Atatürkçülük ve Atatürk ilkeleri: parti tüzüğünden anayasaya altı ok
MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaHalk Fırkası ne zaman kuruldu, özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Cumhuriyetin ilanı ve 1924 Anayasası). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Halk Fırkası, Mustafa Kemal'in önderliğinde 9 Eylül 1923'te kuruldu. Meclis'teki Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu'nun partiye dönüştürülmesiyle doğan bu fırka yeni Türk devletinin ilk siyasi partisidir; inkılapları gerçekleştirdi ve 1950'ye kadar iktidarda kaldı.
✎Konu anlatımı
Atatürk ilkeleri ne zaman CHF programına ve anayasaya girdi?
Kısa cevap: Atatürk ilkeleri (cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık) aşamalı olarak belgeleşti: 1927'de ilk dördü Cumhuriyet Halk Fırkası tüzüğüne girdi, 1931 kurultayında altısı birden “altı ok” olarak parti programına alındı, 5 Şubat 1937'de yapılan değişiklikle anayasaya eklendi.İnkılaplar önce yapıldı, adları sonra kondu: altı ilke, on yıllık bir uygulamanın kâğıda dökülmüş özetidir.
Hatırlarsan saltanatın kaldırılmasından Soyadı Kanunu'na kadar her inkılabı yaşandığı sırayla izledik. Bu adımların hiçbiri hazır bir kitaptan uygulanmadı; savaştan çıkmış bir ülkenin ihtiyaçlarına göre atıldı. Adımlar çoğaldıkça arkalarındaki ortak düşünce de görünür oldu. İşte bu düşüncenin adı Atatürkçülüktür.
Atatürkçülük nedir?
MEB'in tanımını sadeleştirirsek Atatürkçülük, Türk milletinin bugün ve gelecekte tam bağımsız, huzurlu ve müreffeh yaşamasını; devletin millî egemenliğe dayanmasını; Türk kültürünün akıl ve bilimin rehberliğinde çağdaş medeniyet seviyesinin üstüne çıkmasını amaçlayan fikirler bütünüdür. Bu fikirler devlet hayatını, fikir hayatını, ekonomiyi ve toplumun temel kurumlarını kapsar. Kalıplaşmış bir öğreti (dogma) değildir; akla, bilime ve gerçeklere dayandığı için kendini yenileyebilen bir düşünce sistemidir.
Altı ok nasıl belgeleşti?
İlkeler bir günde ilan edilmedi, üç basamakta yazıya geçti. Önce 1927'de toplanan CHF İkinci Büyük Kongresi'nde parti tüzüğüne cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık ve laiklik girdi. Ekonomik bunalımın ardından toplanan 1931 Üçüncü Büyük Kongresi'nde devletçilik ve inkılapçılık eklendi; altı ilke parti programında yer aldı ve partinin amblemindeki altı ok bunları simgeledi. Son basamak 5 Şubat 1937'dir: altı ilke 1924 Anayasası'nın 2. maddesine yazıldı ve bir parti programı olmaktan çıkıp devletin niteliği oldu.
Neden önce dört ilke? Cumhuriyet, millet, halk ve laik devlet 1923–1926 arasında zaten kurulmuştu; bunlar yapılanın adıydı. Devletçilik ise 1929 bunalımından sonra belirginleşen ekonomi yolunun, inkılapçılık da yapılanları koruma kararlılığının adı oldu. Bu iki okun 1931'de eklenmesi tesadüf değildir.
Nasıl sorulur“Atatürk ilkeleri anayasaya hangi yıl girdi?” → 1937. “CHF programına ne zaman girdi?” → 1931.
Tuzak1928'i göstermektir: 1928'de yalnız “devletin dini İslam'dır” maddesi çıkarıldı, laiklik kelimesi anayasaya 1937'de girdi.
↕Kronolojik sıralama altı okun yolu
- Altı ilke CHF programına girdi
- Halk Fırkası kuruldu
- Altı ilke anayasaya eklendi
- Dört ilke CHF tüzüğüne yazıldı
?Soru çöz ÖSYM tarzı
Atatürk ilkelerinin altısı birden aşağıdakilerin hangisiyle devletin temel hukuk metnine girmiştir?