Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr: 1920'de Ankara'nın yükselişi

Mebusan Meclisi'nin İstanbul'daki son yemininden Ankara'da açılan yeni meclise, iç ayaklanmalardan Anadolu'yu paylaştıran Sevr'e kadar 1920'yi yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1920
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
323 sorubu konuda çözebileceğin
12 OCAK 1920 · İSTANBUL

Son Osmanlı Mebusan Meclisi: Ankara'nın sözü İstanbul'da

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErzurum Kongresi'nin kararları ve önemi nelerdir?Bağlantılı konudan (Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Erzurum Kongresi 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919'da doğu illerinin delegeleriyle toplandı; başkanı Mustafa Kemal'di. Toplanış amacı bölgesel, kararları ulusaldır: millî sınırlardan ve manda-himayenin reddinden ilk kez burada söz edildi, Mustafa Kemal başkanlığında 9 kişilik Temsil Heyeti kuruldu.

Erzurum Kongresi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Son Osmanlı Mebusan Meclisi ne zaman açıldı, Mustafa Kemal'in bu meclisten istekleri nelerdi?

Kısa cevap: Son Osmanlı Mebusan Meclisi, Amasya Görüşmesi'nde varılan uzlaşma üzerine yapılan seçimlerden sonra 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açıldı. Seçimleri büyük ölçüde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adayları kazandı; Meclis'in en önemli kararı 28 Ocak 1920'de Misak-ı Millî'yi kabul etmesidir.

Temsil Heyeti'nin yıllardır istediği meclis sonunda toplandı; ama Ankara'da değil, işgal askerlerinin sokaklarında dolaştığı İstanbul'da.

Hatırlarsan Sivas Kongresi'nden sonra Damat Ferit hükümeti düşmüş, yerine gelen Ali Rıza Paşa hükümetiyle Amasya'da bir uzlaşmaya varılmıştı. Bu uzlaşmanın en somut sonucu, kapalı olan Mebusan Meclisi'nin yeniden açılması için seçime gidilmesiydi. Seçimleri Müdafaa-i Hukuk çizgisindeki adaylar kazandı. Böylece millî hareketin görüşleri ilk kez seçilmiş bir Osmanlı meclisine taşınmış oldu.

Neden Mustafa Kemal gitmedi?

Mustafa Kemal de Erzurum mebusu seçildi, ama İstanbul'a gitmedi. Sebep açıktı: işgal altındaki bir şehirde hem kendisi tutuklanabilirdi hem de meclis İtilaf devletlerinin baskısı altında özgürce karar veremezdi. O yüzden Temsil Heyeti'yle birlikte Ankara'da kaldı ve İstanbul'a giden mebuslarla burada görüştü.

Üç istek, tek sonuç

Mustafa Kemal mebuslardan üç şey istedi: mecliste bir Müdafaa-i Hukuk grubu kurulmasını, kendisinin meclis başkanı seçilmesini ve Misak-ı Millî'nin kabul edilip ilan edilmesini. İlk ikisi olmadı. Başkanlığa Reşat Hikmet Bey seçildi; millî hareketi destekleyen mebuslar da grubu bu adla değil, Felah-ı Vatan (vatanın kurtuluşu) adıyla kurdu. Üçüncü istek ise gerçekleşti: 28 Ocak 1920'deki gizli oturumda Felah-ı Vatan grubunun desteğiyle Misak-ı Millî kabul edildi.

Mustafa Kemal'in üç isteği · ne oldu?
İstekSonuç
Mecliste Müdafaa-i Hukuk grubu✗ Grup kuruldu ama Felah-ı Vatan adıyla
Mustafa Kemal'in meclis başkanı seçilmesi✗ Reşat Hikmet Bey seçildi; ölünce Celaleddin Arif
Misak-ı Millî'nin kabulü✓ 28 Ocak 1920, gizli oturum

Reşat Hikmet Bey başkanlıkta uzun kalamadı; Mart 1920 başında ölünce yerine Erzurum mebusu Celaleddin Arif Bey seçildi. Böylece Celaleddin Arif, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin son başkanı oldu. İstanbul'un işgalinden sonra Ankara'ya geçti, TBMM'de Erzurum milletvekili olarak yer aldı ve ilk hükümette Adliye Vekili oldu. Onun yolculuğu, meşruiyetin İstanbul'dan Ankara'ya taşınmasının küçük bir özetidir.

Akılda kalsın: Üç istekten yalnız sonuncusu tuttu. Tutmayan iki istek de tümüyle boşa gitmedi: grup başka adla kuruldu, meclisin son başkanı Celaleddin Arif de Ankara'ya geçip TBMM'nin ilk Adliye Vekili oldu.
Sınavda

Nasıl sorulur“Mustafa Kemal'in Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nden isteklerinden hangisi gerçekleşmiştir?” Cevap Misak-ı Millî'nin kabulüdür.

TuzakTuzak şık “Müdafaa-i Hukuk grubunun kurulması”dır; grup kuruldu ama Felah-ı Vatan adıyla.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Mustafa Kemal'in Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nden beklediklerinden hangisi gerçekleşmiştir?

✓ C. Misak-ı Millî 28 Ocak 1920'de kabul edildi; başkanlığa Reşat Hikmet Bey seçildi, grup Felah-ı Vatan adıyla kuruldu, Meclis İstanbul'da toplandı.

▭Boşluk doldurma

Mustafa Kemal, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'ne mebusu olarak seçildi. Millî hareketi destekleyen mebuslar mecliste grubunu kurdu.

ErzurumAnkaraFelah-ı VatanTeceddüt
28 OCAK 1920 · İSTANBUL

Misak-ı Millî: Türk vatanının sınırları çiziliyor

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSivas Kongresi'nin kararları ve önemi nelerdir?Bağlantılı konudan (Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sivas Kongresi 4–11 Eylül 1919'da Amasya Genelgesi'nin çağrısıyla yurdun her yerinden gelen delegelerle toplandı. Erzurum kararları ulusal ölçekte kabul edildi, manda ve himaye kesin olarak reddedildi, bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi ve Temsil Heyeti bütün yurdu temsil eder hâle geldi. Kongrenin ardından Damat Ferit Hükûmeti istifa etti.

Sivas Kongresi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Misak-ı Millî nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?

Kısa cevap: Misak-ı Millî (Millî Ant), Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin 28 Ocak 1920'de gizli oturumda kabul ettiği, 17 Şubat 1920'de kamuoyuna duyurulan kararlardır. Türk yurdunun sınırlarını Mondros'un imzalandığı günkü duruma göre belirler, kapitülasyonları reddeder; Arap toprakları, Kars-Ardahan-Batum ve Batı Trakya için halk oylaması ister.

“Misak” sözleşme, ant demektir. Mebusan Meclisi o gün bir harita değil, bir yemin kabul etti: buradan geri adım yok.

Erzurum ve Sivas kongrelerinde dile getirilen ilkeler, yani vatanın bölünmezliği, manda ve himayenin reddi ve millî iradenin esas olması, bu kez seçilmiş bir meclisin kararına dönüştü. Metin Mustafa Kemal'in Ankara'da mebuslarla yaptığı görüşmelerde belirlenen esaslara dayanıyordu. Kongreler bir cemiyetin kararıydı; Misak-ı Millî ise devletin meşru meclisinin kararıydı. Fark buradadır.

Maddelerin özü

  • Bölünmez bütün: Mondros Ateşkesi'nin imzalandığı gün (30 Ekim 1918) işgal edilmemiş, Türk ve Müslüman çoğunluğun yaşadığı topraklar hiçbir sebeple birbirinden ayrılamaz.
  • Arap toprakları: Ateşkes günü işgal altında kalan ve nüfusunun çoğu Arap olan yerlerin geleceği, halkın serbestçe vereceği oyla belirlenir.
  • Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) ve Batı Trakya: Gerekirse halk oylamasına başvurulur.
  • Boğazlar: İstanbul ve Marmara'nın güvenliği sağlanmak şartıyla dünya ticaretine açılabilir.
  • Azınlıklar: Hakları, komşu ülkelerdeki Müslümanlara aynı hakların tanınması şartıyla korunur.
  • Kapitülasyonlar: Siyasi, adli ve mali gelişmeyi engelleyen sınırlamalar kabul edilmez; borçlar ödenir ama bu ilkeye aykırı olmamak şartıyla.
Misak-ı Millî topraklarını ikiye ayırır: tartışmaya açık olmayan bütün ve halkın oyuna bırakılan üç yön.Görsel: Sınav Defteri

Neden bu kadar önemli?

Misak-ı Millî ile Türk vatanının sınırları ilk kez resmî bir metinde çizildi. Kapitülasyonların reddi, bağımsızlığın yalnız askerî değil, ekonomik ve hukuki olarak da tam olması gerektiğini gösterdi. Millî Mücadele'nin hedefi ve Türk milletinin kabul edeceği barışın şartları belirlenmiş oldu; üstelik bu program, padişahın da tanıdığı seçilmiş bir meclisin onayıyla yasal bir zemine oturdu.

Misak-ı Millî, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin aldığı son önemli karardır; bir buçuk ay sonra meclis basılacaktı. Maddelerinin etkisi ise çok daha uzun sürdü: sınırlar, kapitülasyonlar, Boğazlar, azınlıklar ve borçlar, üç yıl sonra Lozan'ın ana gündemini oluşturdu. Yani Lozan masasındaki Türk heyeti, aslında 1920'de yazılmış bu listeyi savunuyordu.

Hatırlarsan Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi sayfasında Erzurum'un “millî sınırlar içinde vatan bir bütündür” ve Sivas'ın “manda ve himaye kabul edilemez” kararlarını görmüştük. Misak-ı Millî bu kararları meclis kararına dönüştürür: millî sınır ilkesi sınırları çizen maddelere, manda reddi de kapitülasyonların reddine ve tam bağımsızlığa dönüşür.

Akılda kalsın: Halk oylaması üç yöne bakar: güneyde Arap toprakları, doğuda Kars-Ardahan-Batum, batıda Batı Trakya. Bunların dışındaki Türk yurdu pazarlığa kapalıdır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Halk oylaması öngörülen yerlerden biri değildir” kalıbıyla gelir; tuzak şıkta İzmir ya da İstanbul durur.

TuzakBir diğer tuzak Musul'dur: Mondros'tan sonra işgal edildiği için Misak-ı Millî sınırları içinde sayılır. Kapitülasyonların reddi sorulursa cevap tam bağımsızlıktır. Sık kullanılan bir tuzak daha: Misak-ı Millî'de millî egemenlikle ilgili bir madde yoktur; metin sınırları ve bağımsızlığın şartlarını belirler, yönetim biçimini değil.

⇄Bilgi eşleştirme Misak-ı Millî maddeleri

?Soru çöz

Misak-ı Millî'de aşağıdaki yerlerden hangisinin geleceğinin halk oylamasıyla belirlenmesi öngörülmemiştir?

✓ D. İzmir, Mondros günü işgal edilmemiş Türk yurdunun parçasıdır; bölünmez bütün içindedir, oylamaya konu olmaz. A Batı Trakya'nın, B Kars-Ardahan-Batum'un ve C Arap çoğunluklu toprakların geleceği ise Misak-ı Millî'de halk oylamasına bırakılmıştır.
16 MART 1920 · İSTANBUL

İstanbul'un resmen işgali: Meclis basılıyor

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros'tan sonra İstanbul Hükümeti işgallere karşı nasıl bir tutum izledi?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İstanbul Hükümeti işgallere karşı direnmek yerine İtilaf Devletleri'yle iyi geçinmeyi ve onların gözüne girmeyi seçti; Meclis-i Mebusan 21 Aralık 1918'de kapatıldı, direniş hareketleri engellenmeye çalışıldı. Halk ise mitingler, cemiyetler ve silahlı direnişle işgallere karşı çıktı.

İstanbul ve halkın tepkisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İstanbul ne zaman resmen işgal edildi, Mebusan Meclisi'ne ne oldu?

Kısa cevap: İtilaf devletleri, Misak-ı Millî'nin kabulüne tepki olarak 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etti; Mebusan Meclisi basıldı, bazı milletvekilleri tutuklanıp Malta'ya sürüldü. Meclis çalışmalarına son verdi, padişah da 11 Nisan 1920'de Meclis'i resmen kapattı (feshetti).

Misak-ı Millî kâğıt üzerinde bir yemindi; İtilaf devletleri ona askerle cevap verdi.

İngiltere, seçilmiş bir Osmanlı meclisinin millî hareketin programını benimsemesini tehlikeli buldu. Önce millî harekete yakın duran Ali Rıza Paşa hükümeti baskıyla istifaya zorlandı, yerine Salih Paşa hükümeti kuruldu. Ardından 16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edildi. İşgal sabaha karşı Şehzadebaşı'ndaki Mızıka Karakolu'nun basılmasıyla başladı; uyuyan Türk askerlerinden bazıları şehit edildi. Haberi Ankara'ya, telgrafhanedeki görevli Manastırlı Hamdi Efendi ulaştırdı; Mustafa Kemal işgali böylece hemen öğrendi. İngiliz askerleri Mebusan Meclisi'ni bastı; aralarında Rauf (Orbay) Bey'in de bulunduğu bazı milletvekilleri tutuklanıp Malta'ya sürüldü.

İşgal altında çalışamayacağını gören Meclis, kendi kararıyla toplantılarına son verdi. Salih Paşa'nın yerine yeniden Damat Ferit getirildi ve padişah 11 Nisan 1920'de Meclis'i resmen kapattığını açıkladı. İstanbul'dan kaçabilen milletvekilleri, aydınlar, yazarlar ve subaylar Anadolu'ya, Ankara'ya geçti.

Misak-ı Millî'nin kabulünden TBMM'nin açılışına üç ay: İstanbul'da kapanan kapı Ankara'da açıldı. Görsel: Sınav Defteri

Temsil Heyeti'nin cevabı

Ankara hemen harekete geçti. İstanbul'la her türlü haberleşme kesildi, Anadolu'daki bazı İtilaf subayları tutuklandı, İtilaf kuvvetlerinin sevkiyatına yarayacak demiryolları ve köprüler tahrip edildi; bunların başında Geyve ve Ulukışla yönündeki demiryolu hatları geliyordu. Osmanlı ve Ziraat bankaları ile Düyun-ı Umumiye idaresinin Anadolu'daki para ve mallarına el konuldu. En önemli adım ise 19 Mart 1920 genelgesiydi: Mustafa Kemal, Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanacağını, İstanbul'dan kaçabilen mebusların seçime gerek olmadan bu meclise katılabileceğini duyurdu.

Akılda kalsın: Üç tarih, bir zincir: 16 Mart İstanbul kapandı → 19 Mart Ankara çağırdı → 23 Nisan Ankara açıldı.
Sınavda

TuzakTuzak “fiilî” ve “resmî” işgal ayrımıdır: İtilaf donanması İstanbul'a Kasım 1918'de girmişti (fiilî işgal); 16 Mart 1920 resmî işgaldir. Sonucu sorulursa: Mebusan Meclisi kapandı ve TBMM'nin açılmasına zemin hazırlandı.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Padişah Mebusan Meclisi'ni resmen kapattı
  2. Misak-ı Millî kabul edildi
  3. TBMM Ankara'da açıldı
  4. İstanbul resmen işgal edildi

▭Boşluk doldurma

16 Mart 1920'de tutuklanan bazı milletvekilleri 'ya sürüldü. Mustafa Kemal 19 Mart genelgesiyle 'da olağanüstü yetkili bir meclis toplanacağını duyurdu.

MaltaKıbrısAnkaraSivas
23 – 24 NİSAN 1920 · ANKARA

TBMM'nin açılışı: 23 Nisan 1920 ve 24 Nisan önergesi

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTemsil Heyeti Ankara'ya ne zaman geldi, merkez neden Ankara seçildi?Bağlantılı konudan (Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Ankara güvenli bir yerde, Batı Cephesi'ne yakın olduğu, ulaşım ve haberleşme imkânı bulunduğu ve İstanbul'la demir yolu bağlantısı olduğu için Millî Mücadele'nin merkezi seçildi.

Temsil Heyeti Ankara'da

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

TBMM ne zaman açıldı, 24 Nisan 1920 önergesiyle hangi kararlar alındı?

Kısa cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; açılış oturumuna en yaşlı üye Sinop milletvekili Şerif Bey başkanlık etti. 24 Nisan'da Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi; onun önergesiyle Meclis'in üstünde bir güç bulunmadığı ve yasama ile yürütme yetkisinin Meclis'te toplandığı kabul edildi.

İstanbul'da kapanan kapı, beş hafta sonra Ankara'da yeniden açıldı; bu kez anahtar padişahta değil, milletteydi.

19 Mart çağrısıyla yeni seçilen milletvekilleri ve İstanbul'dan kaçabilen eski mebuslar 23 Nisan 1920'de Ankara'da toplandı. Açılış oturumuna, geleneğe uygun olarak en yaşlı üye Sinop milletvekili Şerif Bey başkanlık etti. Ertesi gün, 24 Nisan'da, Ankara milletvekili Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi. Artık millî hareketi bir kongre heyeti değil, seçilmiş bir meclis yönetiyordu; bu yüzden TBMM'nin açılmasıyla Temsil Heyeti'nin görevi sona erdi.

Bu meclisin adı da kendiliğinden bulunmadı. Mustafa Kemal ilk olarak yeni bir düzen kuracak bir meclis anlamında “Meclis-i Müessesan” (Kurucu Meclis) adını düşündü. Ancak bu ad, padişahı tümüyle yok sayan bir girişim gibi algılanıp tepki çekebilirdi. Bu yüzden 19 Mart genelgesinde “olağanüstü yetkilere sahip bir meclis” ifadesi tercih edildi; meclis de Büyük Millet Meclisi adıyla toplandı.

24 Nisan önergesi: yeni devletin ilk anayasa taslağı

Mustafa Kemal aynı gün Meclis'in yetkilerini ve hükümetin nasıl kurulacağını belirleyen bir önerge sundu. Kabul edilen esaslar şunlardı:

24 Nisan önergesi · esas → ilke
Kabul edilen esasNe anlama gelir?
Hükümet kurmak zorunludurAnkara'da yeni bir yürütme kurulacak
Geçici hükümet başkanı tanımak ya da padişaha vekil atamak doğru değildirYetki bir kişiye değil Meclis'e verilir
Meclis'te toplanan millî irade vatanın geleceğine el koymuştur; TBMM'nin üstünde güç yokturMillî egemenlik
Yasama ve yürütme TBMM'dedir; Meclis'ten seçilen heyet hükümet işlerine bakar, başkanı Meclis Başkanı'dırGüçler birliği, meclis hükümeti sistemi
Padişah ve halife baskıdan kurtulunca Meclis'in esaslarına göre yerini alacaktırSaltanat henüz kaldırılmadı

Bu esaslarla meclis hükümeti sistemi kuruldu. Hükümet işlerini yürütecek İcra Vekilleri Heyeti 3 Mayıs 1920'de 11 üyeyle oluşturuldu. Vekiller Meclis tarafından tek tek seçiliyor ve Meclis'e karşı sorumlu oluyordu. İlk heyette sınavda en çok sorulan adlar şunlardır: Millî Müdafaa'da Fevzi (Çakmak), Erkân-ı Harbiye-i Umumiye'de (Genelkurmay) İsmet (İnönü), Hariciye'de Bekir Sami, Maarif'te Rıza Nur, Sıhhiye'de Adnan (Adıvar), Adliye'de Celaleddin Arif. Savaş şartlarında bütçenin en büyük payı da doğal olarak Millî Müdafaa'ya ayrıldı.

Akılda kalsın: 24 Nisan önergesinin kalbi tek cümledir: “TBMM'nin üstünde güç yoktur.” Millî egemenlik, güçler birliği ve meclis hükümeti bu cümleden çıkar.
Sınavda

Tuzak24 Nisan'da saltanatın kaldırıldığını söyleyen şıktır. Kaldırılmadı; padişahın durumu “baskıdan kurtulunca” belirlenecekti. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı. “Yasama ve yürütme Meclis'tedir” ifadesi ise güçler birliğinin kanıtıdır.

⇄Bilgi eşleştirme 1920 takvimi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

24 Nisan 1920 önergesiyle kabul edilen “Yasama ve yürütme yetkisi TBMM'de toplanmıştır.” esası, aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

✓ A. Yasama ve yürütmenin (sonra yargının da) tek elde, Meclis'te toplanması güçler birliğidir. B güçler ayrılığı yetkilerin farklı organlara dağıtılmasıdır, tersidir; C 1920'de çok partili hayat yoktu; D saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldı.
1920 – 1923 · ANKARA

I. TBMM'nin özellikleri: kurucu, ihtilalci, olağanüstü yetkili

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSon Osmanlı Mebusan Meclisi ne zaman açıldı, Mustafa Kemal'in bu meclisten istekleri nelerdi?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Son Osmanlı Mebusan Meclisi, Amasya Görüşmesi'nde varılan uzlaşma üzerine yapılan seçimlerden sonra 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açıldı. Seçimleri büyük ölçüde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adayları kazandı; Meclis'in en önemli kararı 28 Ocak 1920'de Misak-ı Millî'yi kabul etmesidir.

Son Osmanlı Mebusan Meclisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. TBMM'nin özellikleri nelerdir, neden kurucu ve ihtilalci meclis denir?

Kısa cevap: I. TBMM yasama, yürütme ve yargı yetkisini kendinde toplayan (güçler birliği), meclis hükümeti sistemiyle çalışan olağanüstü yetkili bir meclistir. Yeni bir devlet kurduğu için kurucu, saltanatı kaldırdığı için ihtilalci meclis sayılır; içinde siyasi parti yoktu, farklı görüşler gruplar hâlinde temsil edildi.

Savaşın ortasında açılan bu meclis, hem cepheye asker yetiştirdi hem kanun yaptı hem de mahkeme kurdu. Her şeyi aynı anda yapmak zorundaydı.

I. Meclis'in özelliklerini ezberlemek yerine her birinin sebebini bilmek yeter, çünkü sınav özellikle bu bağı sorar. Meclis ulusaldı: milletin seçtiği temsilcilerden oluşuyor ve Misak-ı Millî'yi programı sayıyordu. Kurucuydu: yeni Türk devletini kurdu ve 1921'de ilk anayasa olan Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nu kabul etti. İhtilalciydi: 1922'de saltanatı kaldırarak yüzyıllık bir düzeni değiştirdi. Olağanüstü yetkiliydi: savaş şartlarında üç gücü birden kullandı.

Güçler birliği: üç yetki de Meclis'ten doğar. Vekilleri Meclis seçer, İstiklal Mahkemesi üyeleri de milletvekilidir.Görsel: Sınav Defteri

Bu düzenin adı meclis hükümeti sistemidir: hükümet Meclis'in içinden çıkar ve Meclis'e karşı sorumludur. Meclis demokratik ve çoğulcuydu da; din adamından subaya, çiftçiden tüccara çok farklı görüşte insan aynı çatı altındaydı. Buna rağmen Meclis'te siyasi parti yoktu: herkesin öncelikli amacı vatanı kurtarmaktı.

Partiler yok, gruplar var

Görüş ayrılıkları zamanla gruplara dönüştü: Tesanüt, Islahat, Halk Zümresi, Yeşil Ordu ve İstiklal grupları bunların başlıcalarıdır. 1921'de Mustafa Kemal bu dağınıklığı toparlamak için Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu'nu kurdu; bu gruba Birinci Grup, ona muhalif olanlara İkinci Grup denildi.

İlk kanunlar: savaşın ihtiyaç listesi

Meclis'in ilk kanunlarına bakınca savaşın neye ihtiyaç duyduğu okunur. Para lazımdı: ilk kanun koyun ve keçiden alınan Ağnam Vergisi'nin artırılmasıydı. Düzen lazımdı: Nisab-ı Müzakere Kanunu Meclis kararlarının oy çoğunluğuyla alınmasını düzenledi. Otorite lazımdı: Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920) ve Firariler Hakkında Kanun çıkarıldı. Toplumsal düzen için de içki yasağını getiren Men-i Müskirat ve gösterişli harcamaları sınırlayan Men-i İsrafat kanunları kabul edildi.

Akılda kalsın: Özelliği sebebiyle eşle: yeni devlet → kurucu, saltanatı kaldırdı → ihtilalci, üç güç bir arada → güçler birliği, hükümeti Meclis seçer → meclis hükümeti.
Sınavda

Nasıl sorulurBir özellik ve bir gerekçe verilir, eşleşmeyen bulunur.

Tuzak“güçler ayrılığını benimsemiştir” ve “çok partili bir meclistir”. İkisi de yanlıştır; I. Meclis'te parti yoktu, ilk parti (Halk Fırkası) 1923'te kuruldu.

⇄Bilgi eşleştirme özellik → gerekçe

▭Boşluk doldurma

TBMM'nin çıkardığı ilk kanun Vergisi ile ilgilidir. Yasama, yürütme ve yargıyı kendinde topladığı için I. TBMM ilkesine dayanır.

AğnamAşarGüçler birliğiGüçler ayrılığı
1919 – 1921 · ANADOLU

TBMM'ye karşı ayaklanmalar: dört kaynak, tek hedef

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKuvayı Milliye nedir, özellikleri, faydaları ve sakıncaları nelerdir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kuvayı Milliye (millî kuvvetler), Mondros'tan sonra işgallere karşı halkın kendi kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. İşgallere karşı ilk silahlı direniş Hatay'ın Dörtyol ilçesinde (Aralık 1918), batıdaki ilk direniş Ayvalık'ta Ali (Çetinkaya) Bey'in birliğiyle başladı. TBMM'nin 8 Kasım 1920'deki düzenli ordu kararından sonra bu birlikler düzenli orduya katıldı.

Kuvayı Milliye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Millî Mücadele döneminde TBMM'ye karşı çıkan ayaklanmaların nedenleri ve türleri nelerdir?

Kısa cevap: Millî harekete ve TBMM'ye karşı ayaklanmalar 1919'da başladı, 1920'de yaygınlaştı. Dört türü vardır: İstanbul Hükümeti'nin doğrudan çıkardıkları (Kuva-yı İnzibatiye, Anzavur), İstanbul Hükümeti ve İtilaf devletlerinin kışkırtmasıyla çıkanlar, azınlık ayaklanmaları (Pontus Rumları, Ermeniler) ve Kuvayı Milliyeci olup sonradan ayaklananlar (Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe).

TBMM daha düşmanla cephede yüzleşmeden önce, kendi arka bahçesinde yangın söndürmek zorunda kaldı.

Ayaklanmaların kaynağı tek değildi. İstanbul Hükümeti ve İtilaf devletleri, Millî Mücadele'yi padişaha ve halifeye karşı bir isyan gibi gösteren bir propaganda yürüttü. İngilizler Boğazların iki yakasına yerleşmek için bu karışıklıkları destekledi. Savaş yorgunu Anadolu'daki otorite boşluğundan yararlanmak isteyenler de vardı. Bazı Kuvayı Milliye birliklerinin halktan zorla para, yiyecek ve silah toplaması tepki doğurdu; bu birliklerin bir kısmı düzenli orduya katılmak da istemedi. Azınlıklar ise kendi devletlerini kurma hedefindeydi.

İstanbul'dan gelen fetva

Propagandanın en ağır silahı dindi. Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi, Mustafa Kemal ve arkadaşlarına karşı savaşmanın dinen gerekli olduğunu bildiren bir fetva yayımladı. İstanbul'daki Divan-ı Harp (sıkıyönetim mahkemesi) de Mustafa Kemal ve arkadaşlarını ölüm cezasına çarptırdı. Bu fetva, Anadolu'nun birçok yerinde ayaklanmaları kışkırtan kıvılcım oldu.

Türü belirlemek için tek soru yeter: ayaklanmanın arkasında kim var?Görsel: Sınav Defteri

Bastıran, sonra ayaklanan

İstanbul'un kendi kurduğu ordu olan Kuva-yı İnzibatiye ve Anzavur kuvvetleri, Çerkez Ethem ve Ali Fuat Paşa'ya bağlı birliklerce dağıtıldı. Tarihin ironisi burada: Anzavur'u bastıran Çerkez Ethem, düzenli orduya bağlanmak istemeyince kendisi ayaklandı ve sonunda Yunan tarafına geçti; onu İsmet Bey'in kuvvetleri bastırdı. Aydın yöresindeki Demirci Mehmet Efe ayaklanmasını ise Refet Bey komutasındaki birlikler bastırdı. Karadeniz'deki Pontus Rum hareketi ise 1919'dan Millî Mücadele'nin sonuna dek sürdüğü için en uzun süren ayaklanma sayılır.

Ayaklanmaların bıraktığı yük

Ayaklanmalar bastırıldı ama bedeli ağır oldu. Asıl düşmana karşı kullanılması gereken asker, silah ve zaman iç cepheye harcandı. Buna karşılık her bastırılan ayaklanma Meclis'in sözünün Anadolu'da geçtiğini de gösterdi. Sonuçları iki yönlüdür:

  • İnsan ve malzeme işgalcilere karşı değil, iç cepheye harcandı; kardeş kavgası yaşandı.
  • Millî Mücadele gecikti; TBMM içeriyle uğraşırken Yunan ilerleyişi kolaylaştı.
  • Ayaklanmalar bastırıldıkça TBMM'nin otoritesi arttı.
  • Kuvayı Milliye birliklerinin güvenilmez yanı görüldü; düzenli orduya geçiş hızlandı.
Akılda kalsın: Türü bulmak için “kim kışkırttı?” diye sor: İstanbul'un kendi ordusu mu, İstanbul ile İtilaf'ın propagandası mı, azınlık mı, yoksa dünkü Kuvayı Milliyeci mi?
Sınavda

Nasıl sorulur“Azınlıklar tarafından çıkarılan ayaklanma” → Pontus Rumları. “Kuvayı Milliyeci iken ayaklanan” → Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe.

TuzakEn sık tuzak Çerkez Ethem'dir: hem ayaklanma bastırmış hem de sonra ayaklanmıştır. Sonuçları sorulursa “Yunan ilerleyişinin kolaylaşması” ile “TBMM otoritesinin artması” birlikte doğrudur; biri olumsuz, öteki olumlu sonuçtur.

⇄Bilgi eşleştirme ayaklanma → türü

?Soru çöz

Aşağıdaki ayaklanmalardan hangisi azınlıklar tarafından çıkarılmıştır?

✓ B. Pontus Rumları Karadeniz'de bir Rum devleti kurmak için ayaklandı. A Delibaş Mehmet, C Demirci Mehmet Efe ve D Çapanoğulları ayaklanmalarını Türkler çıkarmıştır; bunlar TBMM'ye karşı ayaklanmalardır, azınlık ayaklanması değildir.
NİSAN – EYLÜL 1920 · ANKARA

Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri: Meclis otoritesini kuruyor

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTBMM ne zaman açıldı, 24 Nisan 1920 önergesiyle hangi kararlar alındı?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; açılış oturumuna en yaşlı üye Sinop milletvekili Şerif Bey başkanlık etti. 24 Nisan'da Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi; onun önergesiyle Meclis'in üstünde bir güç bulunmadığı ve yasama ile yürütme yetkisinin Meclis'te toplandığı kabul edildi.

TBMM'nin açılışı ve 24 Nisan önergesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

TBMM ayaklanmalara karşı hangi önlemleri aldı, İstiklal Mahkemelerinin özellikleri nelerdir, Anadolu Ajansı ne zaman kuruldu?

Kısa cevap: TBMM ayaklanmalara karşı 29 Nisan 1920'de Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkardı, Ankara Müftüsü Rifat (Börekçi) Efendi öncülüğünde karşı fetva yayımlattı, Firariler Hakkında Kanun'la asker kaçaklarını önlemeye çalıştı ve Eylül 1920'de İstiklal Mahkemelerini kurdu. Üyeleri milletvekilleri arasından seçilen bu mahkemelerin kararları kesindi ve hemen uygulanırdı. Propagandaya karşı Hâkimiyet-i Milliye gazetesi çıkarıldı ve 6 Nisan 1920'de Anadolu Ajansı kuruldu.

Yeni bir meclis için en büyük tehlike, kararlarının kâğıt üzerinde kalmasıdır. TBMM bu tehlikeye üç yoldan cevap verdi: hukuk, din ve güç.

Hukuk: Meclis'in meşruluğuna karşı çıkmak ve millî harekete ihanet etmek Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920) ile vatan hainliği sayıldı. Firariler Hakkında Kanun ise cepheden kaçan askerleri cezalandırmayı amaçladı. İstanbul'a para ve eşya giriş çıkışı yasaklandı, İstanbul Hükümeti'nin bundan sonra yaptığı işlemler geçersiz sayıldı. Din: Dürrizade fetvasına karşı Ankara Müftüsü Rifat (Börekçi) Efendi ve Anadolu müftüleri bir karşı fetva yayımladı; Millî Mücadele'nin dine aykırı olmadığını halka anlatmak için milletvekilleri ve din adamlarından oluşan İrşad (aydınlatma) heyetleri yurdun dört bir yanına gönderildi. Güç: Seyyar jandarma birlikleri kuruldu ve ayaklanmaları yargılamak için İstiklal Mahkemeleri oluşturuldu.

TBMM otoritesini nasıl kurdu?
YolÖnlem
HukukHıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920), Firariler Hakkında Kanun; İstanbul'la para ve eşya alışverişi yasağı
DinRifat (Börekçi) Efendi ve Anadolu müftülerinin karşı fetvası; İrşad heyetleri
GüçSeyyar jandarma; İstiklal Mahkemeleri (üç milletvekili, idam yetkisi, kesin karar)
BasınHâkimiyet-i Milliye (10 Ocak 1920), Anadolu Ajansı (6 Nisan 1920), Ceride-i Resmiye (7 Şubat 1921)

İstiklal Mahkemeleri: Meclis'in yargı eli

Firariler Hakkında Kanun'a dayanarak kurulan İstiklal Mahkemeleri'nin üyeleri milletvekilleri arasından seçiliyordu. Yani yargıyı da Meclis yapıyordu; bu, güçler birliğinin yargıdaki görünümüdür. Her mahkeme Meclis'in seçtiği üç milletvekilinden oluşuyordu. Mahkemeler genellikle olayın çıktığı yerde kuruldu (seyyar mahkemelerdi), yargılamalar halka açık yapıldı; idam cezası verebiliyorlardı, kararları kesindi ve hemen uygulandı. Hızlı ve caydırıcı olmaları amaçlanmıştı. İstiklal Mahkemeleri savaştan sonra da yeniden kuruldu; en bilinen son büyük davaları 1926'daki İzmir Suikastı davasıdır.

  • Ayaklanmalar bastırıldı, asker kaçakları önlendi.
  • Meclis'in otoritesi güçlendi.
  • Kuvayı Milliye birliklerinin savunma dışındaki yetkilerine (yargılama, vergi toplama gibi) son verildi.

Basın cephesi: Anadolu Ajansı ve Hâkimiyet-i Milliye

Ayaklanmaları besleyen en güçlü şey yalan haberdi: İstanbul'dan yayılan propaganda, Millî Mücadele'yi padişaha karşı bir isyan gibi anlatıyordu. Mustafa Kemal bu yüzden silah kadar haberi de önemsedi. Temsil Heyeti Ankara'ya gelir gelmez Hâkimiyet-i Milliye gazetesini çıkardı (10 Ocak 1920); gazete önce Temsil Heyeti'nin, Meclis açılınca da TBMM'nin görüşlerini duyuran yarı resmî yayın organı oldu. Sivas Kongresi sırasında çıkan İrade-i Milliye (ilk sayısı 14 Eylül 1919) bu yolun ilk adımıydı.

İstanbul'un işgalinden sonra Ankara'ya geçen Halide Edip ile Yunus Nadi, yolda bir haber ajansı kurma fikrini geliştirdi; Mustafa Kemal'in desteğiyle Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920'de, TBMM açılmadan önce yayına başladı. Amacı yurt içine ve dünyaya Millî Mücadele'nin haberlerini doğru biçimde ulaştırmak, düşman propagandasını boşa çıkarmaktı. Meclis'in kanun ve kararlarını yayımlamak için de Ceride-i Resmiye çıkarıldı (ilk sayısı 7 Şubat 1921); bugünkü Resmî Gazete'nin ilk biçimidir.

Millî Mücadele'yi destekleyen başlıca gazete ve dergiler:

  • Anadolu'da: İrade-i Milliye (Sivas), Hâkimiyet-i Milliye (Ankara), Albayrak (Erzurum), İstikbal (Trabzon), Açıksöz (Kastamonu), Hukuk-u Beşer (İzmir; Hasan Tahsin).
  • İstanbul'da: Sebilürreşad (Mehmet Akif ve Eşref Edip; sonra Anadolu'ya taşındı), Yenigün (Yunus Nadi; sonra Ankara'ya taşındı), Vakit, İleri, Akşam, Minber.
  • Karşı çıkanlar: Ali Kemal'in yazdığı Peyam-ı Sabah, Alemdar ve Türkçe İstanbul; Millî Mücadele'ye en sert saldırılar bu gazetelerden geldi.
Akılda kalsın: Basın sırası Sivas → Ankara → Ajans → Resmî: İrade-i Milliye (Eylül 1919) → Hâkimiyet-i Milliye (Ocak 1920) → Anadolu Ajansı (6 Nisan 1920) → Ceride-i Resmiye (Şubat 1921). Karşı cephenin adı: Ali Kemal – Peyam-ı Sabah.
Sınavda

Nasıl sorulur“İstiklal Mahkemesi üyelerinin milletvekillerinden seçilmesi TBMM'nin hangi özelliğini gösterir?” Cevap: güçler birliği (yargı yetkisini de kullanması).

TuzakTuzak şık “güçler ayrılığı” ya da “hukukun üstünlüğü”dür.

↕Kronolojik sıralama

  1. Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarıldı
  2. İstiklal Mahkemeleri kuruldu
  3. Dürrizade Abdullah Efendi'nin fetvası yayımlandı
  4. TBMM açıldı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

İstiklal Mahkemelerinin üyelerinin milletvekilleri arasından seçilmesi, I. TBMM'nin aşağıdaki özelliklerinden hangisini gösterir?

✓ C. Yargıyı milletvekillerinin yapması, yasama ve yürütmenin yanında yargının da Meclis'te toplandığını (güçler birliği) gösterir. A güçler ayrılığı bunun tam tersidir; B I. TBMM'de parti yoktu, gruplar vardı; D Meclis saltanata bağlı değil, millet adına kurulmuştu.
10 AĞUSTOS 1920 · SEVR (FRANSA)

Sevr Antlaşması: kâğıt üzerinde kalan paylaşım

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'yı paylaşmak için yapılan gizli antlaşmalar nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İtilaf devletleri savaş sürerken Osmanlı topraklarını paylaşmak için İstanbul (Boğazlar) ve Londra (1915), Sykes-Picot (1916) ve Saint Jean de Maurienne (1917) gibi gizli antlaşmalar yaptı. İngiltere ayrıca Mac Mahon yazışmalarıyla Araplara bağımsızlık, Balfour Deklarasyonu'yla (1917) Yahudilere Filistin'de bir yurt sözü verdi.

Gizli antlaşmalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sevr Antlaşması nedir, maddeleri nelerdir ve neden geçersizdir?

Kısa cevap: Sevr Antlaşması, İtilaf devletleriyle Osmanlı Devleti arasında 10 Ağustos 1920'de imzalanan barış antlaşmasıdır. Anadolu'yu paylaştıran şartlarını Osmanlı Mebusan Meclisi onaylamadığı için hukuken yürürlüğe girmedi; TBMM antlaşmayı tanımadı ve imzalayanları vatan haini ilan etti.

Misak-ı Millî'yi bir aynanın önüne koysanız, aynada Sevr'i görürsünüz: biri ne diyorsa öteki tam tersini.

TBMM açıldıktan kısa süre sonra İtilaf devletleri, Osmanlı ile yapılacak barışın esaslarını San Remo Konferansı'nda belirledi. Şartları almaya giden Tevfik Paşa başkanlığındaki Osmanlı heyeti metni imzalamadan İstanbul'a döndü. Ancak padişah başkanlığında toplanan Saltanat Şurası antlaşmanın imzalanmasına karar verdi; şurada imzaya karşı çıkan tek üye Topçu Feriki Rıza Paşa oldu. Bu sırada İtilaf devletleri kabulü zorlamak için Yunan ordusunu kullandı: Yunanlar Haziran 1920'de Milne Hattı'nı aşarak Batı Anadolu'da ilerledi ve Temmuz'da Bursa'yı işgal etti. 10 Ağustos 1920'de Osmanlı adına Rıza Tevfik, Reşat Halis ve Hadi Paşa imzaladı.

Paylaşım: kime ne?

  • Yunanistan: Doğu Trakya, İzmir ve çevresi, Ege adaları.
  • İtalya: Antalya ve çevresi (nüfuz bölgesi), Rodos ve On İki Ada.
  • Fransa: Suriye ile Çukurova'dan Sivas'a kadar uzanan bölge.
  • İngiltere: Musul dahil Irak, Filistin ve Arap toprakları.
  • Doğu Anadolu: Bir Ermeni devleti kurulacak, bir bölgeye de özerklik verilecek.
  • Boğazlar: Türklerin yer almadığı, kendi bayrağı ve bütçesi olan uluslararası bir komisyon yönetecek.
  • İstanbul: Osmanlı'da kalacak, ama azınlık haklarına uyulmazsa bu durum yeniden ele alınacak.
  • Ordu ve ekonomi: Ordu en fazla 50.700 kişi olacak; kapitülasyonlar genişletilerek bütün İtilaf devletlerine tanınacak, azınlık hakları genişletilecek.
  • Silah ve donanma: Tank, uçak gibi ağır silahlar yasaklanacak; donanma 13 küçük gemiyle sınırlanacak.
  • Maliye: Devletin bütçesi ve borçları İtilaf devletlerinin denetimine girecek, savaş tazminatı ödenecek.

Antlaşma 433 maddelik ağır bir metindi; esasları İtalya'daki San Remo'da belirlenmiş, imzası Fransa'daki Sevr'de atılmıştı. Bu maddelerle Osmanlı'ya ne savunacak bir ordu ne de kendi parasını yönetecek bir maliye bırakılıyordu.

Ölü doğan antlaşma

Osmanlı anayasasına göre antlaşmaların Meclis'te onaylanması gerekiyordu. Mebusan Meclisi kapatılmış olduğu için Sevr hukuken geçersiz kaldı ve hiç uygulanmadı. Yine de anlamı büyüktür: kâğıt üzerinde Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, Boğazlardaki egemenliğini tamamen kaybetmiş, doğuda bir Ermeni devletinin kurulacağı ilk kez somut olarak yazılmıştı. TBMM, antlaşmayı imzalayanları ve onaylayan Saltanat Şurası üyelerini vatan haini ilan etti. Mustafa Kemal Sevr'i Türk milleti hakkında verilmiş bir idam hükmü olarak niteledi. Sevr, Osmanlı Devleti'nin imzaladığı son antlaşmadır.

Misak-ı Millî ↔ Sevr · aynı konu, zıt cevap
KonuMisak-ı MillîSevr
Kars, Ardahan, BatumGerekirse halk oylamasıDoğu Anadolu'da Ermeni devleti
Batı TrakyaHalk oylamasıDoğu Trakya ve İzmir Yunanistan'a
Arap topraklarıHalkın oyuna bırakılırİngiltere ve Fransa mandası
Boğazlarİstanbul güvende olursa ticarete açıkTürklerin bulunmadığı uluslararası komisyon
KapitülasyonlarKabul edilmezGenişletilerek sürer
Ordu—En fazla 50.700 kişi
Akılda kalsın: Sevr'i Misak-ı Millî'nin aynası gibi oku: Misak kapitülasyon yok der, Sevr onları genişletir; Misak Boğazlar İstanbul güvende olursa açık der, Sevr Türkleri Boğazlar komisyonundan çıkarır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Sevr Antlaşması'nın hukuken geçersiz sayılmasının nedeni” sorulur; cevap Osmanlı Mebusan Meclisi'nin onaylamamış olmasıdır.

TuzakTuzak şık “TBMM'nin reddetmesi”dir: TBMM antlaşmayı tanımadı ama geçersizliğin hukuki sebebi Mebusan onayının olmamasıdır. Sevr'in vaat ettiği Ermeni devleti, doğuda açılacak ilk cephenin de habercisiydi; o hikâye cephelerle sürüyor.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Sevr Antlaşması'nın hukuken geçerlilik kazanmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Mebusan Meclisi kapatılmış olduğu için antlaşma onaylanamadı. B Saltanat Şurası ise imzalanmasına karar vermişti; A padişah antlaşmanın imzalanmasını engellemedi; C İtilaf Devletleri çekilmedi, antlaşmayı onlar dayattı.

▭Boşluk doldurma

Sevr'e göre Osmanlı ordusu en fazla kişi olacaktı. Boğazları, Türklerin yer almadığı bir komisyon yönetecekti.

50.700100.000uluslararasıTürk-İngiliz

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Atatürk'ün aşağıdaki eserlerinden hangisi, Türkçenin bilim dili olarak kullanılmasına doğrudan katkı sağlamıştır?

✓ A. Geometri, açı, üçgen, köşegen gibi terimlerin Türkçe karşılıklarını yerleştirdi. B Zabit ve Kumandan ile Hasbihal ve C Cumalı Ordugâhı askerlik üzerine, D Nutuk ise Millî Mücadele'yi anlatan eserdir; bilim terimleriyle ilgileri yoktur.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · Nutuk ve öteki eserleri

?Soru 2

İstanbul Hükûmeti'nin Mustafa Kemal'i 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a göndermesinin resmî gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Resmî görev asayişti; İngilizler çatışmalar sürerse bölgeyi işgal edebileceklerini bildirmişti. B, C ve D Mustafa Kemal'in asıl ama gizli amacına yakındır; İstanbul Hükûmeti ona direniş örgütleme, ordu kurma ya da kongre toplama görevi vermedi.Kaynak: Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi · Samsun'a çıkış ve Samsun raporu

?Soru 3

Balıkesir ve Alaşehir kongrelerinin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. İkisi de bölgesel, Yunan işgaline karşı toplanmış ve Batı Cephesi'nin temelini oluşturmuştur. A manda ilk kez Erzurum'da reddedildi; B bütün yurdu temsil eden kongre Sivas'tır; C Temsil Heyeti'nin yürütme yetkisini kullanması Sivas Kongresi'nde görülür.Kaynak: Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi · Balıkesir, Nazilli, Alaşehir

?Soru 4

TBMM'nin Kuvayı Milliye yerine düzenli ordu kurma kararı almasında aşağıdakilerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ A. Bölgesel ve disiplinsiz birlikler düşmanı oyalayabilir ama büyük bir orduya karşı savaşı kazanamazdı. B İtilaf Devletleri Kuvayı Milliye'yi tanımadı; C Kuvayı Milliye zaten halkın kendi direnişiydi, destek görüyordu; D Mondros orduyu terhis ettirdi, izin vermedi.Kaynak: Mondros sonrası · Kuvayı Milliye

?Soru 5

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra İtilaf Devletleri'nin Anadolu'nun farklı bölgelerini kolayca işgal edebilmesinde aşağıdaki hükümlerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ D. 7. madde, “tehdit” yorumunu İtilaf'a bıraktığı için her işgale gerekçe yapıldı. A Boğazların açılması yalnız Boğazlar bölgesini ilgilendirir; B donanmanın teslimi savunmayı zayıflattı ama Anadolu'nun içini işgal izni değildir; C haberleşme ve demir yolu denetimi gözetim aracıdır, toprak işgali hakkı değildir.Kaynak: Mondros sonrası · Mondros sonrası işgaller

?Soru 6

Mustafa Kemal'in Harp Akademisi'ni bitirdikten sonraki ilk görev yeri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezun olan Mustafa Kemal'in ilk görev yeri Şam'daki 5. Ordu'dur; Selanik (1907), Trablusgarp (1911) ve Sofya (1913) sonraki görevleridir.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · Harbiye ve Harp Akademisi

?Soru 7

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra kurulan millî cemiyetlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Millî cemiyetler bölgeseldi; ortak bir merkezleri ve ülke çapında birlikleri yoktu. A doğrudur: bölgesel nitelikteydiler; C doğrudur: işgallere tepki olarak doğdular; D doğrudur: haklılıklarını basın yayınla duyurmaya çalıştılar.Kaynak: Mondros sonrası · Yararlı (millî) cemiyetler

?Soru 8

Mustafa Kemal'in I. Dünya Savaşı'ndaki görevleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Sarıkamış Harekâtı'nı (1914–1915) Enver Paşa yönetti; Mustafa Kemal o sırada Sofya'daydı ve ardından Çanakkale'ye gitti. A doğrudur: Çanakkale'de 19. Tümen'e komuta etti; C doğrudur: Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı; D doğrudur: Suriye-Filistin'de 7. Ordu'yu yönetti.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · Çanakkale'den Yıldırım Orduları'na

?Soru 9

Sivas Kongresi'nde Ali Fuat Paşa'nın Batı Anadolu Kuvayı Milliye komutanlığına atanması, Temsil Heyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?

✓ A. Komutan atamak bir yürütme işidir; Temsil Heyeti bunu ilk kez Sivas'ta yaptı. B Resmî tanınma Amasya Görüşmesi'nde gelecektir; C yasama yetkisi 1920'de TBMM ile kullanıldı; D düzenli orduya geçiş TBMM döneminde, Gediz'den sonra hızlandı.Kaynak: Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi · Sivas Kongresi

?Soru 10

Havza Genelgesi'nde mitinglerde azınlıklara zarar verilmemesinin istenmesi, aşağıdakilerden hangisini amaçlar?

✓ B. İtilaf işgalleri “azınlıkların güvenliği” bahanesine dayandırıyordu; bu madde o bahaneyi ortadan kaldırır. A azınlıkları mücadeleye katmak hedeflenmedi; C İstanbul Hükûmeti mitinglere karşıydı, desteği aranmadı; D kongreler Amasya Genelgesi ve sonrasının konusudur, Havza'nın değil.Kaynak: Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi · Havza Genelgesi
323
Daha fazla soru çözmek ister misin?I. TBMM dönemi ve ayaklanmalar konusundan 323 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →