Mondros sonrası işgaller: imzanın mürekkebi kurumadan
MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMondros Ateşkes Antlaşması'nın maddeleri ve önemi nedir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) Bey, İtilaf devletleri adına İngiliz Amiral Calthorpe tarafından imzalandı. 7. madde her stratejik noktanın, 24. madde doğudaki altı vilayetin işgaline yol açtı; antlaşmayla Osmanlı Devleti fiilen sona erdi.
✎Konu anlatımı
Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra Anadolu'da hangi yerler işgal edildi?
Kısa cevap: Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan (30 Ekim 1918) hemen sonra İngilizler Musul ve İskenderun'u, ardından Urfa, Maraş ve Antep'i; Fransızlar Adana, Mersin ve Dörtyol çevresini; İtalyanlar Antalya ve Konya'yı işgal etti. İtilaf donanması 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldi, Yunanlar 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıktı. İşgallere dayanak olarak çoğunlukla antlaşmanın 7. maddesi gösterildi.Bir ateşkes normalde silahları susturur. Mondros ise susan silahların yerine işgal ordularını getirdi.
Hatırlarsan Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış ve 30 Ekim 1918'de Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamıştı. Ordu terhis ediliyor, silahlar teslim ediliyordu. Antlaşmanın en tehlikeli hükmü 7. maddeydi: İtilaf Devletleri “güvenliklerini tehdit eden bir durum” gördüklerinde herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. “Tehdit”in ne olduğuna da yine onlar karar verecekti. Doğudaki altı vilayeti hedef alan 24. madde ise Megali Armenia (Büyük Ermenistan) hayalinin kapısını aralıyordu.
İlk adım: Musul
Antlaşma imzalandığında Musul henüz Osmanlı askerinin elindeydi. İngilizler, ateşkesten günler sonra şehri işgal etti; bu, Mondros'un daha ilk haftasında çiğnenmesi demekti. Aynı ay İskenderun da İngiliz işgaline uğradı; Musul Anadolu'nun dışında kaldığı için İskenderun, Mondros'tan sonra Anadolu'da işgal edilen ilk yer olarak anılır. Ardından İngilizler Urfa, Maraş ve Antep'e girdi. 1919 sonbaharında bu üç şehri Fransızlara bıraktılar; böylece güneydeki işgalin sahibi Fransa oldu.
Güneyde Fransız, batıda İtalyan
Fransızlar 1918'in son ayında Adana, Mersin, Dörtyol ve Osmaniye çevresine girdi; birliklerinde Ermeni gönüllüler de vardı. İtalyanlar 1919 baharında Antalya'ya çıkıp Konya ve Güneybatı Anadolu'ya yayıldı. İtalya'nın bu hızlı ilerleyişi, birazdan göreceğin gibi, Yunanistan'ın İzmir'e çıkarılmasında da rol oynayacaktı. İşgallerin ortak özelliği, gizli antlaşmalarda paylaşılan toprakların fiilen ele geçirilmesiydi.
Hatırlarsan Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı sayfasında Mondros'un iki tehlikeli maddesini görmüştük: 7. madde (güvenliği tehdit eden durumda her yeri işgal) ve 24. madde (altı doğu vilayetinde karışıklıkta işgal). Aşağıdaki işgallerin hepsi bu iki maddeye dayandırıldı.
| Devlet | İşgal ettiği yerler | Sınavda öne çıkan |
|---|---|---|
| İngiltere | Musul, İskenderun; sonra Urfa, Maraş, Antep | Musul, ateşkesten sonra işgal edilen ilk yer |
| Fransa | Adana, Mersin, Dörtyol | Dörtyol'da ilk silahlı direniş |
| İtalya | Antalya, Konya | Gizli antlaşma payını işgalle almak istedi |
| Yunanistan | İzmir (15 Mayıs 1919) | Paris Barış Konferansı kararı; Kuvayı Milliye'yi yaygınlaştırdı |
Nasıl sorulur“İtilaf Devletleri'nin işgallere gerekçe olarak gösterdiği madde” sorulur; cevap 7. maddedir.
TuzakUrfa, Maraş ve Antep'i ilk işgal edenin Fransa olduğu söylenir; önce İngilizler girmiş, sonra şehirleri Fransızlara bırakmıştır. “İlk işgal” sorusunda da dikkat: Musul ilk işgal edilen yerdir ama Anadolu'da değildir; Anadolu'da ilk işgal Hatay'dadır.
⇄Bilgi eşleştirme kim nereyi işgal etti?
?Soru çöz
Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri'nin Anadolu'nun farklı bölgelerini kolayca işgal edebilmesinde aşağıdaki hükümlerden hangisi en etkili olmuştur?