Moskova Antlaşması: doğudan gelen ilk büyük el sıkışma
MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaGümrü Antlaşması ne zaman imzalandı, önemi nedir?Bağlantılı konudan (Doğu, Güney ve Batı cepheleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Gümrü Antlaşması, Kâzım Karabekir komutasındaki Doğu Cephesi'nin Ermenileri yenmesi üzerine 3 Aralık 1920'de TBMM ile Ermenistan arasında imzalandı. Doğu Cephesi TBMM'nin ilk askerî başarısı, Gümrü de TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma, yani ilk siyasi başarısıdır.
✎Konu anlatımı
Moskova Antlaşması nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?
Kısa cevap: Moskova Antlaşması, 16 Mart 1921'de TBMM ile Sovyet Rusya arasında imzalandı. Sovyet Rusya, TBMM'yi ve Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti oldu; buna karşılık Batum Gürcistan'a bırakıldı ve bu, Misak-ı Millî'den verilen ilk taviz sayılır.1921 baharında Ankara'nın elinde iki şey vardı: İnönü'de kazanılmış bir zafer ve Londra'da sonuçsuz kalmış bir konferans. İkisi de onu doğuya, Moskova'ya bakmaya itti.
Hatırlarsan I. İnönü zaferinden sonra İtilaf devletleri Ankara'yı Londra Konferansı'na çağırmış, ama Sevr'den vazgeçmeye yanaşmamıştı. Batıdan çözüm çıkmayınca TBMM, kendisi gibi İtilaf devletleriyle karşı karşıya olan Sovyet Rusya ile anlaşmaya yöneldi. İki tarafın ortak bir derdi vardı: İngiltere'nin bölgedeki gücü. Ermeni sorununun Gümrü ile çözülmüş olması da yolu açmıştı.
Masada ne konuşuldu?
| Konu | Karar | Türkiye için anlamı |
|---|---|---|
| Eski antlaşmalar | Osmanlı–Çarlık Rusyası antlaşmaları geçersiz; birinin tanımadığını öteki de tanımaz | Sevr'i Sovyet Rusya da tanımaz |
| Kapitülasyonlar | Sovyet Rusya kaldırılmasını kabul eder | Bunu kabul eden ilk devlet |
| Doğu sınırı | TBMM'nin Ermeni ve Gürcülerle belirlediği sınırlar tanınır | Doğu güvencede, birlikler batıya |
| Batum | Yerel halka geniş özerklik şartıyla Gürcistan'a bırakılır | Misak-ı Millî'den ilk taviz |
| İç işler | Birbirinin yönetimine karışmama; ekonomik, kültürel iş birliği | — |
| Boğazlar | Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin konferansında belirlenecek | Türkiye'nin egemenliğine aykırı olmayacak |
Bir kazanç, bir bedel
Kazanç büyüktü: Sovyet Rusya, TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti ve kapitülasyonların kaldırılmasını kabul eden ilk devlet oldu. Doğu sınırı güvenceye girince oradaki birliklerin bir kısmı batı cephesine kaydırılabildi; Sovyetlerden gelecek silah ve para yardımının da yolu açıldı. Bedeli ise Batum'du: Misak-ı Millî'de halk oylamasına bırakılan bu liman kente vazgeçilince ortaya Misak-ı Millî'den ilk taviz çıktı.
Nasıl sorulur“TBMM'yi tanıyan ilk devlet” sorulursa dikkat: o Ermenistan'dır (Gümrü). “İlk büyük / Avrupa devleti” denirse cevap Sovyet Rusya'dır. Misak-ı Millî'den verilen ilk taviz → Batum.
Tuzak“ilk devlet” ile “ilk büyük Avrupa devleti” ifadelerini karıştırmak.
?Soru çöz ÖSYM tarzı
Moskova Antlaşması'nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi, Misak-ı Millî ilkelerinden ilk kez taviz verildiğini gösterir?
▭Boşluk doldurma
Moskova Antlaşması'yla TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti oldu; ise Gürcistan'a bırakıldı.