AET'den Avrupa Birliği'ne: Maastricht Antlaşması ve genişleme dalgaları
MEB 12. sınıf · Küreselleşen Dünya · Okuma 7 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaAvrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ne zaman kuruldu, kurucu üyeleri kimlerdir?Bağlantılı konudan (Soğuk Savaş dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET), 25 Mart 1957'de imzalanan Roma Antlaşması'yla Fransa, Federal Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg tarafından kuruldu. Temeli, Fransa Dışişleri Bakanı Robert Schuman'ın 9 Mayıs 1950 bildirisiyle atıldı ve aynı altı ülke 18 Nisan 1951'de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu (AKÇT) kurdu. Bugünkü Avrupa Birliği'nin kökü bu topluluklardır.
Avrupa'da birleşme: Avrupa Konseyi'nden AET'ye
✎Konu anlatımı
Avrupa Birliği ne zaman kuruldu, Maastricht Antlaşması neyi değiştirdi?
Kısa cevap: Avrupa Birliği (AB), 7 Şubat 1992'de imzalanıp 1 Kasım 1993'te yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması'yla, Avrupa Topluluğu'nun ekonomik birlikten siyasi birliğe uzanan yeni yapısı olarak kuruldu. Antlaşma ortak para (avro), ortak dış ve güvenlik politikası ve AB vatandaşlığı getirdi; altı kurucuyla başlayan topluluk 2007'de 27 üyeye ulaştı.1957'de altı ülkenin “ortak pazar” diye kurduğu kulüp, otuz beş yıl sonra kendine yeni bir ad ve çok daha büyük bir hedef seçti: birlik.
Hatırlarsan Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET), 1957'de Roma Antlaşması'yla Fransa, Federal Almanya, İtalya ve Benelüks ülkeleri tarafından kurulmuştu. İlk büyük hedefe 1 Temmuz 1968'de ulaşıldı: üyeler aralarındaki gümrük vergilerini tamamen kaldırdı ve dışarıya karşı ortak bir gümrük tarifesi uyguladı. Böylece gümrük birliği tamamlandı. Tarım, ticaret ve ulaştırma gibi pek çok alanda ortak politikalar üretildi. 1965'te imzalanan Birleşme (Brüksel) Antlaşması'yla 1967'de üç topluluğun (AKÇT, AET, EURATOM) organları birleştirildi ve yapı Avrupa Toplulukları (AT) diye anılmaya başladı.
Kulübe katılanlar
Başarı yeni üyeleri çekti. Roma'da kapıda kalan İngiltere, İrlanda ve Danimarka'yla birlikte 1973'te katıldı; üye sayısı 6'dan 9'a çıktı. Ardından diktatörlükten demokrasiye geçen Güney Avrupa ülkeleri geldi: 1981'de Yunanistan, 1986'da İspanya ve Portekiz. Soğuk Savaş bitince tarafsız ülkeler de çekincelerini bıraktı ve 1995'te Avusturya, Finlandiya, İsveç üye oldu.
Maastricht: ekonomiden siyasete
Berlin Duvarı yıkılıp Almanya birleşince (1990) Avrupalılar, güçlenen Almanya'yı ortak kurumlara daha sıkı bağlamak ve kıtanın değişen haritasına hazırlıklı olmak istedi. Hollanda'nın Maastricht kentinde 7 Şubat 1992'de imzalanan ve 1 Kasım 1993'te yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması, topluluğun adını Avrupa Birliği yaptı. Antlaşma birliği üç sütun üzerine kurdu: mevcut Avrupa Toplulukları, ortak dış ve güvenlik politikası ve adalet ve içişlerinde iş birliği. Üye ülke yurttaşlarına ayrıca AB vatandaşlığı tanındı.
Maastricht'in en somut hedefi ortak paraydı. Bunun için üyelerin enflasyon, bütçe açığı, kamu borcu, faiz ve döviz kurunda belirli sınırlara uyması istendi; bu ekonomik şartlara Maastricht kriterleri denir. Ortak para avro (euro) 1 Ocak 1999'da hesap birimi olarak kullanılmaya başladı, banknot ve madenî paralar 1 Ocak 2002'de piyasaya çıktı. Para politikasını Frankfurt'taki Avrupa Merkez Bankası yönetir.
Ek bilgi: Maastricht kriterlerinin sayıları
Kriterlerin arkasındaki mantık basittir: tek bir parayı paylaşacak ekonomilerin birbirinden çok farklı yönde gitmemesi gerekir. Bu yüzden ölçütler sayılarla konuldu:
- Enflasyon: Fiyat artışı en düşük enflasyonlu üç üye ülkenin ortalamasını 1,5 puandan fazla aşmamalı.
- Bütçe açığı ve borç: Bütçe açığı gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) %3'ünü, kamu borcu %60'ını geçmemeli.
- Faiz: Uzun vadeli faiz, enflasyonu en düşük üç ülkenin ortalamasını 2 puandan fazla aşmamalı.
- Döviz kuru: Ulusal para, en az iki yıl boyunca Avrupa döviz kuru mekanizmasının dalgalanma sınırları içinde kalmalı.
Maastricht'ten sonra: Amsterdam ve Lizbon
Birlik büyüdükçe kurumlarını yeniden ayarlamak zorunda kaldı. 1997'de imzalanıp 1999'da yürürlüğe giren Amsterdam Antlaşması, Avrupa Parlamentosu'nun yasamadaki yetkilerini genişletti. Ardından daha iddialı bir adım denendi: birliğin bütün antlaşmalarını tek metinde toplayan bir “Avrupa Anayasası” 2004'te imzalandı, ama 2005'te Fransa ve Hollanda'daki halkoylamalarında reddedildi. Onun yerine, anayasa adını taşımayan bir reform antlaşması hazırlandı: 13 Aralık 2007'de imzalanan Lizbon Antlaşması kurumların işleyişini yeniden düzenledi ve 2009'da yürürlüğe girdi.
Doğuya açılan kapı
Asıl büyük dalga Soğuk Savaş'ın bitişiyle geldi. Varşova Paktı'nın dağılmasıyla Moskova'nın yörüngesinden çıkan Doğu Avrupa ülkeleri Batı'ya yöneldi. 1 Mayıs 2004'te on ülke birden üye oldu: Polonya, Çekya, Slovakya, Macaristan, Slovenya, Estonya, Letonya, Litvanya, Malta ve Kıbrıs Rum Kesimi. 2007'de Bulgaristan ve Romanya'nın katılmasıyla birlik 27 üyeye ulaştı. Bu, kurucu altılının dört katından fazlaydı.
Nasıl sorulur“Avrupa Birliği adı hangi antlaşmayla kullanılmaya başlandı?” Cevap Maastrichttir.
TuzakTuzak şık Roma Antlaşmasıdır: Roma AET'yi kurdu (1957), AB adını Maastricht getirdi. İkinci tuzak, Maastricht kriterlerini aday ülkelerden istenen Kopenhag kriterleriyle karıştırmaktır; Maastricht kriterleri ortak paraya geçişin ekonomik şartlarıdır. Lizbon Antlaşması'nı “AB anayasası” diye veren şık da yanlıştır: anayasa metni 2005'te reddedildi, Lizbon onun yerine gelen reform antlaşmasıdır.
↕Kronolojik sıralama genişleme dalgaları
- Yunanistan topluluğa katıldı
- Bulgaristan ve Romanya üye oldu
- İngiltere, İrlanda ve Danimarka katıldı
- Avusturya, Finlandiya ve İsveç üye oldu
?Soru çöz
1992'de imzalanan Maastricht Antlaşması ile aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?