Mondros sonrası: işgallerden Kuvayı Milliye'ye

Musul'dan İzmir'e yayılan işgallerden Hasan Tahsin'in ilk kurşununa, mandacı cemiyetlerden Müdafaa-i Hukuk'a ve Ayvalık'taki ilk direnişe kadar, milletin kendi kuvvetini nasıl kurduğunu yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1918 → 1920
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
48 sorubu konuda çözebileceğin
KASIM 1918 – 1919 · ANADOLU

Mondros sonrası işgaller: imzanın mürekkebi kurumadan

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros Ateşkes Antlaşması'nın maddeleri ve önemi nedir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) Bey, İtilaf devletleri adına İngiliz Amiral Calthorpe tarafından imzalandı. 7. madde her stratejik noktanın, 24. madde doğudaki altı vilayetin işgaline yol açtı; antlaşmayla Osmanlı Devleti fiilen sona erdi.

Mondros Ateşkes Antlaşması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Anadolu'da hangi yerler işgal edildi?

Kısa cevap: Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan (30 Ekim 1918) hemen sonra İngilizler Musul ve İskenderun'u, ardından Urfa, Maraş ve Antep'i; Fransızlar Adana, Mersin ve Dörtyol çevresini; İtalyanlar Antalya ve Konya'yı işgal etti. İtilaf donanması 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldi, Yunanlar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı. İşgallere dayanak olarak çoğunlukla antlaşmanın 7. maddesi gösterildi.

Bir ateşkes normalde silahları susturur. Mondros ise susan silahların yerine işgal ordularını getirdi.

Hatırlarsan Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış ve 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamıştı. Ordu terhis ediliyor, silahlar teslim ediliyordu. Antlaşmanın en tehlikeli hükmü 7. maddeydi: İtilaf Devletleri “güvenliklerini tehdit eden bir durum” gördüklerinde herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. “Tehdit”in ne olduğuna da yine onlar karar verecekti. Doğudaki altı vilayeti hedef alan 24. madde ise Megali Armenia (Büyük Ermenistan) hayalinin kapısını aralıyordu.

İlk adım: Musul

Antlaşma imzalandığında Musul henüz Osmanlı askerinin elindeydi. İngilizler, ateşkesten günler sonra şehri işgal etti; bu, Mondros'un daha ilk haftasında çiğnenmesi demekti. Aynı ay İskenderun da İngiliz işgaline uğradı; Musul Anadolu'nun dışında kaldığı için İskenderun, Mondros'tan sonra Anadolu'da işgal edilen ilk yer olarak anılır. Ardından İngilizler Urfa, Maraş ve Antep'e girdi. 1919 sonbaharında bu üç şehri Fransızlara bıraktılar; böylece güneydeki işgalin sahibi Fransa oldu.

İşgalciler ve bölgeleri bir bakışta. Bu bir şemadır, harita değildir.Görsel: Sınav Defteri

Güneyde Fransız, batıda İtalyan

Fransızlar 1918'in son ayında Adana, Mersin, Dörtyol ve Osmaniye çevresine girdi; birliklerinde Ermeni gönüllüler de vardı. İtalyanlar 1919 baharında Antalya'ya çıkıp Konya ve Güneybatı Anadolu'ya yayıldı. İtalya'nın bu hızlı ilerleyişi, birazdan göreceğin gibi, Yunanistan'ın İzmir'e çıkarılmasında da rol oynayacaktı. İşgallerin ortak özelliği, gizli antlaşmalarda paylaşılan toprakların fiilen ele geçirilmesiydi.

Hatırlarsan Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı sayfasında Mondros'un iki tehlikeli maddesini görmüştük: 7. madde (güvenliği tehdit eden durumda her yeri işgal) ve 24. madde (altı doğu vilayetinde karışıklıkta işgal). Aşağıdaki işgallerin hepsi bu iki maddeye dayandırıldı.

Mondros'tan sonra kim nereyi işgal etti?
Devletİşgal ettiği yerlerSınavda öne çıkan
İngiltereMusul, İskenderun; sonra Urfa, Maraş, AntepMusul, ateşkesten sonra işgal edilen ilk yer
FransaAdana, Mersin, DörtyolDörtyol'da ilk silahlı direniş
İtalyaAntalya, KonyaGizli antlaşma payını işgalle almak istedi
Yunanistanİzmir (15 Mayıs 1919)Paris Barış Konferansı kararı; Kuvayı Milliye'yi yaygınlaştırdı
Akılda kalsın: Pusulayla düşün: Güneydoğu ve güney → önce İngiliz, sonra Fransız; güneybatı → İtalyan; batı (İzmir) → Yunan. Mondros'tan sonra ilk işgal edilen yer: Musul; Anadolu'da ilk: İskenderun (Hatay).
Sınavda

Nasıl sorulur“İtilaf Devletleri'nin işgallere gerekçe olarak gösterdiği madde” sorulur; cevap 7. maddedir.

TuzakUrfa, Maraş ve Antep'i ilk işgal edenin Fransa olduğu söylenir; önce İngilizler girmiş, sonra şehirleri Fransızlara bırakmıştır. “İlk işgal” sorusunda da dikkat: Musul ilk işgal edilen yerdir ama Anadolu'da değildir; Anadolu'da ilk işgal Hatay'dadır.

⇄Bilgi eşleştirme kim nereyi işgal etti?

?Soru çöz

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri'nin Anadolu'nun farklı bölgelerini kolayca işgal edebilmesinde aşağıdaki hükümlerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ D. 7. madde, “tehdit” yorumunu İtilaf'a bıraktığı için her işgale gerekçe yapıldı. A Boğazların açılması yalnız Boğazlar bölgesini ilgilendirir; B donanmanın teslimi savunmayı zayıflattı ama Anadolu'nun içini işgal izni değildir; C haberleşme ve demir yolu denetimi gözetim aracıdır, toprak işgali hakkı değildir.
KASIM 1918 – MAYIS 1919 · İSTANBUL

İstanbul Hükümeti ve halk: biri boyun eğdi, öbürü ayağa kalktı

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na nasıl ve neden girdi?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı Devleti 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak imzaladı. Ekim 1914'te Yavuz ve Midilli adını alan Alman gemileri Goben ve Breslav, Osmanlı donanmasıyla birlikte Karadeniz'deki Rus limanlarını bombalayınca Osmanlı fiilen savaşa girmiş oldu.

Osmanlı savaşa giriyor

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mondros'tan sonra İstanbul Hükümeti işgallere karşı nasıl bir tutum izledi?

Kısa cevap: İstanbul Hükümeti işgallere karşı direnmek yerine İtilaf Devletleri'yle iyi geçinmeyi ve onların gözüne girmeyi seçti; Meclis-i Mebusan 21 Aralık 1918'de kapatıldı, direniş hareketleri engellenmeye çalışıldı. Halk ise mitingler, cemiyetler ve silahlı direnişle işgallere karşı çıktı.

13 Kasım 1918 sabahı İstanbul halkı pencereden bakınca boğazı İtilaf savaş gemileriyle dolu gördü.

İtilaf donanması o gün İstanbul önlerine demirledi. Şehir resmen işgal edilmemişti ama limanları, kışlaları ve önemli binaları fiilen İtilaf denetimine girdi. Aynı gün Suriye cephesinden dönen Mustafa Kemal Haydarpaşa'ya ulaştı ve gemileri görünce “Geldikleri gibi giderler” dedi. Kısa süre sonra Ali Fethi (Okyar) Bey'in çıkardığı Minber gazetesinin kuruluşuna ve yayınına katkıda bulundu; gazete uzun ömürlü olmadı.

Sarayın ve Babıali'nin hesabı

Savaşı yöneten İttihat ve Terakki liderleri yurt dışına gitmişti. Padişah Vahdettin ve hükümetler, devleti kurtarmanın yolunu İtilaf Devletleri'nin, özellikle de İngiltere'nin gönlünü kazanmakta gördü. Bu yüzden işgallere karşı çıkılmadı, “İngilizlerle iyi geçinmek” siyaset hâline geldi. Vahdettin, Meclis-i Mebusan'ı 21 Aralık 1918'de kapattı; böylece halkın sesini duyurabileceği tek kürsü de sustu. Mart 1919'da sadrazam olan Damat Ferit Paşa bu çizgiyi daha da sertleştirdi ve direniş girişimlerini “asayişi bozan hareketler” olarak gördü.

Halk ne yaptı?

Hükümet beklerken halk beklemedi. Tepki üç yoldan geldi: cemiyetler kurup haklarını yazıyla ve basınla savunmak, mitingler düzenleyip kamuoyunu uyandırmak, işgalin dayandığı yerlerde ise silaha sarılmak. Bu üç yolun her birini bu sayfada ayrı ayrı göreceğiz. Özellikle İzmir'in işgalinden sonra İstanbul'da peş peşe mitingler yapıldı: Fatih, Üsküdar ve Kadıköy mitinglerinin ardından 23 Mayıs 1919'daki Sultanahmet Mitingi'nde Halide Edip'in konuşması hafızalara kazındı.

Mondros sonrası iki tavır
İstanbul (saray ve hükûmet)Halk
Tutumİtilaf'la, özellikle İngiltere ile iyi geçinme; işgale karşı çıkmamaİşgale karşı direniş
YöntemMeclis-i Mebusan'ı kapatma (21 Aralık 1918); direnişi “asayişi bozan hareket” saymaCemiyet kurma, miting, silahlı direniş
Simge adlarVahdettin, Damat Ferit PaşaSultanahmet Mitingi'nde Halide Edip; Kuvayı Milliye
Akılda kalsın: Mondros sonrası iki tavır yan yana: İstanbul = teslimiyet ve iyi geçinme, halk = cemiyet, miting, direniş. Millî Mücadele, ikincisinin birincisine rağmen büyümesidir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Mondros sonrası İstanbul Hükümeti'nin tutumunu gösteren” gelişme sorulur: Meclis-i Mebusan'ın kapatılması, direnişin engellenmesi, İtilaf'la iyi geçinme.

TuzakHükümetin cemiyetleri desteklediği söylenir; tam tersi doğrudur.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Damat Ferit Paşa sadrazam oldu
  2. İtilaf donanması İstanbul önlerine geldi
  3. Sultanahmet Mitingi yapıldı
  4. Meclis-i Mebusan kapatıldı

▭Boşluk doldurma

İtilaf gemilerini gören Mustafa Kemal “Geldikleri gibi ” dedi. Vahdettin, Meclis-i 'ı 21 Aralık 1918'de kapattı.

giderlerkalırlarMebusanAyan
1918 – 1919 · İSTANBUL VE ANADOLU

Zararlı cemiyetler: işgalin içeriden kolları

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'yı paylaşmak için yapılan gizli antlaşmalar nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İtilaf devletleri savaş sürerken Osmanlı topraklarını paylaşmak için İstanbul (Boğazlar) ve Londra (1915), Sykes-Picot (1916) ve Saint Jean de Maurienne (1917) gibi gizli antlaşmalar yaptı. İngiltere ayrıca Mac Mahon yazışmalarıyla Araplara bağımsızlık, Balfour Deklarasyonu'yla (1917) Yahudilere Filistin'de bir yurt sözü verdi.

Gizli antlaşmalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mondros'tan sonra kurulan zararlı cemiyetler hangileridir?

Kısa cevap: Zararlı cemiyetler iki gruptur: azınlıkların kurduğu Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus Rum Cemiyeti, Taşnak, Hınçak, Alyans İsrailit ve Makabi; Türklerin kurduğu ama millî varlığa zarar veren İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri, Kürt Teali, Teali-i İslam, Sulh ve Selamet-i Osmaniye gibi cemiyetler ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası.

İşgal yalnız dışarıdan gelen askerle yürümez; içeride ona kapı açan birileri de gerekir.

Mondros'tan sonra Osmanlı ülkesinde onlarca cemiyet kuruldu. Bir kısmı yurdu korumak için, bir kısmı ise onu parçalamak ya da bir büyük devletin himayesine sokmak için çalıştı. İkinci gruba zararlı cemiyetler denir ve kendi içinde ikiye ayrılır: azınlıkların kurdukları ve Türklerin kurdukları.

Azınlık cemiyetleri: her birinin bir haritası var

Rum cemiyetlerinin hepsi aynı hayalin peşindeydi: Bizans'ı yeniden diriltmek, yani Megali İdea. İstanbul Rum Patrikhanesi'nin desteklediği Mavri Mira bu cemiyetlerin merkezi gibi çalıştı. 19. yüzyılda Yunan isyanını hazırlayan Etnik-i Eterya yeniden faaliyete geçti. Doğu Karadeniz'de ise Pontus Rum Cemiyeti, Samsun–Trabzon çevresinde bir Rum devleti kurmak için çeteler örgütledi. Bu cemiyetin kökleri savaştan öncesine uzanır: 1904'te Merzifon Amerikan Koleji'nde gizlice kurulmuştu.

Ermeni Taşnak ve Hınçak komiteleri Doğu Anadolu ve Çukurova'da bir Ermeni devleti istiyordu; ikisi de 19. yüzyılın sonunda yurt dışında kurulmuştu: Hınçak 1887'de Cenevre'de, Taşnak 1890'da Tiflis'te. Yahudilerin Alyans İsrailit ve Makabi cemiyetleri ise Filistin'de bir Yahudi yurdu kurulmasını amaçlıyordu. Rum İzci Grupları, Yunan Kızılhaçı ve Ermeni İntikam Alayı gibi kuruluşlar da bu cemiyetlere bağlı ya da yakın çalıştı.

Zararlı cemiyetler · kim kurdu, ne istedi?
CemiyetKuranlarAmaç
Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus RumRumlarMegali İdea (Bizans'ı diriltmek); Samsun–Trabzon çevresinde Pontus devleti
Taşnak, HınçakErmenilerDoğu Anadolu ve Çukurova'da Ermeni devleti
Alyans İsrailit, MakabiYahudilerFilistin'de Yahudi yurdu
İngiliz MuhipleriTürkler (Sait Molla)İngiliz mandası
Wilson PrensipleriTürk aydınlarıAmerikan mandası
Kürt TealiTürkler arasındanİngiliz desteğiyle Doğu'da ayrı devlet
Teali-i İslamDin adamlarıHalkı Millî Mücadele aleyhine örgütlemek
Hürriyet ve İtilaf, Sulh ve Selamet, NigehbanTürklerSaltanatı ve İstanbul'u korumak; direnişe karşı çıkmak

Türklerin kurduğu zararlı cemiyetler

Bu grubun üyeleri vatanı düşmana teslim etmek istemiyordu belki; ama çareyi bağımsızlıkta değil, bir büyük devletin korumasında görüyordu. İngiliz Muhipleri (İngiliz dostları), Mayıs 1919'da Sait Molla ve İngiliz Rahip Frew'in öncülüğünde kuruldu ve İngiliz mandası istedi; Damat Ferit ve Ali Kemal gibi saray çevresine yakın isimlerden destek gördü, Alemdar ve Türkçe İstanbul gazeteleri sözcülüğünü yaptı. Wilson Prensipleri Cemiyeti, Halide Edip, Ahmet Emin (Yalman) ve Refik Halit (Karay) gibi aydınların katıldığı bir çevreydi ve Amerikan mandasını savundu. Kürt Teali Cemiyeti İngiliz desteğiyle Doğu'da ayrı bir devlet peşindeydi. Teali-i İslam din adamlarını Millî Mücadele aleyhine örgütledi; Konya'daki Delibaş Mehmet ayaklanmasında etkili oldu. Saltanatı ve İstanbul'u korumayı her şeyin önüne koyan Hürriyet ve İtilaf Fırkası, Sulh ve Selamet-i Osmaniye ve Nigehban gibi kuruluşlar da direnişe karşı çıktı.

Manda ve himaye: “bizi bir büyük devlet korusun”

Manda, kendini yönetemeyecek durumda görülen bir toprağın yönetiminin geçici olarak bir büyük devlete bırakılmasıdır; himaye ise koruma altına girmektir. Mandacılar savaştan bitkin çıkmış bir ülkenin tek başına ayakta kalamayacağını düşünüyordu. Oysa manda, bağımsızlığın kibar bir adla terk edilmesiydi. Millî Mücadele'nin önderleri bu fikri ilerleyen aylarda kesin olarak reddedecek; “manda ve himaye kabul olunamaz” ilkesi Kurtuluş Savaşı'nın temel taşlarından biri olacaktır.

Akılda kalsın: Mandacılar ada göre ayrılır: İngiliz Muhipleri → İngiliz mandası, Wilson (ABD başkanı) Prensipleri → Amerikan mandası. Cemiyetin adı istediği devleti söyler.
Sınavda

Nasıl sorulurYa “azınlıkların kurduğu cemiyetlerden biri değildir” diye gelir (çeldirici: Wilson Prensipleri, Kürt Teali) ya da “manda yanlısı cemiyet” sorulur.

TuzakWilson Prensipleri Cemiyeti'ni Amerikalıların kurduğunu sanmak; onu Türk aydınları kurmuştur.

⇄Bilgi eşleştirme cemiyet ve amacı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki cemiyetlerden hangisi azınlıklar tarafından kurulmuştur?

✓ A. Etnik-i Eterya bir Rum cemiyetidir. B Teali-i İslam, C Wilson Prensipleri ve D Sulh ve Selamet-i Osmaniye ise Türkler tarafından kurulmuştur ve millî varlığa zararlı cemiyetler sayılır; azınlık cemiyeti değildir.
ARALIK 1918 – 1919 · TRAKYA'DAN KARS'A

Yararlı cemiyetler: Müdafaa-i Hukuk ve hakkını savunan şehirler

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİttihat ve Terakki Cemiyeti ne zaman ve kimler tarafından kuruldu?Bağlantılı konudan (I. ve II. Meşrutiyet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İttihat ve Terakki Cemiyeti, 1889'da Askerî Tıbbiye öğrencileri İbrahim Temo, Abdullah Cevdet, İshak Sükuti, Mehmet Reşit ve Hüseyinzade Ali tarafından İttihad-ı Osmani adıyla gizlice kuruldu. II. Abdülhamit'in yönetimine karşı Kanun-i Esasi'nin yeniden uygulanmasını istiyordu.

Jön Türkler ve İttihat ve Terakki

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Millî cemiyetler (yararlı cemiyetler) hangileridir, ortak özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Yararlı (millî) cemiyetler, işgal tehlikesi altındaki bölgelerin haklarını savunmak için kurulan Müdafaa-i Hukuk cemiyetleridir: Trakya-Paşaeli, İzmir Müdafaa-i Hukuk, İzmir Redd-i İlhak, Kilikyalılar, Doğu Anadolu (Vilayat-ı Şarkiye) Müdafaa-i Hukuk ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk bunların başlıcalarıdır. Ortak özellikleri bölgesel olmaları, işgallere karşı kurulmaları ve başlangıçta sivil ve siyasi yollarla çalışmalarıdır.

“Müdafaa-i Hukuk” hakları savunmak demektir. Silahları elinden alınmış bir millet, ilk mücadelesini kalemle ve dilekçeyle verdi.

Zararlı cemiyetler toprak paylaşırken, işgal tehdidi altındaki şehirlerin halkı da kendi cemiyetlerini kurdu. Bunların çoğu bir bölgenin adını taşır, çünkü her biri kendi bölgesini tehdit eden düşmana karşı doğdu. Trakya Yunan'a, İzmir Yunan'a, Çukurova Fransız ve Ermenilere, Doğu Anadolu Ermenilere, Trabzon Pontusçulara karşı ayağa kalktı.

Cemiyet cemiyet

  • Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk: Edirne'de kuruldu; Doğu Trakya'nın Yunanistan'a verilmesine karşı çıktı. Osmanlı dağılırsa Batı Trakya ile birleşip ayrı bir Trakya devleti kurmayı bile düşündü. Lüleburgaz ve Edirne'de kongreler topladı; 1920'deki Edirne Kongresi TBMM'ye bağlılık kararı aldı. Kurucuları arasında Edirne mebusu Faik (Kaltakkıran) vardır.
  • İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye: İzmir Valisi Nurettin Paşa'nın desteğiyle kuruldu; Batı Anadolu'nun ve İzmir'in Yunanistan'a bırakılmasını önlemeye çalıştı.
  • İzmir Redd-i İlhak: İzmir'in Yunanistan'a bağlanmasını (ilhakını) reddetmek için, işgal haberleri üzerine kuruldu; işgalden bir gece önce halkı Maşatlık'ta protestoya çağırdı ve Batı Anadolu'da silahlı direnişin örgütlenmesine katkı verdi.
  • Kilikyalılar Cemiyeti: Adana çevresini (Kilikya) Fransız ve Ermeni emellerine karşı savundu.
  • Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk (Vilayat-ı Şarkiye): 4 Aralık 1918'de İstanbul'da kuruldu, Doğu'nun Ermenilere verilmesine karşı çıktı. Erzurum şubesinin önde gelen adı Hoca Raif (Dinç) Efendi'dir; şube Erzurum'da Albayrak gazetesini çıkardı ve ileride Erzurum Kongresi'nin düzenleyicisi olacaktır.
  • Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye: Doğu Karadeniz'de Pontus Rum devleti kurulmasını önlemeye çalıştı. Trabzon'da çıkan İstikbal gazetesi cemiyetin sesini duyurdu; cemiyet, Vilayat-ı Şarkiye'nin Erzurum şubesiyle birlikte Erzurum Kongresi'nin toplanmasına katkı verdi.

Bunların yanında İstanbul'da Dr. Esat (Işık) Bey'in öncülüğündeki Millî Kongre Cemiyeti dağınık millî cemiyetleri bir araya getirmeye ve basın yoluyla haklılığı duyurmaya çalıştı. Mondros'tan hemen sonra, Kasım 1918'de Yakup Şevki Paşa'nın desteğiyle kurulan Kars İslam Şurası (sonra Güneybatı Kafkas Hükûmeti), ilk millî teşkilatlardan biri sayılır. Sivas Valisi Reşit Paşa'nın eşi Melek Reşit Hanım'ın öncülüğünde ve Mustafa Kemal'in teşvikiyle Sivas'ta kurulan Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti, Vahdet-i Milliye ve Menteşeliler cemiyetleri de aynı ruhla kurulan yerel örgütlerdir.

Cemiyetleri iki soruyla ayır: kim kurdu, ne istedi? Zararlıların bir kısmını azınlıklar, bir kısmını mandacı Türkler kurdu; yararlıların bir kısmı açık, bir kısmı gizli çalıştı.Görsel: Sınav Defteri

Ortak özellikler: güçlü yanı da zayıf yanı da aynı

Millî cemiyetlerin hepsi bölgeseldi: her biri yalnız kendi bölgesini düşündü, ülke çapında bir birlik yoktu. Hepsi işgallere karşı kuruldu ve İstanbul Hükümeti'nden bağımsız, halkın kendi girişimiyle doğdu. Başlangıçta sivil ve siyasi yollarla çalıştılar: basın, miting, Avrupa kamuoyuna rapor ve istatistik göndererek bölgede Türklerin çoğunlukta olduğunu kanıtlamaya uğraştılar. Dayandıkları belge Wilson İlkeleri'nin 12. maddesiydi; Türk çoğunluğunu kanıtlayan bölge Türk kalmalıydı, bu yüzden Paris'e ve İtilaf temsilcilerine heyet göndermeye çalıştılar. Bu dağınıklık zamanla aşılacak, cemiyetler Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla tek çatı altında toplanacaktır.

Akılda kalsın: Millî cemiyetlerin üç özelliği: Bölgesel, İşgale karşı, Sivil başlangıç → “BİS”. Adında “Müdafaa-i Hukuk” ya da “Redd-i İlhak” varsa yararlıdır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Millî cemiyetlerin ortak özelliklerinden biri değildir” kalıbı çok çıkar.

TuzakDoğru gibi duran yanlış şık “ülke genelinde ortak hareket ettiler” ya da “İstanbul Hükümeti tarafından kuruldular”. İkisi de yanlıştır.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra kurulan millî cemiyetlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Millî cemiyetler bölgeseldi; ortak bir merkezleri ve ülke çapında birlikleri yoktu. A doğrudur: bölgesel nitelikteydiler; C doğrudur: işgallere tepki olarak doğdular; D doğrudur: haklılıklarını basın yayınla duyurmaya çalıştılar.

▭Boşluk doldurma

Doğu Trakya'nın Yunanistan'a verilmesine karşı Edirne'de Cemiyeti kuruldu. Doğu Karadeniz'de Pontus Rum devletine karşı Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti çalıştı.

Trakya-PaşaeliKilikyalılarTrabzonSamsun
1918 – 1922 · İSTANBUL

Karakol ve Mim Mim: işgal altındaki İstanbul'un gizli damarları

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBabıali Baskını nedir, Londra Antlaşması ile Osmanlı neleri kaybetti?Bağlantılı konudan (Trablusgarp ve Balkan savaşları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Babıali Baskını, 23 Ocak 1913'te İttihat ve Terakki'nin Edirne'nin bırakılacağı gerekçesiyle hükümeti zorla devirdiği darbedir; bundan sonra İttihatçılar iktidarın tek sahibi oldu. 30 Mayıs 1913'teki Londra Antlaşması ile Midye–Enez hattının batısı Balkan devletlerine bırakıldı.

Babıali Baskını ve Londra

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karakol Cemiyeti ve Mim Mim Grubu nedir, ne iş yapmıştır?

Kısa cevap: Karakol Cemiyeti, Mondros'tan sonra İstanbul'da kurulan gizli bir örgüttür; Anadolu'ya silah, cephane ve subay kaçırdı, istihbarat topladı. Mim Mim (Müdafaa-i Milliye) Grubu ise TBMM'nin resmen tanıdığı gizli istihbarat grubudur; Felah, Hamza ve Zabitan grupları da aynı amaçla çalıştı.

İtilaf askerleri İstanbul'un depolarını beklerken, aynı depolardan Anadolu'ya giden silahlar geceleri yola çıkıyordu.

İşgal altındaki İstanbul'da açıkça direnmek mümkün değildi; direniş yer altına indi. Bu işin öncüsü, İttihat ve Terakki'nin eski kadrolarından Kara Kemal ve Kara Vasıf'ın kurduğu Karakol Cemiyeti'dir. Adı, “nöbet tutan, gözcülük yapan” anlamına uygun biçimde istihbarat ve gizli taşımacılıkla anılır. Örgüt, İtilaf depolarından ele geçirilen silah ve cephaneyi, tutuklanma tehlikesi olan subay ve aydınları Anadolu'ya kaçırdı.

Mim Mim ve diğerleri

Millî Mücadele ilerledikçe başka gizli gruplar da kuruldu. Bunların en önemlisi Mim Mim Grubu'dur: adı, Müdafaa-i Milliye sözcüklerinin baş harfleri olan iki “mim”den gelir ve TBMM'nin resmen tanıdığı istihbarat örgütüdür. Felah, Hamza ve Zabitan grupları da benzer işler yaptı. İstanbul'dan kaçırılan malzeme çoğunlukla deniz yoluyla İnebolu'ya, oradan kağnılarla Kastamonu üzerinden Ankara'ya taşındı; bu yola sonradan İstiklal Yolu dendi.

İstanbul'dan kaçırılan malzemenin yolu: deniz, sonra kağnı. Bu hatta sonradan İstiklal Yolu dendi. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Gizli grupların ortak işi üç kelime: silah, subay, istihbarat. “TBMM'nin resmen tanıdığı” sözü geçerse cevap Mim Mim'dir.
Sınavda

Nasıl sorulur“İstanbul'da Anadolu'ya silah ve subay kaçıran gizli örgüt” → Karakol; “TBMM'nin resmen tanıdığı istihbarat grubu” → Mim Mim. Cephanenin yolu sorulursa İnebolu–Kastamonu–Ankara (İstiklal Yolu).

TuzakKarakol'u TBMM'nin kurduğu örgüt sanmak; Karakol, TBMM açılmadan önce Mondros sonrasında İstanbul'da kuruldu.

⇄Bilgi eşleştirme

?Soru çöz

İşgal altındaki İstanbul'da kurulan Karakol, Mim Mim ve Felah gibi grupların ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Gizli grupların işi, İstanbul'dan Anadolu'ya malzeme, insan ve bilgi akışını sağlamaktı. A saltanatın kaldırılması 1922'de TBMM'nin işidir; B bu gruplar İstanbul'da hükûmet değil, Anadolu'ya yardım hattı kurdu; D mandayı savunan Wilson Prensipleri Cemiyeti'dir.
15 MAYIS 1919 · İZMİR

İzmir'in işgali: Hasan Tahsin'in ilk kurşunu

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaWilson İlkeleri nedir, I. Dünya Savaşı nasıl sona erdi?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1917'de ABD İtilaf safında savaşa girdi, Rusya ise Bolşevik İhtilali'yle savaştan çekildi. ABD Başkanı Wilson 8 Ocak 1918'de barışın şartlarını on dört ilkeyle açıkladı; İttifak devletleri bu ilkelere güvenerek 1918 sonbaharında sırayla ateşkes imzaladı ve barış antlaşmaları 18 Ocak 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı'nda hazırlandı.

Wilson İlkeleri ve savaşın sonu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İzmir neden ve nasıl işgal edildi, sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: İzmir, Paris Barış Konferansı'nda alınan kararla ve Mondros'un 7. maddesi gerekçe gösterilerek 15 Mayıs 1919'da Yunanlar tarafından işgal edildi. İşgale karşı ilk kurşunu gazeteci Hasan Tahsin attı; işgal yurt genelinde mitinglere, Kuvayı Milliye birliklerinin kurulmasına ve millî bilincin hızla uyanmasına yol açtı.

O güne kadar işgaller hep “ateşkesin gereği” diye anlatılmıştı. 15 Mayıs sabahı İzmir'e çıkan asker ise bambaşka bir şey söylüyordu: bu toprak bir daha geri verilmeyecek.

Savaşın galipleri Ocak 1919'da Paris'te toplanmış, yenilenlerin topraklarını paylaşmaya başlamıştı. İtalya, gizli antlaşmalarla kendisine vaat edilen İzmir'e yönelmek için Antalya'dan kuzeye ilerliyordu. İngiltere ve Fransa, İtalya'nın Akdeniz'de fazla güçlenmesini istemiyordu. Çözümü Yunanistan'da buldular: Paris Barış Konferansı'nda İzmir'in Yunan askerince işgaline izin verildi. Resmî gerekçe yine Mondros'un 7. maddesi, yani “güvenlik”ti.

15 Mayıs 1919

Yunan birlikleri İtilaf gemilerinin koruması altında İzmir rıhtımına çıktı. Kalabalığın içinden ilk kurşunu Hasan Tahsin attı; asıl adı Osman Nevres olan bu gazeteci, Hukuk-u Beşer gazetesinin yazarıydı ve oracıkta şehit edildi. Aynı gün kışlada teslim olmayı ve Yunan sloganı atmayı reddeden Albay (Miralay) Süleyman Fethi Bey de süngülenerek şehit oldu. İşgalin ilk günlerinde İzmir ve çevresinde sivillere yönelik ağır saldırılar yaşandı. Vali İzzet Bey ve 17. Kolordu Komutanı Ali Nadir Paşa İstanbul'un emri doğrultusunda direniş göstermedi.

Bir işgal bir milleti nasıl uyandırdı?

Musul ya da Antalya'nın işgali uzaktı ve “geçici” diye anlatılabiliyordu. İzmir'e ise ateşkes hükmü gereği bir İtilaf askeri değil, toprak iddiası olan bir komşu girmişti. Bu fark herkesin gözünü açtı.

İzmir'in işgali bir zincirdir: Paris'teki karar, 7. madde bahanesiyle uygulandı ve millî bilinci en çok uyandıran işgal oldu. Görsel: Sınav Defteri
  • Yurt genelinde tepki doğdu. İstanbul'da ve Anadolu'da protesto mitingleri yapıldı, ulusal bilinç canlandı.
  • Kuvayı Milliye birlikleri kuruldu. Batı Anadolu'da halk silahlanarak düşmanın karşısına çıktı. Denizli Müftüsü Ahmet Hulusi Efendi'nin işgale karşı cihat çağrısı, din adamlarının direnişe verdiği ilk desteklerdendir.
  • Mücadelenin cephesi ve düşmanı belirginleşti. Asıl savaşılacak düşmanın Yunanistan, asıl cephenin batı olacağı anlaşıldı.
  • Uluslararası soruşturma başladı. İşgal sırasındaki olayları araştırmak için Amiral Bristol başkanlığında bir heyet kuruldu.
Akılda kalsın: İzmir'in işgali bir zincir: Paris kararı → 7. madde bahanesi → Hasan Tahsin'in kurşunu → mitingler + Kuvayı Milliye. “Millî bilinci en çok uyandıran işgal” sorusunun cevabı hep İzmir'dir.
Sınavda

Nasıl sorulur“İzmir'in işgalinin sonuçlarından biri değildir” kalıbı gelir. Bir başka soru: işgal kararının alındığı yer → Paris Barış Konferansı.

TuzakSonraki bir olayın (ör. TBMM'nin açılması) İzmir'in işgalinin doğrudan sonucu gibi verilmesi.

↕Kronolojik sıralama

  1. Paris Barış Konferansı toplandı
  2. İstanbul'da Sultanahmet Mitingi yapıldı
  3. Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandı
  4. Yunanlar İzmir'e çıktı, Hasan Tahsin ilk kurşunu attı

▭Boşluk doldurma

İzmir'in işgaline karşı ilk kurşunu atan , Hukuk-u Beşer gazetesinin yazarıydı. İşgal kararı Barış Konferansı'nda alındı.

Hasan TahsinAli ÇetinkayaParisLondra
1919 · İZMİR VE DOĞU ANADOLU

Amiral Bristol ve Harbord raporları: haklılığın ilk tanıkları

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros'tan sonra kurulan zararlı cemiyetler hangileridir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Zararlı cemiyetler iki gruptur: azınlıkların kurduğu Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus Rum Cemiyeti, Taşnak, Hınçak, Alyans İsrailit ve Makabi; Türklerin kurduğu ama millî varlığa zarar veren İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri, Kürt Teali, Teali-i İslam, Sulh ve Selamet-i Osmaniye gibi cemiyetler ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası.

Zararlı cemiyetler ve manda

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Amiral Bristol Raporu nedir, önemi nedir? Harbord Raporu ne söyler?

Kısa cevap: Amiral Bristol Raporu, İzmir'in işgalindeki olayları araştıran ve Amerikalı Amiral Bristol'ün başkanlık ettiği uluslararası heyetin 1919'daki raporudur; bölgede Rum nüfusunun fazla olduğu iddiasını yalanlamış, katliamı Yunanların yaptığını belirtmiştir. Millî Mücadele'nin haklılığını gösteren ilk uluslararası belgedir. Harbord Raporu ise Doğu Anadolu'da Ermenilerin hiçbir bölgede çoğunlukta olmadığını tespit etmiştir.

Yunanistan İzmir'e “Rumları korumak için” girdiğini söylüyordu. Bunu yerinde araştıran yabancı bir heyet ise başka bir tablo çizdi.

İzmir'deki olaylar Avrupa'da da tartışılınca İtilaf Devletleri bir soruşturma heyeti kurdu. Heyetin başkanı ABD'nin İstanbul'daki temsilcisi Amiral Bristol'dü. Heyet bölgeyi gezdi, tanık dinledi ve vardığı sonuçları rapora yazdı.

  • Bölgede Rum nüfusunun Türklerden fazla olduğu iddiası doğru değildir.
  • Türklerin Rumları katlettiği iddiası asılsızdır; aksine katliamı Yunanlılar yapmıştır.
  • Asayiş için Yunan askeri bölgeden çekilmeli, yerine İtilaf askerleri gelmelidir.

İtilaf Devletleri bu rapora uymadı ve Yunan askeri İzmir'de kaldı. Yine de rapor boşa gitmedi: Millî Mücadele'nin haklılığını belgeleyen ilk uluslararası belge oldu ve Yunanistan'ın güvenlik için değil, toprak kazanmak için geldiğini ortaya koydu.

Doğu'dan gelen ikinci tanık: Harbord

Aynı yıl ABD, olası bir Amerikan mandasını incelemek ve Doğu Anadolu'daki Ermeni iddialarını yerinde araştırmak üzere General Harbord başkanlığında bir heyet gönderdi. Heyetin raporu, Doğu Anadolu'nun hiçbir bölgesinde Ermeni nüfusunun çoğunlukta olmadığını belirtti. Bunun üzerine ABD, bölgede bir Ermeni devleti kurulması fikrini desteklemekten vazgeçti.

İki Amerikalı tanık · 1919
Amiral Bristol RaporuHarbord Raporu
BölgeBatı: İzmir'in işgali ve olaylarDoğu Anadolu ve Ermeni iddiaları
BulguRum çoğunluğu iddiası yanlış; katliamı Yunanlılar yaptıErmeniler hiçbir bölgede çoğunlukta değil
Öneri / sonuçYunan askeri çekilmeli, yerine İtilaf askeri gelmeli; İtilaf uymadıABD, Ermeni devleti fikrini desteklemekten vazgeçti
ÖnemiMillî Mücadele'nin haklılığını gösteren ilk uluslararası belgeDoğu'daki Türk tezini doğruladı
Akılda kalsın: İki rapor iki yön: Bristol → batı (İzmir, Rumlar), Harbord → doğu (Ermeniler). İkisi de Amerikalı, ikisi de 1919, ikisi de Türk tezini doğruladı.
Sınavda

Nasıl sorulur“Millî Mücadele'nin haklılığını uluslararası alanda gösteren ilk belge” → Amiral Bristol Raporu.

TuzakRaporun uygulandığı ve Yunan askerinin çekildiği söylenir; İtilaf rapora uymamıştır.

⇄Bilgi eşleştirme İzmir'den Doğu'ya

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Amiral Bristol Raporu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. İtilaf Devletleri rapora uymadı; Yunan askeri İzmir'de kaldı. A doğrudur: Rum nüfusunun fazla olduğu iddiası yalanlandı; B doğrudur: işgalin toprak amaçlı olduğu ortaya kondu; C doğrudur: Millî Mücadele'nin haklılığını gösteren ilk uluslararası belgedir.
ARALIK 1918 – KASIM 1920 · ANADOLU

Kuvayı Milliye: ordusu dağıtılan milletin kendi kuvveti

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMillî cemiyetler (yararlı cemiyetler) hangileridir, ortak özellikleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yararlı (millî) cemiyetler, işgal tehlikesi altındaki bölgelerin haklarını savunmak için kurulan Müdafaa-i Hukuk cemiyetleridir: Trakya-Paşaeli, İzmir Müdafaa-i Hukuk, İzmir Redd-i İlhak, Kilikyalılar, Doğu Anadolu (Vilayat-ı Şarkiye) Müdafaa-i Hukuk ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk bunların başlıcalarıdır. Ortak özellikleri bölgesel olmaları, işgallere karşı kurulmaları ve başlangıçta sivil ve siyasi yollarla çalışmalarıdır.

Yararlı (millî) cemiyetler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kuvayı Milliye nedir, özellikleri, faydaları ve sakıncaları nelerdir?

Kısa cevap: Kuvayı Milliye (millî kuvvetler), Mondros'tan sonra işgallere karşı halkın kendi kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. İşgallere karşı ilk silahlı direniş Hatay'ın Dörtyol ilçesinde (Aralık 1918), batıdaki ilk direniş Ayvalık'ta Ali (Çetinkaya) Bey'in birliğiyle başladı. TBMM'nin 8 Kasım 1920'deki düzenli ordu kararından sonra bu birlikler düzenli orduya katıldı.

Ordusu terhis edilen, silahları toplanan bir millet ne yapar? Kendi ordusunu kendisi kurar.

Mondros'la birlikte Osmanlı ordusu dağıtılıyor, cephanelikler İtilaf denetimine giriyordu. İstanbul Hükümeti de direnişi engellemeye çalışıyordu. Böyle bir boşlukta işgalin kapısına dayandığı yerlerde halk, eldeki silahlarla ve gönüllülerle birlikler kurdu. Bu birliklere Kuvayı Milliye, yani “millî kuvvetler” denir. Komutanları eski subaylar, yerel önderler, efeler, hatta eski eşkıya reisleriydi.

İlk kurşunlar: Dörtyol ve Ayvalık

İşgallere karşı ilk silahlı direniş, Fransız işgaline karşı Hatay'ın Dörtyol ilçesinde, Aralık 1918'de başladı; Fransızlara karşı ilk kurşunu 19 Aralık 1918'de Kara Mehmet Çavuş attı. İzmir'in işgalinden sonra ise direniş batıya taşındı. Ayvalık'ta bulunan 172. Alay'ın komutanı Yarbay Ali Bey (Çetinkaya), 29 Mayıs 1919'da Yunan birliklerine karşı ateş açtırdı; bu olay Batı Cephesi'nde düzenli birliklerin ilk direnişi, yani “ilk kurşun” kabul edilir. “Kel Ali” lakabıyla anılan Ali Çetinkaya, ilerleyen yıllarda İstiklal Mahkemesi başkanlığı ve bakanlık da yapacaktır.

Kuvayı Milliye'nin özellikleri

  • Gönüllülerden oluşan, silahlı ama düzensiz halk birlikleriydi.
  • Bölgeseldi; her birlik kendi çevresini savundu, tek merkezden yönetilmedi.
  • Askerî disiplinden yoksundu; ihtiyaçlarını halktan karşıladı.
  • Yunan ordusuna, Rum ve Ermeni çetelerine karşı savaştı; TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların bastırılmasında da görev aldı.

Faydaları

  • Düşmanın ilerleyişini yavaşlattı.
  • Düzenli ordu kurulana kadar zaman kazandırdı.
  • Halkın moralini yükseltti, direniş ruhunu yaydı.
  • İç ayaklanmaların bastırılmasına yardım etti.

Sakıncaları

  • Disiplinsiz ve merkezsiz oldukları için büyük bir orduyu durduramadılar.
  • Bazı birlikler halktan zorla vergi ve malzeme topladı.
  • Bazı önderler kendi güçlerine güvenip merkezî otoriteye karşı çıktı.

Düzenli orduya giden yol

Kuvayı Milliye bir köprüydü: düzenli bir ordunun olmadığı günlerde düşmanı oyalayan, ama tek başına savaşı kazanamayacak bir güç. Bu yüzden TBMM 8 Kasım 1920'de düzenli ordu kurulmasına karar verdi ve Kuvayı Milliye birlikleri yavaş yavaş bu orduya katıldı. Bütün bu dağınık direniş, cemiyet ve miting dalgası tek bir hedefte buluşmayı bekliyordu. O hedefi gösterecek süreç, 19 Mayıs 1919'da Samsun'da başlayacaktı; o hikâyeyi Kurtuluş Savaşı sayfasında anlatıyoruz.

Kuvayı Milliye'nin yolu: güneyde ilk kurşundan batıdaki ilk düzenli birlik direnişine, oradan düzenli orduya. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: İlk direnişler yönle hatırlanır: güneyde ilk → Dörtyol (Fransız'a karşı, Kara Mehmet Çavuş), batıda ilk → Ayvalık (Ali Çetinkaya), İzmir'de ilk kurşun → Hasan Tahsin.
Sınavda

Nasıl sorulur“Kuvayı Milliye'nin özelliklerinden biri değildir” kalıbı gelir. Bir de “düzenli orduya geçişin sebebi” sorulur: cevap Kuvayı Milliye'nin disiplinsiz ve merkezsiz yapısıdır.

Tuzak“tek merkezden yönetilmesi” ya da “askerî disipline sahip olması” şıkları; Kuvayı Milliye bölgesel ve düzensizdir.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Ayvalık'ta Ali Bey'in birliği Yunanlara ateş açtı
  2. Dörtyol'da Fransız işgaline karşı ilk silahlı direniş
  3. TBMM düzenli ordu kurulmasına karar verdi
  4. Yunanlar İzmir'i işgal etti

?Soru çöz ÖSYM tarzı

TBMM'nin Kuvayı Milliye yerine düzenli ordu kurma kararı almasında aşağıdakilerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ A. Bölgesel ve disiplinsiz birlikler düşmanı oyalayabilir ama büyük bir orduya karşı savaşı kazanamazdı. B İtilaf Devletleri Kuvayı Milliye'yi tanımadı; C Kuvayı Milliye zaten halkın kendi direnişiydi, destek görüyordu; D Mondros orduyu terhis ettirdi, izin vermedi.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Çanakkale Cephesi'nin sonuçlarından biri değildir?

✓ C. Boğazlar açılamadığı için Rusya'ya yardım ulaşmadı; bu durum Rusya'nın çöküşünü hızlandırdı. A, B ve D Çanakkale'nin gerçek sonuçlarıdır: Bulgaristan İttifak yanında savaşa girdi, Rusya'ya yardım götürülemedi, savaş uzadı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Çanakkale Cephesi

?Soru 2

I. Dünya Savaşı'nda Mekke Emiri Şerif Hüseyin'in İngilizlerle iş birliği yaparak Osmanlı'ya karşı ayaklanması, aşağıdaki düşüncelerden hangisinin imparatorluğu bir arada tutamadığını gösterir?

✓ C. Müslüman Arapların halifeye karşı ayaklanması, din birliğine dayanan İslamcılık (Ümmetçilik) fikrinin etkisini yitirdiğini gösterdi. A Türkçülük Arapları değil Türkleri birleştirmeyi hedefler; B Batıcılık bir birlik fikri değil, kalkınma yöntemidir; D adem-i merkeziyetçilik yerel yönetim önerisidir, din birliği değildir.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Irak, Suriye ve Hicaz cepheleri

?Soru 3

20. yüzyılın başında Avrupa'da oluşan Üçlü İttifak bloğunda aşağıdaki devletlerden hangisi yer almaz?

✓ A. Fransa, İngiltere ve Rusya ile birlikte Üçlü İtilaf'tadır. B İtalya, C Almanya ve D Avusturya-Macaristan ise Üçlü İttifak'ın üç üyesidir; İtalya sonradan taraf değiştirse de blok onlarla kurulmuştu.Kaynak: Trablusgarp ve Balkan savaşları · 20. yüzyıl başında Osmanlı

?Soru 4

1909 Kanun-i Esasi değişiklikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. 1909 değişiklikleri padişahın yetkilerini kısıtladı ama Âyan üyelerini seçimle belirleyen bir düzenleme getirmedi; Âyan atamayla oluşmaya devam etti. A, B ve D 1909'un gerçek değişiklikleridir: hükümet meclise karşı sorumlu oldu, sürgün yetkisi kaldırıldı, önemli antlaşmalar meclis onayına bağlandı.Kaynak: I. ve II. Meşrutiyet · 31 Mart Olayı ve 1909 değişiklikleri

?Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi Sarıkamış Harekâtı'nın amaçlarından biri değildir?

✓ B. Süveyş Kanalı, Cemal Paşa'nın yönettiği Kanal Cephesi'nin hedefidir; Sarıkamış Kafkas Cephesi'nde yapıldı. A, C ve D Sarıkamış'ın gerçek amaçlarıdır: 1878'de kaybedilen Kafkas toprakları alınacak, Orta Asya Türkleriyle bağlantı kurulacak, Bakü petrollerine ulaşılacaktı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Kafkas ve Kanal cepheleri

?Soru 6

Duyun-u Umumiye İdaresi'nin kurulması, Osmanlı Devleti açısından aşağıdakilerden hangisini doğrudan göstermektedir?

✓ A. Devletin bazı gelirlerini yabancı alacaklıların temsilcileri topluyordu; bu, mali bağımsızlığın zedelenmesidir. B Duyun-u Umumiye borç ödeme kurumudur, sanayileşmeyle ilgisi yoktur; C yabancı denetimi merkezî otoriteyi güçlendirmez, zayıflatır; D kapitülasyonlar 1914'e kadar sürdü.Kaynak: I. ve II. Meşrutiyet · Duyun-u Umumiye, okullar ve demiryolları

?Soru 7

İzmir ve çevresinin İtalya'ya bırakıldığı Saint Jean de Maurienne Antlaşması'nın uygulanamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Antlaşma Rusya'nın onayına bağlıydı; Bolşevik İhtilali'nden sonra Rusya savaştan çekilince onay verilmedi ve antlaşma geçersiz kaldı. B İtalya savaştan çekilmedi, galipler arasındaydı; C Wilson İlkeleri antlaşmayı bozan neden değildir; D Çanakkale zaferi İzmir'in paylaşımını hukuken geçersiz kılmadı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Gizli antlaşmalar

?Soru 8

Trablusgarp Savaşı'nda İngiltere ve Fransa'nın İtalya'ya karşı tarafsız kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. İtalya Üçlü İttifak'taydı; İngiltere ve Fransa onu bu bloktan koparmak için seyirci kaldı. A Osmanlı-Alman ittifakı 1914'te kuruldu, Trablusgarp'tan sonradır; C İngiltere Mısır'da, Fransa Cezayir-Tunus'ta olduğu için Kuzey Afrika'da çıkarları vardı; D Balkanlardaki kışkırtma tarafsızlığın nedeni değildir.Kaynak: Trablusgarp ve Balkan savaşları · Trablusgarp Savaşı

?Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet'in ilan edildiği 1908 yılında yaşanan gelişmelerden biri değildir?

✓ B. Sırbistan bağımsızlığını 1878 Berlin Antlaşması ile kazanmıştı. A, C ve D 1908'de yaşandı: Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti, Girit Yunanistan'a bağlandığını duyurdu, Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etti.Kaynak: I. ve II. Meşrutiyet · II. Meşrutiyet'in ilanı

?Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin I. Balkan Savaşı'nı kaybetmesinin nedenlerinden biri değildir?

✓ D. Romanya I. Balkan Savaşı'na katılmadı; II. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan'a karşı savaştı. A, B ve C yenilginin gerçek nedenleridir: ordu siyasete karıştı, savaştan önce eğitimli askerler terhis edildi, Osmanlı aynı anda birden fazla cephede savaştı.Kaynak: Trablusgarp ve Balkan savaşları · I. Balkan Savaşı
48
Daha fazla soru çözmek ister misin?Osmanlı 20. yüzyıl konusundan 48 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →