Büyük Taarruz'dan Lozan'a: zaferin masaya taşındığı yıl

Kocatepe'deki ilk top atışından Lozan'daki imzaya, 1922–1923'ün on bir ayını yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Her durağın sonunda kendini dene, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1922 → 1923
18 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 18tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
EYLÜL 1921 – AĞUSTOS 1922 · ANKARA

Büyük Taarruz'a hazırlık: sabırla geçen bir yıl

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSakarya Meydan Muharebesi ne zaman yapıldı, sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Moskova'dan Sakarya'ya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sakarya Meydan Muharebesi, 23 Ağustos – 13 Eylül 1921'de Başkomutan Mustafa Kemal yönetimindeki Türk ordusunun Yunan ordusunu yendiği savaştır. Yunanlılar taarruzdan savunmaya, Türk ordusu savunmadan taarruza geçti; TBMM, 19 Eylül 1921'de Mustafa Kemal'e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verdi.

Sakarya Meydan Muharebesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Büyük Taarruz öncesinde hangi hazırlıklar yapıldı?

Kısa cevap: Sakarya Zaferi'nden sonra Türk ordusu yaklaşık bir yıl boyunca saldırıya hazırlandı: birlikler batıya kaydırıldı, Tekâlif-i Milliye uygulaması sürdü, Sovyet Rusya'dan ve çekilen İtalyan ve Fransızlardan silah sağlandı. TBMM, Mustafa Kemal'in Başkomutanlık yetkisini 20 Temmuz 1922'de süresiz uzattı.

Sakarya'da Yunan ordusu durduruldu ama Anadolu'dan çıkarılmadı. Bunu yapacak darbe için tam bir yıl beklemek gerekti.

Hatırlarsan Sakarya Meydan Muharebesi'nden sonra Mustafa Kemal'e mareşal rütbesi ve gazi unvanı verilmişti. Savunma dönemi bitmişti, ama saldırı için ordu henüz hazır değildi: Yunan ordusu Eskişehir–Afyon hattına çekilip güçlü bir savunma kurmuştu. Onu kırmak için daha çok asker, daha çok top ve cephane gerekiyordu.

Silah nereden geldi?

Sakarya'nın diplomatik meyveleri burada işe yaradı. Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile Güney Cephesi kapanan Fransa, bölgeden çekilirken silah ve cephane bıraktı; İtalya da Anadolu'dan çekilirken aynısını yaptı. Moskova Antlaşması'yla dostluk kurulan Sovyet Rusya'dan da para ve malzeme yardımı geldi. İçeride ise Tekâlif-i Milliye emirleri uygulanmaya devam etti; halkın verdiği her çift çorap, her kağnı cepheye taşındı. Güney ve doğudaki birlikler de batıya, asıl savaşın olacağı cepheye kaydırıldı.

Bekleyiş Meclis'i gerdi

Aylar geçtikçe Meclis'te sabırsızlık büyüdü. “Neden hâlâ saldırmıyoruz?” diye soranlar, Mustafa Kemal'e karşı muhalefetin sesini yükseltti. Bu sırada İtilaf devletleri Mart 1922'de bir ateşkes önerdi; TBMM bunu reddetti, çünkü öneri ateşkesle birlikte işgal altındaki toprakların boşaltılmasını şart koşmuyordu. Muhalefete rağmen Meclis, Mustafa Kemal'in Başkomutanlık yetkisini önce birkaç kez uzattı, 20 Temmuz 1922'de de süresiz hâle getirdi. Artık son darbe için yol açıktı.

Masada barış, sahada son hazırlık

Ankara iki yolu birlikte denedi. Dışişleri Vekili Yusuf Kemal (Tengirşenk) 1922 başında barışın yolunu yoklamak için Avrupa başkentlerine gönderildi; görüşmelerden sonuç çıkmayınca söz yeniden orduya kaldı. Batı Cephesi'nin karargâhı cepheye yakın Akşehir'e taşındı, Ankara'da kısa süreli kurslarla eksik subaylar yetiştirildi ve birlikler savunmayı değil saldırıyı öğrenecek biçimde eğitildi. Mustafa Kemal'in tutumu açıktı: yarım bir hazırlıkla saldırmak, hiç saldırmamaktan daha tehlikeliydi; bu yüzden taarruz ancak ordu tam hazır olunca başlayacaktı.

Sakarya ile Büyük Taarruz arasındaki yıl: silah güneyden ve kuzeyden gelir, yetki tek elde toplanır, darbe ancak ordu hazır olunca vurulur. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Hazırlığın üç ayağı: asker (birlikler batıya), silah (Sovyetler + çekilen Fransız ve İtalyanlar), yetki (Başkomutanlık süresiz, 20 Temmuz 1922).
Sınavda

Nasıl sorulur“Büyük Taarruz'un uzun süre ertelenmesinin Meclis'teki sonucu” sorulur: muhalefetin güçlenmesi.

TuzakBu muhalefet Başkomutanlığın kaldırılmasıyla sonuçlanmadı; tersine yetki süresiz uzatıldı.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. İtilaf devletlerinin ateşkes önerisi reddedildi
  2. Sakarya Meydan Muharebesi kazanıldı
  3. Başkomutanlık yetkisi süresiz uzatıldı
  4. Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

TBMM, İtilaf devletlerinin Mart 1922'deki ateşkes önerisini aşağıdakilerden hangisi nedeniyle kabul etmemiştir?

✓ B. Boşaltma olmadan ateşkes, işgali kalıcı hâle getirirdi; TBMM bu yüzden reddetti. A kapitülasyonlar ateşkesin değil, Lozan görüşmelerinin konusudur; C öneri TBMM'ye yapılmıştı, iki hükûmete çağrı Lozan davetidir; D Sovyetler bu dönemde TBMM'ye silah yardımı yapan dosttu, ret gerekçesi değildir.
26 AĞUSTOS – 18 EYLÜL 1922 · AFYON → İZMİR

Büyük Taarruz: Kocatepe'den Akdeniz'e on üç gün

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKütahya-Eskişehir Savaşları'ndan sonra ne oldu, Başkomutanlık Kanunu neden çıkarıldı?Bağlantılı konudan (Moskova'dan Sakarya'ya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda (10–24 Temmuz 1921) yenilen Türk ordusu, daha fazla kayıp vermemek için Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi. Bunun üzerine TBMM, 5 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Kanunu'yla Meclis'in orduya ilişkin yetkilerini üç ay süreyle Mustafa Kemal'e verdi.

Kütahya-Eskişehir ve Başkomutanlık

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Büyük Taarruz nedir, Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Afyon Kocatepe'den başladı; 30 Ağustos'ta Başkomutan Mustafa Kemal'in yönettiği Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan ordusu bozguna uğratıldı. Türk ordusu 9 Eylül'de İzmir'e girdi, 18 Eylül 1922'de Batı Anadolu işgalden tamamen kurtarıldı.

26 Ağustos 1922 sabahı Kocatepe'de top sesleri yükseldiğinde, bir yıllık sabrın karşılığı sadece on üç günde alınacaktı.

Taarruzu Kocatepe'den üç kişi yönetiyordu: Başkomutan ve Mareşal Mustafa Kemal Paşa, Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa ve Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa. Saldırı sabah 05.30'da Türk topçusunun ateşiyle başladı. Hedef, Yunan savunmasını Afyon'un güneyinden yarmak ve ordunun geri çekilme yolunu kesmekti.

30 Ağustos: zaferin adı konuyor

Yarılan Yunan ordusunun ana kuvvetleri, 30 Ağustos'ta bizzat Başkomutan Mustafa Kemal'in yönettiği muharebede kuşatılıp bozguna uğratıldı. Bu yüzden savaşın adı Başkomutanlık Meydan Muharebesi'dir; geçtiği yer nedeniyle Dumlupınar Meydan Muharebesi da denir. 30 Ağustos bugün Zafer Bayramı olarak kutlanır. TBMM, ertesi gün (31 Ağustos 1922) taarruzdaki başarısı nedeniyle Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) Paşa'ya mareşal rütbesi verdi. Böylece Mustafa Kemal'den (Sakarya, 1921) sonra bu rütbeyi alan ikinci ve son kişi oldu.

Büyük Taarruz'un beş durağı: başlangıç, karar savaşı, takip emri, İzmir ve tam kurtuluş.Görsel: Sınav Defteri

“Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!”

Mustafa Kemal 1 Eylül'de bu emri verdiğinde amaç, dağılan Yunan ordusuna toparlanma fırsatı tanımamaktı. Takip harekâtında Uşak, Eskişehir, Nazilli, Salihli, Alaşehir, Balıkesir, Bilecik, Aydın ve Manisa birbiri ardına kurtarıldı. Yunan komutanlarından Trikupis, pek çok subayla birlikte esir alındı. Türk ordusu 9 Eylül'de İzmir'e girdi; 18 Eylül'de Batı Anadolu'da tek bir işgalci asker kalmadı.

Taarruz, Afyon'daki Kocatepe'den yönetildi.Görsel: Kamu malı · Wikimedia Commons

Zaferin getirdikleri

  • Anadolu düşman işgalinden kurtarıldı. Batı Cephesi kapandı.
  • Kurtuluş Savaşı'nın muharebeler dönemi bitti, diplomasi dönemi başladı.
  • Mudanya Ateşkes Antlaşması'na zemin hazırlandı. Silahla alınan sonuç masaya taşınacaktı.
Akılda kalsın: Ad karışmasın: Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos), Sakarya Meydan Muharebesi değil. Başkomutan bizzat yönettiği için bu adı aldı; yeri yüzünden Dumlupınar da denir.
Sınavda

Nasıl sorulur“Kurtuluş Savaşı'nda askerî dönemi kapatıp diplomatik dönemi başlatan gelişme” sorulur; cevap Büyük Taarruz / Başkomutanlık Meydan Muharebesidir.

TuzakÇeldirici olarak Sakarya verilir: Sakarya savunmanın bittiği, saldırının başladığı dönüm noktasıdır, savaşı bitiren değil.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

30 Ağustos'un Zafer Bayramı olarak kutlanmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Savaşın sonucunu 30 Ağustos 1922'deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi belirledi. Taarruz 26 Ağustos'ta başlamış, İzmir'e 9 Eylül'de girilmiş, Mudanya Ateşkesi Ekim 1922'de imzalanmıştır; bunlar zaferin öncesi ve sonrasıdır.

⇄Bilgi eşleştirme 1922 takvimi

▭Boşluk doldurma

Büyük Taarruz Afyon'daki mevkiinden yönetildi. 30 Ağustos'taki muharebe, geçtiği yer nedeniyle Meydan Muharebesi olarak da anılır.

KocatepeMangaltepeDumlupınarSakarya
11 EKİM 1922 · MUDANYA

Mudanya Ateşkes Antlaşması: Doğu Trakya'nın kurşunsuz dönüşü

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırla1921 Ankara Antlaşması nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?Bağlantılı konudan (Moskova'dan Sakarya'ya). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ankara Antlaşması, 20 Ekim 1921'de TBMM ile Fransa arasında imzalandı. Güney cephesi kapandı ve TBMM ilk kez bir İtilaf devleti tarafından resmen tanındı; Fransa Hatay dışındaki işgal bölgelerinden çekildi, Hatay'ın dışarıda kalması Misak-ı Millî'den verilen ikinci taviz sayılır.

Ankara Antlaşması (Fransa)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mudanya Ateşkes Antlaşması nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?

Kısa cevap: Mudanya Ateşkes Antlaşması, Büyük Taarruz'dan sonra 11 Ekim 1922'de TBMM Hükûmeti ile İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalandı. Doğu Trakya ile İstanbul ve Boğazlar savaşılmadan TBMM'ye bırakıldı; İtilaf devletleri böylece TBMM'yi fiilen tanımış ve Osmanlı Devleti'nin sona erdiğini kabul etmiş oldu.

İzmir'e giren ordunun önünde iki yol vardı: Boğazları geçip Trakya'yı silahla almak ya da aynı sonucu bir masada almak.

Büyük Taarruz'dan sonra sıra Boğazlar, İstanbul ve Doğu Trakya'ya gelmişti. İsmet Paşa'nın emriyle Türk birlikleri İstanbul ve Çanakkale Boğazı yönünde ilerlemeye başladı. İngiltere bunu bir savaş nedeni sayacağını açıkladı. Başbakan Lloyd George, Reuters ajansı aracılığıyla Fransa'yı, İtalya'yı ve Balkan devletlerini Türklere karşı birlikte savaşmaya çağırdı. Bu gerginliğe Çanakkale Bunalımı (Krizi) denir. Ama Fransa ve İtalya İngiltere'nin yanında savaşa girmek istemeyince, Balkanlardan da destek gelmeyince İngiltere geri adım atıp ateşkese razı oldu. Görüşmeler Marmara kıyısındaki Mudanya'da yapıldı.

Masada kimler vardı?

TBMM Hükûmeti'ni İsmet Paşa temsil etti. İngiltere, Fransa ve İtalya görüşmelere doğrudan katıldı. Yunanistan'ın temsilcisi ise geldiği gemiden inmedi; Yunanlılar adına kararları İngiltere kabul etti. Yenilen tarafın masaya bile oturmaması, savaşın sonucunu herkesin gözü önüne koyuyordu.

Maddeler

  • Türk ve Yunan kuvvetleri arasındaki çatışmalar sona erecek.
  • Yunanlılar Doğu Trakya'yı 15 gün içinde, Meriç Nehri sınır olmak üzere boşaltacak.
  • Doğu Trakya önce İtilaf devletlerine, onlardan da 30 gün içinde TBMM'ye devredilecek.
  • İstanbul ve çevresinin yönetimi TBMM'ye bırakılacak.
  • İtilaf devletleri, barış yapılana kadar bulundukları yerlerde (İstanbul ve Boğazlar) kalacak.
  • TBMM, Doğu Trakya'da 8.000 jandarma bulundurabilecek; İtilaf devletleri de Batı Trakya'da bir miktar asker tutacak.
  • Ateşkes 14/15 Ekim gecesi yürürlüğe girecek.
Görüşmelerin yapıldığı bina bugün Mudanya Mütareke Evi Müzesi'dir.Görsel: HALUK COMERTEL · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Neden bu kadar önemli?

Mudanya'nın asıl değeri, kağıda değil sonuçlarına bakınca görülür. İstanbul ve Doğu Trakya savaşılmadan kurtarıldı. İngiltere TBMM'yi muhatap alarak onu resmen tanımış oldu; İtilaf devletleri de böylece Osmanlı Devleti'nin hukuki varlığının sona erdiğini kabul etti. İstanbul'un yönetimi Ankara'ya geçince saltanatın sonu yaklaştı. Etkisi sınırların ötesine de taştı: İngiltere'de Başbakan Lloyd George'un hükümeti düştü, Yunanistan'da da hükümet değişti.

Mudanya'nın bir “ilk” olduğu da unutulmamalı: Millî Mücadele'nin Türk zaferiyle bittiğini kayda geçiren ilk diplomatik belgedir. Hatırlarsan askerî dönemi sahada fiilen bitiren Büyük Taarruz'du; Mudanya bu sonucu imzaya döktü ve diplomasi dönemini resmen açtı. Antlaşmadan sonra TBMM adına İstanbul'a gönderilen Refet (Bele) Paşa, Doğu Trakya'nın Yunanlılardan teslim alınmasını yönetti.

Akılda kalsın: Mudanya'nın şifresi “15 · 30 · Meriç”: Yunan 15 günde çıkar, Trakya 30 günde TBMM'ye geçer, sınır Meriç olur. Ve hepsi kurşun atılmadan.
Sınavda

Nasıl sorulur“Mudanya ile ilk kez savaşılmadan kazanılan toprak” sorulur: Doğu Trakya (İstanbul ve Boğazlar da).

TuzakMudanya bir barış değil, ateşkes antlaşmasıdır; Boğazlar'daki İtilaf askeri barışa kadar kalır.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın aşağıdakilerden hangisini sağladığı söylenebilir?

✓ A. Yunanlılar Doğu Trakya'yı boşalttı ve bölge silah kullanılmadan TBMM'ye geçti. Kapitülasyonlar Lozan'da kalktı; Boğazlar ve Musul ise sonraya kaldı.

▭Boşluk doldurma

Mudanya'ya göre Yunanlılar Doğu Trakya'yı Nehri sınır olmak üzere boşaltacaktı. TBMM'yi görüşmelerde temsil etti.

MeriçTunaİsmet PaşaRauf Bey
1 KASIM 1922 · ANKARA

Saltanatın kaldırılması: Lozan'a giden iki davetiye

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros'tan sonra İstanbul Hükümeti işgallere karşı nasıl bir tutum izledi?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İstanbul Hükümeti işgallere karşı direnmek yerine İtilaf Devletleri'yle iyi geçinmeyi ve onların gözüne girmeyi seçti; Meclis-i Mebusan 21 Aralık 1918'de kapatıldı, direniş hareketleri engellenmeye çalışıldı. Halk ise mitingler, cemiyetler ve silahlı direnişle işgallere karşı çıktı.

İstanbul ve halkın tepkisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Saltanat neden ve ne zaman kaldırıldı, sonuçları nelerdir?

Kısa cevap: Saltanat 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırıldı. Doğrudan nedeni, İtilaf devletlerinin Lozan Barış Konferansı'na hem TBMM'yi hem İstanbul Hükûmeti'ni çağırmasıdır. Kararla Osmanlı Devleti resmen sona erdi, halifelik saltanattan ayrılarak yerinde bırakıldı.

Bir barış masasına aynı ülkeden iki ayrı heyet oturabilir mi? İtilaf devletlerinin gönderdiği iki davetiye, altı asırlık saltanatın sonunu getirdi.

Mudanya'dan sonra İtilaf devletleri barış konferansı için Lozan'ı seçti ve davetiyeyi hem TBMM'ye hem İstanbul Hükûmeti'ne gönderdi. Amaç belliydi: Türk tarafını ikiye bölüp aradaki çekişmeden yararlanmak. Üstelik İstanbul Hükûmeti, Ankara'ya ortak bir heyet önererek savaşta hiçbir katkısı olmadığı zaferin payına ortak olmak istiyordu. Oysa bu hükûmet Millî Mücadele boyunca onu engellemeye çalışmıştı.

İki davetiye, tek karar: Türk tarafını bölme girişimi saltanatın sonunu getirdi.Görsel: Sınav Defteri

Karar: saltanat ve hilafet ayrılıyor

TBMM 1 Kasım 1922'de iki şeyi birden karara bağladı: saltanat ile hilafet birbirinden ayrıldı ve saltanat kaldırıldı. Halifelik ise Osmanlı hanedanında, yalnız dinî bir makam olarak bırakıldı. Meclis ayrıca 16 Mart 1920'den, yani İstanbul'un resmen işgalinden bu yana İstanbul Hükûmeti'nin yaptığı işlerin hükümsüz olduğunu kabul etti. Son sadrazam Tevfik Paşa istifa edince İstanbul'da hükûmet diye bir şey kalmadı.

