II. Dünya Savaşı: Polonya'dan Hiroşima'ya, Yalta'dan Birleşmiş Milletler'e

Polonya sınırındaki ilk kurşundan Tokyo Körfezi'ndeki teslim imzasına ve San Francisco'da kurulan Birleşmiş Milletler'e kadar, insanlık tarihinin en büyük savaşını yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1939 → 1945
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
94 sorubu konuda çözebileceğin
1919 – 1939 · NEDENLER

II. Dünya Savaşı'nın nedenleri: Versay'dan Polonya'ya yirmi yıllık ateşkes

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaLocarno Antlaşması ve Briand-Kellogg Paktı nedir, Milletler Cemiyeti neden başarısız oldu?Bağlantılı konudan (İki savaş arası dönem). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1925 Locarno Antlaşması'yla Almanya batı sınırlarını tanıdı ve 1926'da Milletler Cemiyeti'ne girdi. 27 Ağustos 1928'de Paris'te imzalanan Briand-Kellogg Paktı savaşı ulusal politika aracı olarak reddetti, ama hukuki yaptırımı yoktu. Milletler Cemiyeti ABD'nin üye olmaması ve yaptırım gücünün bulunmaması yüzünden Japonya'nın Mançurya (1931) ve İtalya'nın Habeşistan (1935) saldırılarını durduramadı; Almanya'nın Versay'ı çiğnemesiyle Avrupa 1939'da yeniden savaşa sürüklendi.

Barış çabaları ve savaşa giden yol

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı'nın nedenleri nelerdir?

Kısa cevap: II. Dünya Savaşı'nın (1939–1945) başlıca nedenleri Versay Antlaşması'nın Almanya'da bıraktığı intikam duygusu, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, Almanya, İtalya ve Japonya'da iktidara gelen totaliter ve yayılmacı yönetimler, Milletler Cemiyeti'nin barışı koruyamaması ve İngiltere ile Fransa'nın yatıştırma politikasıdır. Savaş, Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırmasıyla başladı.

I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış, kendinden çok daha büyük bir savaşın tohumlarını da içinde taşıyordu.

Hatırlarsan Almanya Versay'ı masaya oturtulmadan, bir “dikte” olarak imzalamıştı: topraklarının bir bölümünü ve bütün sömürgelerini kaybetmiş, ordusu küçültülmüş, ağır bir savaş tazminatı yüklenmişti. Alman halkı bu antlaşmayı bir haksızlık olarak gördü. Yenilenler barışı kabullenmedi, kazananlar da onu ayakta tutacak kararlılığı gösteremedi. Bu yüzden 1919–1939 arası çoğu zaman bir barış dönemi değil, uzun bir ateşkes olarak yorumlanır.

Bunalım, öfkeyi iktidara taşıdı

Öfke tek başına savaş çıkarmazdı; onu iktidara taşıyan 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı oldu. İşsizlik ve yoksulluk liberal demokrasiye güveni sarstı, “düzeni tek başına kuracak” liderlere yol açtı. Almanya'da Hitler 1933'te iktidara geldi, Japonya'da ordu yönetime ağırlığını koydu, İtalya'da ise Mussolini 1922'den beri zaten iktidardaydı. Bu üç totaliter ve yayılmacı yönetim, sınırlarını silah zoruyla genişletmeyi açıkça hedefliyordu.

Dört neden tek bir sonuçta birleşti: Mihver devletlerinin silah zoruyla yayılması. Son durak Polonya oldu.Görsel: Sınav Defteri

Herkesin masada başka bir hesabı vardı

  • Almanya: Versay'ı yırtmak ve Doğu Avrupa'da Alman ırkına “yaşam alanı” (Lebensraum) kazanmak.
  • İtalya: Akdeniz'i eski Roma'daki gibi “bizim deniz” yapmak, Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurmak.
  • Japonya: hızla büyüyen sanayisine hammadde ve pazar bulmak, Batılıları Uzak Doğu'dan çıkarmak.
  • SSCB: Brest-Litovsk'la kaybettiği toprakları geri almak ve komünizmi yaymak.
  • İngiltere ve Fransa: sömürgelerini, deniz üstünlüğünü ve Versay düzenini korumak; Fransa için en büyük kaygı Alman tehdidine karşı güvenlikti.

Barışı koruyacak kimse yoktu

Hatırlarsan Milletler Cemiyeti ne ABD'yi içine alabilmiş ne de bir yaptırım gücüne sahip olabilmişti; Mançurya'yı ve Habeşistan'ı durduramadı. İngiltere ve Fransa da yeni bir savaştan kaçınmak için Hitler'e taviz verdi; İngiltere Başbakanı Neville Chamberlain'ın adıyla anılan bu yatıştırma politikası, Münih'te (1938) zirveye çıktı. Her taviz Hitler'i durdurmak yerine cesaretlendirdi. Son halka Polonya oldu.

Akılda kalsın: Mihver'in üç üyesi de I. Dünya Savaşı'ndan memnuniyetsiz çıkmıştı: Almanya yenildiği için, İtalya “sakat zafer” yüzünden, Japonya ise savaştan güçlenip daha fazlasını istediği için. Barışa küsenler aynı safta buluştu.
Sınavda

Nasıl sorulur“Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı'nın nedenlerinden biri değildir?” Doğru cevap çoğu zaman savaştan sonra olan bir gelişmedir: BM'nin kuruluşu, Truman Doktrini, NATO ya da Soğuk Savaş.

TuzakNedenleri sonuçlarla karıştırma.

⇄Bilgi eşleştirme devlet → savaş hedefi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi II. Dünya Savaşı'nın çıkmasında etkili olan gelişmelerden biri değildir?

✓ C. Birleşmiş Milletler ve Güvenlik Konseyi 1945'te, savaşın sonunda kuruldu; bu bir neden değil, savaşın sonucudur. A Versay'ın Almanya'da bıraktığı intikam duygusu, B bunalımın güçlendirdiği totaliter rejimler, D İngiltere-Fransa'nın yatıştırma politikası (Münih 1938) gerçek nedenlerdir.
1936 – 1945 · TARAFLAR VE LİDERLER

Mihver ve Müttefikler: II. Dünya Savaşı'nın tarafları ve liderleri

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nda İttifak ve İtilaf bloklarında hangi devletler vardı?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üçlü İttifak (Bağlaşma) 1882'de Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında; Üçlü İtilaf (Anlaşma) 1907'de İngiltere, Fransa ve Rusya arasında oluştu. Savaş başladıktan sonra Osmanlı (1914) ve Bulgaristan (1915) İttifak'a; Japonya (1914), İtalya (1915), Romanya (1916), Yunanistan ve ABD (1917) İtilaf'a katıldı.

Bloklar ve sonradan katılanlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı'nda Mihver ve Müttefik devletler kimlerdi, liderleri kimlerdi?

Kısa cevap: II. Dünya Savaşı'nda Mihver devletleri Almanya (Hitler), İtalya (Mussolini) ve Japonya (İmparator Hirohito) idi. Müttefikler ise İngiltere (Chamberlain, 1940'tan sonra Churchill), Fransa (1940'tan sonra De Gaulle'ün Özgür Fransa'sı), SSCB (Stalin), ABD (Roosevelt, 1945'ten sonra Truman) ve Çin'di (Çan Kay-şek). SSCB 1941'e kadar Almanya ile saldırmazlık paktı içindeydi, ABD ise Aralık 1941'de savaşa girdi.

Savaşın tarafları 1939'da belli değildi; bloklar ancak 1941'in sonunda bugün bildiğimiz biçimini aldı.

Mihver bloğu birkaç adımda kuruldu. Almanya ile Japonya 1936'da komünizme karşı Anti-Komintern Paktı'nı imzaladı, İtalya 1937'de bu pakta katıldı. Aynı yıllarda Almanya ile İtalya arasında doğan Berlin-Roma Mihveri (1936), Mayıs 1939'daki Çelik Pakt'la askerî ittifaka dönüştü. Blok, 27 Eylül 1940'ta Berlin'de imzalanan Üçlü Pakt'la (Almanya, İtalya, Japonya) tamamlandı. Macaristan, Romanya ve Bulgaristan gibi devletler de sonradan bu pakta katıldı.

Kim, hangi safta?

Mihver devletleri

  • Almanya: Adolf Hitler (Führer)
  • İtalya: Benito Mussolini (Duçe), 1943'e kadar
  • Japonya: İmparator Hirohito; savaş yıllarında Başbakan Hideki Tojo

Müttefik devletler

  • İngiltere: Neville Chamberlain → Mayıs 1940'tan Winston Churchill → Temmuz 1945'ten Clement Attlee
  • Fransa: 1940 yenilgisinden sonra Charles de Gaulle (Özgür Fransa)
  • SSCB: Josef Stalin (Haziran 1941'den itibaren)
  • ABD: Franklin D. Roosevelt → Nisan 1945'ten Harry S. Truman (Aralık 1941'den itibaren)
  • Çin: Çan Kay-şek (Chiang Kai-shek)

Yer değiştiren iki devlet

Tarafları ezberlerken iki devlete dikkat et. SSCB savaşın ilk iki yılında Almanya'nın düşmanı değil, ortağıydı: Ağustos 1939'da imzalanan saldırmazlık paktıyla Polonya'yı Almanya ile paylaştı. Ancak Almanya Haziran 1941'de ona saldırınca Müttefiklerin yanına geçti. İtalya ise 1943'te teslim olduktan sonra eski müttefiki Almanya'ya savaş ilan etti. Bir ayrıntı daha: Japonya ile SSCB, Nisan 1941'de bir tarafsızlık paktı imzalamıştı; SSCB Japonya'ya ancak Ağustos 1945'te savaş açtı.

Mihver adım adım kuruldu; SSCB ve İtalya savaşın ortasında taraf değiştirdi. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Mihver kısa bir listedir: Berlin, Roma, Tokyo. Müttefiklerde ise savaş sonrası BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesini bulursun: ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin. Bu iki listeyi birlikte öğrenmek iki konuyu birden çözer.
Sınavda

TuzakTuzak şık genellikle SSCB'yi baştan Müttefik sayar ya da 1939–1941 arasında Almanya'ya karşı savaşan bir devlet gibi gösterir. Doğrusu: SSCB 1939–1941 arasında Almanya ile saldırmazlık paktı içindeydi; Müttefik safına 22 Haziran 1941'deki Alman saldırısından sonra geçti.

⇄Bilgi eşleştirme lider → rol

?Soru çöz

Ağustos 1939'da Almanya ile saldırmazlık paktı imzalayan, ancak Haziran 1941'de Almanya'nın saldırısına uğrayınca Müttefikler safına geçen devlet aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. SSCB 1939'da Almanya ile pakt imzalayıp Polonya'yı paylaştı; Barbarossa Harekâtı'ndan (22 Haziran 1941) sonra Müttefik oldu. B İtalya Mihver'deydi, 1943'te teslim olunca Almanya'ya döndü; C Japonya Mihver üyesiydi; D ABD Pearl Harbor (Aralık 1941) ile girdi, Almanya'yla pakt yapmadı.
1939 – 1940 · AVRUPA

Polonya'dan Fransa'ya: yıldırım savaşı ve II. Dünya Savaşı'nın başlaması

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHitler ne zaman iktidara geldi, Nazizm nasıl yükseldi?Bağlantılı konudan (İki savaş arası dönem). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kasım 1918'de imparatorluğun yıkılmasıyla kurulan Weimar Cumhuriyeti, Versay'ın ağır şartları ve ekonomik çöküş karşısında zayıf kaldı. 1929 bunalımından sonra güçlenen Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi (Nazi Partisi) 1932 seçimlerinde birinci parti oldu; Adolf Hitler 30 Ocak 1933'te şansölye (başbakan) olarak iktidara geldi ve kısa sürede diktatörlüğünü kurdu. İspanya'da ise 1936–1939 iç savaşını General Franco kazandı.

Almanya'da nazizm, İspanya'da Franco

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı nasıl başladı, Fransa ne zaman yenildi?

Kısa cevap: II. Dünya Savaşı, 23 Ağustos 1939'da SSCB ile saldırmazlık paktı imzalayan Almanya'nın 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırmasıyla başladı; İngiltere ve Fransa 3 Eylül 1939'da Almanya'ya savaş ilan etti. Almanya yıldırım savaşı (Blitzkrieg) taktiğiyle Polonya'yı birkaç haftada, Fransa'yı Mayıs–Haziran 1940'ta yendi; ancak İngiltere Hava Savaşı'nda (1940) İngiltere'yi teslim alamadı.

Savaştan bir hafta önce dünya, birbirinin en büyük düşmanı sayılan iki rejimin el sıkıştığını şaşkınlıkla izledi.

Hitler'in sıradaki hedefi Polonya'ydı. Mart 1939'da Litvanya'dan Memel'i almış, ardından Polonya'dan serbest şehir Danzig'i ve Doğu Prusya'ya geçiş yolu istemişti. Polonya'nın bu talebi reddetmesi, saldırının gerekçesi yapılacaktı. Ama Hitler iki cephede birden savaşmaktan çekiniyordu. Stalin ise İngiltere ve Fransa'ya güvenmiyor, zaman kazanmak istiyordu. Sonuç 23 Ağustos 1939'da Moskova'da imzalanan Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı oldu; dışişleri bakanlarının adıyla Molotov-Ribbentrop Paktı da denir. Paktın gizli protokolü Doğu Avrupa'yı iki devlet arasında nüfuz bölgelerine ayırıyor, Polonya'nın paylaşılmasını da öngörüyordu.

1 Eylül 1939: Polonya

Doğudan güvencesini alan Almanya 1 Eylül 1939'da Polonya'ya saldırdı. Polonya'nın bağımsızlığına güvence vermiş olan İngiltere ve Fransa, 3 Eylül'de Almanya'ya savaş ilan etti; II. Dünya Savaşı resmen başlamıştı. Sovyetler de 17 Eylül'de Polonya'ya doğudan girdi ve ülke birkaç hafta içinde iki komşusu arasında paylaşıldı. İngiltere ve Fransa ise Polonya'ya fiilen yardım edemedi; batıda aylarca büyük bir çarpışma olmadı. Bu sessiz döneme “garip savaş” denir.

Paktın gizli protokolünden payını alan SSCB de boş durmadı. Kasım 1939'da Finlandiya'ya saldırdı; “Kış Savaşı” denen çatışmanın sonunda Mart 1940'ta Finlandiya'dan toprak aldı. 1940 yazında ise Estonya, Letonya ve Litvanya'yı işgal edip kendine bağladı. Hatırlarsan bu üç Baltık devleti, I. Dünya Savaşı'ndan sonra Rusya'dan ayrılarak kurulmuştu.

Yıldırım savaşı

Almanya'nın hızının sırrı yıldırım savaşı (Blitzkrieg) taktiğiydi: uçaklar önce cepheyi ve yolları bombalıyor, ardından tank ve motorlu birlikler düşman hatlarını tek noktadan yarıp hızla derine iniyordu. I. Dünya Savaşı'nın aylarca kıpırdamayan siper savaşının tam tersiydi bu. Nisan 1940'ta Danimarka ve Norveç, 10 Mayıs 1940'ta Hollanda, Belçika ve Lüksemburg işgal edildi.

Fransa'nın düşüşü

Fransa güvenliğini Alman sınırına kurduğu tahkimatlı Maginot Hattı'na emanet etmişti. Alman zırhlı birlikleri ise hattı cepheden zorlamak yerine Belçika'daki ormanlık Ardenler'den dolanarak İngiliz-Fransız ordularını ikiye böldü. Sahile sıkışan İngiliz ve Fransız askerlerinin büyük kısmı Mayıs sonu–Haziran başında Dunkerque limanından gemilerle İngiltere'ye kaçırıldı. İtalya, Fransa'nın yenileceği belli olunca 10 Haziran'da savaşa girdi. Almanlar 14 Haziran'da Paris'e girdi ve Fransa 22 Haziran 1940'ta ateşkes imzaladı.

Fransa'nın kuzeyi ve batısı Alman işgaline girdi; güneyde Mareşal Pétain başkanlığında, merkezi Vichy olan ve Almanya ile iş birliği yapan bir yönetim kuruldu. General Charles de Gaulle ise Londra'dan Fransızları direnişe çağırdı ve Özgür Fransa hareketini başlattı.

İngiltere tek başına: Hava Savaşı

Batıda Almanya'ya karşı ayakta yalnız İngiltere kalmıştı. Mayıs 1940'ta başbakan olan Winston Churchill barış önerilerini reddetti. Hitler adaya çıkarma yapabilmek için önce gökyüzüne hâkim olmak istedi; Temmuz–Ekim 1940 arasında Alman hava kuvvetleri İngiliz hava üslerini ve şehirlerini bombaladı. Bu İngiltere Hava Savaşı'nı İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF), radarın da yardımıyla kazandı ve çıkarma planı ertelendi. Bu, Hitler'in savaştaki ilk büyük başarısızlığıydı.

Bir yıl içinde yıldırım savaşı Polonya'dan Fransa'ya uzandı; ilk büyük başarısızlık İngiltere semalarında geldi. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 1939–1940'ın sırası bir domino gibidir: Pakt (23 Ağustos) → Polonya (1 Eylül) → savaş ilanı (3 Eylül) → Fransa'nın ateşkesi (22 Haziran 1940) → İngiltere Hava Savaşı. Domino İngiltere'de durdu.
Sınavda

Nasıl sorulur“II. Dünya Savaşı'nı başlatan olay” sorulursa cevap Almanya'nın Polonya'ya saldırmasıdır.

TuzakTuzak şık Münih Konferansı, Avusturya'nın ilhakı ya da Pearl Harbor olabilir: ilk ikisi savaştan önce, sonuncusu savaşın içindedir.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Fransa Almanya ile ateşkes imzaladı
  2. Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı imzalandı
  3. İngiltere Hava Savaşı yapıldı
  4. Almanya Polonya'ya saldırdı

?Soru çöz

Almanya'nın 1939–1940 yıllarında Polonya ve Fransa'yı kısa sürede yenmesinde aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?

✓ D. Blitzkrieg, hava saldırısının ardından zırhlı birliklerle cepheyi hızla yararak siper savaşı dönemini kapattı. A okyanuslarda üstünlük Almanya'da değildi, zafer karadaydı; B Cemiyet saldırgan Almanya'yı desteklemedi; C siper savaşı I. Dünya Savaşı'nın yöntemidir.
1940 – 1941 · BALKANLAR, SSCB VE PASİFİK

Barbarossa ve Pearl Harbor: II. Dünya Savaşı nasıl dünyaya yayıldı?

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMeiji Restorasyonu nedir, Japonya nasıl Uzak Doğu'nun gücü oldu?Bağlantılı konudan (İki savaş arası dönem). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Meiji Restorasyonu, İmparator Mutsuhito'nun 1868'de başlattığı Batı tarzı yenileşme hareketidir; feodal düzen kaldırıldı, modern ordu, eğitim ve sanayi kuruldu. Hammadde arayışına giren Japonya Çin ve Rusya'yı yenerek Uzak Doğu'nun gücü oldu; 1931'de Mançurya'yı işgal etti ve 1933'te Milletler Cemiyeti'nden ayrıldı.

Uzak Doğu'nun yeni gücü Japonya

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Barbarossa Harekâtı nedir, ABD II. Dünya Savaşı'na neden girdi?

Kısa cevap: Almanya 1941 baharında Balkanları ele geçirdikten sonra 22 Haziran 1941'de Barbarossa Harekâtı'yla Sovyetler Birliği'ne saldırdı; SSCB böylece Müttefiklerin yanına geçti. Japonya'nın 7 Aralık 1941'de ABD'nin Hawaii'deki Pearl Harbor deniz üssüne saldırması üzerine ABD savaşa girdi ve savaş gerçek anlamda bir dünya savaşına dönüştü.

1941'in başında savaş hâlâ bir Avrupa savaşıydı; yılın sonunda dünyanın her kıtasına yayılmıştı.

Balkanlar ve Kuzey Afrika: İtalya'nın açtığı yaralar

Mussolini kendi zaferlerini kazanmak istiyordu. İtalya Ekim 1940'ta Yunanistan'a, aynı dönemde Mısır'daki İngilizlere saldırdı; iki cephede de ağır yenildi. Müttefikini kurtarmak zorunda kalan Almanya, Kuzey Afrika'ya General Rommel komutasında birlikler gönderdi. Mart 1941'de Bulgaristan Mihver'e katıldı, Nisan 1941'de Almanya Yugoslavya ve Yunanistan'ı işgal etti. Alman ordusu artık Türkiye sınırındaydı; Türkiye'nin bu tehlike karşısındaki tutumunu bir sonraki sayfada göreceğiz.

22 Haziran 1941: Barbarossa

Hitler'in asıl hedefi hep doğuydu: Ukrayna'nın tahılı, Kafkasya'nın petrolü ve “yaşam alanı”. Saldırmazlık paktını bozan Almanya 22 Haziran 1941'de Barbarossa Harekâtı'yla üç koldan Sovyetler Birliği'ne girdi. İlk aylarda büyük ilerleme kaydetti, Leningrad'ı kuşattı ve Moskova önlerine kadar geldi. Ama Kızıl Ordu'nun direnişi ve sert Rus kışı, Aralık 1941'de Almanları Moskova önlerinde durdurdu. Hatırlarsan Napolyon da Rusya'da aynı kışla karşılaşmıştı. Yıldırım savaşı ilk kez sonuç vermemişti ve Almanya iki cepheli uzun bir savaşa sürüklendi.

Tarafsız ama yansız değil: ABD

ABD savaşın başında resmen tarafsızdı, ama Roosevelt İngiltere'nin yenilmesini istemiyordu. Mart 1941'de çıkarılan Ödünç Verme ve Kiralama Yasası'yla (Lend-Lease) İngiltere'ye, sonra SSCB'ye silah ve malzeme gönderilmeye başlandı. ABD'yi savaşın içine çeken kıvılcım ise Avrupa'dan değil, Pasifik'ten geldi.

7 Aralık 1941: Pearl Harbor

1937'den beri Çin'le savaşan Japonya, Güneydoğu Asya'nın petrol ve kauçuğuna göz dikmişti. 1939'da Çin'in güneyindeki Hainan adasını aldı; Fransa'nın yenilgisinden yararlanarak 1940–1941'de Fransız Çinhindi'ne (bugünkü Vietnam ve çevresi) asker ve üs yerleştirdi. ABD'nin 1941 yazında Japonya'ya petrol ambargosu uygulaması, Japon yönetimini bir karar vermeye zorladı. 7 Aralık 1941 sabahı Japon uçak gemilerinden kalkan uçaklar, ABD Pasifik Filosu'nun üssü Pearl Harbor'a (Hawaii) ani bir baskın yaptı. Ertesi gün ABD Japonya'ya savaş ilan etti; 11 Aralık'ta Almanya ve İtalya da ABD'ye savaş ilan etti.

Pearl Harbor baskını ABD'nin tarafsızlığına son verdi; savaş Avrupa'dan Pasifik'e, gerçek anlamda dünyaya yayıldı.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons

Japonya 1942'nin ilk aylarında Filipinler, Malaya, Singapur, Hollanda Doğu Hint Adaları (bugünkü Endonezya) ve Burma'yı ele geçirdi. Mihver gücünün zirvesindeydi. Ama artık karşısında dünyanın en büyük sanayi gücü olan ABD vardı.

Akılda kalsın: 1941, iki saldırganın iki dev uyandırdığı yıldır: Haziran'da Almanya → SSCB'yi (Barbarossa), Aralık'ta Japonya → ABD'yi (Pearl Harbor). İki dev de savaşın sonunda süper güç olarak çıkacaktı.
Sınavda

Nasıl sorulur“ABD'nin II. Dünya Savaşı'na girmesinde etkili olan gelişme” → Japonya'nın Pearl Harbor baskını (7 Aralık 1941).

TuzakABD'nin I. Dünya Savaşı'na giriş nedeni (Alman denizaltılarının ABD gemilerini batırması) ile karıştırmak.

▭Boşluk doldurma

Almanya'nın 22 Haziran 1941'de Sovyetler Birliği'ne saldırısına Harekâtı denir. Japonya 7 Aralık 1941'de ABD'nin Hawaii'deki üssüne saldırdı.

BarbarossaOverlordPearl HarborMidway

?Soru çöz ÖSYM tarzı

ABD'nin II. Dünya Savaşı'na doğrudan katılmasına yol açan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. ABD, 7 Aralık 1941'deki Pearl Harbor baskınının ertesi günü Japonya'ya savaş ilan ederek savaşa girdi. A Polonya saldırısı (1939) İngiltere-Fransa'yı, D Barbarossa (1941) SSCB'yi savaşa soktu; C Fransa'nın ateşkesinde (1940) ABD hâlâ tarafsızdı.
1942 – 1943 · PASİFİK, KUZEY AFRİKA, SSCB

Midway, El Alamein, Stalingrad: II. Dünya Savaşı'nın döndüğü üç cephe

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSovyetler Birliği ne zaman kuruldu, NEP ve Basmacı Hareketi nedir?Bağlantılı konudan (İki savaş arası dönem). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bolşevikler iç savaşta çarlık yanlısı Beyazları yendi; Lenin 1921'de ekonomiyi canlandırmak için NEP'i (Yeni Ekonomik Politika) ilan etti ve 30 Aralık 1922'de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) kuruldu. Lenin'in 1924'teki ölümünden sonra iktidara gelen Stalin 1928'de beş yıllık planları ve tarımda kolektifleştirmeyi başlattı. Türkistan'da ise Rus egemenliğine karşı Basmacı Hareketi (1916–1930'lar) sürdü.

İç savaş, SSCB, Stalin ve Basmacılar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı'nın dönüm noktası olan savaşlar hangileridir?

Kısa cevap: II. Dünya Savaşı'nın dönüm noktaları 1942–1943'te üç cephede yaşandı: Haziran 1942'de Midway Deniz Savaşı'nda ABD, Japon donanmasını yenerek Pasifik'te üstünlüğü ele geçirdi; Ekim–Kasım 1942'de El Alamein'de İngilizler Rommel'i durdurdu; Şubat 1943'te Stalingrad'da kuşatılan Alman ordusu teslim oldu. Bu savaşlardan sonra Mihver devletleri savunmaya geçti.

1942 yazında Mihver, savaşı kazanmaya hiç olmadığı kadar yakın görünüyordu; bir yıl sonra her cephede geri çekiliyordu.

Pasifik: Midway (Haziran 1942)

Pearl Harbor'da ABD'nin savaş gemileri vurulmuştu, ama uçak gemileri o gün limanda değildi. İlk uyarı Mayıs 1942'de geldi: Avustralya'nın kuzeydoğusundaki Mercan Denizi Savaşı'nda Japon ilerleyişi ilk kez durduruldu. Bu, tarafların gemilerinin birbirini hiç görmeden yalnız uçak gemilerinden kalkan uçaklarla savaştığı ilk deniz savaşıydı. Japon şifrelerini çözen Amerikalılar, Japonya'nın Pasifik'in ortasındaki Midway adasına düzenleyeceği saldırıyı önceden öğrendi. Haziran 1942'deki Midway Deniz Savaşı'nda Japonya dört uçak gemisini kaybetti. Pasifik'te deniz üstünlüğü ABD'ye geçti; Japonya bundan sonra bir daha büyük bir saldırı başlatamadı.

Kuzey Afrika: El Alamein (Ekim–Kasım 1942)

Kuzey Afrika'da “Çöl Tilkisi” lakaplı Rommel, Mısır içlerine kadar ilerlemişti. Hedef Süveyş Kanalı ve Orta Doğu petrolüydü; Kanal düşerse İngiltere'nin Hindistan yolu kesilecekti. General Montgomery komutasındaki İngiliz ordusu, İskenderiye'nin batısındaki El Alamein'de Rommel'i yendi. Kasım 1942'de ABD ve İngiliz birlikleri Fas ve Cezayir'e çıkarma yaptı; iki ateş arasında kalan Mihver kuvvetleri Mayıs 1943'te Tunus'ta teslim oldu. Kuzey Afrika temizlenmişti; sırada Avrupa'nın “yumuşak karnı” İtalya vardı.

Savaşın döndüğü üç cephe
CepheSavaşTarihSonuç
PasifikMercan Denizi, MidwayMayıs, Haziran 1942Japon ilerleyişi durdu; Pasifik'te üstünlük ABD'ye
Kuzey AfrikaEl AlameinEkim–Kasım 1942Montgomery Rommel'i yendi; Mihver Mayıs 1943'te Tunus'ta teslim
DoğuStalingrad1942 – Şubat 1943Alman 6. Ordusu teslim oldu; üstünlük Sovyetlere

Doğu Cephesi: Stalingrad (1942–1943)

Moskova'yı alamayan Hitler 1942 yazında güneye, Kafkasya petrollerine yöneldi. Almanlar Ağustos 1942'de Kafkasya'nın kuzeyindeki Maykop petrol bölgesini aldı; amaç Bakü petrollerine ulaşmak ve oradan İran'a ve Orta Doğu'ya uzanmaktı. Volga kıyısındaki Stalingrad, hem sanayi kenti hem de adını Stalin'den alan bir simge olduğu için iki taraf açısından da vazgeçilmezdi. Aylarca sokak sokak, ev ev süren çarpışmalardan sonra Kızıl Ordu Kasım 1942'de şehirdeki Alman 6. Ordusu'nu kuşattı. General Paulus komutasındaki ordu, kalıntılarıyla birlikte Şubat 1943'te teslim oldu. Stalingrad Savaşı, tarihin en kanlı muharebelerinden biridir ve Doğu Cephesi'nde üstünlüğün Sovyetlere geçtiği dönüm noktasıdır. Temmuz 1943'te Kursk'taki büyük tank savaşını da kaybeden Almanya, doğuda bir daha saldırıya geçemedi.

Akılda kalsın: 1942'nin sonunda üç cephe aynı haberi verdi: Deniz → Midway, Çöl → El Alamein, Kar → Stalingrad. Pasifik'te ABD, Afrika'da İngiltere, doğuda SSCB; her büyük Müttefik kendi dönüm noktasını kazandı.
Sınavda

Nasıl sorulurSavaş ile cephe eşleştirilir.

TuzakEn sık tuzak, Midway'i Atlantik'e ya da Avrupa'ya yerleştirmek, Stalingrad'ı ise Almanya'nın kazandığı bir savaş gibi göstermektir. “Doğu Cephesi'nde dönüm noktası” denince akla ilk gelen Stalingrad'dır.

⇄Bilgi eşleştirme savaş → anlamı

?Soru çöz

Stalingrad Savaşı'nın (1942–1943) II. Dünya Savaşı açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Stalingrad'dan sonra Almanya doğuda kalıcı olarak savunmaya geçti. D şıkkı Midway'in, B şıkkı Pearl Harbor'ın sonucudur; C İtalya 1943'te Müttefik çıkarmasıyla teslim oldu, Doğu Cephesi'yle karıştırılmamalı.
1943 – 1945 · AVRUPA VE PASİFİK

Normandiya'dan Hiroşima'ya: Mihver devletlerinin yenilgisi ve savaşın sonu

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaABD I. Dünya Savaşı'na neden girdi, Rusya savaştan nasıl çekildi?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

ABD, Almanya'nın 1917 başında sınırsız denizaltı savaşına başlaması ve Meksika'yı ABD'ye karşı kışkırtan Zimmermann telgrafının ortaya çıkması üzerine 6 Nisan 1917'de İtilaf safında savaşa girdi. Rusya ise 1917'deki ihtilallerle çöktü ve 3 Mart 1918'de İttifak devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekildi.

1917: ABD girdi, Rusya çıktı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı nasıl ve ne zaman sona erdi?

Kısa cevap: Mussolini'nin Temmuz 1943'te devrilmesinden sonra İtalya 3 Eylül 1943'te ateşkes imzaladı. Müttefikler 6 Haziran 1944'te Normandiya'ya çıktı, Sovyetler doğudan Berlin'e girdi ve Almanya 8 Mayıs 1945'te koşulsuz teslim oldu. ABD'nin 6 Ağustos 1945'te Hiroşima'ya, 9 Ağustos'ta Nagazaki'ye atom bombası atmasından ve SSCB'nin savaş ilanından sonra Japonya teslim olmayı kabul etti (15 Ağustos); resmî teslim 2 Eylül 1945'te imzalandı ve savaş sona erdi.

Mihver devletleri üç ortak olarak savaşa girmişti; savaştan da tek tek, sırayla çıktılar: önce İtalya, sonra Almanya, en son Japonya.

İlk çöken: İtalya (1943)

Kuzey Afrika'yı temizleyen Müttefikler Temmuz 1943'te Sicilya'ya çıktı. Yenilgiler İtalya'da Mussolini'ye güveni bitirdi; Faşist Büyük Konsey'in kararıyla 25 Temmuz 1943'te görevden alınıp tutuklandı. Yeni hükûmet 3 Eylül 1943'te Müttefiklerle ateşkes imzaladı ve Ekim'de Almanya'ya savaş ilan etti. Ama Almanlar İtalya'nın kuzeyini işgal edip Mussolini'yi kurtardı ve onu kukla bir devletin başına getirdi. İtalya'daki savaş 1945'e kadar sürdü; Mussolini Nisan 1945'te İtalyan direnişçiler tarafından öldürüldü.

6 Haziran 1944: Normandiya

Stalin yıllardır Batılı müttefiklerinden Almanya'nın yükünü hafifletecek bir “ikinci cephe” istiyordu. Bu cephe 6 Haziran 1944'te açıldı: General Eisenhower komutasındaki Amerikan, İngiliz ve Kanada birlikleri, tarihin en büyük deniz çıkarmasıyla Fransa'nın Normandiya kıyılarına çıktı (Overlord Harekâtı). Paris Ağustos 1944'te kurtarıldı. Aynı yaz Kızıl Ordu da doğuda büyük bir taarruz başlattı; Almanya iki yönden kıskaca alınmıştı.

8 Mayıs 1945: Almanya teslim oluyor

Nisan 1945'te Sovyet birlikleri Berlin'e girdi; Hitler 30 Nisan'da sığınağında intihar etti. Almanya koşulsuz teslim belgesini 7 Mayıs'ta Reims'te imzaladı, teslim 8 Mayıs 1945'te yürürlüğe girdi ve aynı gün Berlin'de bir kez daha imzalandı. 8 Mayıs Batı'da Avrupa'da Zafer Günü olarak anılır; Moskova saatiyle tarih 9 Mayıs'a geçtiği için Rusya bu günü 9 Mayıs'ta kutlar. Avrupa'da savaş bitmişti.

Pasifik: Hiroşima ve Nagazaki

Japonya ise teslim olmadı. ABD adadan adaya atlayarak Japonya'ya yaklaştı, ama Okinava gibi adalarda çok ağır kayıplar verdi. Müttefikler Temmuz 1945'te Potsdam'dan Japonya'ya koşulsuz teslim çağrısı yaptı; Japonya bu çağrıyı reddetti. Roosevelt'in Nisan'daki ölümünden sonra başkan olan Truman, gizlice geliştirilen yeni silahı kullanma kararı verdi. ABD 6 Ağustos 1945'te Hiroşima'ya, 9 Ağustos'ta Nagazaki'ye atom bombası attı; iki şehir bir anda yok oldu, on binlerce insan anında, daha fazlası sonraki aylarda radyasyon ve yaralanmalardan öldü. Bu arada SSCB de 8 Ağustos'ta Japonya'ya savaş ilan edip Mançurya'ya girdi.

Japonya teslim kararını 14 Ağustos'ta Müttefiklere bildirdi; İmparator Hirohito 15 Ağustos 1945'te (Japonya saatiyle) radyodan kararı halkına açıkladı. Bu yüzden kaynaklarda iki tarihe de rastlarsın. Resmî teslim belgesi 2 Eylül 1945'te Tokyo Körfezi'ndeki Amerikan savaş gemisi Missouri'de imzalandı. II. Dünya Savaşı altı yıl ve bir gün sonra bitmişti.

Savaşın ilk yarısında Mihver ilerledi, ikinci yarısında Müttefikler. Mihver üyeleri sırayla çöktü: İtalya, Almanya, Japonya.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Mihver üyeleri, Müttefik ordularının önüne çıkış sırasıyla çöktü: Kuzey Afrika'nın tam karşısındaki İtalya önce (1943), iki cephe arasında sıkışan Almanya sonra (Mayıs 1945), okyanusun öbür ucundaki Japonya en son (Ağustos–Eylül 1945).
Sınavda

Nasıl sorulur“II. Dünya Savaşı'nın Pasifik'te sona ermesinde etkili olan gelişme” → Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombası (ve SSCB'nin savaş ilanı).

TuzakNormandiya Çıkarması; o, Avrupa'da Almanya'nın yenilgisini hızlandırdı, Japonya ile ilgisi yoktur.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Müttefikler Normandiya'ya çıktı
  2. Hiroşima'ya atom bombası atıldı
  3. İtalya Müttefiklerle ateşkes imzaladı
  4. Almanya koşulsuz teslim oldu

?Soru çöz ÖSYM tarzı

II. Dünya Savaşı'nın Pasifik'te sona ermesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

✓ C. Atom bombaları ve SSCB'nin savaş ilanından sonra Japonya teslim oldu; A Normandiya ve B Stalingrad Avrupa cephesine aittir; D Kazablanka bir konferanstır, Japonya'yı teslim ettiren olay değildir.
1941 – 1945 · SAVAŞ İÇİ VE SONU KONFERANSLAR

Atlantik Bildirisi'nden Potsdam'a: savaş içi ve savaş sonu konferanslar

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVersay Antlaşması'nın Almanya'ya getirdiği şartlar nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Paris Barış Konferansı 18 Ocak 1919'da yalnız galip devletlerin katılımıyla toplandı. Almanya ile Versay (28 Haziran 1919), Avusturya ile Sen Jermen (Saint-Germain, 10 Eylül 1919), Bulgaristan ile Nöyi (Neuilly, 27 Kasım 1919), Macaristan ile Triyanon (Trianon, 4 Haziran 1920), Osmanlı ile Sevr (10 Ağustos 1920) antlaşmaları imzalandı. Versay ile Almanya Alsas-Loren'i ve bütün sömürgelerini kaybetti, ordusu 100.000 kişiyle sınırlandı, savaşın tek sorumlusu sayılarak ağır tazminata bağlandı.

Paris Barış Konferansı ve antlaşmalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yalta, San Francisco ve Potsdam konferanslarında hangi kararlar alındı?

Kısa cevap: Atlantik Bildirisi (14 Ağustos 1941) savaş sonrası barışın ilkelerini koyarak BM'ye zemin hazırladı; Kazablanka'da (Ocak 1943) Mihver'in kayıtsız şartsız teslimine, Tahran'da (1943) ikinci cepheye karar verildi. Yalta'da (4–11 Şubat 1945) Almanya'nın dört işgal bölgesine ayrılması, BM'nin kurulması ve 1 Mart 1945'e kadar Mihver'e savaş ilan edenlerin kurucu üye olması kararlaştırıldı. San Francisco'da (25 Nisan–26 Haziran 1945) BM Antlaşması imzalandı; Potsdam'da (17 Temmuz–2 Ağustos 1945) Almanya'nın silahsızlandırılması ve yönetimi karara bağlandı.

Savaş daha ilk yıllarındayken Müttefik liderler bir soruyu düşünmeye başlamıştı: bu kez barışı nasıl kalıcı kılacağız?

Atlantik Bildirisi (1941): BM'nin ilk tohumu

ABD henüz savaşa girmemişken, Ağustos 1941'de Roosevelt ile Churchill Kanada'nın Newfoundland açıklarında bir savaş gemisinde buluştu ve 14 Ağustos 1941'de Atlantik Bildirisi'ni yayımladı. Bildiri, hatırlarsan I. Dünya Savaşı'ndaki Wilson ilkelerine benzer esaslar içeriyordu: toprak kazanma amacı güdülmeyecek, halklar kendi yönetim biçimlerini seçecek, ticarette ve denizlerde serbestlik olacak, kuvvet kullanmaktan vazgeçilecek ve kalıcı bir genel güvenlik sistemi kurulacaktı. Bu son ilke, Birleşmiş Milletler'in fikrî temelidir. 1 Ocak 1942'de yirmi altı devletin imzaladığı bildiride ise “Birleşmiş Milletler” adı ilk kez Müttefikler için kullanıldı.

1943: Kazablanka, Moskova, Kahire, Tahran

Ek bilgi: 1943 konferanslarının ayrıntısı
  • Kazablanka (Ocak 1943): Roosevelt ve Churchill, Mihver devletleri kayıtsız şartsız teslim olana kadar savaşmaya ve Sicilya'ya çıkarma yapmaya karar verdi.
  • Moskova (Ekim 1943): ABD, İngiltere ve SSCB dışişleri bakanları, Çin ile birlikte, savaştan sonra barışı koruyacak genel bir uluslararası örgüt kurulması gerektiğini ilan etti.
  • Kahire (Kasım 1943): Roosevelt, Churchill ve Çin lideri Çan Kay-şek, Japonya'nın savaş boyunca ele geçirdiği toprakları geri vermesini kararlaştırdı.
  • Tahran (Kasım–Aralık 1943): Roosevelt, Churchill ve Stalin, yani “Üç Büyükler” ilk kez bir araya geldi; Fransa'ya çıkarma yapılarak Almanya'ya karşı batıda ikinci bir cephe açılmasına karar verildi. Türkiye'nin savaşa katılması da masaya geldi.

Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren görüşmeler de bu yıllardadır: Churchill Ocak 1943'te Adana'da, Roosevelt ve Churchill Aralık 1943'te Kahire'de İnönü ile görüşüp Türkiye'yi savaşa sokmaya çalıştı; ayrıntısı bir sonraki sayfada.

Yalta (4–11 Şubat 1945): savaş sonrası dünyanın taslağı

Savaşın sonu görünürken Üç Büyükler Kırım'daki Yalta Konferansı'nda buluştu. Kararlar savaş sonrası dünyanın taslağıydı: Almanya dört işgal bölgesine (ABD, İngiltere, SSCB, Fransa) ayrılacak; SSCB Almanya'nın yenilgisinden iki-üç ay sonra Japonya'ya savaş açacak; yeni dünya örgütünü kurmak için San Francisco'da bir konferans toplanacak, 1 Mart 1945'e kadar Mihver'e savaş ilan eden devletler bu örgütün kurucu üyesi olacaktı. Güvenlik Konseyi'nde büyük devletlerin veto yetkisi de burada kabul edildi; SSCB ayrıca Ukrayna ve Beyaz Rusya için Genel Kurul'da iki ek sandalye kazandı. Türkiye'yi yakından ilgilendiren bir konu da masaya geldi: Stalin, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin SSCB lehine değiştirilmesini istedi; üç lider konunun dışişleri bakanlarınca ele alınmasını kabul etti. Polonya ve Doğu Avrupa'da Sovyet nüfuzunun kabul edilmesi nedeniyle Yalta'dan en kazançlı çıkan devletin SSCB olduğu söylenir.

San Francisco (25 Nisan – 26 Haziran 1945)

Yalta'da kararlaştırılan konferans San Francisco'da toplandı; Ağustos–Ekim 1944'te Washington'daki Dumbarton Oaks görüşmelerinde hazırlanan taslak burada son biçimini aldı. Konferans sürerken Almanya teslim oldu. 26 Haziran 1945'te elli devlet Birleşmiş Milletler Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşma 24 Ekim 1945'te yürürlüğe girdi; BM'nin kuruluş günü olarak bu tarih kutlanır.

Potsdam (17 Temmuz – 2 Ağustos 1945): yenilenin kaderi

Almanya'nın tesliminden sonra Berlin yakınındaki Potsdam'da toplanan son konferansta masa değişmişti: Roosevelt'in yerinde Truman, konferans sürerken seçimi kaybeden Churchill'in yerinde Attlee vardı. Potsdam Konferansı'nda Almanya'nın silahsızlandırılması, Nazi örgütlerinin dağıtılması, savaş suçlularının yargılanması ve tazminat ödemesi kararlaştırıldı; Almanya ve Avusturya ile başkentleri Berlin ve Viyana dört işgal bölgesine ayrıldı. İtalya ile ağır olmayan şartlarla barış yapılması da kabul edildi. Hitler'in ilhak ettiği topraklar eski sahiplerine dönüyordu (Alsas-Loren Fransa'ya, Südetler Çekoslovakya'ya); Potsdam, Polonya, Çekoslovakya ve Macaristan'daki Alman nüfusunun Almanya'ya göçürülmesini de onayladı. Japonya'ya koşulsuz teslim çağrısı da buradan yapıldı. Türkiye'yi ilgilendiren Boğazlar meselesi de masaya geldi. Doğu Avrupa ve Almanya üzerindeki anlaşmazlıklar, dünyanın iki bloğa ayrılmasının ilk işaretleri oldu.

Yalta taslağı çizdi, San Francisco örgütü kurdu, Potsdam yenilenin kaderini belirledi.Görsel: Sınav Defteri
Savaş konferansları: yıl · masadakiler · karar
KonferansMasadakilerAna karar
Atlantik Bildirisi (Ağustos 1941)Roosevelt, ChurchillBarışın ilkeleri; BM'nin ilk tohumu (ABD henüz savaşta değil)
Kazablanka (Ocak 1943)Roosevelt, ChurchillMihver'in kayıtsız şartsız teslimi; Sicilya çıkarması
Moskova (Ekim 1943)Dışişleri bakanları (+ Çin)Savaştan sonra genel bir barış örgütü kurulmalı
Kahire (Kasım 1943)Roosevelt, Churchill, Çan Kay-şekJaponya işgal ettiği toprakları geri verecek
Tahran (Kasım–Aralık 1943)Üç Büyükler (ilk kez)Batıda ikinci cephe (Fransa çıkarması)
Yalta (Şubat 1945)Roosevelt, Churchill, StalinAlmanya dört bölgeye; BM için 1 Mart 1945'e kadar savaş ilanı; SSCB Japonya'ya savaş açacak
San Francisco (Nisan–Haziran 1945)50 devletBM Antlaşması imzalandı
Potsdam (Temmuz–Ağustos 1945)Truman, Stalin, Churchill → AttleeAlmanya'nın silahsızlandırılması, savaş suçlularının yargılanması
Akılda kalsın: 1945'in üç konferansını işlevleriyle ayır: Yalta = plan (Roosevelt'in son konferansı), San Francisco = BM, Potsdam = Almanya'nın cezası (Truman'ın ilk konferansı). Soruda Truman geçiyorsa cevap Yalta olamaz.
Sınavda

Nasıl sorulurKarar ile konferans eşleştirilir. “1 Mart 1945'e kadar Mihver'e savaş ilan edenler BM'ye kurucu üye olacak” → Yalta; “BM Antlaşması imzalandı” → San Francisco; “Almanya'nın silahsızlandırılması, savaş suçluları” → Potsdam; “BM'ye zemin hazırlayan ilk belge, ABD savaşa girmeden” → Atlantik Bildirisi; “kayıtsız şartsız teslim” → Kazablanka.

⇄Bilgi eşleştirme konferans → karar

?Soru çöz ÖSYM tarzı

ABD Başkanı Truman'ın katıldığı, Almanya'nın silahsızlandırılması, Nazi örgütlerinin dağıtılması ve savaş suçlularının yargılanması kararlarının alındığı konferans aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Roosevelt Nisan 1945'te öldüğü için Truman yalnız Potsdam'a katıldı; Almanya'ya ilişkin uygulama kararları burada alındı. A Kazablanka, B Tahran ve C Yalta Roosevelt'in katıldığı savaş içi konferanslardır.
1945 VE SONRASI · SONUÇLAR

II. Dünya Savaşı'nın sonuçları ve Birleşmiş Milletler'in kuruluşu

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nın sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

I. Dünya Savaşı sonunda Alman, Avusturya-Macaristan, Rus ve Osmanlı imparatorlukları yıkıldı; Polonya, Çekoslovakya, Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı ve Baltık devletleri gibi yeni devletler kuruldu. Barışı korumak için Milletler Cemiyeti kuruldu, sömürgecilik manda adıyla sürdü. Yenilenlere dayatılan ağır şartlar, özellikle Versay, II. Dünya Savaşı'na zemin hazırladı.

Savaşın sonuçları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

II. Dünya Savaşı'nın sonuçları nelerdir, Birleşmiş Milletler ne zaman kuruldu?

Kısa cevap: II. Dünya Savaşı tarihin en çok can kaybına yol açan savaşıdır; 50 milyonu aşkın insan öldü, Holokost'ta yaklaşık 6 milyon Yahudi öldürüldü. Almanya dört işgal bölgesine ayrıldı, ABD ve SSCB iki süper güç olarak öne çıktı ve Soğuk Savaş başladı, sömürgecilik çözülmeye başladı. Barışı korumak için 24 Ekim 1945'te Birleşmiş Milletler kuruldu; Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin) veto hakkına sahiptir.

Savaş bittiğinde Avrupa'nın büyük şehirleri yıkıntıydı ve dünyanın güç merkezi artık Avrupa'da değildi.

İnsanlık bedeli

II. Dünya Savaşı'nda 50 milyonu aşkın insan hayatını kaybetti; bu sayı I. Dünya Savaşı'nın birkaç katıdır. Bu kez ölenlerin büyük bölümü sivildi: şehir bombardımanları, kıtlık, toplu katliamlar ve sürgünler cepheyi evlerin içine taşımıştı. En ağır kaybı 20 milyonu aşan ölüyle Sovyetler Birliği verdi; onu on milyonlarca kayıpla Çin, yaklaşık 7 milyon kayıpla Almanya izledi. Nazi Almanyası'nın kurduğu toplama ve imha kamplarında yaklaşık 6 milyon Yahudi sistemli biçimde öldürüldü; bu soykırıma Holokost denir. Romanlar, engelliler ve siyasi muhalifler de bu kamplarda öldürüldü. 1945–1946'daki Nürnberg Mahkemeleri'nde Nazi liderleri yargılandı ve “insanlığa karşı suç” kavramı uluslararası hukuka girdi.

Yenilenlerle yapılan barış

Almanya, Avusturya ve Japonya işgal altına alındı. Almanya'nın müttefikleri İtalya, Romanya, Bulgaristan, Macaristan ve Finlandiya ile 10 Şubat 1947'de Paris'te barış antlaşmaları imzalandı; İtalya bu antlaşmayla Onikiada'yı Yunanistan'a bıraktı. Japonya ile barış ancak 8 Eylül 1951'de San Francisco'da yapılabildi. Almanya ile ise bir barış antlaşması hiç imzalanamadı; Almanya'nın durumu ancak 1990'daki birleşmeyle kesin olarak çözüldü.

Yeni dünya düzeni

  • İki süper güç: Avrupa'nın eski büyük devletleri yorgun düştü; dünya siyasetinin merkezine ABD ve SSCB yerleşti. İkisinin rekabeti Soğuk Savaş adı verilen yeni bir dönemi başlattı.
  • Almanya'nın bölünmesi: dört işgal bölgesi, bloklar arasındaki çatışmanın merkezi oldu ve 1949'da iki ayrı Alman devleti kuruldu.
  • Sömürgeciliğin çözülüşü: güçten düşen İngiltere ve Fransa sömürgelerini tutamadı; Hindistan'dan başlayarak Asya ve Afrika'da bağımsızlık dalgası yükseldi.
  • Atom çağı: nükleer silah, büyük güçler arasındaki her krizi insanlığın varlığını tehdit eden bir soruna dönüştürdü.
  • Savaşın teknoloji mirası: savaş için geliştirilen radar, jet motoru, Almanların V-1 ve V-2 füzeleri ve ağır bombardıman uçakları barıştan sonra sivil havacılığa ve uzay çalışmalarına zemin oldu. Top atış tablolarını hesaplamak gibi askerî ihtiyaçlarla yapılan ilk büyük hesap makineleri (Mark I ve ilk elektronik bilgisayarlardan ENIAC) bilgisayar çağının başlangıcıdır.
  • Yeni ekonomik kurumlar: Temmuz 1944'te ABD'de toplanan Bretton Woods Konferansı'nda merkezi Washington olan Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası (Dünya Bankası) için anlaşmaya varıldı; doların merkezde olduğu bir para düzeni kuruldu. Aynı konferansta doğan bu iki kuruma “İkiz Kardeşler” (Bretton Woods ikizleri) denir.

Birleşmiş Milletler: Cemiyet'in hatalarından ders

Atlantik Bildirisi'yle doğan, Yalta'da planlanan ve San Francisco'da imzalanan Birleşmiş Milletler, 24 Ekim 1945'te merkezi New York olmak üzere kuruldu. BM'nin yerini aldığı Milletler Cemiyeti ise Nisan 1946'da son toplantısını yaparak kendini dağıttı ve varlıklarını BM'ye devretti. Amaç, dünya barışını ve güvenliğini korumak, insan haklarına saygıyı yaymaktı. Holokost'un dersiyle BM Genel Kurulu 9 Aralık 1948'de Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'ni, bir gün sonra, 10 Aralık 1948'de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni kabul etti. Örgütün kalbi Güvenlik Konseyi'dir: beş daimi üyesi (ABD, SSCB, İngiltere, Fransa, Çin) ve dönemlik seçilen geçici üyelerden oluşur. Daimi üyelerin her biri, kendisine uygun gelmeyen kararı tek başına durdurabilir; buna veto hakkı denir. Türkiye de kurucu üyeler arasındadır; bunu nasıl başardığını bir sonraki sayfada göreceğiz.

Sınavda karıştırılan · Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler
Milletler Cemiyeti (1920)Birleşmiş Milletler (1945)
ABDHiç üye olmadıABD ve SSCB kurucu üye
YaptırımOrdusu ve etkili yaptırımı yoktuGüvenlik Konseyi askerî yaptırım kararı alabilir
KararOybirliğiDaimi üyelere veto hakkı
Sonu / merkezSaldırganlar ayrılıp gitti; Nisan 1946'da kendini dağıttıMerkez New York; 24 Ekim 1945

Ama veto, BM'nin hem güvencesi hem zaafı oldu: iki süper gücün karşı karşıya geldiği her krizde Güvenlik Konseyi kilitlendi. Savaşın bittiği gün başlayan bu yeni rekabeti, Truman Doktrini, Marshall Planı ve NATO'yla Soğuk Savaş sayfasında anlatacağız.

Akılda kalsın: BM'nin üç tarihi bir cümleye sığar: Atlantik'te doğdu (1941), San Francisco'da imzalandı (26 Haziran 1945), 24 Ekim 1945'te kuruldu. Daimi üyeler savaşın beş büyük galibidir; savaşı kaybeden Almanya, İtalya ve Japonya bu listede yoktur.
Sınavda

Nasıl sorulur“BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyelerinden biri değildir” sorusunda cevap genellikle bir Mihver devletidir (Almanya, Japonya, İtalya) ya da büyük ama galip sayılmayan bir ülkedir.

TuzakBir diğer tuzak: BM'nin kuruluş tarihini antlaşmanın imza tarihi (26 Haziran) ile karıştırmak; kuruluş 24 Ekim 1945'tir.

▭Boşluk doldurma

Birleşmiş Milletler Antlaşması 26 Haziran 1945'te Konferansı'nda imzalandı. Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi hakkına sahiptir.

San FranciscoPotsdamvetooybirliği

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdaki devletlerden hangisi Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin kuruluşundaki daimi üyeleri arasında yer almaz?

✓ B. Daimi üyeler savaşın galipleri ABD, SSCB, İngiltere, Fransa ve Çin'dir; yenilen Almanya bu listede yoktur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Versay Antlaşması'nın II. Dünya Savaşı'na zemin hazırladığı görüşü, en çok aşağıdakilerden hangisine dayanır?

✓ C. Toprak kayıpları, tazminat ve savaş suçluluğu damgası Almanya'da intikam duygusunu besledi; bu duygu ileride nazizmin yükselişinde kullanıldı. A Cemiyet'in merkezi savaşa yol açmaz; B Ege'yi kaybeden Bulgaristan Neuilly'nin konusudur, Versay'ın değil; D Wilson İlkeleri barışın dayanağıdır, Versay'ın sonucu değildir.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları · Savaşın sonuçları

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisi iki savaş arası dönemde ortaya çıkan totaliter rejimlerin ortak özelliklerinden biri değildir?

✓ D. Basın özgürlüğü ve çok partili seçim liberal demokrasinin özelliğidir; totaliter rejimler bunları kaldırmıştır. A tek parti-tek lider, B yoğun propaganda, C aşırı milliyetçilik ve yayılmacılık faşizm, nazizm ve Stalin rejiminin ortak özellikleridir.Kaynak: İki savaş arası dönem · Totaliter rejimler ve İtalyan faşizmi

?Soru 3

Milletler Cemiyeti'nin Japonya'nın Mançurya'yı ve İtalya'nın Habeşistan'ı işgalini önleyememesinde aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?

✓ C. Ordusu olmayan, ekonomik yaptırımları da etkisiz kalan Cemiyet, saldırganları durduramadı; ABD'nin üye olmaması da onu zayıflattı. A Sovyetler Cemiyet'in kurucusu değildi; B merkezin Cenevre'de olması güçsüzlüğün nedeni değildir; D Locarno Avrupa barışıyla ilgilidir, bu işgallerle bağı yok.Kaynak: İki savaş arası dönem · Barış çabaları ve savaşa giden yol

?Soru 4

Cumhuriyet'in ilk yıllarında çok çocuklu ailelere vergi muafiyeti tanınması ve çok çocuklu annelerin ödüllendirilmesi gibi uygulamaların temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Uzun savaşlar nüfusu azaltmıştı; iş gücü ve savunma ihtiyacı için nüfus artırıcı bir politika izlendi. A teşvikler kentleşmeye değil, nüfusa yönelikti; B dış borçlarla ilgisi yoktur; D göçmen kabulü durdurulmadı, Balkan göçmenleri 1934 İskân Kanunu'yla yerleştirildi.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · Sağlık ve nüfus politikası

?Soru 5

Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınların kamusal hayattaki “ilk”leriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Süreyya Ağaoğlu ilk Türk kadın avukattır (1927); ilk kadın muhtar 1933'te seçilen Gül Esin'dir. A Safiye Ali (doktor), B Sabiha Gökçen (pilot), C Satı Kadın (ilk köylü kadın vekil) eşleştirmeleri doğrudur.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · İlk kadınlar

?Soru 6

Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesi aşağıdakilerden hangisinin doğrudan sonucudur?

✓ A. Şubat'ta kurulan geçici hükûmet savaşı sürdürdü; Rusya'yı savaştan Ekim'de iktidara gelen Bolşevikler, Brest-Litovsk ile çekti. B Çar'ın Şubat'ta çekilmesinden sonra savaş sürdü; C SSCB 1922'de, D NEP 1921'de, yani savaştan çekildikten sonra geldi.Kaynak: İki savaş arası dönem · Çarlığın yıkılışı ve Bolşevik İhtilali

?Soru 7

1936–1939 İspanya İç Savaşı'nda General Franco önderliğindeki Milliyetçileri destekleyen devletler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

✓ A. Faşist İtalya ve Nazi Almanyası Franco'yu, Sovyetler Birliği ise Cumhuriyetçileri destekledi. B İngiltere-Fransa ve D ABD Franco'yu destekleyen devletler değildir; C Sovyetler karşı tarafı, Cumhuriyetçileri destekledi.Kaynak: İki savaş arası dönem · Almanya'da nazizm, İspanya'da Franco

?Soru 8

1941'de Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday'ın ortak kitabıyla ortaya çıkan Garip akımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Garip şairleri şiiri ölçü, uyak ve süsten arındırıp sıradan insanın gündelik diline yaklaştırdı. A hece ve uyağı temel sayan Garip değil, ondan önceki hececilerdir; B Millî Mücadele romanı nesir türüdür, Garip bir şiir akımıdır; D Kadro bir fikir dergisidir, Garip ortak bir şiir kitabıyla doğdu.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · Edebiyat: Millî Mücadele, Kadro, Garip

?Soru 9

I. Dünya Savaşı'nın tarihteki ilk “topyekûn savaş” olarak nitelendirilmesi, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

✓ D. Topyekûn savaşta yalnız ordular değil, cephe gerisindeki bütün ekonomi ve toplum savaş için çalışır; I. Dünya Savaşı bunun ilk büyük örneğidir. A savaş Avrupa dışına (Orta Doğu, Afrika, okyanuslar) da yayıldı; B ittifak hâlinde savaşmak topyekûnluğun ölçüsü değildir; C savaş kısa değil, dört yılı aşkın sürdü.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları · Siper savaşı ve yeni silahlar

?Soru 10

I. Dünya Savaşı öncesinde Üçlü İttifak'ın üyesi olduğu hâlde savaşa İtilaf devletlerinin yanında giren devlet aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İtalya 1882'den beri Üçlü İttifak üyesiydi; 1915'te Londra Antlaşması'yla vaat edilen topraklar karşılığında İtilaf safına geçti. B Bulgaristan tersine İttifak devletlerinin yanında savaştı; C Yunanistan ve D Japonya hiç Üçlü İttifak üyesi olmadı, İtilaf'ın yanında yer aldı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları · Bloklar ve sonradan katılanlar
94
Daha fazla soru çözmek ister misin?II. Dünya Savaşı konusundan 94 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →