I. Dünya Savaşı ve barış antlaşmaları: Saraybosna'dan Versay'a

Bir yüzyılın biriktirdiği rekabetten siperlerde kilitlenen cepheye, Wilson'ın on dört maddesinden Versay'ın Aynalı Salonu'na kadar savaşı dünyanın penceresinden, yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1914 → 1920
18 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 18tamamlanan etkinlik
250 sorubu konuda çözebileceğin
19. YY – 1914 · AVRUPA

I. Dünya Savaşı'nın nedenleri: bir yüzyılın biriktirdiği gerilim

MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nın sebepleri nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

I. Dünya Savaşı'nın (1914–1918) asıl sebepleri sanayileşen devletlerin sömürge ve pazar rekabeti, Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren sorunu, Balkanlarda Panslavizm ile Pangermenizmin çatışması ve silahlanma yarışıdır. Savaşı başlatan olay, 28 Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesidir.

Savaşın sebepleri ve bloklar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. Dünya Savaşı'nın genel ve özel nedenleri nelerdir?

Kısa cevap: I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik ile Sanayi Devrimi'nin doğurduğu hammadde, pazar ve sömürge rekabetidir. Özel nedenleri ise silahlanma yarışı, Alsas-Loren sorunu, Panslavizm ile Pangermenizmin Balkanlardaki çatışması, Rusya'nın Boğazlar ve sıcak denizler politikası ve devletlerin iki bloğa ayrılmasıdır.

Bir savaşın neden çıktığını anlamak için bazen yüz yıl geriye gitmek gerekir. Bu savaşın iki kökü de 18. yüzyılın sonunda, biri Paris sokaklarında, öteki İngiltere'nin fabrikalarında atıldı.

Hatırlarsan bir önceki bölümde savaşın sebeplerini Osmanlı'nın penceresinden “SAPS” diye toplamıştık. Şimdi aynı tabloya dünyanın penceresinden bakıyoruz ve sebepleri ikiye ayırıyoruz. Genel nedenler bütün çağı etkileyen büyük akımlardır; özel nedenler ise belli devletleri belli bir noktada karşı karşıya getiren somut sorunlardır.

Genel nedenler: iki devrimin mirası

Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik, Avrupa haritasını iki yönden sarstı. Bir yanda dağınık milletler birleşti: İtalya ve Almanya siyasi birliğini 1870–1871'de tamamladı. Öte yanda çok uluslu imparatorluklar, yani Avusturya-Macaristan, Rusya ve Osmanlı, içlerindeki milletlerin bağımsızlık isteğiyle çatırdamaya başladı.

Sanayi Devrimi ise ekonomik bir yarış başlattı. Fabrikalar hammadde, üretilen mallar pazar istiyordu; ikisini de en ucuza sağlamanın yolu sömürgeydi. İngiltere ve Fransa dünyayı büyük ölçüde paylaşmıştı. Birliğini geç kuran ama hızla sanayileşen Almanya ise “güneşte bir yer” istiyordu. Berlin-Bağdat demiryolu projesi, Almanya'nın bu arayışta Hindistan yolundaki İngiltere'nin karşısına dikilmesi demekti.

Özel nedenler: somut hesaplar

Özel nedenler · kim kime karşı?
SorunKarşı karşıya gelenlerÖzü
Alsas-LorenFransa – AlmanyaAlmanya 1871'de demir-kömür zengini bölgeyi aldı; Fransa'da intikam duygusu
Panslavizm – PangermenizmRusya – Almanya, Avusturya-MacaristanBalkanlarda nüfuz; 1908 Bosna-Hersek ilhakı
Boğazlar, sıcak denizlerRusya – İngiltere, AlmanyaRusya'nın Akdeniz'e inme hedefi
Berlin-Bağdat demiryoluAlmanya – İngiltereHindistan yolunda Alman varlığı
Silahlanma (militarizm)Almanya – İngiltereAlman donanması; kara ordularında yarış
Bloklaşmaİki ittifakHerhangi bir kriz bütün Avrupa'yı sarabilir
Akılda kalsın: Genel nedenleri iki devrime bağla: Fransız İhtilali → milliyetçilik, Sanayi Devrimi → hammadde, pazar, sömürge. Bir madde belli iki devleti ya da belli bir bölgeyi işaret ediyorsa (Alsas-Loren, Balkanlar, Boğazlar) o özel nedendir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Sanayi Devrimi'nin savaşa etkisi” ya da “savaşın ekonomik nedeni” sorulur; cevap hammadde ve pazar arayışının sömürge rekabetini artırmasıdır.

TuzakFransız İhtilali'nin etkisi olan milliyetçiliği ekonomik neden gibi gösteren şıktır.

⇄Bilgi eşleştirme neden ve sonucu

?Soru çöz

Sanayi Devrimi'nin I. Dünya Savaşı'na zemin hazırlamasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?

✓ C. Seri üretim hammadde ve pazar ihtiyacını büyüttü; bu ihtiyaç sömürge yarışını kızıştırdı. A milliyetçiliğin, B Panslavizmin, D ise 1871 Fransa-Almanya savaşının sonucudur.
1882 – 1917 · AVRUPA VE ÖTESİ

Üçlü İttifak ve Üçlü İtilaf: Avrupa iki kampa bölünüyor

MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaOsmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na nasıl ve neden girdi?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı Devleti 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli bir ittifak imzaladı. Ekim 1914'te Yavuz ve Midilli adını alan Alman gemileri Goben ve Breslav, Osmanlı donanmasıyla birlikte Karadeniz'deki Rus limanlarını bombalayınca Osmanlı fiilen savaşa girmiş oldu.

Osmanlı savaşa giriyor

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. Dünya Savaşı'nda İttifak ve İtilaf bloklarında hangi devletler vardı?

Kısa cevap: Üçlü İttifak (Bağlaşma) 1882'de Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya arasında; Üçlü İtilaf (Anlaşma) 1907'de İngiltere, Fransa ve Rusya arasında oluştu. Savaş başladıktan sonra Osmanlı (1914) ve Bulgaristan (1915) İttifak'a; Japonya (1914), İtalya (1915), Romanya (1916), Yunanistan ve ABD (1917) İtilaf'a katıldı.

1914'te Avrupa'da kimse yalnız değildi. Sorun da buydu: iki devlet arasındaki bir kavga, birkaç gün içinde herkesin kavgasına dönüşebiliyordu.