Saltanatın kalkmasının daha derin bir nedeni de vardı: tek bir kişiye ve onun hanedanına dayanan bir yönetim, “egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” diyen bir Meclis'le yan yana yaşayamazdı. Savaş bitince bu çelişki ertelenemez hâle geldi.

Sonuçlar

  • Osmanlı Devleti resmen sona erdi.
  • Millî egemenlik yolunda önemli bir adım atıldı; yönetimdeki ikilik bitti, tek meşru hükûmet TBMM oldu.
  • Laikliğe giden yolda ilk adım atıldı; siyasi otorite (saltanat) dinî makamdan (hilafet) ayrıldı.
  • I. TBMM'nin yaptığı tek inkılaptır.

Son padişah Vahdettin, 17 Kasım 1922'de bir İngiliz savaş gemisine sığınarak İstanbul'dan ayrıldı. TBMM bunun üzerine Abdülmecit Efendi'yi halife seçti. Halifeyi artık Meclis seçiyordu; bu da makamın gücünün kimden geldiğini açıkça gösteriyordu.

Akılda kalsın: Saltanatın kalkış gerekçesi tek cümledir: “Lozan'a iki davet.” Sonucu da tek cümledir: “Osmanlı bitti, halifelik kaldı.”
Sınavda

Nasıl sorulur“Saltanatın kaldırılmasının doğrudan (yakın) nedeni” sorulur: Lozan'a TBMM ile birlikte İstanbul Hükûmeti'nin de çağrılması.

TuzakTuzak şık: “Cumhuriyetin ilanı” ya da “halifeliğin kaldırılması”; halifelik bu kararla kaldırılmadı, yalnız saltanattan ayrıldı.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Vahdettin İngiliz gemisiyle İstanbul'dan ayrıldı
  2. Lozan daveti iki hükûmete birden gönderildi
  3. TBMM Abdülmecit Efendi'yi halife seçti
  4. TBMM saltanatı kaldırdı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Halifelik saltanattan ayrılarak yerinde bırakıldı; TBMM Vahdettin'in gidişinden sonra Abdülmecit Efendi'yi halife seçti (halifelik 1924'te kalktı). A doğrudur: Osmanlı Devleti resmen sona erdi; B doğrudur: Lozan'a iki hükûmetin çağrılması doğrudan nedendir; D doğrudur: din ile siyasetin ayrılmasında ilk adımdır.
20 KASIM 1922 – 24 TEMMUZ 1923 · LOZAN (İSVİÇRE)

Lozan Barış Konferansı: iki perdelik bir pazarlık

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaLondra Konferansı neden toplandı, TBMM açısından sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Doğu, Güney ve Batı cepheleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Londra Konferansı, I. İnönü zaferinden sonra İtilaf devletlerinin Sevr'i yumuşatılmış hâliyle kabul ettirmek için 21 Şubat – 12 Mart 1921'de topladığı konferanstır. Sonuç alınamadı; ancak TBMM'nin davet edilmesi İtilaf devletlerinin TBMM'yi dolaylı olarak (hukuken) tanıması demekti ve Misak-ı Millî ilk kez dünya kamuoyuna duyuruldu.

Londra Konferansı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lozan Barış Konferansı'na kimler katıldı, görüşmeler neden kesildi?

Kısa cevap: Lozan Barış Konferansı 20 Kasım 1922'de İsviçre'nin Lozan şehrinde başladı. TBMM'yi İsmet Paşa başkanlığında Rıza Nur ve Hasan Saka'dan oluşan heyet temsil etti. Görüşmeler 4 Şubat 1923'te kesildi, 23 Nisan 1923'te yeniden başladı ve antlaşma 24 Temmuz 1923'te imzalandı.

Savaşı kazanmak bir şeydi; kazanılanı yüzyıllık alışkanlıklarından vazgeçmek istemeyen büyük devletlere imzalatmak bambaşka bir şey.

TBMM, barış görüşmelerinin Türkiye'de, İzmir'de yapılmasını önerdi; İtilaf devletleri ise tarafsız bir ülke istedi ve konferans İsviçre'nin Lozan şehrinde toplandı. Konferansa gitmek isteyen Rauf Bey (Bakanlar Kurulu Başkanı) yerine, Mustafa Kemal'in etkisiyle İsmet Paşa başkanlığında bir heyet gönderildi. Gerekçe, İsmet Paşa'nın İnönü'den Mudanya'ya uzanan askerî ve diplomatik başarılarıydı. Heyetin diğer iki temsilcisi Rıza Nur ve Hasan Saka'ydı.

İsmet Paşa'nın masada devlet adına tam yetkiyle konuşabilmesi için bir değişiklik daha yapıldı: Hariciye (Dışişleri) Vekili Yusuf Kemal Bey görevinden çekildi ve yerine İsmet Paşa Hariciye Vekili oldu. Böylece Lozan'a giden heyetin başkanı aynı zamanda TBMM Hükûmeti'nin dışişleri bakanıydı.

Heyete verilen talimat açıktı: bazı konularda pazarlık yapılabilirdi, ama kapitülasyonlar ve doğuda bir Ermeni yurdu kurulması konusunda asla taviz verilmeyecekti. Bunlar gündeme gelirse görüşmeler kesilecekti.

Masanın etrafındakiler

  • Asıl taraflar: Türkiye, İngiltere, Fransa, İtalya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Yugoslavya (Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı).
  • Gözlemci: ABD.
  • Yalnız Boğazlar görüşmeleri için: Sovyet Rusya ve Bulgaristan (Bulgaristan ayrıca Batı Trakya görüşmelerine de katıldı).
  • Bazı konular için: Belçika ve Portekiz.

Birinci perde: kopuş

İngiltere'yi temsil eden Lord Curzon, Türk heyetine yenik bir devletin temsilcisi gibi davrandı. İsmet Paşa'nın buna cevabı, Türk heyetinin Mondros'un yenik tarafı olarak değil, Mudanya'nın galibi olarak masaya oturduğunu hatırlatmak oldu. Osmanlı borçları, Musul (Kerkük dahil), savaş tazminatı, Boğazlar ve kapitülasyonlar konusunda uzlaşma sağlanamayınca görüşmeler 4 Şubat 1923'te kesildi. İsmet Paşa imzayı reddedip Ankara'ya döndü.

Perde arası: Ankara boş durmadı

Görüşmelerin kesildiği iki buçuk ayda Ankara üç önemli adım attı: ekonomik bağımsızlığın ilkelerini belirleyen İzmir İktisat Kongresi toplandı (17 Şubat 1923), Musul ve Boğazlar yönüne asker sevk edildi ve I. TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verdi (1 Nisan 1923). Mesaj netti: Türkiye hem ekonomisini kendi belirleyecek hem de gerekirse yeniden savaşabilecekti.

İkinci perde: imza

Görüşmeler 23 Nisan 1923'te yeniden başladı ve 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Antlaşmayı TBMM'nin yeni meclisi onayladı.

Birinci perde kopuşla biter; arada Ankara ekonomisini ve meclisini hazırlar; ikinci perde imzayla kapanır. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Lozan'ın takvimi bir cümlede: 20 Kasım'da açıldı, 4 Şubat'ta koptu, 23 Nisan'da döndü, 24 Temmuz'da bitti. Taviz yok listesi iki kelime: kapitülasyon, Ermeni yurdu.
Sınavda

Nasıl sorulur“Lozan görüşmelerinin kesildiği dönemde Türkiye'nin yaptıkları” sorulur: İzmir İktisat Kongresi, Musul ve Boğazlar'a asker sevki, seçimlerin yenilenmesi.

TuzakSovyet Rusya konferansın tamamına değil, yalnız Boğazlar görüşmelerine katıldı.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Lozan görüşmelerinin 4 Şubat 1923'te kesilmesine yol açan anlaşmazlık konuları arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

✓ B. Görüşmeler borçlar, Musul, tazminat, Boğazlar ve kapitülasyonlarda uzlaşılamayınca kesildi. Hatay'ın sınır dışında kalması 1921 Ankara Antlaşması'yla zaten belirlenmişti; Lozan'da tartışılmadı, sorun 1939'da çözüldü.

⇄Bilgi eşleştirme Lozan takvimi

▭Boşluk doldurma

Türk heyeti Lozan'da ve doğuda bir Ermeni yurdu konusunda taviz vermeyecekti. Konferansa yalnız Boğazlar görüşmeleri için çağrılan devletlerden biri 'dır.

kapitülasyonlarMusulSovyet RusyaJaponya
24 TEMMUZ 1923 · SINIRLAR

Lozan Antlaşması'nda sınırlar ve adalar: haritayı kim çizdi?

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMisak-ı Millî nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?Bağlantılı konudan (Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Misak-ı Millî (Millî Ant), Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin 28 Ocak 1920'de gizli oturumda kabul ettiği, 17 Şubat 1920'de kamuoyuna duyurulan kararlardır. Türk yurdunun sınırlarını Mondros'un imzalandığı günkü duruma göre belirler, kapitülasyonları reddeder; Arap toprakları, Kars-Ardahan-Batum ve Batı Trakya için halk oylaması ister.

Misak-ı Millî

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lozan Antlaşması'na göre Türkiye'nin sınırları ve adalar nasıl belirlendi?

Kısa cevap: Lozan'a göre batı sınırı Meriç Nehri oldu ve Karaağaç savaş tazminatı karşılığında Türkiye'ye bırakıldı. Güney sınırı 1921 Ankara Antlaşması'ndaki gibi kabul edildi; Irak sınırı (Musul) çözülemedi ve İngiltere ile ikili görüşmeye bırakıldı. Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan Adaları Türkiye'de kaldı; On İki Ada İtalya'ya bırakıldı.

Lozan'da çizilen haritanın bir kısmı aslında çoktan çizilmişti; masada konuşulan, açık kalan uçlardı.

Hatırlarsan doğu sınırı Lozan'dan önce, Gümrü, Moskova ve Kars antlaşmalarıyla belirlenmişti. Bu yüzden Lozan'da doğu sınırı yeniden tartışılmadı. Konuşulanlar batı, güney ve Irak sınırlarıyla Ege adalarıydı.

Batı, güney, Irak

Lozan'da sınırlar ve adalar · kime ne kaldı?
BölgeLozan'daki sonuç
Doğu sınırıGümrü, Moskova ve Kars antlaşmalarıyla çizilmişti; tartışılmadı
Batı sınırı (Trakya)Meriç Nehri; Yunanistan savaş tazminatına karşılık Karaağaç ve çevresini (Bosnaköy dahil) bıraktı
Güney sınırı (Suriye)20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması'ndaki sınır aynen; Hatay sınırın dışında
Irak sınırıLozan'da çözülemeyen tek sınır: Musul, İngiltere ile ikili görüşmeye
Gökçeada, Bozcaada, Tavşan AdalarıTürkiye'de (Çanakkale Boğazı'nın güvenliği)
Midilli, Sakız, Sisam, NikaryaYunanistan'a; askerden arındırılacak
On İki Ada (Rodos dahil)İtalya'ya; Türkiye Trablusgarp'taki haklarından da vazgeçti
Mısır, Sudan, Kıbrıs5 Kasım 1914 durumuyla İngiltere'nin

Adalar: yakın olanlar ve uzak olanlar

Adalarda ölçüt yakınlıktı: Boğaz ağzındaki adalar Çanakkale'nin güvenliği için Türkiye'de kaldı, Anadolu kıyısına yakın büyük adalar ise Yunanistan'a bırakıldı ama askerden arındırıldı.

Lozan'ın Türkiye'ye bıraktığı Karaağaç, Gökçeada ve Bozcaada; Yunanistan'a bırakılan askersiz adalar; Lozan'da çözülmeyen Hatay ve Musul. Konumlar yaklaşık. Görsel: Sınav Defteri

Mısır, Sudan ve Kıbrıs'ın 5 Kasım 1914'teki durumuyla İngiltere'ye bırakılması, Osmanlı'nın I. Dünya Savaşı'na girdiği günden geriye dönük bir kaybın tescilidir.

Akılda kalsın: Lozan'ın sınır cetveli: Doğu → zaten çizilmişti, Batı → Meriç + Karaağaç, Güney → Ankara 1921, Irak → çözülemedi. Ada kuralı: Boğaz ağzı bizde, Anadolu'ya yakın dördü Yunan'da ama silahsız.
Sınavda

Nasıl sorulur“Lozan'da kesin olarak çözülemeyen sınır” → Irak sınırı (Musul).

TuzakDoğu sınırı Lozan'ın konusu değildi; Hatay ise Lozan'da değil, 1921'de dışarıda kaldı.

⇄Bilgi eşleştirme sınır → çözüm

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Lozan Antlaşması'na göre aşağıdaki adalardan hangisi Türkiye'ye bırakılmıştır?

✓ D. Gökçeada, Bozcaada ve Tavşan Adaları Türkiye'de kaldı. Midilli ve Sakız askersiz olmak şartıyla Yunanistan'a, Rodos On İki Ada ile İtalya'ya bırakıldı.
24 TEMMUZ 1923 · MADDELER

Lozan Antlaşması maddeleri: kapitülasyondan Boğazlar'a

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBelgrad Antlaşması'nın (1739) önemi nedir, kapitülasyonlar neden sürekli hâle getirildi?Bağlantılı konudan (Osmanlı gerileme dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

1739 Belgrad Antlaşması ile Osmanlı, Avusturya'dan Belgrad'ı geri aldı; antlaşma Fransa'nın aracılığıyla imzalandı. Bu aracılığın karşılığında 1740'ta Fransa'ya verilen kapitülasyonlar sürekli hâle getirildi. I. Mahmud döneminde Humbaracı Ahmed Paşa Humbaracı Ocağı'nı ıslah etti.

I. Mahmud ve Belgrad Antlaşması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lozan Antlaşması'nda kapitülasyonlar, borçlar, azınlıklar ve Boğazlar hakkında hangi kararlar alındı?

Kısa cevap: Lozan'da kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı; Osmanlı borçları ayrılan devletler arasında paylaştırıldı ve Türkiye payını taksitle ödemeyi kabul etti. Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı, Türk-Rum nüfus mübadelesi kararlaştırıldı, Rum Patrikhanesi dinî bir kurum olarak İstanbul'da kaldı. Boğazlar başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakıldı.

Sevr'de Türk topraklarını parçalayan maddeler vardı; Lozan'daki maddelerin çoğu ise o parçaları geri toplama hesabıdır.

Kapitülasyonlar: yüzyıllık zincir kırılıyor

Heyetin “asla taviz yok” dediği konu sonunda kazanıldı: kapitülasyonlar tümüyle kaldırıldı. Türkiye'deki yabancı şirketler artık Türk yasalarına göre yönetilecekti. Tek bir geçici ödün verildi: Türk adliyesi düzenlenirken beş yıl boyunca Avrupalı hukuk uzmanları danışman olarak çalışacaktı. Ekonomide de bir sınır kaldı: Türkiye, antlaşmaya ek ticaret sözleşmesi gereği gümrük tarifelerini 1929'a kadar serbestçe değiştiremeyecekti.

Borçlar ve tazminat

Osmanlı borçları, Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında topraklarının yüzölçümü oranında paylaştırıldı; en büyük pay Türkiye'ye düştü. Türkiye kendi payını düzenli taksitlerle ödemeyi kabul etti; ödemenin frank ya da lira ile yapılabileceğini de belirtti. Bu borcun son taksiti 1954'te ödendi. Osmanlı maliyesini denetleyen Duyun-u Umumiye İdaresi de Lozan'la hukuken, 1928 Paris Sözleşmesi'yle fiilen sona erdi. Türkiye'nin borcu üstlenmesi, Çarlık borçlarını tanımayan Sovyet Rusya'yı rahatsız etti; Moskova bunu kendisine emsal gösterilebilecek bir örnek olarak gördü. Savaş tazminatı konusunda ise Yunanistan, tazminat karşılığı Karaağaç ve Bosnaköy'ü Türkiye'ye bıraktı.

Azınlıklar, mübadele, Patrikhane

Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı ve diğer vatandaşlarla eşit haklara sahip olacaktı. Böylece Avrupa devletlerinin “azınlıkları koruma” bahanesiyle iç işlere karışmasının yolu kapandı; dönemin Türkçesinde bu dosyanın adı “Ekalliyetler (azınlıklar) meselesi”dir. İstanbul'daki Rumlar ve Batı Trakya'daki Türkler dışında, Türkiye'deki Rumlarla Yunanistan'daki Türklerin yer değiştirmesine (nüfus mübadelesi) karar verildi. Mübadele dışında tutulan bu yerleşik topluluklara “etabli” denir. Mübadele sözleşmesi, konferansın ilk döneminde, 30 Ocak 1923'te ayrı bir metin olarak imzalanmıştı.

Türkiye, Rum Patrikhanesi'nin yurt dışına çıkarılmasını istedi ama bunu kabul ettiremedi. Patrikhane İstanbul'da kaldı; ancak siyasi işlere karışmayacak, “ekümenik” (evrensel) bir iddiada bulunmayacak, yalnız Türkiye'deki Ortodoksların dinî kurumu olacaktı. Yabancı okullar ise bir iç mesele sayıldı: Türk kanunlarına uymak şartıyla eğitime devam edebileceklerdi.

Boğazlar: egemenlikte bir gedik

Boğazlar Türkiye'de kaldı ama tam Türk egemenliğine bırakılmadı. Geçişleri, başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon yönetecekti; Boğazların iki yakasında da 15'er kilometrelik bir alan askerden arındırılacaktı. Bu düzen, Türkiye'nin kendi topraklarında tam söz sahibi olmasını kısıtlıyordu; çözümü yıllar sonraya kalacaktı.

İstanbul'un boşaltılması

Mudanya'dan beri İstanbul'da bekleyen İtilaf askerlerinin ne zaman gideceği de Lozan'da karara bağlandı. Antlaşmaya ekli bir protokole göre işgal kuvvetleri, antlaşmanın TBMM tarafından onaylanmasından sonra altı hafta içinde şehri boşaltacaktı. TBMM antlaşmayı 23 Ağustos 1923'te onayladı; son İtilaf birlikleri 2 Ekim 1923'te ayrıldı ve Şükrü Naili Paşa komutasındaki Türk birlikleri 6 Ekim 1923'te İstanbul'a girdi. Böylece Mondros'la başlayan işgal, beş yıl sonra kapanmış oldu.

Lozan'da tam kazanılanlar

  • Kapitülasyonlar kaldırıldı.
  • Azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı.
  • Ermeni yurdu gündemden düştü.

Lozan'da yarım kalanlar

  • Boğazlar: uluslararası komisyon, askersiz bölge.
  • Patrikhane İstanbul'da kaldı.
  • Gümrükte 1929'a kadar serbestlik yok.
Sevr'den Lozan'a: aynı dosya, iki sonuç
DosyaSevr (1920)Lozan (1923)
KapitülasyonlarSürdürüldü, bütün İtilaf devletlerine genişletildiTamamen kaldırıldı
Borçlar, maliyeMaliye İtilaf denetimine bırakıldıBorçlar ayrılan devletlerle paylaştırıldı, Türkiye payını taksitle ödedi
AzınlıklarGeniş ayrıcalıklar; doğuda Ermeni devleti öngörüldüTürk vatandaşı, eşit haklı; Ermeni yurdu gündemden düştü
Batı sınırıDoğu Trakya Yunanistan'a, İzmir Yunan yönetimineMeriç Nehri; Karaağaç Türkiye'ye
Boğazlarİtilaf denetiminde uluslararası komisyonBaşkanı Türk olan uluslararası komisyon, kıyılar askersiz (yarım kalan dosya)
Akılda kalsın: Lozan'ın maddeleri “kim kazandı?” diye okunur: kapitülasyon ve azınlık → tam bizim; Boğazlar ve Patrikhane → yarım; borç → paylaşıldı, 1954'te bitti.
Sınavda

Nasıl sorulur“Lozan'da Türkiye'nin egemenlik haklarını kısıtlayan düzenleme” sorulur: Boğazlar'ın uluslararası komisyona bırakılması.

Tuzak“kapitülasyonların bir kısmının sürmesi” şıkkı yanlıştır; kapitülasyonlar tamamen kalktı.

Sınavda işaretleDüyun-u Umumiye sorulursa Lozan'la hukuken kaldırıldığını, 1928 Paris anlaşmasıyla fiilen sona erdiğini işaretle.

▭Boşluk doldurma

Lozan'da tümüyle kaldırıldı. Türkiye'nin yurt dışına çıkarılmasını istediği ama başaramadığı kurum Rum 'dir.

kapitülasyonlarDüyun-u UmumiyePatrikhanesiMeclisi

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Lozan Antlaşması'nın aşağıdaki kararlarından hangisi Türkiye'nin kendi toprakları üzerindeki egemenliğini kısıtlamaktadır?

✓ A. Boğazlar'da geçişi uluslararası komisyonun yönetmesi ve kıyıların askersizleştirilmesi egemenliği sınırladı. B ve D yabancı şirket ve okulları Türk yasalarına bağlar; C azınlıkları Türk vatandaşı sayar. Üçü de kısıtlama değil, egemenliği güçlendiren kararlardır.
1923 · SONUÇ VE KARŞILAŞTIRMA

Lozan'ın önemi: Sevr'in yırtıldığı, Misak-ı Millî'nin büyük ölçüde tuttuğu masa

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSevr Antlaşması nedir, maddeleri nelerdir ve neden geçersizdir?Bağlantılı konudan (Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sevr Antlaşması, İtilaf devletleriyle Osmanlı Devleti arasında 10 Ağustos 1920'de imzalanan barış antlaşmasıdır. Anadolu'yu paylaştıran şartlarını Osmanlı Mebusan Meclisi onaylamadığı için hukuken yürürlüğe girmedi; TBMM antlaşmayı tanımadı ve imzalayanları vatan haini ilan etti.

Sevr Antlaşması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lozan Antlaşması'nın önemi nedir, Misak-ı Millî'den hangi tavizler verildi?

Kısa cevap: Lozan Antlaşması ile yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı, Sevr geçersiz hâle geldi ve Misak-ı Millî büyük ölçüde gerçekleşti. Misak-ı Millî'den taviz verilen ya da çözülemeyen konular Musul (Irak sınırı), Hatay, Batı Trakya, Ege adaları ve Boğazlar'ın tam egemenliğidir. Antlaşma bugün de yürürlüktedir.

Sevr'i masaya koyan devletler, üç yıl sonra aynı masada çok farklı bir Türkiye ile karşılaştı.

Lozan, I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkmış bir ülkenin, kendisine dayatılan barışı silahla yırtıp yerine kendi şartlarını koyduğu barıştır. Yeni Türk devletinin bağımsızlığı bütün dünyaca tanındı; Türkiye açısından I. Dünya Savaşı ancak şimdi gerçekten bitti. Antlaşma, o dönemin barış antlaşmaları arasında en uzun ömürlü olanıdır ve bugün hâlâ yürürlüktedir.

Sevr'in dayattıkları ile Lozan'da elde edilenler yan yana: fark, Kurtuluş Savaşı'nın bilançosudur.Görsel: Sınav Defteri

Misak-ı Millî ne kadar tuttu?

Hatırlarsan Misak-ı Millî, 1920'de Türk vatanının sınırlarını kâğıda dökmüştü. Lozan'da bu hedef büyük ölçüde gerçekleşti, ama tamamı değil. Sınavın en sevdiği ayrım buradadır: hangi konudan taviz verildi, hangisi sonraya kaldı?

  • Musul (Irak sınırı): Lozan'da çözülemedi; sonraki yıllarda İngiltere ile yapılan görüşmelerde Türkiye aleyhine sonuçlandı (1926).
  • Hatay: 1921 Ankara Antlaşması'yla sınır dışında kalmıştı; Lozan bunu değiştirmedi, Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı.
  • Batı Trakya: Yunanistan'da kaldı.
  • Ege adaları: On İki Ada ve Anadolu'ya yakın büyük adalar Türkiye'nin dışında kaldı.
  • Boğazlar: Tam egemenlik sağlanamadı; 1936'da Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türk egemenliğine geçti.
  • Nüfus mübadelesi: Lozan'da karara bağlandı, ama uygulamadaki anlaşmazlıklar yıllarca sürdü.
Akılda kalsın: Lozan'dan sonraya kalan dosyalar yıllarıyla tek satır: Musul 1926 → Montrö 1936 → Hatay 1939. Üçü de “Lozan'da tam çözülemedi” sorusunun cevabıdır.
Sınavda

Nasıl sorulur“Lozan'da Misak-ı Millî'den taviz verildiğinin kanıtı” ya da “Lozan'da çözülemeyen sorun” sorulur. Doğru cevaplar: Musul, Boğazlar, Hatay, Batı Trakya, adalar.

TuzakTuzak şıklar: kapitülasyonlar ve Ermeni yurdu; bu ikisinde hiç taviz verilmedi.

Barış imzalandı, bağımsızlık tanındı. Ama yeni devletin hâlâ bir adı, bir başkenti ve bir yönetim biçimi resmen konmamıştı; sıradaki sayfa o adımın, Cumhuriyet'in hikâyesidir.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Aşağıdakilerden hangisi Lozan Antlaşması'nda Misak-ı Millî'den taviz verildiğini ya da bir sorunun çözülemediğini gösteren konulardan biri değildir?

✓ D. Kapitülasyonlar Lozan'da tamamen kaldırıldı; heyetin hiç taviz vermediği konulardandır. Musul, Boğazlar ve Batı Trakya ise taviz ya da çözülemeyen sorun örnekleridir.

↕Kronolojik sıralama Lozan'dan sonra kalan dosyalar

  1. Montrö Sözleşmesi ile Boğazlar Türk egemenliğine geçti
  2. Lozan Barış Antlaşması imzalandı
  3. Hatay Türkiye'ye katıldı
  4. Musul meselesi İngiltere ile antlaşmayla kapandı

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki ayaklanmalardan hangisi azınlıklar tarafından çıkarılmıştır?

✓ B. Pontus Rumları Karadeniz'de bir Rum devleti kurmak için ayaklandı. A Delibaş Mehmet, C Demirci Mehmet Efe ve D Çapanoğulları ayaklanmalarını Türkler çıkarmıştır; bunlar TBMM'ye karşı ayaklanmalardır, azınlık ayaklanması değildir.Kaynak: Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr · Ayaklanmalar: nedenleri ve türleri

?Soru 2

Gediz Muharebesi'nin kaybedilmesinin Millî Mücadele'ye etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Gediz, büyük bir orduya karşı Kuvayı Milliye ile başarı kazanılamayacağını gösterdi; düzenli orduya geçiş hızlandı. A Doğu Cephesi Gümrü'yle kapandı, Gediz'le ilgisi yoktur; B Bilecik'te uzlaşma sağlanmadı; D Kuvayı Milliye çoğaltılmadı, düzenli orduya katıldı.Kaynak: Doğu, Güney ve Batı cepheleri · Batı Cephesi ve Gediz Muharebesi

?Soru 3

Millî Mücadele'de Şerife Bacı gibi kadınların İnebolu'dan cepheye kağnılarla cephane taşıması, aşağıdakilerden hangisini en açık biçimde gösterir?

✓ C. Cephe gerisinde ikmali taşıyan kadınlar, savaşın yalnız ordunun değil bütün milletin işi olduğunu gösterir. D Kadınların siyasal hakları Cumhuriyet döneminde (1930–1934) tanındı; A cephane taşımak düzenli ordunun kuruluş zamanıyla ilgili değildir; B İtilaf Devletleri TBMM'yi resmen tanımamıştı.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Kadın kahramanlar

?Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi Sakarya Meydan Muharebesi'nin sonuçlarından biri değildir?

✓ B. Başkomutanlık Kanunu 5 Ağustos 1921'de, yani Sakarya'dan önce, Kütahya-Eskişehir yenilgisi üzerine çıkarıldı. A, C ve D Sakarya'nın gerçek sonuçlarıdır: Mustafa Kemal'e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verildi, ordu taarruza geçme imkânı buldu, Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Sakarya Meydan Muharebesi

?Soru 5

Misak-ı Millî'de aşağıdaki yerlerden hangisinin geleceğinin halk oylamasıyla belirlenmesi öngörülmemiştir?

✓ D. İzmir, Mondros günü işgal edilmemiş Türk yurdunun parçasıdır; bölünmez bütün içindedir, oylamaya konu olmaz. A Batı Trakya'nın, B Kars-Ardahan-Batum'un ve C Arap çoğunluklu toprakların geleceği ise Misak-ı Millî'de halk oylamasına bırakılmıştır.Kaynak: Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr · Misak-ı Millî

?Soru 6

Moskova Antlaşması'nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi, Misak-ı Millî ilkelerinden ilk kez taviz verildiğini gösterir?

✓ A. Misak-ı Millî'de halk oylamasına bırakılan Batum, Moskova Antlaşması'yla Gürcistan'a verildi; bu ilk tavizdir. B, C ve D Türkiye lehine hükümlerdir: Çarlık antlaşmaları geçersiz sayıldı, Sovyetler kapitülasyonların kaldırılmasını kabul etti, Boğazların statüsü Karadeniz devletlerine bırakıldı; hiçbiri taviz değildir.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Moskova Antlaşması

?Soru 7

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ D. Teşkilat-ı Esasiye'de yargıya ve kamu özgürlüklerine ilişkin madde yoktur; bu konularda aykırı olmayan Kanun-ı Esasi hükümleri geçerliydi. A doğrudur: egemenlik kayıtsız şartsız millete verildi; B doğrudur: yasama ve yürütme TBMM'de toplandı; C doğrudur: savaş içinde hazırlanmış kısa bir çerçeve anayasadır.Kaynak: Doğu, Güney ve Batı cepheleri · 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

?Soru 8

İtilaf devletlerinin Londra Konferansı'na TBMM Hükümeti'ni de davet etmesi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

✓ A. Bir hükümeti barış masasına çağırmak onu muhatap kabul etmektir; İtilaf devletleri TBMM'yi böylece dolaylı olarak tanıdı. B TBMM'nin çağrılması Sevr'in aynen uygulanamayacağını gösterir; C İstanbul Hükümeti ayrıca davet edildi, TBMM'ye katılmadı; D saltanat Mudanya'dan sonra, 1922'de kaldırıldı.Kaynak: Doğu, Güney ve Batı cepheleri · Londra Konferansı

?Soru 9

Sevr Antlaşması'nın hukuken geçerlilik kazanmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Mebusan Meclisi kapatılmış olduğu için antlaşma onaylanamadı. B Saltanat Şurası ise imzalanmasına karar vermişti; A padişah antlaşmanın imzalanmasını engellemedi; C İtilaf Devletleri çekilmedi, antlaşmayı onlar dayattı.Kaynak: Misak-ı Millî, TBMM ve Sevr · Sevr Antlaşması

?Soru 10

1921 Ankara Antlaşması'nın aşağıdaki sonuçlarından hangisi, İtilaf devletleri arasındaki birliğin bozulduğunu en açık biçimde gösterir?

✓ C. Sevr'i imzalayan Fransa'nın TBMM'yi tanıması, İtilaf cephesinin ilk kez bölündüğünü gösterir. A esir değişimi her barışta görülen insani bir maddedir; B Caber Kalesi'nin Türk toprağı sayılması sınırla ilgilidir; D Hatay'daki özel yönetim bölgesel bir düzenlemedir; bunlar İtilaf'ın bölündüğünü göstermez.Kaynak: Moskova'dan Sakarya'ya · Ankara Antlaşması (Fransa)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kurtuluş Savaşı soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →