'de Anayasa'ya girdi.

1929 Bunalımı ve devletçilik

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Devletçilik ilkesi nedir, liberalizmi reddeder mi?

Kısa cevap: Devletçilik, özel sermayenin yetersiz kaldığı ya da girmediği alanlarda devletin ekonomiye yatırımcı ve planlayıcı olarak katılmasıdır. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'ndan sonra uygulanmaya başlandı, 1931'de CHF programına girdi. Özel mülkiyeti ve özel girişimi kaldırmaz; ekonomi karma niteliğini korur.

Altı okun ekonomideki karşılığı, “devlet her şeyi yapsın” değil, “kimsenin yapamadığını devlet yapsın” cümlesidir.

Devletçiliğe nasıl geçildiğini Atatürk dönemi ekonomi sayfasında adım adım izledik: İzmir İktisat Kongresi'nde özel girişime güvenildi, Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarıldı, ama sermaye ve bilgi birikimi yetmedi; 1929 bunalımı da tarım gelirini eritti. Burada sorumuz başka: devletçilik bir ilke olarak neyi söyler? Cevap şu: devlet, ülkenin bağımsız ve kalkınmış olması için gerekli olup da özel kesimin üstlenemediği işleri, planlı biçimde kendisi üstlenir.

Devletçilik bir öğretiden değil, deneyimden doğdu: özel girişim yetmeyince devlet öne geçti. Görsel: Sınav Defteri

Devletçilik ne değildir?

Sınavın asıl sorduğu yer burasıdır. Türk devletçiliği liberalizmi tamamen reddetmez: özel mülkiyet korunur, özel girişim teşvik edilmeye devam eder. Sovyet tipi bir kolektivizm de değildir; üretim araçlarının tamamı devletleştirilmez. Atatürk bu sistemi başka ülkelerden aktarılmış bir öğreti olarak değil, Türkiye'nin kendi ihtiyaçlarından doğmuş, ona özgü bir yol olarak tanımladı. Bu yüzden 1930'larda da ekonomi karma ekonomidir; yalnız ağırlık devlete geçmiştir.

Devletçilik budur

  • Özel sermayenin yetmediği alanda devlet yatırımı
  • Planlı sanayileşme (Beş Yıllık Sanayi Planları)
  • Ekonomik bağımsızlığın güvencesi

Devletçilik bu değildir

  • Özel mülkiyetin kaldırılması
  • Özel girişimin yasaklanması
  • Liberalizmin bütünüyle reddi

Bu ilkeyle ilişkili uygulamalar

  • I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ve II. Plan hazırlığı
  • Sümerbank (1933) ve Etibank (1935) gibi devlet bankaları ve kuruluşları
  • Demiryollarının devlet eliyle yapılması ve yabancı şirketlerden satın alınması
  • Karabük Demir-Çelik gibi büyük sanayi yatırımları

Sözden ilkeye

Atatürk 1923'te İzmir İktisat Kongresi'nde siyasi ve askerî zaferlerin ekonomik zaferlerle taçlandırılmadıkça kalıcı olamayacağını söylemişti. 1930'larda bu hedefe ulaşmanın yolunu, milletin genel ve yüksek çıkarlarını ilgilendiren büyük işlerde devletin bizzat yatırımcı olmasında gördü. Sözde ekonomik bağımsızlık ve “özel girişimin yapamadığı büyük işleri devletin üstlenmesi” varsa cevap devletçiliktir.

Akılda kalsın: Devletçilik = “boşluğu devlet doldurur”. Özel sermayenin dolduramadığı boşluk; özel sermayenin yerini değil.
Sınavda

Nasıl sorulur“Devletçilik için hangisi söylenemez?” → özel girişimi ortadan kaldırmayı amaçlar. Bir başka kalıp, devletçiliğin 1931'de ilke olarak benimsendiğini, 1923'teki İzmir İktisat Kongresi'nde değil sorar.

▭Boşluk doldurma

Devletçilik 1931'de CHF programına, 'de anayasaya girdi. Bu dönemde de özel girişim sürdüğü için Atatürk dönemi ekonomisi ekonomi niteliğini korudu.

19371928karmakolektif

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Atatürk döneminde uygulanan devletçilik ile ilgili;
I. Özel girişim yasaklanmıştır.
II. Devlet, özel sermayenin yetersiz kaldığı alanlarda yatırım yapmıştır.
III. Planlı sanayileşmeye geçilmiştir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ A. Türk devletçiliği özel girişimi yasaklamadı (I yanlış); devlet özel sermayenin yetmediği alanda yatırımcı oldu ve 1934'te I. Beş Yıllık Sanayi Planı uygulandı (II ve III doğru).
TEMEL İLKE · LAİKLİK

Laiklik ilkesi: din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAtatürk döneminde laiklik alanında hangi adımlar atıldı?Bağlantılı konudan (Toplumsal ve hukuk devrimleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye'de laiklik tek bir kararla değil, aşamalarla kuruldu: 1924'te halifelik, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti ve şer'iye mahkemeleri kaldırıldı, eğitim birleştirildi; 1925'te tekke ve zaviyeler kapatıldı; 1926'da Medeni Kanun kabul edildi; 1928'de “Devletin dini İslam'dır” maddesi anayasadan çıkarıldı; 1934'te dinî kıyafet ibadet yerleriyle sınırlandı; 1937'de laiklik anayasaya girdi.

Laikleşme adımları (sentez)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Laiklik ilkesi nedir, laiklikle ilgili inkılaplar hangileridir?

Kısa cevap: Laiklik, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devletin bütün inançlara eşit uzaklıkta durması ve toplum kurumlarının akıl ve bilim temelinde düzenlenmesidir; din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alır. 1924'te halifeliğin kaldırılmasıyla başlayan süreç 1937'de laikliğin anayasaya girmesiyle tamamlandı; bütünleyici ilkesi akılcılık ve bilimselliktir.

Laiklik dine karşı bir ilke değildir; dinin devlete, devletin de dine karışmamasının adıdır.

Osmanlı'da hukuk, eğitim ve yönetim büyük ölçüde din kurallarına dayanıyordu; padişah aynı zamanda halifeydi. Bu düzende bir kanunu değiştirmek, dinî bir hükmü değiştirmek gibi algılanıyordu ve yenileşme hep yarıda kalıyordu. Laiklik bu düğümü çözdü: devlet kurumları ve kanunlar akıl ve bilime göre düzenlenecek, din ise bireyin vicdanında ve ibadet hayatında özgür kalacaktı.

Laiklik neyi güvence altına alır?

  • Din ve devlet işlerinin ayrılığı: kanunlar dinî hükümlere göre değil, toplumun ihtiyacına göre yapılır.
  • Din ve vicdan özgürlüğü: herkes dilediği inancı taşır, kimse inancından dolayı ayrıcalık ya da baskı görmez.
  • Devletin tarafsızlığı: devlet bütün inançlara eşit davranır.
  • Akıl ve bilimin rehberliği: laiklik, inkılapçılık ve çağdaşlaşmanın da önünü açar.

Halifeliğin kaldırıldığı gün kurulan Diyanet İşleri Reisliği, laik devletin din hizmetini kaldırmadığını, onu siyasetin dışına alıp bir kamu hizmeti olarak düzenlediğini gösterir.

Aşamalar ve ilişkili inkılaplar

Laikliğin aşamalarını toplumsal ve hukuk devrimleri sayfasının son konusunda zaman şeridiyle gördük; burada yalnız kısa listesini veriyoruz:

Laiklik · aşamalar
İnkılap / uygulamaYılBirlikte anıldığı ilke
Halifeliğin, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması; Tevhid-i Tedrisat; Diyanet İşleri Reisliği kuruldu3 Mart 1924—
Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması1925—
Türk Medeni Kanunu1926Halkçılık
“Devletin dini İslam'dır” maddesinin anayasadan çıkarılması1928—
Laikliğin anayasaya girmesi1937—

Sözden ilkeye

Atatürk'ün 1925 Kastamonu gezisinde söylediği “En doğru, en gerçek tarikat medeniyet tarikatıdır” sözü laiklikle eşleşir; aynı gezide tekke ve zaviyelerin kapatılacağını da duyurmuştu. Sözde din ile devlet işlerinin ayrılığı, tarikatların reddi ya da akıl ve bilimin rehberliği varsa cevap laikliktir.

Akılda kalsın: Laiklik sorusunda iki şeye bak: dinî bir kurum mu kalkıyor ya da dine dayalı bir kural mı değişiyor? İkisi de değilse ilke büyük olasılıkla laiklik değildir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Laiklik ilkesi için hangisi söylenemez?” sorusunda tuzak şık, laikliği dinsizlik ya da dinin yasaklanması olarak tanımlayandır. İkinci kalıp, laikliğin bütünleyici ilkesini sorar: akılcılık ve bilimsellik.

⇄Bilgi eşleştirme laik adımın yaptığı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Atatürk'ün laiklik ilkesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Laiklik din hizmetlerini yasaklamaz; halifeliğin kaldırıldığı gün Diyanet İşleri Reisliği kurularak din hizmeti devlet eliyle düzenlendi. A din ve vicdan özgürlüğü, B 1937'de anayasaya girmesi, D akılcılıkla bağı laiklik için doğrudur.
TEMEL İLKE · İNKILAPÇILIK

İnkılapçılık ilkesi: yapılanı korumak, yenisini eklemek

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAtatürk inkılapları hangi alanlarda yapıldı, hangi ilkelerle ilişkilidir?Bağlantılı konudan (Eğitim ve kültür devrimleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Atatürk inkılapları siyasi, hukuk, eğitim-kültür, toplumsal ve ekonomi olmak üzere beş alanda toplanır. Her inkılap bir ya da birkaç ilkeyle ilişkilendirilir: halifeliğin kaldırılması laiklikle, Türk Tarih ve Türk Dil kurumları milliyetçilikle, Millet Mektepleri ve Halkevleri halkçılıkla, Beş Yıllık Sanayi Planı devletçilikle, Harf Devrimi ve Üniversite Reformu inkılapçılıkla bağlıdır.

İnkılapların alanları ve ilkeler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İnkılapçılık ilkesi nedir, neden diğer ilkelerin koruyucusu sayılır?

Kısa cevap: İnkılapçılık, çağın gerisinde kalan kurumların yerine akla ve bilime dayanan çağdaş kurumlar koymayı, yapılan inkılapları korumayı ve geliştirmeyi esas alan ilkedir. Durgunluğa (statükoya) karşıdır. Bütün inkılapların ve onlarla birlikte diğer ilkelerin korunmasını sağladığı için en kapsayıcı ilke sayılır.

Bir inkılap yapıldığı gün bitmez; korunmazsa geri alınır, geliştirilmezse eskir. Altıncı ok bu iki tehlikeye karşı atıldı.

Hatırlarsan Osmanlı'nın 19. yüzyıl yenileşmesi ıslahattı: eski düzen yerinde dururken onu düzeltmeye çalışıyordu, bu yüzden medrese ile mektep, şer'iye ile nizamiye mahkemesi yan yana yaşadı. İnkılap ise eskiyi kaldırıp yerine yenisini koyar; kökten ve kalıcı bir değişimdir. İnkılapçılık bu değişimin bir kerelik değil, sürekli olmasını ister. İnkılabın temposunu ve yönünü belirleyen ilke olduğu için Atatürkçülüğe dinamizmini veren ilke de odur.

İnkılapçılığın iki yüzü

Koru

  • Yapılan inkılapları geri dönüşlere karşı savunmak
  • Cumhuriyeti, laik düzeni, millî birliği güvenceye almak

Geliştir

  • Eskiyen kurumun yerine çağdaşını koymak
  • Akıl ve bilime göre yenilenmeyi sürdürmek, statükoya karşı olmak
İnkılapçılık, öteki beş ilkenin hayata geçtiği inkılapları korur ve geliştirir; bu yüzden “en kapsayıcı” ve “koruyucu” ilke diye sorulur.Görsel: Sınav Defteri

Bu ilkeyle ilişkili inkılaplar

  • Şapka Kanunu ve kılık kıyafet düzenlemeleri (1925; çağdaşlaşma)
  • Uluslararası takvim, saat, ölçü ve hafta tatili (1925–1935)
  • Harf Devrimi (1928; milliyetçilikle birlikte)
  • Üniversite Reformu (1933)
  • Medeni Kanun ve Batı kaynaklı öteki kanunlar (1926; eskinin yerine çağdaş hukuk)

Bir inkılap, birden çok ilke

İnkılapların çoğu tek bir ilkeye sığmaz. Sınavda kafa karıştıran da budur; aşağıdaki çiftler en çok sorulanlardır ve serinin önceki sayfalarındaki eşleşmelerle aynıdır:

  • Halifeliğin kaldırılması: laiklik + cumhuriyetçilik
  • Tevhid-i Tedrisat: laiklik + milliyetçilik
  • Harf Devrimi: inkılapçılık + milliyetçilik
  • Türk Medeni Kanunu: laiklik + halkçılık
  • Soyadı Kanunu: halkçılık + milliyetçilik
  • Kadınlara siyasi haklar: halkçılık + cumhuriyetçilik

Sözden ilkeye

Atatürk inkılabı şöyle tanımlamıştı: “İnkılap, mevcut müesseseleri zorla değiştirmektir.” Eskinin yamanmasını değil, yerine yenisinin konmasını anlatan bu söz, inkılapçılığın en kısa tanımıdır.

Akılda kalsın: Temel ve çatı ayrımı: cumhuriyetçilik zemindir (öteki ilkeler onun üstünde yükselir), inkılapçılık çatıdır (hepsini korur). “Koruyan, kapsayan, sürdüren” kelimesi görürsen inkılapçılık.
Sınavda

Nasıl sorulur“Diğer ilkelerin korunmasını ve yaşatılmasını sağlayan ilke” → inkılapçılık. “Islahat ile inkılap arasındaki fark” sorusunda doğru cevap, ıslahatın eskiyi koruyarak düzeltmesi, inkılabın eskinin yerine yenisini koymasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme inkılap → iki ilke

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Yapılan inkılapların korunmasını ve geliştirilmesini amaçlayan, bu yolla diğer ilkelerin de yaşatılmasını sağlayan Atatürk ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. İnkılapçılık, inkılapları korumayı ve geliştirmeyi esas alır; öteki ilkeler inkılaplarla hayata geçtiği için onların da koruyucusu sayılır. A halkçılık toplumsal eşitliği, B devletçilik ekonomide devlet yatırımını, C cumhuriyetçilik yönetim biçimini esas alır; hiçbiri inkılapları koruma ilkesi değildir.
BÜTÜNLEYİCİ İLKELER · YEDİ TAMAMLAYICI FİKİR

Bütünleyici ilkeler: millî egemenlikten insan ve insanlık sevgisine

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaAtatürk dönemi Türk dış politikasının temel ilkeleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Atatürk dönemi dış politika). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Atatürk dönemi Türk dış politikasının özü “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözüyle özetlenen barışçılıktır. Bu politika tam bağımsızlık, gerçekçilik, uluslararası hukuka ve antlaşmalara saygı, karşılıklı eşitlik ve Misak-ı Millî sınırlarının dışında toprak peşine düşmeme ilkelerine dayanır. 1923–1938 arasında Lozan'dan kalan sorunlar savaşla değil, görüşme ve antlaşmayla çözülmeye çalışıldı.

Dış politikanın ilkeleri ve Lozan'dan kalanlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Atatürk'ün bütünleyici ilkeleri nelerdir, temel ilkelerden farkı nedir?

Kısa cevap: Bütünleyici ilkeler, temel ilkeleri tamamlayan ve onların uygulanmasını destekleyen fikirlerdir: millî egemenlik, Türk milletinin bağımsızlığı, millî birlik ve beraberlik, yurtta sulh cihanda sulh, çağdaşlaşma, bilimsellik ve akılcılık, insan ve insanlık sevgisi. Temel ilkeler gibi CHF programına ve anayasaya ayrı ayrı “ilke” olarak yazılmamıştır.

Altı ok yönü gösterir; bütünleyici ilkeler okların neden o yöne çevrildiğini anlatır.

Temel ilkeler adıyla belgeye geçti: 1931 programı, 1937 anayasası. Ama Atatürk'ün düşüncesinde bunların her birini besleyen, sözlerinde ve uygulamalarında sürekli tekrar eden başka fikirler de vardı. Bunlara bütünleyici ilkeler denir. Fark şudur: temel ilkeler devletin niteliğini tanımlar ve resmî metne yazılmıştır; bütünleyici ilkeler bu nitelikleri tamamlar, onlarla iç içe uygulanır.

Yedi bütünleyici ilke

  • Millî egemenlik: yönetme yetkisinin kayıtsız şartsız millete ait olması; cumhuriyetçilik ve halkçılığın özüdür.
  • Türk milletinin bağımsızlığı: siyasi, ekonomik, askerî ve kültürel tam bağımsızlık; Millî Mücadele'nin ve milliyetçiliğin hedefidir.
  • Millî birlik ve beraberlik: milletin ortak amaç etrafında kenetlenmesi; Kurtuluş Savaşı'nı kazandıran güçtür.
  • Yurtta sulh cihanda sulh: içeride huzur, dışarıda barış; millet hayatı tehlikede değilse savaşın bir çözüm sayılmaması.
  • Çağdaşlaşma: muasır medeniyet seviyesinin üstüne çıkma hedefi; inkılapçılığın yönüdür.
  • Bilimsellik ve akılcılık: “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir” anlayışı; laikliğin ve inkılapçılığın dayanağıdır.
  • İnsan ve insanlık sevgisi: bütün milletleri insanlık ailesinin üyesi sayan, barışçı ve insancıl tutum.
Bütünleyici ilkeler tek bir temel ilkeye ait değildir; tabloda en sık birlikte anıldıkları ilke yazıldı.Görsel: Sınav Defteri

“Yurtta sulh cihanda sulh”un uygulamadaki karşılığı Atatürk dönemi dış politika sayfasının konusudur: Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı (1937) gibi barışı korumaya dönük anlaşmalar bu ilkenin ürünüdür. Hatay meselesinin de savaşla değil diplomasiyle çözülmesi aynı çizgidedir.

Akılda kalsın: Temel ilke = devletin niteliği, anayasada adı var (altı ok). Bütünleyici ilke = o niteliği besleyen fikir, anayasada ayrı madde değil. Şıklarda “millî”, “barış”, “bilim”, “insanlık” görürsen büyük olasılıkla bütünleyicidir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün temel ilkelerinden biri değildir?” sorusunda doğru cevap bir bütünleyici ilkedir (çoğunlukla millî egemenlik ya da çağdaşlaşma).

TuzakMillî egemenliği cumhuriyetçilikle aynı şey sanıp temel ilke saymaktır.

⇄Bilgi eşleştirme Sözden ilkeye

▭Boşluk doldurma

Bütünleyici ilkelerden laiklikle en yakın bağı olan , inkılapçılığa yön veren ise 'dır.

akılcılıkümmetçilikçağdaşlaşmaliberalizm

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün temel ilkelerinden biri olmayıp bütünleyici ilkeler arasında yer alır?

✓ B. Millî egemenlik cumhuriyetçilik ve halkçılığı tamamlayan bir bütünleyici ilkedir; laiklik, halkçılık ve inkılapçılık altı temel ilkedendir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Lozan'da kararlaştırılan Türk-Yunan nüfus mübadelesinin dışında tutulan gruplar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ D. Mübadele dışı kalan gruplar karşılıklıdır: İstanbul'daki yerleşik (etabli) Rumlar ile Batı Trakya Türkleri yerlerinde kaldı. A İzmir ve B Anadolu Rumları mübadeleye tabiydi; C İstanbul Rumlarının hepsi değil, yalnız yerleşik olanlar dışarıda kaldı ve Ege adaları Türkleri istisna değildir.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Nüfus mübadelesi ve etabli sorunu

?Soru 2

İzmir İktisat Kongresi'nde alınan kararlarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ A. Kongre yabancı sermayeyi reddetmedi; Türk yasalarına uymak şartıyla kabul etti. B yerli malının özendirilmesi, C tekelciliğe karşı çıkılması ve D hammaddesi yurt içinde olan sanayiye öncelik kongrenin gerçek kararlarıdır.Kaynak: Atatürk dönemi ekonomi · İzmir İktisat Kongresi

?Soru 3

1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu ile ağa, bey, efendi, paşa gibi lakap ve unvanların kaldırılması, aşağıdaki ilkelerden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

✓ C. Unvanların kaldırılması ve herkese soyadı verilmesi, kimseye ayrıcalık tanımayan toplumsal eşitliği, yani halkçılığı yansıtır. A devletçilik ekonomide devlet yatırımıdır; B laiklik din-devlet ayrılığıdır, unvanlarla ilgili değil; D cumhuriyetçilik yönetim biçimi ve millet egemenliğiyle ilgilidir.Kaynak: Toplumsal ve hukuk devrimleri · Soyadı Kanunu, unvanlar

?Soru 4

Musul sorununun Türkiye'nin aleyhine sonuçlanmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur?

✓ B. Musul sorunu 1926'da kapandı; Balkan Antantı 1934'te kuruldu, yani sorunla zaman bakımından ilgisi yoktur. A Türkiye'nin Cemiyet'e üye olmaması, C Şeyh Sait İsyanı'nın Türkiye'yi zayıflatması, D İngiltere'nin Cemiyet'teki ağırlığı sonucu gerçekten etkiledi.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Musul sorunu

?Soru 5

1926'da çıkarılan Kabotaj Kanunu'yla aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?

✓ B. Kabotaj, kapitülasyonlarla yabancılara geçmiş olan limanlar arası taşımacılık hakkını Türklere geri verdi. A Boğazlar'da tam egemenlik 1936 Montrö'yle sağlandı; C kanun yabancıyı çekmez, tersine kıyı taşımacılığından çıkarır; D dış ticaret değil, limanlar arası iç taşımacılık düzenlendi.Kaynak: Atatürk dönemi ekonomi · Kabotaj Kanunu

?Soru 6

Cumhuriyet'in ilk yıllarında kabul edilen kanunlarla örnek alındıkları ülkeler eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Borçlar Kanunu, Medeni Kanun gibi İsviçre'den alınmıştır; Almanya ile Ticaret ve Ceza Muhakemeleri kanunları karıştırılmamalı. A Medeni Kanun–İsviçre, B Ceza Kanunu–İtalya, C Ceza Muhakemeleri–Almanya eşleşmeleri doğrudur.Kaynak: Toplumsal ve hukuk devrimleri · Borçlar, Ceza, Ticaret kanunları

?Soru 7

Hatay'ın Türkiye'ye katılma süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Atatürk 10 Kasım 1938'de öldü; Hatay Meclisi katılma kararını 29 Haziran 1939'da, İnönü döneminde aldı. A sorun Milletler Cemiyeti'ne götürüldü; B 1938 seçimleriyle Hatay Devleti kuruldu; D Fransa savaş öncesi Türkiye'yi karşısına almak istemedi — üçü doğrudur.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Hatay sorunu

?Soru 8

Atatürk döneminde uygulanan devletçilik politikası için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ A. Türk devletçiliği özel girişimi yasaklamadı; devlet yalnız özel sermayenin yetmediği alanlarda yatırımcı oldu. Ekonomi karma niteliğini korudu; Sovyet tipi kolektivizmle karıştırılmamalı. B 1929 bunalımıyla benimsenmesi, C özel sermayenin yetmediği alanda devlet yatırımı, D 1937'de anayasaya girmesi doğrudur.Kaynak: Atatürk dönemi ekonomi · 1929 Bunalımı ve devletçilik

?Soru 9

Cumhuriyetin ilk yıllarında yabancı okulların Türk eğitim sistemine bağlanmasına bazı devletler tepki göstermiş, Türkiye ise konuyu bir iç mesele sayarak dış müdahaleye izin vermemiştir. Bu tutum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

✓ A. Eğitimde yabancı denetimini reddetmek kültürel bağımsızlığın, dolayısıyla tam bağımsızlığın gereğidir. B Balkan iş birliği bölgesel güvenlikle ilgilidir; C konu Milletler Cemiyeti'ne götürülmedi; D karma ekonomi iktisat politikasıdır, eğitimle ilgisi yok.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Yabancı okullar ve Osmanlı borçları

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi laiklik ilkesi doğrultusunda yapılan düzenlemelerden biri değildir?

✓ B. Soyadı Kanunu toplumsal eşitliği amaçlar ve halkçılıkla ilgilidir; diğer üçü din ile devlet işlerini ayıran laik düzenlemelerdir.Kaynak: Toplumsal ve hukuk devrimleri · Laikleşme adımları (sentez)
100
Daha fazla soru çözmek ister misin?Atatürk ilkeleri konusundan 100 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →