SSCB neden dağıldı? Gorbaçov'un reformları ve beklenmeyen sonuçları
MEB 12. sınıf · Küreselleşen Dünya · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaSoğuk Savaş nasıl sona erdi, Berlin Duvarı ne zaman yıkıldı?Bağlantılı konudan (Yumuşama dönemi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
1985'te SSCB'nin başına geçen Mihail Gorbaçov, açıklık (glasnost) ve yeniden yapılanma (perestroyka) politikalarıyla reform başlattı ve 1987'de ABD ile orta menzilli nükleer füzeleri kaldıran INF Antlaşması'nı imzaladı. 1989'da Doğu Avrupa'da komünist yönetimler birer birer çöktü; 9 Kasım 1989'da Berlin Duvarı yıkıldı ve Almanya 3 Ekim 1990'da birleşti. SSCB'nin 1991'de dağılmasıyla Soğuk Savaş sona erdi.
Gorbaçov, Berlin Duvarı'nın yıkılışı ve Soğuk Savaş'ın sonu
✎Konu anlatımı
SSCB neden dağıldı, glasnost ve perestroykanın amacı neydi?
Kısa cevap: SSCB; ekonomisinin silahlanma yarışını kaldıramaz hâle gelmesi, Afganistan yenilgisi ve birlik cumhuriyetlerindeki millî uyanış yüzünden dağıldı. 1985'te başa geçen Gorbaçov'un glasnost (açıklık) ve perestroyka (yeniden yapılanma) politikaları sistemi kurtarmak için başlatıldı, ama açılan özgürlük ortamında cumhuriyetlerin bağımsızlık istekleri hızla büyüdü.Gorbaçov SSCB'yi kurtarmak için bir pencere açtı; içeri giren rüzgâr evin çatısını uçurdu.
Hatırlarsan Yumuşama dönemi sayfasının son durağında Gorbaçov'un iki kelimesini öğrenmiştik: glasnost (açıklık) ve perestroyka (yeniden yapılanma). O sayfada bu reformların Soğuk Savaş'ı nasıl bitirdiğini gördük. Burada aynı reformlara içeriden, SSCB'nin kendi penceresinden bakacağız: neden gerekliydi, ne amaçlıyordu ve neden amacının tam tersine, birliğin dağılmasıyla sonuçlandı?
Ayakta duramayan bir dev
1980'lerin ortasında Sovyet sistemi tıkanmıştı. Devletin bütün planlamayı elinde tuttuğu ekonomi, Batı'nın teknolojisi karşısında geri kalmıştı; sanayi eskiyor, mağaza rafları boşalıyordu. Buna rağmen kaynakların büyük bölümü nükleer silahlara ve orduya gidiyordu. Afganistan'da on yıla yaklaşan savaş da hem bütçeyi hem orduya duyulan güveni tüketti. Kısacası SSCB, süper güç olarak kalmak istiyordu, ama bu yarışı mevcut düzeniyle sürdüremiyordu.
Reformların amacı
Mart 1985'te Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin başına geçen Mihail Gorbaçov, sistemi yıkmak değil, onu yaşatmak istiyordu. Reformlarının üç hedefi vardı: komünist yönetimin tepki çeken baskıcılığını demokratik uygulamalarla yumuşatmak, ekonomide köklü değişikliklerle ülkeyi yeniden canlandırmak ve Sosyalist Blok'taki huzursuzluğu yatıştırmak. Hesap şuydu: daha özgür ve daha verimli bir SSCB, ABD ile yeniden eşit şartlarda rekabet edebilecekti. 1986'daki Çernobil nükleer kazasının önce gizlenmeye çalışılması, açıklık politikasının neden gerekli olduğunu herkese gösterdi.
Açılan pencereden giren rüzgâr
Sonuç beklenenden çok farklı oldu. Glasnost sayesinde halk, yıllarca konuşulamayan baskıları, sürgünleri ve yolsuzlukları açıkça tartışmaya başladı. Perestroyka ise eski düzeni bozdu ama yerine işleyen yeni bir düzen kuramadı; kıtlık ve fiyat artışları hoşnutsuzluğu büyüttü. Ekonomik zorlukla birleşen özgürlük ortamı, SSCB'yi oluşturan on beş birlik cumhuriyetinde bastırılmış millî duyguları uyandırdı. Ayrıca Afganistan'dan çekilme ve nükleer silahları azaltma kararları, “süper güç SSCB” imajını zedeledi.
İlk kıvılcımlar erkenden çaktı. Aralık 1986'da Kazak Komünist Partisi'nin başına bir Kazak yerine Moskova'dan bir Rusun getirilmesi Alma-Ata'da gösterilere yol açtı. Ocak 1990'da Sovyet ordusu Bakü'ye girdi ve pek çok sivil hayatını kaybetti; Azerbaycan'da bu olay “20 Ocak” adıyla anılır. Baltık kıyısındaki Litvanya ise 11 Mart 1990'da bağımsızlığını ilan eden ilk birlik cumhuriyeti oldu; Estonya ve Letonya da aynı yolu izledi. 1940'ta zorla SSCB'ye katılan bu üç ülke, kopuşun öncüsüydü.
Nasıl sorulurSSCB'nin dağılmasını hazırlayan etkenler sorulur: ekonomik tıkanma, silahlanmanın yükü, Afganistan yenilgisi, millî hareketler.
TuzakGorbaçov'un reformlarının amacını “SSCB'yi dağıtmak” ya da “komünizmi kaldırmak” diye veren şıktır: amaç sistemi reformla yaşatmaktı.
⇄Bilgi eşleştirme kavram → anlam
?Soru çöz
Gorbaçov'un 1985'ten sonra başlattığı reformlarla aşağıdakilerden hangisi amaçlanmamıştır?