Cumhuriyetin ilanı ve 1924 Anayasası: Halk Fırkası'ndan halifeliğin kaldırılmasına

Lozan'dan sonraki ilk seçimden 1924 Anayasası'na ve onun değişikliklerine kadar yeni devletin kuruluşunu yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1923 → 1924
18 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 18tamamlanan etkinlik
88 sorubu konuda çözebileceğin
1 NİSAN – 23 AĞUSTOS 1923 · ANKARA

II. TBMM'nin açılışı: savaş meclisinden kuruluş meclisine

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. TBMM'nin özellikleri nelerdir, neden kurucu ve ihtilalci meclis denir?Bağlantılı konudan (Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr). Önce kendin cevapla, sonra aç.

I. TBMM yasama, yürütme ve yargı yetkisini kendinde toplayan (güçler birliği), meclis hükümeti sistemiyle çalışan olağanüstü yetkili bir meclistir. Yeni bir devlet kurduğu için kurucu, saltanatı kaldırdığı için ihtilalci meclis sayılır; içinde siyasi parti yoktu, farklı görüşler gruplar hâlinde temsil edildi.

I. Meclis: özellikler, gruplar, kanunlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. TBMM neden seçim kararı aldı, II. TBMM'nin ilk önemli işi nedir?

Kısa cevap: I. TBMM, 1 Nisan 1923'te seçimlerin yenilenmesine karar verdi. Seçimlerden sonra II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı ve ilk önemli işi olarak Lozan Barış Antlaşması'nı onayladı (23 Ağustos 1923).

Savaşı kazanan meclis, barışın ardından yeni devleti kuracak meclis olamadı; çünkü kendi içinde artık derin biçimde bölünmüştü.

Hatırlarsan Lozan görüşmeleri 4 Şubat 1923'te kesilmiş, Ankara bu arada seçimlerin yenilenmesine karar vermişti. I. TBMM, 1920'de olağanüstü şartlarda, işgal altındaki bir ülkede toplanmıştı. Savaş yıllarında görev süresini uzatarak çalışmıştı ve yıpranmıştı. Saltanatın kaldırılması ve Lozan'da verilecek tavizler üzerine yapılan tartışmalar, Meclis'teki muhalefeti iyice sertleştirmişti.

İkinci Grup ve bir önerge

Mustafa Kemal'e karşı olan milletvekilleri İkinci Grup adıyla bir araya gelmişti. Bu çevreden bazı milletvekilleri, milletvekili olabilmek için Türkiye'nin o günkü sınırları içinde doğmuş olma ya da seçim bölgesinde en az beş yıl oturmuş olma şartı getiren bir önerge verdi (Aralık 1922). Önerge Selanik doğumlu Mustafa Kemal'i yeni Meclis'in dışında bırakmaya yönelikti ve kabul edilmedi. Bu olay, barışı imzalayacak ve yeni devleti kuracak meclisin uyumlu bir meclis olması gerektiğini Mustafa Kemal'e bir kez daha gösterdi. Sonuçta Meclis 1 Nisan 1923'te seçimlerin yenilenmesine karar verdi.

Yeni Meclis, yeni görev

Seçimlere Mustafa Kemal'in başkanlığındaki Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu, Dokuz Umde (dokuz ilke) adlı bildirgeyle girdi; İkinci Grup ise ayrı bir liste olarak seçime katılmadı. Böylece Meclis büyük ölçüde Mustafa Kemal'i destekleyen milletvekillerinden oluştu. II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı; ilk oturumu, en yaşlı üye sıfatıyla tarihçi Abdurrahman Şeref Bey yönetti. Meclis ilk önemli iş olarak Lozan Barış Antlaşması'nı onayladı (23 Ağustos 1923). Bu sayfadaki kararların neredeyse hepsini bu Meclis aldı: başkent, cumhuriyet, halifelik ve 1924 Anayasası.

II. TBMM bir yıl içinde barışı onayladı, başkenti seçti, cumhuriyeti ilan etti ve halifeliği kaldırdı. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: İki meclisin iş bölümü: I. TBMM savaşı kazandı ve saltanatı kaldırdı; II. TBMM Lozan'ı onayladı, cumhuriyeti ilan etti, halifeliği kaldırdı ve 1924 Anayasası'nı yaptı.
Sınavda

Nasıl sorulur“II. TBMM'nin ilk önemli icraatı” sorulur: Lozan Barış Antlaşması'nın onaylanması.

TuzakLozan heyetini gönderen I. TBMM'dir, antlaşmayı onaylayan II. TBMM. Saltanatı kaldıran da II. değil, I. TBMM'dir.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. II. TBMM açıldı
  2. Lozan görüşmeleri kesildi
  3. Lozan Barış Antlaşması Meclis'te onaylandı
  4. I. TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verdi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

11 Ağustos 1923'te açılan II. TBMM'nin ilk önemli icraatı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. II. TBMM açıldıktan kısa süre sonra Lozan'ı onayladı. Saltanatı kaldıran ve ilk Teşkilat-ı Esasiye'yi yapan I. TBMM'dir; Tevhid-i Tedrisat ise 1924'te geldi.
9 EYLÜL 1923 · ANKARA

Halk Fırkası: yeni Türk devletinin ilk siyasi partisi

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTBMM ne zaman açıldı, 24 Nisan 1920 önergesiyle hangi kararlar alındı?Bağlantılı konudan (Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı; açılış oturumuna en yaşlı üye Sinop milletvekili Şerif Bey başkanlık etti. 24 Nisan'da Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi; onun önergesiyle Meclis'in üstünde bir güç bulunmadığı ve yasama ile yürütme yetkisinin Meclis'te toplandığı kabul edildi.

TBMM'nin açılışı ve 24 Nisan önergesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Halk Fırkası ne zaman kuruldu, özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Halk Fırkası, Mustafa Kemal'in önderliğinde 9 Eylül 1923'te kuruldu. Meclis'teki Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu'nun partiye dönüştürülmesiyle doğan bu fırka yeni Türk devletinin ilk siyasi partisidir; inkılapları gerçekleştirdi ve 1950'ye kadar iktidarda kaldı.

Kurtuluş Savaşı'nı bir cemiyet kazanmıştı; inkılapları yapacak olan ise bir parti olacaktı.

Müdafaa-i Hukuk cemiyetleri işgale karşı kurulmuştu ve tek amacı vatanı kurtarmaktı; içinde birbirinden çok farklı görüşte insan vardı. Savaş bitince Mustafa Kemal, Meclis'te yapılacak köklü değişiklikleri taşıyabilecek, programı ve disiplini olan bir örgüte ihtiyaç duydu. Parti kurma niyetini Aralık 1922'de açıkladı. Seçimden güçlü çıkan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu, 9 Eylül 1923'te Halk Fırkası'na dönüştürüldü; genel başkanı Mustafa Kemal'di.

Halk Fırkası'nı tanıtan dört bilgi

  • Yeni Türk devletinin ilk siyasi partisidir.
  • İlk kurultayı olarak Sivas Kongresi'ni kabul eder. Kendini Millî Mücadele'nin örgütsel devamı sayar; 1927'deki kurultayın “İkinci Büyük Kongre” adıyla toplanması bundandır.
  • İnkılapları gerçekleştiren partidir. Cumhuriyetten 1937'ye kadar bu sayfada ve sonrakilerde göreceğin değişikliklerin çoğu onun eliyle yapıldı.
  • 1950'ye kadar iktidarda kaldı. 1924'te adı Cumhuriyet Halk Fırkası oldu, 1935'te Cumhuriyet Halk Partisi adını aldı.

“İlk parti” başka, “ilk muhalefet” başka

Halk Fırkası ilk siyasi partidir ama karşısında bir yıl boyunca hiçbir parti yoktu. İlk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 17 Kasım 1924'te kurulacaktı; onun hikâyesi bir sonraki sayfanın konusu.

Sınavda karıştırılan · Cumhuriyet'in ilk üç partisi
Halk FırkasıTerakkiperver C. F.Serbest C. F.
Kuruluş9 Eylül 192317 Kasım 192412 Ağustos 1930
BaşındaMustafa KemalKâzım KarabekirAli Fethi (Okyar)
Niteliğiİlk siyasi parti; inkılapların partisiİlk muhalefet partisiAtatürk'ün isteğiyle kurulan muhalefet
Ekonomi—LiberalizmLiberalizm, yabancı sermaye
Akıbeti1924 CHF, 1935 CHP; 1950'ye kadar iktidarHaziran 1925'te Bakanlar Kurulu kararıyla kapatıldı17 Kasım 1930'da kendini kapattı
Akılda kalsın: Halk Fırkası 1923 = ilk parti, Terakkiperver 1924 = ilk muhalefet partisi. Halk Fırkası'nın “doğum belgesi” Sivas'ta yazılmış gibidir: kökü Müdafaa-i Hukuk'tur.
Sınavda

Nasıl sorulur“Halk Fırkası'nın ilk kurultayını Sivas Kongresi olarak kabul etmesi neyi gösterir?” sorulur: kendini Millî Mücadele'nin ve Müdafaa-i Hukuk geleneğinin devamı saydığını.

Tuzak“ilk siyasi parti” ile “ilk muhalefet partisi” şıkları yer değiştirerek verilir.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Halk Fırkası'nın ilk kurultayı olarak Sivas Kongresi'ni kabul etmesi, aşağıdakilerden hangisini gösterir?

✓ A. Halk Fırkası, Müdafaa-i Hukuk Grubu'ndan doğdu; köklerini Millî Mücadele'nin kongrelerine bağlayarak bu mirası sahiplendi. B saltanat 1922'de kaldırılmıştı, parti onu savunmadı; C kongre seçimi ekonomi programıyla ilgili değildir; D çok partili deneme Terakkiperver Fırka (1924) ile başladı.

▭Boşluk doldurma

Halk Fırkası, Meclis'teki Anadolu ve Rumeli Grubu'nun partiye dönüştürülmesiyle kuruldu. Yeni devletin ilk muhalefet partisi ise Cumhuriyet Fırkası'dır.

Müdafaa-i Hukukİkinci GrupTerakkiperverSerbest
13 EKİM 1923 · ANKARA

Ankara'nın başkent oluşu: bozkırdaki karargâhın yeni rolü

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaTemsil Heyeti Ankara'ya ne zaman geldi, merkez neden Ankara seçildi?Bağlantılı konudan (Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Ankara güvenli bir yerde, Batı Cephesi'ne yakın olduğu, ulaşım ve haberleşme imkânı bulunduğu ve İstanbul'la demir yolu bağlantısı olduğu için Millî Mücadele'nin merkezi seçildi.

Temsil Heyeti Ankara'da

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Ankara ne zaman ve neden başkent oldu?

Kısa cevap: Ankara, İsmet Paşa ve arkadaşlarının verdiği kanun teklifinin TBMM'de kabul edilmesiyle 13 Ekim 1923'te Türkiye Devleti'nin başkenti oldu. Başlıca gerekçeler Millî Mücadele'nin buradan yönetilmiş olması, Ankara'nın güvenli ve ülkenin ortasında bulunması, İstanbul'un ise savunmaya açık ve eski düzenin merkezi olmasıdır.

İstanbul işgalden kurtulduğunda pek çok kişi Meclis'in oraya taşınmasını bekliyordu. Ankara'nın cevabı bir hafta sonra geldi.

Lozan'ın imzalanmasından sonra İtilaf askerleri İstanbul'u boşaltmaya başladı; çekilme 2 Ekim 1923'te tamamlandı ve Türk birlikleri 6 Ekim 1923'te şehre girdi. İstanbul basını ve eski yönetime yakın çevreler, beş asırlık başkentin yeniden devletin merkezi olacağını düşünüyordu. Oysa İsmet Paşa ve 14 arkadaşı 9 Ekim 1923'te Meclis'e tek maddelik bir kanun teklifi sundu: Türkiye Devleti'nin yönetim merkezi Ankara şehri olacaktı. Teklif 13 Ekim 1923'te kabul edildi.

Neden Ankara?

  • Millî Mücadele'nin merkeziydi. Meclis, hükûmet ve ordu savaşı buradan yönetmişti.
  • Güvenliydi. Anadolu'nun ortasındaki Ankara'ya denizden ulaşılamazdı; İstanbul ise denizden gelecek bir saldırıya açıktı. Hatırlarsan Lozan'la Boğazlar'ın iki yakası askerden arındırılmıştı.
  • Ülkenin ortasındaydı ve demiryoluyla bağlantılıydı. Anadolu'nun her yanına ulaşmak kolaydı.
  • İstanbul eski düzenin simgesiydi. Saray, eski yönetim çevreleri ve yabancı etkisi oradaydı; yeni devlet yeni bir merkezde kurulmak isteniyordu.
Başkent kararı verildiğinde Ankara küçük bir Anadolu kasabasıydı; şehir başkentle birlikte büyüdü.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons

Karar herkesi memnun etmedi. İstanbul basını kararı eleştirdi; yabancı devletler de elçiliklerini bir süre İstanbul'da tutmayı tercih etti. Ama karar yerinde kaldı ve cumhuriyetin ilanından on altı gün önce yeni devletin merkezi belirlenmiş oldu.

Akılda kalsın: Önce merkez, sonra rejim: 13 Ekim'de Ankara başkent oldu, 29 Ekim'de cumhuriyet ilan edildi. Ankara'nın gerekçesi de tek kelime: güven (askerî, siyasi ve coğrafi).
Sınavda

Nasıl sorulur“Ankara'nın başkent seçilmesinin nedenlerinden biri değildir” kalıbıyla sorulur.

TuzakÇeldirici olarak “halifeliğin Ankara'da bulunması” ya da “yabancı elçiliklerin Ankara'da olması” verilir; ikisi de yanlıştır: halife İstanbul'daydı, elçilikler de bir süre İstanbul'da kaldı.

Sınavda işaretleİstanbul'un kurtuluşu sorulursa 6 Ekim 1923'ü işaretle; bu, Türk birliklerinin şehre girdiği gündür (işgal kuvvetlerinin çekilişi 2 Ekim'de tamamlanmıştı).

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi Ankara'nın başkent seçilmesinin nedenlerinden biri değildir?

✓ B. Halife İstanbul'daydı; zaten Ankara'nın seçilmesinin bir amacı da İstanbul'daki eski düzenin merkezinden uzaklaşmaktı. Öteki üç şık başkent kararının gerçek gerekçeleridir.

⇄Bilgi eşleştirme 1923 takvimi

▭Boşluk doldurma

Ankara'yı başkent yapan kanun teklifini ve arkadaşları verdi. Teklif 1923'te kabul edildi.

İsmet PaşaFethi Bey13 Ekim29 Ekim
29 EKİM 1923 · ANKARA

Cumhuriyetin ilanı: bir hükümet bunalımından yeni bir rejime

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSaltanat neden ve ne zaman kaldırıldı, sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Büyük Taarruz'dan Lozan'a). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Saltanat 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırıldı. Doğrudan nedeni, İtilaf devletlerinin Lozan Barış Konferansı'na hem TBMM'yi hem İstanbul Hükûmeti'ni çağırmasıdır. Kararla Osmanlı Devleti resmen sona erdi, halifelik saltanattan ayrılarak yerinde bırakıldı.

Saltanatın kaldırılması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet neden ilan edildi, cumhuriyetin ilanının sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: Cumhuriyet, 29 Ekim 1923'te Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda yapılan değişiklikle ilan edildi ve Mustafa Kemal aynı gün ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Nedenleri devlet başkanlığı sorunu, rejimin adının konmamış olması ve meclis hükümeti sisteminden doğan hükümet bunalımıdır; üçü de cumhuriyetle çözüldü.

1923 sonbaharında Türkiye'nin bir meclisi, bir hükûmeti ve bir ordusu vardı; ama devletin başında kimin bulunduğunu ve bu devletin hangi rejimle yönetildiğini söyleyen bir madde yoktu.

Hatırlarsan 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu egemenliği millete vermiş, ama rejimin adını koymamıştı. Saltanat kaldırılınca devlet başkanlığı makamı boş kaldı. Devleti fiilen Meclis Başkanı Mustafa Kemal temsil ediyordu; buna karşılık bazı çevreler halifeyi devletin başı gibi görmek istiyordu. Rejimin adı ve devletin başı belirsiz kaldıkça bu tartışma sürecekti.

Bunalım: kurulamayan hükûmet

Asıl kıvılcım Meclis'in çalışma biçiminden çıktı. Meclis hükûmeti sisteminde her bakan (vekil) Meclis'te tek tek oylanarak seçiliyordu. Ekim 1923'te bakanlık seçimlerinde çıkan anlaşmazlıklar üzerine Fethi Bey hükûmeti çekildi; Meclis yerlerine yeni bakanlar seçemedi ve ülke hükûmetsiz kaldı. Bu bunalıma Ekim Bunalımı da denir. Mustafa Kemal 28 Ekim akşamı Çankaya'da yakın arkadaşlarına “Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz” dedi.

29 Ekim 1923

Ertesi gün Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'na “Türkiye Devleti'nin hükûmet şekli cumhuriyettir” ilkesi eklendi. Aynı oturumda Mustafa Kemal oybirliğiyle ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Başbakanlığa İsmet Paşa getirildi, Meclis Başkanlığına da Fethi Bey seçildi. Böylece devlet başkanlığı, hükûmet başkanlığı ve Meclis başkanlığı üç ayrı kişide toplandı. Ordunun başında ise 1921'den beri Genelkurmay'ı yöneten Fevzi (Çakmak) Paşa vardı; Cumhuriyet'in ilk Genelkurmay Başkanı olarak anılır ve bu görevde 1944'e kadar kaldı. Yeni düzende Başbakanı Cumhurbaşkanı, bakanları da Başbakan Meclis üyeleri arasından seçecekti: meclis hükûmeti sisteminden kabine sistemine geçilmişti.

Cumhuriyet üç soruyu birden cevapladı; halifelik sorunu ise beş ay daha bekledi.Görsel: Sınav Defteri

Sonuçlar

  • Devlet başkanlığı sorunu çözüldü.
  • Rejimin adı konuldu; yeni devlet düzeni hukuki bir zemine oturdu.
  • Hükûmet bunalımı giderildi; meclis hükûmeti sisteminden kabine sistemine geçildi.
  • Cumhuriyetçilik ilkesi uygulamaya girdi; millî egemenlik anlayışı güçlendi.
  • Devlet, Meclis ve hükûmet başkanlıkları birbirinden ayrıldı.

Cumhuriyet bir soruyu ise cevapsız bıraktı: İstanbul'da hâlâ bir halife vardı. Halifeyi devletin başı sayanlar için yeni rejim bir tehdit, cumhuriyeti savunanlar için de halifelik rejimin önünde bir engeldi. Bazı Millî Mücadele komutanlarının cumhuriyetin aceleyle ilan edildiğini düşünmesi de ileride muhalefetin doğmasına zemin hazırlayacaktı.

Akılda kalsın: Cumhuriyet üç soruyu cevapladı: Kim? (devlet başkanı → Cumhurbaşkanı), Ne? (rejimin adı → cumhuriyet), Nasıl? (hükûmet bunalımı → kabine sistemi). Cevapsız kalan dördüncü soru: halife.
Sınavda

Nasıl sorulur“Cumhuriyetin ilanıyla çözülen sorunlardan biri değildir” kalıbı çok sorulur; cevap halifelik ya da halifeliğin rejime oluşturduğu tehlikedir.

TuzakSaltanat zaten 1 Kasım 1922'de kaldırılmıştı; “saltanatın kaldırılması” cumhuriyetin sonucu değildir.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı seçildi
  2. Fethi Bey hükûmeti çekildi, yenisi kurulamadı
  3. Ankara başkent oldu
  4. Çankaya'da “Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz” denildi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi cumhuriyetin ilanıyla çözülen sorunlardan biri değildir?

✓ D. Halifelik cumhuriyetten sonra da sürdü ve ancak 3 Mart 1924'te kaldırıldı. Diğer üç sorun 29 Ekim 1923'te çözüldü.
3 MART 1924 · ANKARA

Halifeliğin kaldırılması: cumhuriyetin içindeki ikinci merkez

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaYavuz Sultan Selim'in seferleri nelerdir, halifelik Osmanlı'ya nasıl geçti?Bağlantılı konudan (Osmanlı yükselme dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yavuz Sultan Selim 1514'te Çaldıran'da Safevileri, 1515'te Turnadağ'da Dulkadiroğullarını, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarında Memlükleri yendi. Mısır'ın alınmasıyla halifelik Osmanlı'ya geçti ve Yavuz “Hâdimü'l-Haremeyn” unvanını kullandı.

Yavuz Sultan Selim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Halifelik neden kaldırıldı, halifeliğin kaldırılmasının sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: Halifelik, TBMM'nin 3 Mart 1924'te kabul ettiği kanunla kaldırıldı ve Osmanlı hanedanı üyeleri yurt dışına çıkarıldı. Halifenin eski rejim yanlılarının toplandığı bir merkez hâline gelmesi ve cumhuriyet için tehlike oluşturması bu kararı getirdi; sonuçta laiklik yolunda önemli bir adım atıldı.

Saltanat gitmişti, ama İstanbul'da hâlâ bir saray, törenler ve yabancı elçileri kabul eden bir halife vardı.

Hatırlarsan 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılırken halifelik yerinde bırakılmış, TBMM Abdülmecit Efendi'yi halife seçmişti. Kâğıt üzerinde halifenin hiçbir siyasi yetkisi yoktu. Uygulamada ise Abdülmecit Efendi bir hükümdar gibi davranıyordu: görkemli törenler düzenliyor, yabancı elçileri ve bazı milletvekillerini kabul ediyor, Meclis'in kendisine ayırdığı ödeneği az bulup artırılmasını istiyordu. Cumhuriyetin ilanından sonra bu durum bir rejim sorunu hâline geldi.

Bardağı taşıran mektup

1923'ün son aylarında Hindistan'daki iki Müslüman lider, Ağa Han ve Emir Ali, halifeliğin korunmasını isteyen bir mektup yazdı. Mektup daha Ankara'ya ulaşmadan İstanbul gazetelerinde yayımlandı. O sırada Hindistan İngiliz yönetimindeydi; Ankara bunu iç işlerine dışarıdan bir müdahale olarak gördü. Halifeliğin artık yalnız bir din makamı olmadığı, cumhuriyete karşı bir odak olduğu açıkça ortaya çıkmıştı.

Halifeliğin kaldırılması · neden → sonuç
NedenlerSonuçlar (3 Mart 1924)
Eski rejim yanlıları halifenin çevresinde toplandıLaiklik yolunda önemli adım
Halife yabancı elçiler ve bazı milletvekilleriyle görüştüİnkılapların önündeki önemli engel kalktı
Halife Meclis'in verdiği ödeneği az bulduÜmmet anlayışından millet anlayışına geçildi
Ağa Han ve Emir Ali'nin mektubu basında yayımlandıCumhuriyet güçlendi; eski düzenin son siyasi simgesi kalktı
Halifelik cumhuriyetle bağdaşmıyorduOsmanlı hanedanı yurt dışına çıkarıldı

Karar ve sonuçları

TBMM 3 Mart 1924'te halifeliği kaldırdı; aynı kanunla Osmanlı hanedanının bütün üyeleri yurt dışına çıkarıldı. Abdülmecit Efendi ertesi gün İstanbul'dan ayrıldı. Kararın etkisi dinî bir makamın kapanmasından büyüktü: devlet, gücünü artık bir hanedana ya da dine değil, yalnız millete dayandırıyordu.

Akılda kalsın: Halifelik iki adımda bitti: 1 Kasım 1922 ayırdı (saltanattan koparıldı), 3 Mart 1924 kaldırdı. Sonucun özeti tek cümle: ümmetten millete.
Sınavda

Nasıl sorulur“Halifeliğin kaldırılmasının sonuçlarından biri” sorulur: ümmet anlayışından millet anlayışına geçilmesi, laiklik yolunda adım.

Tuzak“Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesi” saltanatın kaldırılmasının, “kabine sistemine geçilmesi” cumhuriyetin ilanının sonucudur.

⇄Bilgi eşleştirme tarih → karar

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi halifeliğin kaldırılmasının doğrudan sonuçlarından biridir?

✓ B. Halifelik İslam dünyasına (ümmete) bağlı bir makamdı; kaldırılmasıyla devlet yalnız Türk milletine dayandı. A saltanatın, C cumhuriyetin ilanının, D ise 1934 anayasa değişikliğinin sonucudur.
3 MART 1924 · ANKARA

3 Mart 1924 kanunları: Tevhid-i Tedrisat ve kapanan iki bakanlık

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı'da eğitim nasıldı, Sahn-ı Seman ve Enderun nedir, medreseler neden bozuldu?Bağlantılı konudan (Osmanlı'da toplum, ekonomi ve eğitim). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İlk Osmanlı medresesi 1331'de Orhan Bey tarafından İznik'te açıldı; ilk müderrisi Davud-ı Kayseri'dir. Fatih'in İstanbul'da kurduğu Sahn-ı Seman ve Kanuni'nin Süleymaniye medreseleri en yüksek eğitim kurumlarıydı. Medreseler 17. yüzyıldan itibaren liyakatin bozulması, beşik ulemalığı ve akli bilimlerin dışlanması gibi sebeplerle geriledi. Devlet adamları ise sarayda Enderun'da yetiştirilirdi.

Medrese ve saray eğitimi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

3 Mart 1924'te hangi kanunlar çıkarıldı, hangi ilkelerle ilgilidir?

Kısa cevap: 3 Mart 1924'te halifeliğin kaldırılmasıyla birlikte Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarıldı; Şer'iye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu; Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldırılarak Genelkurmay Bakanlar Kurulu dışına alındı. Bu kararlar laiklik, eğitim birliği ve ordunun siyasetten ayrılmasıyla ilgilidir.

TBMM 3 Mart 1924'te aynı gün birden fazla kanun çıkardı; her biri bir kurumu dinden, siyasetten ya da eski düzenden ayırıyordu.

Tevhid-i Tedrisat: tek çatı altında eğitim

Hatırlarsan Tanzimat'tan beri Osmanlı'da eğitim ikiye bölünmüştü: bir yanda medreseler, öbür yanda Batı tarzı mektepler; bunlara azınlık ve yabancı okulları da eklenince ortaya birbirinden kopuk nesiller yetiştiren bir yapı çıkmıştı. Medreseler Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'ne, mektepler Maarif Vekâleti'ne bağlıydı. Saruhan (Manisa) milletvekili Vasıf (Çınar) Bey ve 50 arkadaşının teklifiyle çıkan Tevhid-i Tedrisat (öğretimin birleştirilmesi) Kanunu ile ülkedeki bütün eğitim ve öğretim kurumları Maarif Vekâleti'ne bağlandı. Kısa süre sonra Maarif Vekili olan Vasıf Bey'in genelgesiyle medreseler kapandı. Amaç, aynı millî ve laik anlayışla yetişen bir nesil yaratmaktı.

Şer'iye ve Evkaf Vekâleti: din işleri hükûmetten çıkıyor

Din ve vakıf işleri o güne kadar hükûmetin içinde bir bakanlık (vekâlet) tarafından yürütülüyordu. Bu bakanlık kaldırıldı. Din hizmetleri için Başbakanlığa bağlı Diyanet İşleri Başkanlığı, vakıflar için Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Din işleri artık siyasi bir bakanlığın değil, bir idari kurumun işiydi.

Erkân-ı Harbiye Vekâleti: ordu siyasetten çekiliyor

Millî Mücadele yıllarında Genelkurmay Başkanlığı da bir bakanlık gibi Bakanlar Kurulu'nda temsil ediliyordu. Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldırıldı ve Genelkurmay Başkanlığı Bakanlar Kurulu'nun dışına alındı. Böylece ordu siyasetten ayrıldı; askerî komuta günlük siyasetin tartışmalarından uzak tutulacaktı.

Aynı günün dört kararı: üçü din ve eğitimi, biri orduyu yeni düzene göre ayarladı.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 3 Mart'ı üç kelimeyle hatırla: din (halifelik ve Şer'iye Vekâleti kalktı), okul (Tevhid-i Tedrisat), ordu (Erkân-ı Harbiye Vekâleti kalktı).
Sınavda

Nasıl sorulur“Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun doğrudan ilgili olduğu ilkeler” sorulur: laiklik ve milliyetçilik. “Ordunun siyasetten uzaklaştırılması” verilirse cevap Erkân-ı Harbiye Vekâleti'nin kaldırılmasıdır.

TuzakDiyanet bir bakanlık değil, Başbakanlığa bağlı bir başkanlık olarak kuruldu.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

3 Mart 1924'te kabul edilen kanunlarla aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmemiştir?

✓ D. Medeni Kanun 17 Şubat 1926'da kabul edildi. Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat ve Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması aynı gün, 3 Mart 1924'te kabul edilen kanunlardır.

⇄Bilgi eşleştirme karar → sonuç

▭Boşluk doldurma

Eğitim ve öğretimi tek çatı altında toplayan kanun Kanunu'dur. Bu kanunla bütün okullar Vekâleti'ne bağlandı.

Tevhid-i TedrisatTeşkilat-ı EsasiyeMaarifŞer'iye ve Evkaf
20 NİSAN 1924 · ANKARA

1924 Anayasası: cumhuriyetin ilk kapsamlı anayasası

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Doğu, Güney ve Batı cepheleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, TBMM'nin 20 Ocak 1921'de kabul ettiği yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır. Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu kabul eden ilk Türk anayasasıdır; yasama ve yürütmeyi TBMM'de toplar (güçler birliği), yargıya ve temel haklara yer vermez.

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1924 Anayasası'nın özellikleri nelerdir, 1921 Anayasası'ndan farkı nedir?

Kısa cevap: 1924 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) II. TBMM tarafından 20 Nisan 1924'te kabul edildi. Egemenliği kayıtsız şartsız millete verdi; yasama ve yürütmeyi TBMM'de topladı, yürütmeyi TBMM adına Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullandırdı, yargıyı bağımsız mahkemelere bıraktı. 1961'e kadar yürürlükte kaldı.

1921'in anayasası savaşın içinde, yirmi üç maddeyle yazılmıştı; cumhuriyet ilan edilince yeni devletin elbisesi ona dar gelmeye başladı.

Hatırlarsan 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu olağanüstü bir dönemin anayasasıydı: rejimin adını koymamış, devlet başkanlığından, yargıdan, temel hak ve özgürlüklerden söz etmemişti. Cumhuriyetin ilanı ve halifeliğin kaldırılmasından sonra devletin bütün yapısını düzenleyen kapsamlı bir anayasa gerekiyordu. Bu anayasayı II. TBMM hazırladı ve 20 Nisan 1924'te kabul etti. Anayasa altı bölüm ve 105 maddeden oluşuyordu.

Başlıca hükümler

  • Türkiye Devleti bir cumhuriyettir. Devletin dini İslam, resmî dili Türkçe, başkenti Ankara'dır.
  • Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir; millet bu hakkı TBMM eliyle kullanır.
  • Yasama ve yürütme yetkisi TBMM'dedir. Meclis yasamayı kendisi, yürütmeyi kendi seçtiği Cumhurbaşkanı ve onun atadığı Bakanlar Kurulu eliyle kullanır.
  • Yargı yetkisi millet adına bağımsız mahkemelerindir.
  • Seçimler dört yılda bir yapılır; seçme yaşı 18, milletvekili seçilme yaşı 30'dur (bu haklar o gün yalnız erkeklere tanınmıştı).
  • Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri arasından dört yıl için seçilir; aynı kişi tekrar seçilebilir.
  • Savaş ilanı, barış yapılması, uluslararası antlaşmaların onayı ve dinî hükümlerin uygulanması TBMM'nin görevidir.
  • Temel hak ve özgürlükler ayrı bir bölümde güvence altına alındı.

Kuvvetler birliği, ama yumuşatılmış

1924 Anayasası kuvvetler birliği ilkesini korudu: yasama ve yürütme Meclis'te toplandı. Ama 1921'den farklı olarak yürütmeyi Meclis doğrudan değil, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu eliyle kullanıyordu; yargı da bağımsız mahkemelere bırakılmıştı. Meclis hükûmeti denetleyip düşürebiliyordu, buna karşılık hükûmetin ya da Cumhurbaşkanının Meclis'i feshetme yetkisi yoktu. Bu yüzden sistem, kuvvetler birliği ile kuvvetler ayrılığı arasında bir karma (yumuşatılmış kuvvetler birliği) olarak tanımlanır.

Katı mı, yumuşak mı?

Anayasanın değiştirilmesi için Meclis üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu gerekiyordu; devletin şeklinin cumhuriyet olduğunu belirten maddenin değiştirilmesi ise teklif bile edilemezdi. Değiştirilmesi sıradan kanunlardan zor olduğu için 1924 Anayasası katı anayasadır. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ise değiştirilmesi için özel bir yol öngörmediğinden yumuşak anayasa sayılır.

Savaş anayasası ile cumhuriyet anayasası yan yana: ortak nokta millî egemenlik, fark devletin örgütlenmesi.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 1924'ün üç gücü: Yasama → TBMM, Yürütme → TBMM adına Cumhurbaşkanı + Bakanlar Kurulu, Yargı → bağımsız mahkemeler. Sayılar: 4 yıl seçim, 18 seçme, 30 seçilme, üçte iki değişiklik.
Sınavda

Nasıl sorulur“1921 Anayasası'nda bulunmayıp 1924 Anayasası'yla getirilen düzenleme” sorulur: rejimin adı, Cumhurbaşkanlığı, bağımsız yargı, temel hak ve özgürlükler.

Tuzak“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” ve “yasama-yürütme TBMM'dedir” iki anayasada da vardır, fark sayılmaz.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda yer almayıp 1924 Anayasası ile getirilmiştir?

✓ A. 1921 anayasası yargıyı düzenlememişti; 1924 Anayasası yargıyı millet adına bağımsız mahkemelere verdi. B, C ve D iki anayasada da vardır.

▭Boşluk doldurma

1924 Anayasası'nın ilk hâline göre milletvekili seçme yaşı , seçilme yaşı olarak belirlenmişti.

18223025
1928 – 1937 · ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİ

1924 Anayasası'nda yapılan değişiklikler: laik ve altı ilkeli devlete

MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Meşrutiyet ne zaman ilan edildi, Kanun-i Esasi'nin özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (I. ve II. Meşrutiyet). Önce kendin cevapla, sonra aç.

I. Meşrutiyet, 23 Aralık 1876'da Mithat Paşa başkanlığındaki bir kurulun hazırladığı Kanun-i Esasi'nin II. Abdülhamit tarafından ilan edilmesiyle başladı. Kanun-i Esasi Osmanlı'nın ilk anayasasıdır; Meclis-i Âyan ve Meclis-i Mebusan'dan oluşan iki meclisli bir düzen kurdu, ama yetkilerin çoğu padişahta kaldı.

I. Meşrutiyet ve Kanun-i Esasi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

1924 Anayasası'nda hangi değişiklikler yapıldı, laiklik anayasaya ne zaman girdi?

Kısa cevap: 1924 Anayasası'ndan 1928'de “Devletin dini İslam'dır” ifadesi çıkarıldı; 1934'te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı ve seçme yaşı 22'ye çıkarıldı; 1937'de Atatürk ilkeleri (altı ilke) anayasaya girdi ve laiklik anayasal ilke oldu.

1924'te yazılan anayasa, sonraki on üç yılda inkılaplarla birlikte yeniden yazıldı; her değişiklik bir ilkenin anayasaya taşınması gibiydi.

1928: dinî hükümler anayasadan çıkıyor

Halifeliğin kaldırılmasıyla başlayan laikleşme, anayasada dört yıl sonra karşılığını buldu. 1928'deki değişiklikle üç düzenleme yapıldı: “Devletin dini İslam'dır” ifadesi çıkarıldı; dinî hükümlerin uygulanmasını TBMM'nin görevleri arasında sayan ifade kaldırıldı; Cumhurbaşkanı ve milletvekillerinin göreve başlarken ettikleri dinî ifadeli yemin, “namusum üzerine söz veririm” biçiminde değiştirildi. Devlet artık resmî bir dine dayanmıyordu.

1930 – 1934: kadın önce yerel yönetimde, sonra Meclis'te

Türk kadınına 1930'da belediye seçimlerinde, 1933'te muhtarlık seçimlerinde oy verme ve seçilme hakkı tanındı. Bunlar kanunlarla yapıldı. Asıl anayasa değişikliği 1934'te geldi: kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı verildi, aynı değişiklikle seçme yaşı 18'den 22'ye çıkarıldı. 1935 seçimlerinde 17 kadın milletvekili Meclis'e girdi, bir ara seçimle sayı 18'e çıktı; Türkiye bu hakkı pek çok Avrupa ülkesinden önce tanımıştı.

1937: altı ilke anayasada

Hatırlarsan Halk Fırkası inkılapları gerçekleştiren partiydi; ilkelerini 1931 programında altı ok olarak toplamıştı. 1937'deki değişiklikle bu ilkeler anayasaya da yazıldı: Türkiye Devleti cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçıdır. Böylece laiklik adıyla anayasaya girmiş oldu.

Laikleşme 1928'de başladı, 1937'de laiklik adıyla anayasaya girdi; kadın hakları yerelden Meclis'e uzandı. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Yılları üç adımda hatırla: 28 → din maddesi çıktı, 34 → kadın Meclis'e girdi, 37 → altı ilke yazıldı. Kadın için sıra: belediye (30) → muhtarlık (33) → milletvekilliği (34).
Sınavda

Nasıl sorulur“Laiklik ilkesi anayasaya hangi yıl girdi?” sorulur: 1937.

Tuzak1928'de devletin dini maddesi çıkarıldı ama “laik” kelimesi anayasaya 1937'de girdi. İkinci tuzak: kadınların ilk siyasi hakkı 1934 değil, 1930 belediye seçimleridir; 1934 milletvekilliği hakkıdır.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı
  2. Altı ilke anayasaya eklendi
  3. “Devletin dini İslam'dır” ifadesi anayasadan çıkarıldı
  4. Kadınlar belediye seçimlerine katılma hakkı kazandı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi 1928'de 1924 Anayasası'nda yapılan değişikliklerden biri değildir?

✓ C. Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı 1934'te tanındı. A, B ve D 1928 değişikliğinin üç maddesidir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

1921 Ankara Antlaşması'nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi, İtilaf devletleri arasındaki birliğin bozulduğunu en açık biçimde gösterir?

✓ C. Sevr'i imzalayan Fransa'nın TBMM'yi tanıması, İtilaf cephesinin ilk kez bölündüğünü gösterir. A esir değişimi her barışta görülen insani bir maddedir; B Caber Kalesi'nin Türk toprağı sayılması sınırla ilgilidir; D Hatay'daki özel yönetim bölgesel bir düzenlemedir; bunlar İtilaf'ın bölündüğünü göstermez.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Ankara Antlaşması (Fransa)

?Soru 2

Tekâlif-i Millîye emirleriyle aşağıdakilerden hangisi amaçlanmıştır?

✓ A. Emirler, Sakarya öncesinde ordunun yiyecek, giyecek, silah ve taşıma ihtiyacını milletten karşılamak için yayımlandı. B Tekâlif-i Millîye barış değil, savaş hazırlığıdır; C saltanata karşı örgütlenme amacı yoktu; D asker toplamak değil, ordunun malzeme ihtiyacını karşılamak amaçlandı.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Tekâlif-i Millîye emirleri

?Soru 3

İtilaf devletlerinin Londra Konferansı'na TBMM Hükümeti'ni de davet etmesi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

✓ A. Bir hükümeti barış masasına çağırmak onu muhatap kabul etmektir; İtilaf devletleri TBMM'yi böylece dolaylı olarak tanıdı. B TBMM'nin çağrılması Sevr'in aynen uygulanamayacağını gösterir; C İstanbul Hükümeti ayrıca davet edildi, TBMM'ye katılmadı; D saltanat Mudanya'dan sonra, 1922'de kaldırıldı.Kaynak: Doğu, Güney ve Batı cepheleri · Londra Konferansı

?Soru 4

TBMM, İtilaf devletlerinin Mart 1922'deki ateşkes önerisini aşağıdakilerden hangisi nedeniyle kabul etmemiştir?

✓ B. Boşaltma olmadan ateşkes, işgali kalıcı hâle getirirdi; TBMM bu yüzden reddetti. A kapitülasyonlar ateşkesin değil, Lozan görüşmelerinin konusudur; C öneri TBMM'ye yapılmıştı, iki hükûmete çağrı Lozan davetidir; D Sovyetler bu dönemde TBMM'ye silah yardımı yapan dosttu, ret gerekçesi değildir.Kaynak: Büyük Taarruz'dan Lozan'a · Büyük Taarruz'a hazırlık

?Soru 5

Lozan Antlaşması'na göre aşağıdaki adalardan hangisi Türkiye'ye bırakılmıştır?

✓ D. Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan Adaları Türkiye'de kaldı. Midilli ve Sakız askersiz olmak şartıyla Yunanistan'a, Rodos On İki Ada ile İtalya'ya bırakıldı.Kaynak: Büyük Taarruz'dan Lozan'a · Lozan: sınırlar ve adalar

?Soru 6

Gümrü Antlaşması'nın TBMM açısından önemi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Gümrü, TBMM'nin ilk antlaşması ve ilk siyasi başarısıdır. B düzenli ordunun ilk zaferi I. İnönü, C ilk tanıyan Müslüman devlet Afganistan'dır; Gümrü Ermenistan'la yapıldı; D İtilaf Devletleri TBMM'yi Londra Konferansı'na çağırarak ancak dolaylı tanıdı.Kaynak: Doğu, Güney ve Batı cepheleri · Doğu Cephesi ve Gümrü

?Soru 7

30 Ağustos'un Zafer Bayramı olarak kutlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Savaşın sonucunu 30 Ağustos 1922'deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi belirledi. Taarruz 26 Ağustos'ta başlamış, İzmir'e 9 Eylül'de girilmiş, Mudanya Ateşkesi Ekim 1922'de imzalanmıştır; bunlar zaferin öncesi ve sonrasıdır.Kaynak: Büyük Taarruz'dan Lozan'a · Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi

?Soru 8

Lozan Antlaşması'nın aşağıdaki kararlarından hangisi Türkiye'nin kendi toprakları üzerindeki egemenliğini kısıtlamaktadır?

✓ A. Boğazlar'da geçişi uluslararası komisyonun yönetmesi ve kıyıların askersizleştirilmesi egemenliği sınırladı. B ve D yabancı şirket ve okulları Türk yasalarına bağlar; C azınlıkları Türk vatandaşı sayar. Üçü de kısıtlama değil, egemenliği güçlendiren kararlardır.Kaynak: Büyük Taarruz'dan Lozan'a · Lozan: kapitülasyonlar, borçlar, azınlıklar, Boğazlar

?Soru 9

Kars Antlaşması'nı Moskova Antlaşması'ndan ayıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Diğer üç şık Moskova Antlaşması'nın hükümleridir; Kars, bu hükümleri Kafkas cumhuriyetlerine onaylatıp doğu sınırını kesinleştirdi.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Kars Antlaşması

?Soru 10

Güney Cephesi'ni Doğu ve Batı cephelerinden ayıran en belirgin özellik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Güneyde Fransızlara ve Ermeni birliklerine karşı bölge halkı ve Kuvayı Milliye savaştı; düzenli ordu bu cephede yer almadı. A Yunanlılara karşı savaşılan Batı Cephesi'dir; C Güney Cephesi 1921 Ankara Antlaşması'yla, aylar sonra kapandı; D düşman İtalyanlar değil, Fransızlardı.Kaynak: Doğu, Güney ve Batı cepheleri · Güney Cephesi: Maraş, Antep, Urfa
88
Daha fazla soru çözmek ister misin?Atatürk inkılapları konusundan 88 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →