Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası: ilk muhalefet partisi neden yaşayamadı?
MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaCumhuriyet neden ilan edildi, cumhuriyetin ilanının sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Cumhuriyetin ilanı ve 1924 Anayasası). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda yapılan değişiklikle ilan edildi ve Mustafa Kemal aynı gün ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Nedenleri devlet başkanlığı sorunu, rejimin adının konmamış olması ve meclis hükümeti sisteminden doğan hükümet bunalımıdır; üçü de cumhuriyetle çözüldü.
✎Konu anlatımı
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kimler tarafından kuruldu, neden kapatıldı?
Kısa cevap: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 17 Kasım 1924'te Kâzım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve Dr. Adnan Adıvar tarafından kuruldu; Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisidir. Liberal ekonomiyi ve inkılapların yavaş yapılmasını savundu; Şeyh Sait Ayaklanması'ndan sonra Takrir-i Sükûn Kanunu'na dayanılarak Haziran 1925'te hükümet kararıyla kapatıldı.Bu partiyi kuranlar sıradan muhalifler değildi: Kurtuluş Savaşı'nı Mustafa Kemal'le omuz omuza yürüten paşalardı.
Hatırlarsan Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiş, halifelik 3 Mart 1924'te kaldırılmıştı. Bu hız, Millî Mücadele'nin bazı önderlerini kaygılandırdı. Onların itirazı Cumhuriyet'e değil, değişimin hızına ve yöntemineydi; bir de bütün gücün Mustafa Kemal ve Halk Fırkası'nda toplanmasından çekiniyorlardı. Askerî görevlerini bırakıp Meclis'teki sıralarına dönen bu isimler, 17 Kasım 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nı (TCF) kurdu. Başkanı Kâzım Karabekir'di; yanında Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele ve Dr. Adnan Adıvar vardı.
Halk Fırkası bu gelişmeye adını değiştirerek cevap verdi: Kasım 1924'te Cumhuriyet Halk Fırkası oldu. Böylece TCF, Halk Fırkası'ndan sonra kurulan ikinci parti ve Meclis'teki ilk örgütlü muhalefet oldu.
Programın üç vurgusu
| Alan | TCF ne istiyordu? |
|---|---|
| Ekonomi | Liberalizm: serbest girişim, devletin ekonomiye az karışması |
| Yönetim | Yerinden yönetim: yetkiler yerel yönetimlere |
| İnkılaplar | Evrim: toplum hazır oldukça, adım adım |
| Din | Dinî inanç ve düşüncelere saygı maddesi |
| Seçim | İki dereceli seçim yerine tek dereceli seçim |
Bir madde, bir isyan, bir kapatma kararı
Dine saygı maddesi kâğıt üzerinde masumdu, ama inkılaplardan rahatsız olan kesimler partiyi bir sığınak gibi görmeye başladı. Şubat 1925'te Şeyh Sait Ayaklanması patlayınca hükümet, partinin bazı üyelerinin bu ortamı beslediğini öne sürdü. Takrir-i Sükûn Kanunu'nun verdiği yetkiyle TCF, Haziran 1925'te Bakanlar Kurulu kararıyla kapatıldı. Parti yalnızca yedi ay yaşadı.
Nasıl sorulurTCF ile Serbest Cumhuriyet Fırkası karşılaştırılır.
TuzakTuzak şık hep aynı yerde durur: “Atatürk'ün isteğiyle kurulmuş, kendini feshetmiştir.” Bu SCF'dir; TCF muhaliflerin kendi girişimidir ve kapatılmıştır.
⇄Bilgi eşleştirme TCF programı
?Soru çöz ÖSYM tarzı
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?