Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı: 19 Mayıs 1919 ve Samsun raporu
MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKuvayı Milliye nedir, özellikleri, faydaları ve sakıncaları nelerdir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Kuvayı Milliye (millî kuvvetler), Mondros'tan sonra işgallere karşı halkın kendi kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. İşgallere karşı ilk silahlı direniş Hatay'ın Dörtyol ilçesinde (Aralık 1918), batıdaki ilk direniş Ayvalık'ta Ali (Çetinkaya) Bey'in birliğiyle başladı. TBMM'nin 8 Kasım 1920'deki düzenli ordu kararından sonra bu birlikler düzenli orduya katıldı.
✎Konu anlatımı
Mustafa Kemal Samsun'a neden ve hangi görevle çıktı?
Kısa cevap: Mustafa Kemal, İstanbul Hükûmeti tarafından 9. Ordu Müfettişi olarak bölgede asayişi sağlamakla görevlendirildi ve 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Bu tarih Millî Mücadele'nin fiilen başladığı gün kabul edilir; 22 Mayıs'ta İstanbul'a gönderdiği Samsun raporunda çatışmaların sebebinin Rum çeteleri olduğunu ve İzmir'in işgalinin haksızlığını bildirdi.İstanbul Hükûmeti Mustafa Kemal'i Anadolu'ya düzeni sağlasın diye gönderdi. O ise yanında bir milletin düzenini baştan kuracak bir plan götürüyordu.
Hatırlarsan Mondros'tan sonra Doğu Karadeniz'de Pontus Rum çeteleri Türk köylerine saldırıyor, Türkler de kendilerini savunmak için silahlanıyordu. İngilizler bu karışıklığı bahane etti: çatışmalar durmazsa bölgeyi işgal edebileceklerini bildirdiler. İstanbul Hükûmeti asayişi sağlamak için bölgeye geniş yetkili bir komutan göndermeye karar verdi ve bu görevi Mustafa Kemal'e verdi.
İstanbul'da sonuç alınamayan altı ay
Mustafa Kemal 13 Kasım 1918'de İstanbul'a döndüğünde ilk önce kurtuluşu İstanbul'da, hükûmet içinde aradı. Ahmet İzzet Paşa'nın yeniden kabine kurmasını, kendisinin de bu kabinede Harbiye Nazırı olmasını istedi; amacı ordunun dağıtılmasını ve silahların teslimini engelleyebilecek bir makama gelmekti. Bu girişim sonuç vermedi. İşgal donanmasının gölgesindeki başkentte bir şey yapılamayacağını gören Mustafa Kemal'in gözü Anadolu'ya çevrildi.
Bir görev, iki amaç
Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi unvanıyla yola çıktı. Bu unvan ona yalnız askerlere değil, bölgedeki sivil yöneticilere de emir verebilme yetkisi tanıyordu. Kâğıt üstündeki görev asayişti; asıl niyet ise bu yetkiyi kullanarak Anadolu'da millî bir direnişi örgütlemekti. Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan ayrıldı ve 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak bastı.
Müfettişliğin talimatnamesindeki resmî görevler bugün okununca ironik görünür:
| Talimatnamedeki görev | Mustafa Kemal'in yaptığı |
|---|---|
| Bölgede asayişi sağlamak, bozulma nedenini saptamak | Asayişsizliğin kaynağını Rum çetelerinde gösterdi; millî direnişi örgütledi |
| Ortada kalmış silah ve cephaneyi toplatmak | Silahları millete bıraktı |
| Halkı silahlandıran cemiyetleri kapatmak | Cemiyetleri birleştirdi |
Yani İstanbul ondan millî direnişin araçlarını toplamasını istiyordu; Mustafa Kemal aynı yetkiyi tam tersi yönde kullanacaktı.
Samsun raporu: İstanbul'a ilk mesaj
Mustafa Kemal birkaç gün bölgeyi inceledi ve 22 Mayıs 1919'da İstanbul'a bir rapor gönderdi. Raporda olayların sebebini tersinden okudu: çatışmaların kaynağı Türkler değil, silahlanıp Türk köylerini basan Rumlardı; Türkler yalnızca kendilerini savunuyordu. Asayişin yolu, Rumların bölgedeki amaçlarından vazgeçmesinden geçiyordu. Raporun son vurgusu ise bölgenin çok dışındaydı: İzmir'in işgali haksızdı. Yani daha ilk raporda, “bölgesel asayiş” görevinin millî bir meseleye dönüştüğü görülür.
Hatırlarsan Mondros sonrası sayfasında İzmir'in 15 Mayıs 1919'da işgal edildiğini görmüştük. Mustafa Kemal dört gün sonra Samsun'dadır ve ilk raporu tam da bu işgale itiraz eder.
Nasıl sorulur“Millî Mücadele'nin fiilen başladığı tarih” sorulur; cevap 19 Mayıs 1919.
TuzakMustafa Kemal'i Anadolu'ya İngilizlerin ya da kendi isteğiyle gittiği söylenir; onu İstanbul Hükûmeti, asayişi sağlamak için resmî görevle göndermiştir.
?Soru çöz
İstanbul Hükûmeti'nin Mustafa Kemal'i 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a göndermesinin resmî gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?
▭Boşluk doldurma
Mustafa Kemal Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı; 22 Mayıs'ta gönderdiği raporda işgalinin haksız olduğunu belirtti.