İlk bloğu kuran Almanya oldu. Fransa'nın intikam alma ihtimaline karşı onu yalnız bırakmak isteyen Almanya, önce Avusturya-Macaristan ile anlaştı; 1882'de İtalya'nın da katılmasıyla Üçlü İttifak (Bağlaşma) doğdu. İtalya'nın bu bloğa girmesinin nedeni, Tunus'u Fransa'ya kaptırmasının öfkesiydi.

Karşı blok adım adım

Yalnız kalmak istemeyen Fransa, önce Rusya ile anlaştı (1894). Ardından sömürge kavgalarını bir kenara bırakıp 1904'te İngiltere ile uzlaştı. Son halka 1907'de İngiltere ile Rusya arasındaki anlaşmayla eklendi ve Üçlü İtilaf (Anlaşma) tamamlandı. Yüzyıllardır birbirine rakip olan İngiltere, Fransa ve Rusya'yı aynı masaya oturtan şey, ortak korkuları Almanya'ydı.

Savaş başladığında yalnız Avrupa'nın büyük devletleri vardı; dört yıl içinde Asya'dan Amerika'ya yeni katılımlarla gerçek bir dünya savaşına dönüştü.Görsel: Sınav Defteri

Sonradan katılanlar ve taraf değiştiren İtalya

Savaş başladığında İtalya, ittifakın yalnız savunma amaçlı olduğunu, Almanya ile Avusturya'nın ise saldıran taraf olduğunu söyleyerek tarafsız kaldı. Asıl hesabı, kimin daha çok toprak vereceğiydi. İtilaf devletleri 1915'te gizli Londra Antlaşması ile ona Avusturya topraklarından ve Osmanlı'dan pay vaat edince İtalya 1915'te İtilaf safında savaşa girdi. Hatırlarsan bu antlaşmada Antalya ve On İki Ada da İtalya'ya vaat edilmişti.

İttifak bloğu bu kaybı iki yeni üyeyle kapattı: Osmanlı (1914) ve Bulgaristan (1915). İtilaf ise savaşı dünyaya yaydı. İngiltere'nin müttefiki Japonya 1914'te Almanya'nın Uzak Doğu'daki üslerine göz dikerek, Romanya 1916'da Macar topraklarındaki Transilvanya için, Yunanistan ve ABD 1917'de İtilaf'a katıldı.

Akılda kalsın: Yıllar küçükten büyüğe: İttifak 1882, İtilaf 1907. Savaşı İttifak safında bitiren dört devlet “AAOB”: Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı, Bulgaristan. İtalya listede yoksa doğru yoldasın.
Sınavda

Nasıl sorulur“İttifak bloğunda yer aldığı hâlde savaşa İtilaf safında giren devlet” → İtalya.

TuzakBloklar sorulurken tuzak, İtalya'yı savaşı İttifak safında bitiren devletler arasında saymaktır.

▭Boşluk doldurma

Üçlü İttifak yılında Almanya, Avusturya-Macaristan ve arasında kuruldu; bu devlet 1915'te taraf değiştirdi.

18821907İtalyaBulgaristan

?Soru çöz

I. Dünya Savaşı öncesinde Üçlü İttifak'ın üyesi olduğu hâlde savaşa İtilaf devletlerinin yanında giren devlet aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İtalya 1882'den beri Üçlü İttifak üyesiydi; 1915'te Londra Antlaşması'yla vaat edilen topraklar karşılığında İtilaf safına geçti. B Bulgaristan tersine İttifak devletlerinin yanında savaştı; C Yunanistan ve D Japonya hiç Üçlü İttifak üyesi olmadı, İtilaf'ın yanında yer aldı.
28 HAZİRAN – 4 AĞUSTOS 1914 · SARAYBOSNA

Saraybosna suikastı: bir kurşundan dünya savaşına beş hafta

MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaBalkan Savaşlarının sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Trablusgarp ve Balkan savaşları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Balkan Savaşları sonunda Osmanlı, Arnavutluk, Makedonya, Batı Trakya ve Ege adalarını kaybetti; Balkanlardaki Türk nüfusu göçle azaldı. Osmanlıcılık ve İslamcılık zayıflarken Türkçülük güçlendi; Osmanlı Almanya'ya yakınlaştı ve ordusunu yeniden düzenledi.

Balkan Savaşlarının sonuçları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Saraybosna suikastı I. Dünya Savaşı'nı nasıl başlattı?

Kısa cevap: 28 Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdı Arşidük Franz Ferdinand, Bosna'nın merkezi Saraybosna'da Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip tarafından öldürüldü. Avusturya-Macaristan 28 Temmuz'da Sırbistan'a savaş açtı; ittifaklar zincirleme devreye girdi ve Ağustos başında bütün büyük devletler savaştaydı.

Avrupa'yı savaşa sokan şey suikastın kendisi değil, ardından gelen beş haftada atılan her adımın bir sonrakini zorunlu kılmasıydı.

Hatırlarsan Avusturya-Macaristan, 1908'de Bosna-Hersek'i ilhak etmişti. Bölgedeki Sırplar ve onları destekleyen Sırbistan bu ilhakı hiç kabullenmedi. 28 Haziran 1914'te Saraybosna'yı ziyaret eden veliaht Arşidük Franz Ferdinand ve eşi, Sırp milliyetçisi Gavrilo Princip'in kurşunlarıyla öldürüldü. Suikast Sırbistan topraklarında değil, Avusturya-Macaristan'a bağlı Bosna'da gerçekleşti.

Temmuz krizi: domino taşları

Almanya'nın desteğini alan Avusturya-Macaristan, Sırbistan'a kabul edilmesi neredeyse imkânsız bir ültimatom verdi ve 28 Temmuz 1914'te savaş açtı. Sırbistan'ı koruyan Rusya seferberlik ilan edince Almanya 1 Ağustos'ta Rusya'ya, 3 Ağustos'ta Fransa'ya savaş açtı. Almanya, iki cephede birden savaşmamak için önce Fransa'yı hızla yenmeyi hedefleyen bir planla Fransa'ya tarafsız Belçika üzerinden girdi. Belçika'nın tarafsızlığının çiğnenmesi üzerine İngiltere 4 Ağustos'ta Almanya'ya savaş açtı.

Böylece Saraybosna'daki kıvılcım, bir ay içinde kıtanın tamamını saran bir yangına dönüştü. Sömürgeler, Osmanlı ve Japonya'nın katılımıyla savaş kısa sürede Avrupa, Asya ve Afrika'ya, yani üç kıtaya yayıldı. Suikast savaşın bahanesidir; asıl sebepler, bir önceki bölümde gördüğümüz rekabetlerdir.

Bir suikasttan beş hafta sonra ittifaklar zinciri bütün büyük devletleri savaşa çekmişti; ok, savaşı açandan açılana doğrudur. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Temmuz krizinin sırası bir zincir gibi: Avusturya → Sırbistan, Rusya seferberlik, Almanya → Rusya ve Fransa, Belçika çiğnendi → İngiltere girdi. İngiltere'yi savaşa sokan bahane Belçika'dır.
Sınavda

Nasıl sorulur“I. Dünya Savaşı'nı başlatan olay” sorulur; cevap Saraybosna suikastı. “Savaşın nedenlerinden biri” diye sorulduğunda ise suikast genelde yanlış şıktır; çünkü o neden değil, başlatan olaydır.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nın genel nedenlerinden değil, savaşı başlatan olaydır (kıvılcım)?

✓ B. Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te öldürülmesi zinciri harekete geçiren olaydır. Alsas-Loren, sömürge rekabeti ve silahlanma yıllar içinde biriken genel nedenlerdir; tek başlarına savaşı o gün başlatmadılar.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Almanya Rusya'ya savaş açtı
  2. Franz Ferdinand Saraybosna'da öldürüldü
  3. Belçika'nın tarafsızlığı çiğnenince İngiltere savaşa girdi
  4. Avusturya-Macaristan Sırbistan'a savaş açtı

▭Boşluk doldurma

Avusturya-Macaristan veliahdı 28 Haziran 1914'te 'da öldürüldü.

Franz FerdinandII. WilhelmSaraybosnaBelgrad
1914 – 1916 · BATI CEPHESİ

Siper savaşı: Marne'den Verdun'a kilitlenen cephe

MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇanakkale Savaşı'nın sebepleri ve sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İtilaf devletleri İstanbul'u alıp Osmanlı'yı savaş dışı bırakmak ve Rusya'ya yardım ulaştırmak için Çanakkale Cephesi'ni açtı; 18 Mart 1915 deniz savaşında ve ardından Gelibolu'daki kara savaşlarında yenildi. Sonuçta savaş uzadı, Bulgaristan İttifak'a katıldı, Rusya'ya yardım gidemedi ve Mustafa Kemal tanınmaya başladı.

Çanakkale Cephesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. Dünya Savaşı'nda siper savaşı nedir, hangi yeni silahlar kullanıldı?

Kısa cevap: Almanların Fransa'ya hızlı ilerleyişi Eylül 1914'te Marne Muharebesi'nde durduruldu; ardından Batı Cephesi'nde yıllarca süren siper savaşı başladı. Verdun ve Somme (1916) gibi muharebelerde yüz binlerce asker öldü; makineli tüfek, zehirli gaz, tank, uçak ve denizaltı bu savaşta yaygın olarak kullanıldı. Ordularla birlikte ekonominin ve sivil halkın da seferber edildiği ilk topyekûn savaştır.

1914 yazında askerler “Noel'de evdeyiz” diyerek yola çıktı. Dört Noel'i daha çamurlu siperlerde geçirdiler.

Almanya'nın planı basitti: önce Fransa'yı birkaç haftada yenmek, sonra bütün gücüyle Rusya'ya dönmek. Plan Paris'in kapısında çöktü. Eylül 1914'te Marne Muharebesi'nde Fransız ve İngiliz kuvvetleri Alman ilerleyişini durdurdu. Hızlı zafer umudu bitti; iki taraf da kazdığı hendeklere çekildi. Kuzey Denizi'nden İsviçre sınırına kadar uzanan bir siper hattı oluştu.

Siperlerde dört yıl

Siper savaşı, savunmanın saldırıdan çok daha güçlü olduğu bir savaştı. Dikenli teller ve makineli tüfekler, siperden çıkıp karşıya koşan askerleri dakikalar içinde biçiyordu. Birkaç yüz metre toprak için aylarca savaşılan bu dönemin simgesi Verdun (1916) oldu: Almanların Fransız ordusunu yıpratmak için başlattığı muharebe yaklaşık on ay sürdü, cephe hattı ise neredeyse yerinden kıpırdamadı. Aynı yıl İngilizlerin başlattığı Somme taarruzu da ağır kayıplarla sonuçlandı.

Doğuda ise savaş daha hareketliydi. Almanlar 1914'te Tannenberg'de Rus ordusunu yendi; ama Rusya'nın büyüklüğü kesin bir sonuç alınmasını engelledi. Almanya'nın en büyük korkusu gerçekleşmişti: iki cephede birden savaşıyordu.

Siperler bir şehir gibiydi: cephe hattı, destek hattı ve aralarında kazılmış geçitler. Askerler aylarca bu hendeklerde yaşadı.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons

Kilidi kırmak için yeni silahlar

Siper kilidini kırmak isteyen devletler sanayilerini yeni silahlar için seferber etti. Almanlar 1915'te Belçika'daki Ypres yakınlarında zehirli gazı (klor) ilk kez büyük ölçekte kullandı. İngilizler tankı ilk kez 1916'da Somme'da sahaya sürdü. Uçaklar önce keşif, sonra bombardıman ve hava muharebesi için kullanıldı. Denizde ise Almanya'nın denizaltıları İngiltere'ye giden ticaret gemilerini hedef aldı.

İlk topyekûn savaş

Bu savaşı öncekilerden ayıran şey yalnız silahları değil, ölçeğiydi. Fabrikalar mermi ve top üretmek için dönüştürüldü, gıda karneye bağlandı, cepheye giden erkeklerin yerini fabrikalarda kadınlar aldı, propaganda ile halkın moralini ayakta tutmaya çalışıldı. Sivil halk da bombardıman ve ablukadan doğrudan etkilendi. Ordunun yanında ekonominin ve toplumun bütünüyle savaşa seferber edildiği bu duruma topyekûn savaş denir.

Akılda kalsın: Batı Cephesi'nin özeti üç ad: Marne hızlı zaferi bitirdi (1914), Verdun yıpratmanın simgesi oldu (1916), Somme tankı tanıttı (1916). Gaz ise Ypres'te (1915) sahneye çıktı.
Sınavda

Nasıl sorulur“I. Dünya Savaşı'nın topyekûn savaş olarak nitelendirilmesinin nedeni” sorulur. Doğru cevap cephe gerisindeki sanayinin, ekonominin ve sivil halkın da savaşa seferber edilmesidir. “Savaşın birçok kıtaya yayılması” ise savaşın dünya savaşı olmasını açıklar, topyekûn olmasını değil.

⇄Bilgi eşleştirme muharebe ve önemi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

I. Dünya Savaşı'nın tarihteki ilk “topyekûn savaş” olarak nitelendirilmesi, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

✓ D. Topyekûn savaşta yalnız ordular değil, cephe gerisindeki bütün ekonomi ve toplum savaş için çalışır; I. Dünya Savaşı bunun ilk büyük örneğidir. A savaş Avrupa dışına (Orta Doğu, Afrika, okyanuslar) da yayıldı; B ittifak hâlinde savaşmak topyekûnluğun ölçüsü değildir; C savaş kısa değil, dört yılı aşkın sürdü.
1917 – 1918 · ATLANTİK, RUSYA

1917'nin dönüm noktası: ABD savaşa giriyor, Rusya çekiliyor

MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSarıkamış Harekâtı'nın amacı ve sonucu nedir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Osmanlı'nın taarruz amaçlı açtığı iki cephe Kafkas ve Kanal cepheleridir. Kafkas Cephesi'nde Enver Paşa'nın Sarıkamış Harekâtı (Aralık 1914 – Ocak 1915) ağır kayıpla sonuçlandı; Kanal Cephesi'nde Cemal Paşa Süveyş Kanalı'nı geçemedi.

Kafkas ve Kanal cepheleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

ABD I. Dünya Savaşı'na neden girdi, Rusya savaştan nasıl çekildi?

Kısa cevap: ABD, Almanya'nın 1917 başında sınırsız denizaltı savaşına başlaması ve Meksika'yı ABD'ye karşı kışkırtan Zimmermann telgrafının ortaya çıkması üzerine 6 Nisan 1917'de İtilaf safında savaşa girdi. Rusya ise 1917'deki ihtilallerle çöktü ve 3 Mart 1918'de İttifak devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekildi.

Siperlerde kilitlenen savaşın düğümü cephede değil, okyanusun iki ucunda çözüldü: biri batıdan girdi, öteki doğudan çıktı.

ABD neden girdi?

ABD'nin uzak durmasının bir geçmişi vardı. Başkan James Monroe'nun 1823'te ilan ettiği Monroe Doktrini'ne göre Avrupa devletleri Amerika kıtasının işlerine karışmayacak, ABD de Avrupa'nın kavgalarının dışında kalacaktı. Bu yalnızlık (infirat) politikası yaklaşık bir asır ABD dış politikasının ana çizgisi oldu. 1917'de Avrupa'daki bir savaşa girmek, bu çizginin ilk büyük kırılmasıydı.

ABD savaşın başında tarafsızdı ama İtilaf devletlerine kredi veriyor, silah ve gıda satıyordu. Almanya bu ikmal yolunu kesmek için denizaltılarını kullandı. 1915'te bir Alman denizaltısı İngiliz yolcu gemisi Lusitania'yı batırdı; ölenler arasında 100'den fazla Amerikalı vardı ve ABD kamuoyu Almanya'ya karşı döndü. Almanya bir süre geri adım attı. Ama 1917 başında ABD'yi savaşa sokma riskini göze alarak tarafsız gemiler dahil herkesi hedef alan sınırsız denizaltı savaşı ilan etti.

Aynı günlerde İngilizler bir Alman şifresini çözdü. Alman Dışişleri Bakanı Zimmermann'ın Meksika'ya gönderdiği bu telgrafta, ABD savaşa girerse Meksika'ya ABD'ye karşı ittifak ve kaybettiği toprakları (Teksas, New Mexico, Arizona) geri alma vaadi vardı. Zimmermann telgrafının yayımlanması son damla oldu: ABD 6 Nisan 1917'de Almanya'ya savaş açtı. Taze asker ve sınırsız kaynak, terazinin İtilaf'a doğru eğilmesini sağladı.

Rusya neden çekildi?

Rusya cephede ağır yenilgiler alıyor, cephe gerisinde açlık ve yoksulluk büyüyordu. Hatırlarsan Çanakkale'nin geçilememesi Rusya'ya müttefiklerinden yardım ulaşmasını engellemişti. Mart 1917'deki ihtilalle Çar II. Nikola tahttan çekildi; savaşı sürdüren geçici hükümet de Kasım 1917'de (eski Rus takvimiyle Ekim) Lenin önderliğindeki Bolşevikler tarafından devrildi. “Barış, toprak, ekmek” vaadiyle iktidara gelen Bolşevikler, iç savaşa hazırlanmak için ne pahasına olursa olsun barış istiyordu.

3 Mart 1918'de İttifak devletleriyle imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile Rusya savaştan çekildi. Polonya, Baltık bölgesi, Finlandiya ve Ukrayna üzerindeki haklarından vazgeçti; Kars, Ardahan ve Batum'u Osmanlı'ya bıraktı. Bolşevik İhtilali'nin ayrıntıları ve sonrası bir sonraki sayfanın konusu.

Son Alman hamlesi

Doğu cephesi kapanınca Almanya askerlerini batıya taşıyıp 1918 baharında son büyük taarruzunu başlattı. Ama Amerikan birlikleri Fransa'ya akın ediyordu; Temmuz 1918'deki İkinci Marne Muharebesi'nden sonra Alman ordusu bir daha toparlanamadı ve geri çekilmeye başladı.

Aynı yıl içinde bir büyük güç savaşa girdi, bir başkası çekildi; terazi İtilaf'a eğildi. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: 1917 bir terazidir: giren ABD (denizaltı + Zimmermann), çıkan Rusya (ihtilal + Brest-Litovsk). İkisinin de ortak sonucu aynıdır: İtilaf kazandı, ama Rusya kazananlar masasında yoktu.
Sınavda

Nasıl sorulur“ABD'nin savaşa girmesinde etkili olan gelişme” → Almanya'nın sınırsız denizaltı savaşı (ve Zimmermann telgrafı).

TuzakTuzak şık, ABD girdikten sonra yaşanan Bolşevik İhtilali ya da Brest-Litovsk'tur. “Rusya'nın savaştan çekilmesinin Osmanlı'ya etkisi” sorulursa: Kafkas Cephesi kapandı, Kars-Ardahan-Batum geri alındı.

↕Kronolojik sıralama

  1. Rusya'da Çar II. Nikola tahttan çekildi
  2. Brest-Litovsk Antlaşması imzalandı
  3. Lusitania yolcu gemisi batırıldı
  4. ABD Almanya'ya savaş açtı

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi ABD'nin 1917'de I. Dünya Savaşı'na girmesinde doğrudan etkili olmuştur?

✓ B. Tarafsız gemileri de hedef alan sınırsız denizaltı savaşı ve Zimmermann telgrafı ABD'yi Nisan 1917'de savaşa soktu. A Saraybosna suikastı (1914) savaşın genel kıvılcımıdır, ABD'nin girişinin değil; C Brest-Litovsk (1918) ve D Wilson İlkeleri (1918) ABD'nin girişinden sonradır.
8 OCAK – 11 KASIM 1918 · WASHINGTON, AVRUPA

Wilson İlkeleri ve dört ateşkes: savaşın bitişi

MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaWilson İlkeleri nedir, I. Dünya Savaşı nasıl sona erdi?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1917'de ABD İtilaf safında savaşa girdi, Rusya ise Bolşevik İhtilali'yle savaştan çekildi. ABD Başkanı Wilson 8 Ocak 1918'de barışın şartlarını on dört ilkeyle açıkladı; İttifak devletleri bu ilkelere güvenerek 1918 sonbaharında sırayla ateşkes imzaladı ve barış antlaşmaları 18 Ocak 1919'da toplanan Paris Barış Konferansı'nda hazırlandı.

Wilson İlkeleri ve savaşın sonu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Wilson İlkeleri nelerdir, I. Dünya Savaşı'nda hangi devlet hangi ateşkesi imzaladı?

Kısa cevap: ABD Başkanı Woodrow Wilson 8 Ocak 1918'de kalıcı barışın şartlarını 14 maddelik ilkelerle açıkladı; 12. madde Osmanlı'yı, 14. madde Milletler Cemiyeti'ni ilgilendirir. İttifak devletleri bu ilkelere güvenerek sırayla ateşkes imzaladı: Bulgaristan Selanik (29 Eylül), Osmanlı Mondros (30 Ekim), Avusturya-Macaristan Villa Giusti (3 Kasım), Almanya Rethondes (11 Kasım 1918).

Savaşı silahlar bitirdi ama yenilenleri masaya oturtan şey bir konuşmaydı: Wilson'ın on dört maddesi, kaybedenlere “onurlu bir barış” umudu verdi.

Hatırlarsan Wilson İlkeleri'nin Osmanlı'ya bakan yanını bir önceki bölümde görmüştük. Burada ilkeleri bir bütün olarak okuyalım. Wilson, eski Avrupa diplomasisinin savaşa yol açtığını düşünüyordu; bu yüzden ilkeler yeni bir dünya düzeninin taslağı gibidir:

  • Açık diplomasi: gizli antlaşma yapılmayacak (1. madde).
  • Serbest denizler ve ticaret, silahlanmanın azaltılması.
  • Milletlerin kendi geleceğini belirlemesi: Avusturya-Macaristan halklarına özerk gelişme, bağımsız bir Polonya.
  • 12. madde: Osmanlı'nın Türk bölümlerine egemenlik, diğer milletlere özerk gelişme, Boğazların bütün milletlerin gemilerine açık olması.
  • 14. madde: barışı korumak için milletlerin genel bir birliği, yani Milletler Cemiyeti.

İlkelerin özünde milletlerin kendi kaderini tayin hakkı vardı. Bu fikir, hem yenilen imparatorlukların dağılmasını hızlandıracak hem de Türk Millî Mücadelesi'nin “Türk çoğunluğunun yaşadığı yerler” savunmasına dayanak olacaktı.

Zincir halka halka kopuyor

1918 sonbaharında İttifak bloğu sondan başa doğru çöktü. İlk düşen Bulgaristan oldu ve 29 Eylül 1918'de Selanik Ateşkesi'ni imzaladı; Osmanlı ile Almanya arasındaki kara bağlantısı kesildi. Osmanlı 30 Ekim'de Mondros'u, Avusturya-Macaristan 3 Kasım'da İtalya'da Villa Giusti Ateşkesi'ni imzaladı. Yalnız kalan Almanya'da ayaklanmalar başladı, İmparator II. Wilhelm tahttan çekildi ve 11 Kasım 1918'de Paris yakınlarındaki Compiègne Ormanı'nda, Rethondes'taki bir tren vagonunda Rethondes Ateşkesi imzalandı. Savaş sona ermişti.

Her yenilen devlet önce bir ateşkes, sonra ayrı bir barış antlaşması imzaladı. Avusturya-Macaristan savaştan sonra ikiye ayrıldığı için barışı iki ayrı antlaşmayla yapıldı.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Ateşkesleri baş harfleriyle sırala: S-M-V-R → Selanik (Bulgar), Mondros (Osmanlı), Villa Giusti (Avusturya), Rethondes (Almanya). Wilson'da iki numara yeter: 12 = Osmanlı, 14 = Milletler Cemiyeti.
Sınavda

Nasıl sorulurEşleştirme biçiminde “ateşkes – devlet” sorulur; en sık karıştırılan Villa Giusti (Avusturya-Macaristan) ile Rethondes'tur (Almanya).

TuzakWilson İlkeleri'nde tuzak manda yönetimidir: manda Wilson'ın değil, Paris'te İtilaf devletlerinin getirdiği bir kavramdır.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

I. Dünya Savaşı'nı fiilen bitiren ve Almanya'nın imzaladığı ateşkes aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Almanya 11 Kasım 1918'de Rethondes'ta ateşkes imzaladı ve savaş fiilen bitti. Selanik Bulgaristan'ın, Mondros Osmanlı'nın, Villa Giusti Avusturya-Macaristan'ın ateşkesidir; müttefikleri teker teker çekilince Almanya yalnız kalmıştı.

⇄Bilgi eşleştirme ateşkes ve devlet

▭Boşluk doldurma

Wilson İlkeleri'nin . maddesi Osmanlı Devleti'ni ilgilendirir. Son madde ise barışı korumak için adlı bir kuruluşun kurulmasını öngörür.

127Milletler CemiyetiBirleşmiş Milletler
18 OCAK 1919 – 10 AĞUSTOS 1920 · PARİS

Paris Barış Konferansı ve Versay: galiplerin yazdığı barış

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros Ateşkes Antlaşması'nın maddeleri ve önemi nedir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf (Orbay) Bey, İtilaf devletleri adına İngiliz Amiral Calthorpe tarafından imzalandı. 7. madde her stratejik noktanın, 24. madde doğudaki altı vilayetin işgaline yol açtı; antlaşmayla Osmanlı Devleti fiilen sona erdi.

Mondros Ateşkes Antlaşması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Versay Antlaşması'nın Almanya'ya getirdiği şartlar nelerdir?

Kısa cevap: Paris Barış Konferansı 18 Ocak 1919'da yalnız galip devletlerin katılımıyla toplandı. Almanya ile Versay (28 Haziran 1919), Avusturya ile Sen Jermen (Saint-Germain, 10 Eylül 1919), Bulgaristan ile Nöyi (Neuilly, 27 Kasım 1919), Macaristan ile Triyanon (Trianon, 4 Haziran 1920), Osmanlı ile Sevr (10 Ağustos 1920) antlaşmaları imzalandı. Versay ile Almanya Alsas-Loren'i ve bütün sömürgelerini kaybetti, ordusu 100.000 kişiyle sınırlandı, savaşın tek sorumlusu sayılarak ağır tazminata bağlandı.

Versay Antlaşması, Saraybosna suikastının tam beşinci yıl dönümünde imzalandı. Savaşın başladığı gün, barışın adı oldu.

Konferans 18 Ocak 1919'da Paris'te açıldı. Masada 32 devletin temsilcileri vardı ama kararları dört kişi veriyordu: ABD Başkanı Wilson, İngiltere Başbakanı Lloyd George, Fransa Başbakanı Clemenceau ve İtalya Başbakanı Orlando. Yenilen devletler görüşmelere çağrılmadı, Bolşevik Rusya da konferansa katılmadı. Barış şartları yenilenlere hazır metinler olarak verildi.

Wilson ilkelerini savunurken Clemenceau Almanya'nın bir daha ayağa kalkamamasını istiyordu; Lloyd George ikisi arasında denge arıyordu. Sonuçta İngiltere ile Fransa, Wilson İlkeleri'ni çıkarlarına göre yorumladı. Konferansta Milletler Cemiyeti'nin kurulmasına karar verildi ve sömürgeciliğin yeni adı olan manda sistemi ortaya çıktı. ABD ve İtalya beklediklerini alamadı; İtalya'da “sakatlanmış zafer” öfkesi doğdu.

Versay: Almanya'ya ne getirdi?

  • Toprak: Alsas-Loren Fransa'ya geri verildi; Polonya'ya denize çıkış için bir koridor bırakıldı, Danzig (Gdansk) Milletler Cemiyeti'ne bağlı serbest şehir oldu. Kömür zengini Saar bölgesi 15 yıl Milletler Cemiyeti yönetimine, madenleri Fransa'ya bırakıldı.
  • Sömürgeler: Almanya bütün sömürgelerini kaybetti; bunlar manda yönetimi adıyla galiplere dağıtıldı.
  • Ordu: Zorunlu askerlik kaldırıldı, ordu 100.000 kişiyle sınırlandı; tank, uçak ve denizaltı yasaklandı. Ren bölgesi askerden arındırıldı.
  • Suç ve tazminat: Almanya ve müttefikleri savaşın sorumlusu sayıldı (savaş suçluluğu maddesi); ağır bir savaş tazminatı ödemeye mahkûm edildi.
  • Birleşme yasağı: Almanya'nın Avusturya ile birleşmesi yasaklandı.

Diğer antlaşmalar: imparatorlukların parçalanması

Sen Jermen (10 Eylül 1919) ile Avusturya-Macaristan resmen dağıldı; küçük bir Avusturya kaldı, Güney Tirol İtalya'ya verildi, Çekoslovakya, Polonya ve Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı tanındı. Triyanon (4 Haziran 1920) ile Macaristan topraklarının yaklaşık üçte ikisini kaybetti; Transilvanya Romanya'ya geçti. Nöyi (27 Kasım 1919) ile Bulgaristan Batı Trakya'yı yitirerek Ege'ye çıkışını kaybetti. Hatırlarsan Osmanlı ile imzalanan Sevr (10 Ağustos 1920) bunların en ağırıydı ve hiç yürürlüğe giremeyen tek antlaşma oldu: Mebusan Meclisi onaylamadı, Millî Mücadele onu yırttı.

Paris Barış Konferansı'nın antlaşmaları
AntlaşmaYenilenTarihÖne çıkan hüküm
VersayAlmanya28 Haziran 1919Alsas-Loren Fransa'ya; sömürgeler manda; ordu 100.000; savaş suçu ve tazminat
Sen JermenAvusturya10 Eylül 1919İmparatorluk dağıldı; Güney Tirol İtalya'ya
NöyiBulgaristan27 Kasım 1919Batı Trakya gitti, Ege'ye çıkış kayboldu
TriyanonMacaristan4 Haziran 1920Toprakların yaklaşık üçte ikisi; Transilvanya Romanya'ya
SevrOsmanlı10 Ağustos 1920En ağırı; hiç yürürlüğe girmedi
Akılda kalsın: Avusturya-Macaristan ikiye ayrıldığı için iki antlaşma imzaladı: Avusturya → Sen Jermen, Macaristan → Triyanon. Geri kalanlar: Almanya → Versay, Bulgaristan → Nöyi, Osmanlı → Sevr. Tarih sırası Versay ile açılır, Sevr ile kapanır: Versay → Sen Jermen → Nöyi → Triyanon → Sevr.
Sınavda

Nasıl sorulur“Versay Antlaşması'nın Almanya'ya getirdiği hükümlerden biri değildir?” Tuzak, başka bir antlaşmanın maddesidir: Boğazların uluslararası komisyona bırakılması (Sevr) ya da Transilvanya'nın verilmesi (Triyanon). Paris'te alınan kararlardan “manda sistemi” ve “Milletler Cemiyeti” ayrıca sorulur.

⇄Bilgi eşleştirme antlaşma ve devlet

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi Versay Antlaşması ile Almanya'ya getirilen hükümlerden biri değildir?

✓ A. Boğazların uluslararası komisyona bırakılması Osmanlı ile imzalanan Sevr Antlaşması'nın hükmüdür; Almanya'nın Boğazlarla bir ilgisi yoktu. B Alsas-Loren'in Fransa'ya dönmesi, C ordunun 100.000 kişiyle sınırlanması, D sömürgelerin alınması Versay'ın gerçek hükümleridir.
1918 – 1920 · DÜNYA

I. Dünya Savaşı'nın sonuçları: dört imparatorluk gitti, yeni bir harita geldi

MEB 12. sınıf · Yeni Dünya Düzenine Doğru · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nda Osmanlı'yı paylaşmak için yapılan gizli antlaşmalar nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İtilaf devletleri savaş sürerken Osmanlı topraklarını paylaşmak için İstanbul (Boğazlar) ve Londra (1915), Sykes-Picot (1916) ve Saint Jean de Maurienne (1917) gibi gizli antlaşmalar yaptı. İngiltere ayrıca Mac Mahon yazışmalarıyla Araplara bağımsızlık, Balfour Deklarasyonu'yla (1917) Yahudilere Filistin'de bir yurt sözü verdi.

Gizli antlaşmalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

I. Dünya Savaşı'nın sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: I. Dünya Savaşı sonunda Alman, Avusturya-Macaristan, Rus ve Osmanlı imparatorlukları yıkıldı; Polonya, Çekoslovakya, Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı ve Baltık devletleri gibi yeni devletler kuruldu. Barışı korumak için Milletler Cemiyeti kuruldu, sömürgecilik manda adıyla sürdü. Yenilenlere dayatılan ağır şartlar, özellikle Versay, II. Dünya Savaşı'na zemin hazırladı.

1914'te Avrupa'yı dört imparator yönetiyordu. 1920'ye gelindiğinde hiçbiri tahtında değildi.

Yıkılan imparatorluklar, kurulan devletler

Savaş, çok uluslu imparatorluk çağını kapattı. Alman, Avusturya-Macaristan, Rus ve Osmanlı imparatorlukları tarihe karıştı. Yerlerinde, milliyetçiliğin ve Wilson'ın kendi kaderini tayin ilkesinin etkisiyle yeni devletler kuruldu: Polonya, Çekoslovakya, Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı (sonraki adıyla Yugoslavya), Finlandiya, Estonya, Letonya ve Litvanya; Avusturya ve Macaristan ayrı devletler oldu. Hatırlarsan savaşın genel nedenlerinden biri milliyetçilikti; savaşın en büyük sonucu da yine milliyetçiliğin zaferi oldu.

Milletler Cemiyeti ve manda sistemi

Wilson'ın 14. maddesi gerçek oldu: Versay Antlaşması'nın ilk bölümüyle kurulan Milletler Cemiyeti 1920'de çalışmaya başladı; merkezi İsviçre'nin Cenevre şehriydi. Amacı devletler arasındaki anlaşmazlıkları savaş yerine görüşmeyle çözmekti. Ama ilginç bir boşlukla doğdu: kuruluşunu öneren ABD'nin Senatosu Versay'ı onaylamadı ve ABD Cemiyet'e üye olmadı. Savaşta bir kez bozulan Monroe çizgisine geri dönülmüştü: ABD, II. Dünya Savaşı'na kadar yeniden Avrupa'nın siyasi işlerinden uzak durdu. Cemiyet'in nasıl işlediği ve neden savaşı önleyemediği bir sonraki sayfanın konusu.

Galip devletler, Wilson İlkeleri'ne açıkça aykırı düşmemek için yenilenlerin sömürgelerini doğrudan ilhak etmedi. Bunun yerine bu toprakları “kendi kendini yönetecek düzeye gelinceye kadar” bir büyük devletin yönetimine bırakan manda sistemini kurdu. Adı farklıydı ama özü sömürgeciliğin devamıydı. Fikri ilk ortaya atan, Güney Afrikalı General Jan Smuts'tur: 1918 sonunda yayımladığı tasarıda dağılan imparatorlukların topraklarının Cemiyet adına büyük devletlerce yönetilmesini önermişti. Osmanlı'dan ayrılan Orta Doğu toprakları da bu sistemle İngiltere ile Fransa arasında paylaşıldı; sömürge rekabetinin merkezi Orta Doğu'ya kaydı.

Bedel ve yeni dengeler

  • İnsan kaybı: yaklaşık 9–10 milyon asker öldü; milyonlarca sivil de savaş, açlık ve salgınlar yüzünden hayatını kaybetti.
  • Avrupa'nın gerilemesi: borç altına giren Avrupa devletleri zayıfladı, en büyük alacaklı olan ABD dünyanın ekonomik merkezine yükseldi.
  • Kazanan ve kaybeden: galipler içinde en kârlı çıkanlar, manda ve sömürge paylaşımıyla topraklarını genişleten İngiltere ve Fransa ile Uzak Doğu'daki Alman topraklarını alan Japonya oldu. Yenilenler içinde toprak, sömürge, ordu ve tazminat bakımından en ağır faturayı Almanya ödedi.
  • Sivil savunma: şehirlerin ilk kez havadan bombalandığı bu savaştan sonra devletler, halkı hava saldırılarına karşı korumak için sivil savunma örgütleri kurmaya başladı.
  • Toplumsal değişim: savaşta fabrikalarda çalışan kadınların toplumsal ve siyasal hakları için mücadele güç kazandı.
  • Yeni ideolojiler: Rusya'da komünizm iktidara geldi; savaşın yarattığı hayal kırıklığı ve ekonomik çöküş, faşizm ve nazizm gibi rejimlere zemin hazırladı.

Barış değil, ateşkes

Versay, yenilen tarafa sorulmadan yazılmıştı. Toprak kayıpları, ağır tazminat ve “savaşın tek sorumlusu” damgası Almanya'da derin bir aşağılanma ve intikam duygusu yarattı. İtalya da beklediğini alamadığı için barıştan memnun değildi. Fransız komutan Foch'a atfedilen söz durumu iyi özetler: “Bu bir barış değil, yirmi yıllık bir ateşkestir.” Gerçekten de yirmi yıl sonra, 1939'da yeni bir dünya savaşı başladı. 1940'ta Fransa'yı yenen Hitler, ateşkesi Fransızlara Compiègne Ormanı'ndaki aynı vagonda imzalatacaktı. Bu yüzden Paris'te kurulan düzen için “barışa son veren barış” nitelemesi de kullanılır: barışı sağlamak için yazılan antlaşmalar, yeni savaşın zeminini hazırladı.

Versay Antlaşması, Alman İmparatorluğu'nun 1871'de ilan edildiği Aynalı Salon'da imzalandı. Yer seçimi de bir mesajdı.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons
Akılda kalsın: Sonuçları “4 gitti, yeniler geldi, Cemiyet kuruldu, manda başladı, Versay intikam doğurdu” zinciriyle hatırla. Yıkılan dört imparatorluk: Alman, Avusturya-Macaristan, Rus, Osmanlı. İngiltere ve Fransa imparatorlukları savaşı kazanarak sürdü.
Sınavda

Nasıl sorulur“Savaş sonunda yıkılan imparatorluklardan biri değildir?” → İngiliz ya da Fransız imparatorluğu. “Versay'ın II. Dünya Savaşı'na zemin hazırlaması” sorulursa cevap ağır şartların Almanya'ya dayatılması ve intikam duygusudur. ABD'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olmaması da sık sorulan bir ayrıntıdır; bu, Monroe Doktrini'nin yalnızlık politikasına dönüşle açıklanır. Manda fikrini ilk ortaya atan kişi sorulursa cevap Jan Smuts'tur, Wilson değil.

▭Boşluk doldurma

Savaş sonunda Alman, Avusturya-Macaristan, Rus ve imparatorlukları yıkıldı. Galip devletler sömürgeciliği adı altında sürdürdü.

Osmanlıİngilizmandakapitülasyon

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Versay Antlaşması'nın II. Dünya Savaşı'na zemin hazırladığı görüşü, en çok aşağıdakilerden hangisine dayanır?

✓ C. Toprak kayıpları, tazminat ve savaş suçluluğu damgası Almanya'da intikam duygusunu besledi; bu duygu ileride nazizmin yükselişinde kullanıldı. A Cemiyet'in merkezi savaşa yol açmaz; B Ege'yi kaybeden Bulgaristan Neuilly'nin konusudur, Versay'ın değil; D Wilson İlkeleri barışın dayanağıdır, Versay'ın sonucu değildir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınların kamusal hayattaki “ilk”leriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Süreyya Ağaoğlu ilk Türk kadın avukattır (1927); ilk kadın muhtar 1933'te seçilen Gül Esin'dir. A Safiye Ali (doktor), B Sabiha Gökçen (pilot), C Satı Kadın (ilk köylü kadın vekil) eşleştirmeleri doğrudur.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · İlk kadınlar

?Soru 2

Balkan Antantı ile Sadabat Paktı'nın ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. İki pakt da Türkiye'nin barışçı ve statükocu politikasının ürünüdür. Yunanistan yalnız Balkan Antantı'nın üyesidir; B ikisi de savaştan önce, 1934 ve 1937'de kuruldu; C ikisi de devletlerin kendi antlaşmasıdır, Cemiyet kararı değildir.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Balkan Antantı ve Sadabat Paktı

?Soru 3

Lozan'da kararlaştırılan Türk-Yunan nüfus mübadelesinin dışında tutulan gruplar aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ D. Mübadele dışı kalan gruplar karşılıklıdır: İstanbul'daki yerleşik (etabli) Rumlar ile Batı Trakya Türkleri yerlerinde kaldı. A İzmir ve B Anadolu Rumları mübadeleye tabiydi; C İstanbul Rumlarının hepsi değil, yalnız yerleşik olanlar dışarıda kaldı ve Ege adaları Türkleri istisna değildir.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Nüfus mübadelesi ve etabli sorunu

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi cumhuriyetçilik ilkesiyle doğrudan ilgili değildir?

✓ A. Kabotaj Kanunu (1926) kıyı taşımacılığını Türk gemilerine veren ekonomik bir düzenlemedir ve milliyetçilikle ilgilidir; diğer üçü yönetim biçimi ve millet egemenliğiyle ilgilidir.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Cumhuriyetçilik

?Soru 5

1938'den itibaren düzenlenen Yurt Gezileri'yle ressamların Anadolu'nun farklı illerine gönderilmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Ressamlar gittikleri yerin yaşamını resmetti, eserler sergilendi; sanat İstanbul atölyelerinden çıkıp Anadolu'yu konu edindi. A geziler Avrupa akımlarını yasaklamadı, konuyu Anadolu'ya çevirdi; C minyatür canlandırma amacı yoktu; D yeni okul açılmadı, ressamlar yalnız gezdirildi.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · Resim

?Soru 6

Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Lozan'daki Boğazlar düzenine göre getirdiği yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Lozan'da Boğazlar'ın iki yakası askerden arındırılmıştı; Montrö bu sınırlamayı kaldırdı. A Lozan'da da vardı; C ve D Lozan düzeninin özellikleridir.Kaynak: Atatürk dönemi dış politika · Montrö Boğazlar Sözleşmesi

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Türk Beşleri'nden biri değildir?

✓ B. Muhsin Ertuğrul besteci değil tiyatro ve sinema adamıdır: Şehir Tiyatroları'nın başında bulundu, Devlet Tiyatroları'nın ilk genel müdürü oldu. Rey (Onuncu Yıl Marşı), Saygun (Özsoy) ve Akses (Taşbebek) Türk Beşleri'ndendir.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · Müzik, tiyatro ve radyo

?Soru 8

Vecihi Hürkuş ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Vecihi Hürkuş 1925'te Vecihi K-VI'yı uçurdu, 1932'de ilk sivil havacılık okulunu açtı. A Nuri Demirağ'a, C Sabiha Gökçen'e aittir; Kayseri fabrikası devlet girişimidir.Kaynak: Cumhuriyet dönemi kültür, sanat ve bilim · Havacılık ve öncü girişimciler

?Soru 9

Atatürk milliyetçiliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ D. Atatürk milliyetçiliği ırkçılığı reddeder; milleti ortak tarih, dil, kültür ve vatandaşlık bağıyla tanımlar. A birleştiricilik, B Misak-ı Millî'yle yetinme, C tam bağımsızlık Atatürk milliyetçiliğinin gerçek özellikleridir.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Milliyetçilik

?Soru 10

Atatürk ilkelerinin altısı birden aşağıdakilerin hangisiyle devletin temel hukuk metnine girmiştir?

✓ C. 1927 tüzüğü ve 1931 programı parti belgeleridir; ilkeler 5 Şubat 1937'deki değişiklikle anayasaya, yani devletin temel hukuk metnine girdi. D 1924 Anayasası ilk hâlinde ilkeleri içermiyordu; 1937 değişikliği ile karıştırılmamalı.Kaynak: Atatürk ilkeleri · Atatürkçülük ve altı okun belgeleşmesi
250
Daha fazla soru çözmek ister misin?20. yüzyıl başlarında dünya konusundan 250 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →