I. Dünya Savaşı'nın nedenleri: bir yüzyılın biriktirdiği gerilim
MEB 11. sınıf · Savaşlar sarmalında Osmanlı · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaI. Dünya Savaşı'nın sebepleri nelerdir?Bağlantılı konudan (I. Dünya Savaşı ve Osmanlı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
I. Dünya Savaşı'nın (1914–1918) asıl sebepleri sanayileşen devletlerin sömürge ve pazar rekabeti, Almanya ile Fransa arasındaki Alsas-Loren sorunu, Balkanlarda Panslavizm ile Pangermenizmin çatışması ve silahlanma yarışıdır. Savaşı başlatan olay, 28 Haziran 1914'te Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna'da bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesidir.
✎Konu anlatımı
I. Dünya Savaşı'nın genel ve özel nedenleri nelerdir?
Kısa cevap: I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik ile Sanayi Devrimi'nin doğurduğu hammadde, pazar ve sömürge rekabetidir. Özel nedenleri ise silahlanma yarışı, Alsas-Loren sorunu, Panslavizm ile Pangermenizmin Balkanlardaki çatışması, Rusya'nın Boğazlar ve sıcak denizler politikası ve devletlerin iki bloğa ayrılmasıdır.Bir savaşın neden çıktığını anlamak için bazen yüz yıl geriye gitmek gerekir. Bu savaşın iki kökü de 18. yüzyılın sonunda, biri Paris sokaklarında, öteki İngiltere'nin fabrikalarında atıldı.
Hatırlarsan bir önceki bölümde savaşın sebeplerini Osmanlı'nın penceresinden “SAPS” diye toplamıştık. Şimdi aynı tabloya dünyanın penceresinden bakıyoruz ve sebepleri ikiye ayırıyoruz. Genel nedenler bütün çağı etkileyen büyük akımlardır; özel nedenler ise belli devletleri belli bir noktada karşı karşıya getiren somut sorunlardır.
Genel nedenler: iki devrimin mirası
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik, Avrupa haritasını iki yönden sarstı. Bir yanda dağınık milletler birleşti: İtalya ve Almanya siyasi birliğini 1870–1871'de tamamladı. Öte yanda çok uluslu imparatorluklar, yani Avusturya-Macaristan, Rusya ve Osmanlı, içlerindeki milletlerin bağımsızlık isteğiyle çatırdamaya başladı.
Sanayi Devrimi ise ekonomik bir yarış başlattı. Fabrikalar hammadde, üretilen mallar pazar istiyordu; ikisini de en ucuza sağlamanın yolu sömürgeydi. İngiltere ve Fransa dünyayı büyük ölçüde paylaşmıştı. Birliğini geç kuran ama hızla sanayileşen Almanya ise “güneşte bir yer” istiyordu. Berlin-Bağdat demiryolu projesi, Almanya'nın bu arayışta Hindistan yolundaki İngiltere'nin karşısına dikilmesi demekti.
Özel nedenler: somut hesaplar
| Sorun | Karşı karşıya gelenler | Özü |
|---|---|---|
| Alsas-Loren | Fransa – Almanya | Almanya 1871'de demir-kömür zengini bölgeyi aldı; Fransa'da intikam duygusu |
| Panslavizm – Pangermenizm | Rusya – Almanya, Avusturya-Macaristan | Balkanlarda nüfuz; 1908 Bosna-Hersek ilhakı |
| Boğazlar, sıcak denizler | Rusya – İngiltere, Almanya | Rusya'nın Akdeniz'e inme hedefi |
| Berlin-Bağdat demiryolu | Almanya – İngiltere | Hindistan yolunda Alman varlığı |
| Silahlanma (militarizm) | Almanya – İngiltere | Alman donanması; kara ordularında yarış |
| Bloklaşma | İki ittifak | Herhangi bir kriz bütün Avrupa'yı sarabilir |
Nasıl sorulur“Sanayi Devrimi'nin savaşa etkisi” ya da “savaşın ekonomik nedeni” sorulur; cevap hammadde ve pazar arayışının sömürge rekabetini artırmasıdır.
TuzakFransız İhtilali'nin etkisi olan milliyetçiliği ekonomik neden gibi gösteren şıktır.
⇄Bilgi eşleştirme neden ve sonucu
?Soru çöz
Sanayi Devrimi'nin I. Dünya Savaşı'na zemin hazırlamasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?