Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi: Samsun'dan Sivas'a

19 Mayıs'ta Samsun'a çıkıştan genelgelere, Erzurum ve Sivas kongrelerinden Temsil Heyeti'nin Ankara'ya gelişine kadar 1919'u yaşandığı sırayla anlatıyoruz. Kongreleri karşılaştır, “ilk”leri ayırt et, önemli bilgiyi tek dokunuşla defterine ekle.

8 durak1919
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
225 sorubu konuda çözebileceğin
19 – 22 MAYIS 1919 · SAMSUN

Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı: 19 Mayıs 1919 ve Samsun raporu

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKuvayı Milliye nedir, özellikleri, faydaları ve sakıncaları nelerdir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kuvayı Milliye (millî kuvvetler), Mondros'tan sonra işgallere karşı halkın kendi kurduğu gönüllü, bölgesel ve düzensiz silahlı birliklerdir. İşgallere karşı ilk silahlı direniş Hatay'ın Dörtyol ilçesinde (Aralık 1918), batıdaki ilk direniş Ayvalık'ta Ali (Çetinkaya) Bey'in birliğiyle başladı. TBMM'nin 8 Kasım 1920'deki düzenli ordu kararından sonra bu birlikler düzenli orduya katıldı.

Kuvayı Milliye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mustafa Kemal Samsun'a neden ve hangi görevle çıktı?

Kısa cevap: Mustafa Kemal, İstanbul Hükûmeti tarafından 9. Ordu Müfettişi olarak bölgede asayişi sağlamakla görevlendirildi ve 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Bu tarih Millî Mücadele'nin fiilen başladığı gün kabul edilir; 22 Mayıs'ta İstanbul'a gönderdiği Samsun raporunda çatışmaların sebebinin Rum çeteleri olduğunu ve İzmir'in işgalinin haksızlığını bildirdi.

İstanbul Hükûmeti Mustafa Kemal'i Anadolu'ya düzeni sağlasın diye gönderdi. O ise yanında bir milletin düzenini baştan kuracak bir plan götürüyordu.

Hatırlarsan Mondros'tan sonra Doğu Karadeniz'de Pontus Rum çeteleri Türk köylerine saldırıyor, Türkler de kendilerini savunmak için silahlanıyordu. İngilizler bu karışıklığı bahane etti: çatışmalar durmazsa bölgeyi işgal edebileceklerini bildirdiler. İstanbul Hükûmeti asayişi sağlamak için bölgeye geniş yetkili bir komutan göndermeye karar verdi ve bu görevi Mustafa Kemal'e verdi.

İstanbul'da sonuç alınamayan altı ay

Mustafa Kemal 13 Kasım 1918'de İstanbul'a döndüğünde ilk önce kurtuluşu İstanbul'da, hükûmet içinde aradı. Ahmet İzzet Paşa'nın yeniden kabine kurmasını, kendisinin de bu kabinede Harbiye Nazırı olmasını istedi; amacı ordunun dağıtılmasını ve silahların teslimini engelleyebilecek bir makama gelmekti. Bu girişim sonuç vermedi. İşgal donanmasının gölgesindeki başkentte bir şey yapılamayacağını gören Mustafa Kemal'in gözü Anadolu'ya çevrildi.

Bir görev, iki amaç

Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi unvanıyla yola çıktı. Bu unvan ona yalnız askerlere değil, bölgedeki sivil yöneticilere de emir verebilme yetkisi tanıyordu. Kâğıt üstündeki görev asayişti; asıl niyet ise bu yetkiyi kullanarak Anadolu'da millî bir direnişi örgütlemekti. Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan ayrıldı ve 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak bastı.

Müfettişliğin talimatnamesindeki resmî görevler bugün okununca ironik görünür:

9. Ordu Müfettişliği · kâğıttaki görev ve yapılan
Talimatnamedeki görevMustafa Kemal'in yaptığı
Bölgede asayişi sağlamak, bozulma nedenini saptamakAsayişsizliğin kaynağını Rum çetelerinde gösterdi; millî direnişi örgütledi
Ortada kalmış silah ve cephaneyi toplatmakSilahları millete bıraktı
Halkı silahlandıran cemiyetleri kapatmakCemiyetleri birleştirdi

Yani İstanbul ondan millî direnişin araçlarını toplamasını istiyordu; Mustafa Kemal aynı yetkiyi tam tersi yönde kullanacaktı.

Samsun raporu: İstanbul'a ilk mesaj

Mustafa Kemal birkaç gün bölgeyi inceledi ve 22 Mayıs 1919'da İstanbul'a bir rapor gönderdi. Raporda olayların sebebini tersinden okudu: çatışmaların kaynağı Türkler değil, silahlanıp Türk köylerini basan Rumlardı; Türkler yalnızca kendilerini savunuyordu. Asayişin yolu, Rumların bölgedeki amaçlarından vazgeçmesinden geçiyordu. Raporun son vurgusu ise bölgenin çok dışındaydı: İzmir'in işgali haksızdı. Yani daha ilk raporda, “bölgesel asayiş” görevinin millî bir meseleye dönüştüğü görülür.

Hatırlarsan Mondros sonrası sayfasında İzmir'in 15 Mayıs 1919'da işgal edildiğini görmüştük. Mustafa Kemal dört gün sonra Samsun'dadır ve ilk raporu tam da bu işgale itiraz eder.

Akılda kalsın: 19 Mayıs = fiilî başlangıç. Görev kâğıtta “asayiş”, gerçekte “millî direniş”. Samsun raporunun üç cümlesi: suçlu Rum çeteleri, Türkler savunmada, İzmir'in işgali haksız.
Sınavda

Nasıl sorulur“Millî Mücadele'nin fiilen başladığı tarih” sorulur; cevap 19 Mayıs 1919.

TuzakMustafa Kemal'i Anadolu'ya İngilizlerin ya da kendi isteğiyle gittiği söylenir; onu İstanbul Hükûmeti, asayişi sağlamak için resmî görevle göndermiştir.

?Soru çöz

İstanbul Hükûmeti'nin Mustafa Kemal'i 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a göndermesinin resmî gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Resmî görev asayişti; İngilizler çatışmalar sürerse bölgeyi işgal edebileceklerini bildirmişti. B, C ve D Mustafa Kemal'in asıl ama gizli amacına yakındır; İstanbul Hükûmeti ona direniş örgütleme, ordu kurma ya da kongre toplama görevi vermedi.

▭Boşluk doldurma

Mustafa Kemal Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı; 22 Mayıs'ta gönderdiği raporda işgalinin haksız olduğunu belirtti.

9. Ordu3. KolorduİzmirTrabzon
28 – 29 MAYIS 1919 · HAVZA

Havza Genelgesi: meydanlar ilk kez konuşuyor

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros'tan sonra kurulan zararlı cemiyetler hangileridir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Zararlı cemiyetler iki gruptur: azınlıkların kurduğu Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Pontus Rum Cemiyeti, Taşnak, Hınçak, Alyans İsrailit ve Makabi; Türklerin kurduğu ama millî varlığa zarar veren İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri, Kürt Teali, Teali-i İslam, Sulh ve Selamet-i Osmaniye gibi cemiyetler ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası.

Zararlı cemiyetler ve manda

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Havza Genelgesi nedir, maddeleri ve önemi nelerdir?

Kısa cevap: Havza Genelgesi, Mustafa Kemal'in 28–29 Mayıs 1919'da Havza'dan yayımladığı genelgedir. İzmir'in işgali başta olmak üzere işgallerin mitinglerle protesto edilmesini, İstanbul Hükûmeti'ne ve İtilaf Devletleri'ne protesto telgrafları çekilmesini ve mitinglerde azınlıklara zarar verilmemesini istedi; amacı millî bilinci uyandırmaktı.

Bir milleti savaşa hazırlamadan önce, ona hâlâ bir millet olduğunu hatırlatmak gerekir. Havza'da yapılan tam olarak buydu.

Mustafa Kemal Samsun'da uzun kalmadı; işgal kuvvetlerinin gözü önündeki kıyıdan içeriye, Havza'ya geçti. Burada yurdun dört bir yanındaki askerî ve sivil yöneticilere bir genelge gönderdi. Genelge silah değil ses istiyordu: halk meydanlarda toplanacak, işgallere karşı tepkisini açıkça gösterecekti.

Genelge ne istedi?

Havza Genelgesi · istek → hesap
Genelge ne istedi?Neden?
Başta İzmir'in işgali olmak üzere işgaller mitinglerle protesto edilecekHalkı millî bilince ulaştırmak, tepkiyi görünür kılmak
İstanbul Hükûmeti'ne ve İtilaf Devletleri'ne protesto telgrafları çekilecekTepkiyi İstanbul'a ve dünyaya duyurmak
Mitinglerde azınlıklara zarar verilmeyecekİtilaf'ın “Hristiyan azınlıkların güvenliği” bahanesini elinden almak

Son madde küçük bir ayrıntı gibi görünür ama hesaplı bir adımdır: tepki hem güçlü hem de işgale gerekçe vermeyecek kadar kontrollü olacaktı.

İlk sonuç: geri çağrılma

Anadolu'daki mitingler İngilizleri tedirgin etti. İngilizlerin isteğiyle İstanbul Hükûmeti Mustafa Kemal'i İstanbul'a geri çağırdı. O ise dönmedi ve yoluna devam etti. Bu, İstanbul'la arasındaki çizginin ilk kez belirginleştiği andı; asıl kopuş birkaç hafta sonra, Amasya'da gelecekti.

Akılda kalsın: Havza'nın yöntemi miting + telgraf, hedefi millî bilinç, şartı azınlığa dokunma. Henüz kongre, ordu ya da hükûmet sözü yok.
Sınavda

Nasıl sorulur“Halkı millî bilince ulaştırmaya yönelik ilk adım” ya da “işgallere karşı protesto yöntemi” sorulur; cevap Havza Genelgesi.

TuzakUlusal egemenlik vurgusu Havza'ya yazılır; o ilk kez Amasya Genelgesi'nde geçer.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Havza Genelgesi yayımlandı
  2. Mustafa Kemal Samsun'a çıktı
  3. İngilizlerin isteğiyle İstanbul'a geri çağrıldı
  4. Samsun raporu İstanbul'a gönderildi

?Soru çöz

Havza Genelgesi'nde mitinglerde azınlıklara zarar verilmemesinin istenmesi, aşağıdakilerden hangisini amaçlar?

✓ B. İtilaf işgalleri “azınlıkların güvenliği” bahanesine dayandırıyordu; bu madde o bahaneyi ortadan kaldırır. A azınlıkları mücadeleye katmak hedeflenmedi; C İstanbul Hükûmeti mitinglere karşıydı, desteği aranmadı; D kongreler Amasya Genelgesi ve sonrasının konusudur, Havza'nın değil.
21 – 22 HAZİRAN 1919 · AMASYA

Amasya Genelgesi: Kurtuluş Savaşı'nın ihtilal beyannamesi

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMillî cemiyetler (yararlı cemiyetler) hangileridir, ortak özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yararlı (millî) cemiyetler, işgal tehlikesi altındaki bölgelerin haklarını savunmak için kurulan Müdafaa-i Hukuk cemiyetleridir: Trakya-Paşaeli, İzmir Müdafaa-i Hukuk, İzmir Redd-i İlhak, Kilikyalılar, Doğu Anadolu (Vilayat-ı Şarkiye) Müdafaa-i Hukuk ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk bunların başlıcalarıdır. Ortak özellikleri bölgesel olmaları, işgallere karşı kurulmaları ve başlangıçta sivil ve siyasi yollarla çalışmalarıdır.

Yararlı (millî) cemiyetler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Amasya Genelgesi'nin maddeleri ve önemi nelerdir?

Kısa cevap: Amasya Genelgesi 21–22 Haziran 1919'da Mustafa Kemal, Rauf (Orbay), Ali Fuat (Cebesoy) ve Refet (Bele) tarafından imzalandı; Kâzım Karabekir ile Cemal Paşa telgrafla katıldı. Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesini, amacını ve yöntemini ilk kez açıklayan bu belgede “milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” denerek üstü kapalı biçimde millî egemenlikten ilk kez söz edildi.

Havza'da halk meydanlara çağrılmıştı. Amasya'da ise ilk kez “ne yapacağız ve neden?” sorusunun cevabı yazıya geçirildi.

Mustafa Kemal Havza'dan Amasya'ya geçti ve burada Millî Mücadele'nin en önemli komutanlarıyla bir araya geldi: Rauf (Orbay), Ali Fuat (Cebesoy) ve Refet (Bele). Ortaya çıkan genelgeyi bu dört isim imzaladı. Doğudaki 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir ile (Mersinli) Cemal Paşa ise genelgeyi telgrafla onayladı. Yani bir ordu komutanları zinciri, İstanbul'dan izin almadan millete bir yol gösteriyordu.

Gerekçe, amaç, yöntem

Amasya Genelgesi'ni ezberlemek yerine bir dilekçe gibi oku: önce sorunu söyler, sonra hedefi, en sonunda da yolu. Sorun: vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir; İstanbul Hükûmeti de üzerine düşen görevi yapamamaktadır, bu durum milleti yok gösterir. Hedef: milletin bağımsızlığı. Yol ise genelgenin en ünlü cümlesindedir: milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.

Amasya Genelgesi bir dilekçe gibi okunur: sorun, hedef, yol.Görsel: Sınav Defteri

Uygulamaya dönük kararlar

  • Her türlü etki ve denetimden uzak millî bir kurul oluşturulacak.
  • Anadolu'nun en güvenli yeri olan Sivas'ta ulusal bir kongre toplanacak; delegeleri Müdafaa-i Hukuk ve Redd-i İlhak cemiyetleri ile belediyeler seçecek. Her sancaktan halkın güvenini kazanmış üçer delege gönderilecek ve delegeler gerekirse kimliklerini gizleyerek yola çıkacak. Doğu illeri adına 10 Temmuz'da Erzurum'da toplanacak kongrenin delegeleri de Sivas'a gelecek.
  • İtilaf Devletleri'nin haberleşmeyi engelleme girişimine izin verilmeyecek.
  • Ordu komutanları silahlarını teslim etmeyecek, birliklerini dağıtmayacak.
  • Belge millî bir sır olarak saklanacak.

Neden bu kadar önemli?

Amasya Genelgesi'nde bir dizi “ilk” vardır. Kurtuluş Savaşı'nın gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez belirtildi. “Milletin azim ve kararı” ifadesiyle üstü kapalı da olsa millî egemenlikten ilk kez söz edildi; çünkü kurtarıcı olarak padişah ya da hükûmet değil, millet gösteriliyordu. Bu yüzden genelge Türk inkılabının ihtilal beyannamesi sayılır ve inkılabın ihtilal aşaması burada başlar. Mustafa Kemal de verilen resmî görevin dışına çıkıp İstanbul'a karşı fiilen başkaldırmış oldu. Sonuç gecikmedi: İstanbul Hükûmeti onun müfettişlik görevine son verdi.

Akılda kalsın: Amasya Genelgesi = “3 ilk + 1 çağrı”. İlkler: gerekçe-amaç-yöntem, millî egemenlik (üstü kapalı), İstanbul'a başkaldırı. Çağrı: Sivas Kongresi.
Sınavda

Nasıl sorulurGenellikle bir madde verilip “hangi ilke ile ilgilidir?” diye sorulur. “Milletin azim ve kararı” → millî egemenlik; “İstanbul görevini yapamıyor” → İstanbul'a güvensizlik; “ordu silah bırakmayacak” → millî güçlerin korunması.

TuzakManda ve himayenin reddi Amasya'ya yazılır; ilk kez Erzurum'da geçer. İmzacılar sorulursa dikkat: İsmet (İnönü) ve Ali Fethi (Okyar) genelgede imzası bulunanlar arasında değildir.

⇄Bilgi eşleştirme madde → anlamı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Amasya Genelgesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Manda ve himayenin reddi ilk kez Erzurum Kongresi'nde karara bağlandı. A doğrudur: genelge savaşın gerekçe, amaç ve yöntemini belirtir; B doğrudur: “milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” sözüyle millî egemenliğe değinir; D doğrudur: Sivas'ta ulusal kongre kararlaştırıldı.
23 TEMMUZ – 7 AĞUSTOS 1919 · ERZURUM

Erzurum Kongresi: bölgesel toplandı, ulusal karar verdi

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAmiral Bristol Raporu nedir, önemi nedir? Harbord Raporu ne söyler?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Amiral Bristol Raporu, İzmir'in işgalindeki olayları araştıran ve Amerikalı Amiral Bristol'ün başkanlık ettiği uluslararası heyetin 1919'daki raporudur; bölgede Rum nüfusunun fazla olduğu iddiasını yalanlamış, katliamı Yunanların yaptığını belirtmiştir. Millî Mücadele'nin haklılığını gösteren ilk uluslararası belgedir. Harbord Raporu ise Doğu Anadolu'da Ermenilerin hiçbir bölgede çoğunlukta olmadığını tespit etmiştir.

Bristol ve Harbord raporları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Erzurum Kongresi'nin kararları ve önemi nelerdir?

Kısa cevap: Erzurum Kongresi 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919'da doğu illerinin delegeleriyle toplandı; başkanı Mustafa Kemal'di. Toplanış amacı bölgesel, kararları ulusaldır: millî sınırlardan ve manda-himayenin reddinden ilk kez burada söz edildi, Mustafa Kemal başkanlığında 9 kişilik Temsil Heyeti kuruldu.

Erzurum'a doğunun derdiyle gelen delegeler, kongreden bütün vatanın sözcüsü olarak ayrıldı.

Doğu Anadolu iki tehditle yüz yüzeydi: bir yanda Doğu illerini almak isteyen Ermeniler, öte yanda Karadeniz'de Pontus Rum hareketi. Hatırlarsan Vilayat-ı Şarkiye (Doğu Anadolu) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin Erzurum şubesi bu tehditlere karşı bir kongre hazırlıyordu; Pontus tehlikesini yakından yaşayan Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti de kongrenin düzenlenmesinde ona ortak oldu. Kongrenin amacı halkı uyarmak, silahlı mücadeleye hazır tutmak ve doğu illerinin bütünlüğünü korumaktı.

Üniformasız gelen başkan

İstanbul Hükûmeti Mustafa Kemal'in görevine son verince o da 8/9 Temmuz 1919 gecesi Erzurum'da askerlikten istifa etti ve bundan sonra mücadeleyi “milletin bağrında bir mücahit” olarak sürdüreceğini duyurdu. Üniforması olmayan bir paşanın arkasında kim duracaktı? İlk ve en önemli cevap 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir'den geldi: kendisinin ve kolordusunun Mustafa Kemal'in emrinde olduğunu bildirdi. Doğudaki en güçlü askerî birliğin bu kararı, istifanın hareketi zayıflatmasını önledi.

Kongreye üye olabilmek için delege olmak gerekiyordu. Erzurum delegelerinden Kâzım (Yurdalan) ve Cevat (Dursunoğlu) Beyler yerlerini bıraktı; böylece Mustafa Kemal ile Rauf Bey Erzurum delegesi olarak kongreye katıldı. Mustafa Kemal kongre başkanı seçildi. Erzurum, onun sivil olarak katıldığı ilk kongredir. Bu ayrıntı önemlidir: Mustafa Kemal artık bir İstanbul memuru değil, milletin temsilcisi olarak konuşuyordu.

Kongre baskı altında toplandı. İstanbul Hükûmeti Mustafa Kemal'in tutuklanmasını istiyordu; Erzurum'daki İngiliz temsilcisi Yarbay Rawlinson da kongrenin toplanmasını engellemeye çalıştı. Karabekir'in tutuklama emrini uygulamaması kongrenin önünü açtı.

Kararlar: doğu için toplanıp vatan için konuşmak

Erzurum Kongresi kararları · hangisi ilk?
KararÖnemi
Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemezMillî sınırlardan ilk kez söz edildi; kararın ulusal olduğunu gösterir
Her türlü işgal ve müdahaleye millet birleşerek karşı koyacakSilahlı direniş kararı
Azınlıklara siyasi hâkimiyeti ve sosyal dengeyi bozacak ayrıcalık verilmeyecekİtilaf'ın azınlık bahanesine cevap
Manda ve himaye kabul edilemez; bağımsızlığı zedelemeyen dış yardım alınabilirManda ilk kez reddedildi; dış yardım manda değildir
Kuvayı Milliye'yi etken, millî iradeyi hâkim kılmak esastırMillî egemenlik vurgusu
Mebusan Meclisi derhal açılmalı, hükûmet meclisin denetiminde olmalıİstanbul'la bağ henüz kopmamış
Hükûmet görevini yapamazsa geçici hükûmet kurulacakGeçici hükûmet fikri ilk kez; TBMM'nin habercisi
Millî irade padişahlık ve halifelik makamını da kurtaracakHareket henüz saltanata karşı değil

Tabloyu dikkatle oku: bu kararların hiçbiri “doğu illeri” ile sınırlı değildir.$1toplanış amacı bölgesel, kararları ulusal.

Temsil Heyeti doğuyor

Kongre, doğu illeri adına 9 kişilik bir Temsil Heyeti seçti ve başına Mustafa Kemal'i getirdi. Bölgesel bir kuruldu ama birkaç hafta sonra Sivas'ta bütün yurdu temsil edecekti. Doğudaki cemiyetler de tek çatı altında birleştirildi. Kararları duyurmak için Erzurum'da Albayrak gazetesinin desteği de kullanıldı.

Akılda kalsın: Erzurum'un “ilk”leri S-M-T-G: Sınırlar (millî sınır), Manda reddi, Temsil Heyeti, Geçici hükûmet fikri. Hepsi ilk kez Erzurum'da.
Sınavda

Nasıl sorulur“Toplanış amacı bölgesel olduğu hâlde kararları ulusal olan kongre” → Erzurum. Bir karar verilip “ulusal nitelikte olduğunu gösteren ifade” sorulur; cevap “millî sınırlar içinde vatan bir bütündür”.

Tuzak“dış yardım alınabilir” maddesi manda ile karıştırılır; bağımsızlığı zedelemeyen yardım ile manda aynı şey değildir.

⇄Bilgi eşleştirme karar → ilke

▭Boşluk doldurma

Erzurum Kongresi'nde ilk kez millî söz edildi ve kişilik Temsil Heyeti kuruldu.

sınırlardanegemenlikten915
TEMMUZ – AĞUSTOS 1919 · BATI ANADOLU

Balıkesir, Nazilli ve Alaşehir kongreleri: Batı Cephesi'nin tohumu

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİzmir neden ve nasıl işgal edildi, sonuçları nelerdir?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İzmir, Paris Barış Konferansı'nda alınan kararla ve Mondros'un 7. maddesi gerekçe gösterilerek 15 Mayıs 1919'da Yunanlar tarafından işgal edildi. İşgale karşı ilk kurşunu gazeteci Hasan Tahsin attı; işgal yurt genelinde mitinglere, Kuvayı Milliye birliklerinin kurulmasına ve millî bilincin hızla uyanmasına yol açtı.

İzmir'in işgali

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Balıkesir, Nazilli ve Alaşehir kongreleri neden toplandı?

Kısa cevap: Balıkesir, Nazilli ve Alaşehir kongreleri 1919 yazında Batı Anadolu'da Yunan işgaline karşı toplanan bölgesel kongrelerdir. Kuvayı Milliye birliklerine asker, para ve düzen sağlamayı amaçladılar; Balıkesir ve Alaşehir kongreleriyle Batı Cephesi'nin temeli atıldı.

Doğu kâğıt üstünde örgütlenirken batı ateşin tam ortasındaydı. Orada kongreler masa başında değil, cephenin arkasında toplandı.

Hatırlarsan Yunan ordusu 15 Mayıs 1919'da İzmir'e çıkmış ve içerilere doğru ilerlemeye başlamıştı; Kuvayı Milliye birlikleri de ona karşı dağınık hâlde savaşıyordu. Bu birliklerin en büyük sorunu düzensizlikti: kimin komuta edeceği, askerin nereden geleceği, silah ve erzakın kimin parasıyla alınacağı belli değildi. Batıdaki kongreler bu sorulara cevap aramak için toplandı.

Balıkesir: “İzmir'e Doğru”

Balıkesir Kongresi, Hacim Muhittin (Çarıklı) Bey'in öncülüğünde toplandı. Kararın özü açıktı: Yunan işgaline karşı mücadele edilecek. Kongre sırasında padişaha bağlılık telgrafı da çekildi; bu, batıdaki hareketin henüz İstanbul'la bağını koparmadığını gösterir. Mücadeleyi halka duyurmak için Balıkesir'de “İzmir'e Doğru” adlı bir gazete çıkarıldı; adı bile hedefi söylüyordu.

Nazilli: cephenin parası ve askeri

Güneyde, Aydın cephesinde ise Nazilli Kongresi toplandı. Öncüsü “Galip Hoca” takma adını kullanan Celal Bayar'dı. Amaç bölgeyi Yunan işgalinden kurtarmaktı; bunun için milis güçlere asker sağlanması, Kuvayı Milliye birliklerinin uyum içinde çalışması ve mücadeleye destek için vergi toplanması kararlaştırıldı.

Alaşehir: Balıkesir'in büyük kardeşi

Alaşehir Kongresi (16–25 Ağustos 1919) da Hacim Muhittin Bey'in öncülüğünde toplandı. Balıkesir kararlarını tekrarladı ve bölgedeki teşkilatı genişletip güçlendirdi. Bir de önemli bir köprü kurdu: Erzurum'da oluşan Temsil Heyeti'ni tanıyarak Sivas Kongresi'ne temsilci gönderdi. Böylece batının yerel direnişi, doğuda filizlenen ulusal hareketle buluştu. Alaşehir'de bölgedeki Yunan mezalimine dair bilgi toplanıp İtilaf devletlerinin soruşturma heyetine iletilmesi de gündeme geldi.

Mustafa Kemal'in olmadığı kongreler

Batıdaki bu kongrelerin ortak bir özelliği daha var: Mustafa Kemal hiçbirine katılmadı. Bu dönemde bizzat bulunduğu ve başkanlık ettiği kongreler Erzurum ve Sivas'tır; 1920'de Güney Cephesi için toplanan Pozantı Kongresi'ne de katılacaktır. Batı kongreleri yerel önderlerin eseriydi ve onları ulusal harekete bağlayan halka, Alaşehir'in Sivas'a gönderdiği temsilcilerdi.

Hazırlık döneminde yerel kongreler yalnız batıda toplanmadı. Doğuda Kars, Ardahan ve Oltu kongreleri Ermeni ve Gürcü tehdidine karşı halkı örgütledi; Trakya'da Lüleburgaz ve Edirne kongreleri Yunan tehlikesine karşı toplandı. Hepsinin ortak noktası bölgesel olmalarıdır; ulusal ölçekte karar alan tek kongre Sivas olacaktı.

Mustafa Kemal'in 1919 güzergâhı (Samsun → Havza → Amasya → Erzurum → Sivas → Ankara) ile batıda onun katılmadığı Balıkesir, Alaşehir ve Nazilli kongreleri. Konumlar yaklaşık. Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Batı kongrelerinin tek düşmanı var: Yunan. Doğudaki Erzurum'un düşmanı ise Ermeni + Pontus. Batıda hem toplanış hem kararlar bölgesel; Erzurum'da toplanış bölgesel, kararlar ulusal. Batı Cephesi'nin kökü: Balıkesir + Alaşehir.
Sınavda

Nasıl sorulurKongreler arasında “hem toplanma amacı hem kararları bölgesel olan” sorulur; cevap Balıkesir / Alaşehir. “Batı Cephesi'nin kuruluşunda etkili” → Balıkesir ve Alaşehir.

TuzakAlaşehir'i “ulusal kongre” sanmak; Sivas'a temsilci göndermesi onu ulusal yapmaz.

⇄Bilgi eşleştirme

?Soru çöz

Balıkesir ve Alaşehir kongrelerinin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. İkisi de bölgesel, Yunan işgaline karşı toplanmış ve Batı Cephesi'nin temelini oluşturmuştur. A manda ilk kez Erzurum'da reddedildi; B bütün yurdu temsil eden kongre Sivas'tır; C Temsil Heyeti'nin yürütme yetkisini kullanması Sivas Kongresi'nde görülür.
4 – 11 EYLÜL 1919 · SİVAS

Sivas Kongresi: bütün yurdun ilk ortak sesi

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMondros'tan sonra İstanbul Hükümeti işgallere karşı nasıl bir tutum izledi?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İstanbul Hükümeti işgallere karşı direnmek yerine İtilaf Devletleri'yle iyi geçinmeyi ve onların gözüne girmeyi seçti; Meclis-i Mebusan 21 Aralık 1918'de kapatıldı, direniş hareketleri engellenmeye çalışıldı. Halk ise mitingler, cemiyetler ve silahlı direnişle işgallere karşı çıktı.

İstanbul ve halkın tepkisi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sivas Kongresi'nin kararları ve önemi nelerdir?

Kısa cevap: Sivas Kongresi 4–11 Eylül 1919'da Amasya Genelgesi'nin çağrısıyla yurdun her yerinden gelen delegelerle toplandı. Erzurum kararları ulusal ölçekte kabul edildi, manda ve himaye kesin olarak reddedildi, bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi ve Temsil Heyeti bütün yurdu temsil eder hâle geldi. Kongrenin ardından Damat Ferit Hükûmeti istifa etti.

Erzurum'da doğu konuşmuştu. Sivas'ta ilk kez bütün yurt aynı masaya oturdu ve kendine tek bir ad verdi.

Sivas'ın toplanma kararı, hatırlarsan, Amasya Genelgesi'nde alınmıştı. Seçilen yer de hesaplıydı: Sivas Anadolu'nun içlerinde, işgal kuvvetlerinden uzak ve güvenli bir şehirdi. Bu kongreye bölge bölge değil, yurdun dört bir yanından delegeler katıldı; işgal ve yol güvenliği yüzünden sayıları 38 gibi küçük bir rakamda kaldı. Toplantı öncesinde Fransızların Sivas'ı işgal edeceği söylentisi de ortalığı germiş, bazı delegelerin yola çıkmasını zorlaştırmıştı. Toplanış amacı da kararları da ulusaldı; Sivas'ı Erzurum'dan ayıran en temel fark budur.

Kongre başlamadan iki kriz

İlk kriz başkanlıktı: bazı delegeler, Mustafa Kemal başkan olursa kongrenin kişisel bir harekete dönüşeceğinden ve İstanbul'u kızdıracağından çekiniyordu. Sonunda Mustafa Kemal başkan seçildi. İkinci kriz manda ve himayeydi: bazı delegeler İstanbul'daki bazı aydınlar gibi Amerikan mandasını kurtuluş yolu olarak görüyordu. Uzun tartışmalardan sonra manda fikri reddedildi. Delegeler ayrıca İttihatçılık suçlamalarına karşı, hiçbir siyasi parti adına hareket etmeyeceklerine yemin etti.

İstanbul Hükûmeti kongreyi yasa dışı ilan etti ve dağıtmak için Elazığ Valisi Ali Galip'i görevlendirdi; Ankara Valisi Muhittin Paşa'ya da benzer bir görev verildi. Plan ortaya çıkınca Ali Galip kaçmak zorunda kaldı. Bu olay, İstanbul'la Temsil Heyeti arasındaki gerilimi kopma noktasına getirdi.

Kararlar

  • Erzurum Kongresi kararları çok küçük değişikliklerle aynen kabul edildi (artık bütün yurt adına).
  • Manda ve himaye kesinlikle kabul edilemez.
  • Yurttaki bütün cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirildi.
  • Temsil Heyeti'nin üye sayısı artırıldı; heyet artık bütün yurdu temsil ediyordu.
  • Ali Fuat Paşa, Batı Anadolu Kuvayı Milliye komutanlığına atandı.
  • Millî Mücadele'yi halka doğru anlatmak için İrade-i Milliye gazetesinin çıkarılmasına karar verildi.
  • Osmanlı Mebusan Meclisi'nin açılması için çağrı yapıldı.
Üç kongre tek bakışta: batıda her şey bölgesel, Erzurum'da yarı yarıya, Sivas'ta tamamen ulusal.Görsel: Sınav Defteri

Neden bir dönüm noktası?

Sivas'ta Millî Mücadele tek merkezden yönetilmeye başladı; dağınık cemiyetler tek bir ad altında toplandı. Ali Fuat Paşa'nın atanması da önemli bir ipucu verir: Temsil Heyeti bir komutan atayabiliyorsa, artık yürütme yetkisi kullanıyor demektir. Ardından Temsil Heyeti, hükûmetin üzerinde baskı kurmak için İstanbul'la bütün haberleşmeyi kesti. Bu baskıya dayanamayan Damat Ferit Paşa istifa etti ve yerine Ali Rıza Paşa Hükûmeti kuruldu. Bu, Temsil Heyeti'nin ilk siyasi başarısıdır. Hatırlarsan aynı günlerde Amerikan Harbord heyeti de Anadolu'daydı; manda tartışmasının Sivas'ta neden bu kadar alevlendiği de buradan anlaşılır.

Genelge ve kongreleri ilkelere göre işaretle; sınav “ilk kez hangisinde?” diye sorduğunda en soldaki ✓ cevaptır.

1919 belgeleri · hangi ilke nerede?
BelgeMillî egemenlikManda reddiMillî sınırTemsil HeyetiKapsam
Havza Genelgesi————Miting çağrısı
Amasya Genelgesi✓ ilk (üstü kapalı)———Ulusal çağrı
Erzurum Kongresi✓✓ ilk✓ ilk✓ kurulduBölgesel toplandı, ulusal karar
Sivas Kongresi✓✓ kesin✓✓ bütün yurdu temsilUlusal
Amasya Görüşmesi———✓ İstanbul resmen tanıdıİstanbul ile uzlaşma
Akılda kalsın: Sivas'ı bir kelimeyle anlatmak gerekirse: BİRLEŞME. Cemiyetler birleşti (A ve R Müdafaa-i Hukuk), heyet tüm yurdu kapsadı, yönetim tek merkezde toplandı. Ve ilk zafer masada geldi: Damat Ferit gitti.
Sınavda

Nasıl sorulur“Temsil Heyeti'nin yürütme yetkisini ilk kez kullandığını gösteren gelişme” → Ali Fuat Paşa'nın Batı Anadolu Kuvayı Milliye komutanlığına atanması. “Temsil Heyeti'nin ilk siyasi başarısı” → Damat Ferit'in istifası.

TuzakManda reddini ilk kez Sivas'a yazmak; Sivas onu kesinleştirdi, ilk kez Erzurum'da geçti.

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Sivas Kongresi'nde Ali Fuat Paşa'nın Batı Anadolu Kuvayı Milliye komutanlığına atanması, Temsil Heyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisini gösterir?

✓ A. Komutan atamak bir yürütme işidir; Temsil Heyeti bunu ilk kez Sivas'ta yaptı. B Resmî tanınma Amasya Görüşmesi'nde gelecektir; C yasama yetkisi 1920'de TBMM ile kullanıldı; D düzenli orduya geçiş TBMM döneminde, Gediz'den sonra hızlandı.

↕Kronolojik sıralama

  1. Damat Ferit Hükûmeti istifa etti
  2. Erzurum Kongresi toplandı
  3. Ali Rıza Paşa Hükûmeti kuruldu
  4. Sivas Kongresi toplandı
EKİM – KASIM 1919 · AMASYA, SİVAS

Amasya Görüşmesi: İstanbul, Temsil Heyeti'ni resmen tanıyor

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKarakol Cemiyeti ve Mim Mim Grubu nedir, ne iş yapmıştır?Bağlantılı konudan (Mondros sonrası). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Karakol Cemiyeti, Mondros'tan sonra İstanbul'da kurulan gizli bir örgüttür; Anadolu'ya silah, cephane ve subay kaçırdı, istihbarat topladı. Mim Mim (Müdafaa-i Milliye) Grubu ise TBMM'nin resmen tanıdığı gizli istihbarat grubudur; Felah, Hamza ve Zabitan grupları da aynı amaçla çalıştı.

Gizli gruplar: Karakol, Mim Mim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Amasya Görüşmesi (Amasya Protokolleri) nedir, önemi nedir?

Kısa cevap: Amasya Görüşmesi (Amasya Protokolleri), 20–22 Ekim 1919'da İstanbul Hükûmeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa ile Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal arasında yapıldı. Bu görüşmeyle İstanbul Hükûmeti Temsil Heyeti'ni resmen tanımış oldu; ancak Mebusan Meclisi'nin açılması dışındaki kararlara uymadı.

Birkaç hafta önce kongreyi dağıtmaya çalışan İstanbul, şimdi aynı insanlarla masaya oturuyordu.

Damat Ferit'in yerine gelen Ali Rıza Paşa Hükûmeti (2 Ekim 1919) Anadolu'yla ilişkileri düzeltmek istiyordu. Kesilen haberleşme yeniden başladı ve iki taraf Amasya'da buluştu: İstanbul Hükûmeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa, Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal. Salih Paşa'nın yanında padişahın yaveri Naci Bey de vardı; bu, görüşmenin sarayın bilgisi dahilinde yapıldığını gösteriyordu. Bir hükûmetin, “yasa dışı” dediği bir kurulla resmen görüşmesi başlı başına bir sonuçtu. Varılan uzlaşma beş protokole bağlandı: bunların üçü imzalandı, ikisi gizli tutulup imzalanmadı.

Hangi konularda anlaşıldı?

  • Türk yurtları terk edilmeyecek, manda ve himaye kabul edilmeyecek; vatanın birliği ve bütünlüğü korunacak.
  • Müslüman olmayan topluluklara ayrıcalık verilmeyecek.
  • İstanbul Hükûmeti Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni tanıyacak, Sivas Kongresi kararlarını benimseyecek.
  • İtilaf Devletleri'yle yapılacak barış görüşmelerine Temsil Heyeti'nin onaylamadığı kişiler katılmayacak.
  • Mebusan Meclisi seçimleri serbestlik içinde yapılacak; meclisin İstanbul'da toplanmasının güvenlik açısından sakıncalı olduğu kabul edilecek.

Kâğıtta tanıma, uygulamada geri adım

Amasya Görüşmesi'nin en büyük önemi, İstanbul Hükûmeti'nin Temsil Heyeti'ni resmen (hukuken) tanımasıdır. Taraflar ilk kez birlikte hareket etti. Ama İstanbul Hükûmeti sözünü tutmadı: Mebusan Meclisi'nin açılması dışındaki kararları uygulamadı. Salih Paşa'nın imzaladığı metin, İstanbul'da hükûmetçe benimsenmedi.

Sınavda karıştırılan · Amasya Genelgesi ve Amasya Görüşmesi
Amasya GenelgesiAmasya Görüşmesi
TarihHaziran 1919Ekim 1919
Kim?Mustafa Kemal ve arkadaşlarıTemsil Heyeti (Mustafa Kemal) ile İstanbul Hükûmeti (Salih Paşa)
NiteliğiMillete çağrıİki taraf arasında pazarlık; beş protokol
ÖnemiMillî egemenlik ilk kez (üstü kapalı)İstanbul, Temsil Heyeti'ni ilk kez resmen (hukuken) tanıdı

Sivas'ta komutanlar toplantısı (16–28 Kasım 1919)

Meclisin nerede toplanacağı ve seçimler konusunda ortaya çıkan görüş ayrılıklarını bitirmek için Temsil Heyeti, Millî Mücadele'yi destekleyen komutanlarla Sivas'ta ortak bir toplantı yaptı. Varılan sonuç bir uzlaşmaydı: sakıncalarına ve tehlikelerine rağmen meclis İstanbul'da toplanacak; milletvekilleri görevlerini güven içinde yapabildiklerini bildirinceye kadar Temsil Heyeti görevine devam edecek ve merkezi Ankara olacaktı.

Akılda kalsın: Tanınma sırası: Sivas'ta Temsil Heyeti fiilen yürütme yaptı, Amasya Görüşmesi'nde hukuken tanındı. İstanbul'un tek tuttuğu söz: Mebusan seçimi.
Sınavda

Nasıl sorulur“İstanbul Hükûmeti'nin Temsil Heyeti'ni ilk kez resmen tanıdığı gelişme” → Amasya Görüşmesi.

TuzakAmasya Genelgesi ile Amasya Görüşmesi karıştırılır. Genelge (Haziran 1919) Mustafa Kemal ve arkadaşlarının millete çağrısıdır; Görüşme (Ekim 1919) Temsil Heyeti ile İstanbul arasındaki pazarlıktır.

▭Boşluk doldurma

Amasya Görüşmesi'ne İstanbul Hükûmeti adına Bahriye Nazırı katıldı; görüşme, Damat Ferit'in yerine kurulan Hükûmeti döneminde yapıldı.

Salih PaşaAli GalipAli Rıza PaşaTevfik Paşa

?Soru çöz

Amasya Görüşmesi'nde alınan kararlardan İstanbul Hükûmeti'nin uyguladığı tek karar aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. İstanbul Hükûmeti yalnız Mebusan Meclisi'nin açılmasına yönelik kararı uyguladı; diğerlerine uymadı. A Meclis güvenli bir yerde değil, İstanbul'da toplandı; C barış görüşmelerine gidecek heyet kararı uygulanmadı; D hükûmet Sivas Kongresi kararlarını benimsemedi.
27 ARALIK 1919 · ANKARA

Temsil Heyeti Ankara'da: Millî Mücadele'nin yeni merkezi

MEB 12. sınıf · Modern Türk Devleti'nin doğuşu · Okuma 3 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaErzurum Kongresi'nin kararları ve önemi nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Erzurum Kongresi 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919'da doğu illerinin delegeleriyle toplandı; başkanı Mustafa Kemal'di. Toplanış amacı bölgesel, kararları ulusaldır: millî sınırlardan ve manda-himayenin reddinden ilk kez burada söz edildi, Mustafa Kemal başkanlığında 9 kişilik Temsil Heyeti kuruldu.

Erzurum Kongresi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Temsil Heyeti Ankara'ya ne zaman geldi, merkez neden Ankara seçildi?

Kısa cevap: Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi. Ankara güvenli bir yerde, Batı Cephesi'ne yakın olduğu, ulaşım ve haberleşme imkânı bulunduğu ve İstanbul'la demir yolu bağlantısı olduğu için Millî Mücadele'nin merkezi seçildi.

Samsun'dan başlayan yolculuk yedi ay sonra, o güne kadar kimsenin başkent diye düşünmediği bir Anadolu şehrinde durdu: Ankara.

Sivas, kongre için ideal bir şehirdi ama artık mücadelenin ağırlık merkezi batıya kaymıştı: Yunan ordusu Ege'de ilerliyor, Kuvayı Milliye birlikleri Batı Cephesi'nde savaşıyordu. Merkezin bu cepheye yakın olması gerekiyordu. Komutanlar toplantısında alınan karar uyarınca Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya geldi.

Neden Ankara?

  • Güvenli ve merkezî bir konumdaydı.
  • Batı Cephesi'ne yakındı.
  • Ulaşım ve haberleşme imkânları vardı.
  • İstanbul'la demir yolu bağlantısı bulunuyordu; açılacak Mebusan Meclisi'ni yakından izlemek kolaydı.
  • Ali Fuat Paşa komutasındaki 20. Kolordu Ankara'daydı; düzenli bir askerî güç merkezi koruyabiliyordu.
  • Ankara halkı Millî Mücadele'yi destekliyordu.

Bu sebepleri tek bir mantıkla bağla: merkez hem cepheyi yönetebilmeli hem de İstanbul'dan haber alabilmeli, ama İstanbul'un tehdidinden de uzak durmalıydı. Arkasında bir kolordu ve kendisine sahip çıkan bir halk bulunan Ankara bu şartları aynı anda karşılıyordu.

1919'un yolculuğu: meydanlardan (Havza) kongrelere, kongrelerden yeni bir merkeze.Görsel: Sınav Defteri (şema, harita değildir)

Böylece 1919 kapanırken Millî Mücadele'nin bir adı (Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk), bir yönetim kurulu (Temsil Heyeti) ve bir merkezi (Ankara) vardı. Sırada, Amasya'da sözü verilen ve İstanbul'da toplanacak olan Son Osmanlı Mebusan Meclisi var; o hikâyeyi bir sonraki sayfada anlatıyoruz.

Akılda kalsın: 1919'un özeti üç kelime: ses (Havza), yol (Amasya), birlik (Sivas). Son durak: Ankara, 27 Aralık. Ankara'nın sebepleri G-B-U-D: Güvenli, Batı Cephesi'ne yakın, Ulaşım-haberleşme, Demir yolu.
Sınavda

Nasıl sorulurAnkara'nın seçilme sebepleri verilip biri değil diye sorulur.

Tuzak“denize kıyısı olması” ya da “büyük bir sanayi şehri olması” şıkları; ikisi de yanlıştır.

⇄Bilgi eşleştirme hangi “ilk” nerede?

↕Kronolojik sıralama bütün 1919

  1. Sivas Kongresi
  2. Erzurum Kongresi
  3. Temsil Heyeti'nin Ankara'ya gelişi
  4. Amasya Genelgesi
  5. Alaşehir Kongresi

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi Sarıkamış Harekâtı'nın amaçlarından biri değildir?

✓ B. Süveyş Kanalı, Cemal Paşa'nın yönettiği Kanal Cephesi'nin hedefidir; Sarıkamış Kafkas Cephesi'nde yapıldı. A, C ve D Sarıkamış'ın gerçek amaçlarıdır: 1878'de kaybedilen Kafkas toprakları alınacak, Orta Asya Türkleriyle bağlantı kurulacak, Bakü petrollerine ulaşılacaktı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Kafkas ve Kanal cepheleri

?Soru 2

Atatürk'ün aşağıdaki eserlerinden hangisi, Türkçenin bilim dili olarak kullanılmasına doğrudan katkı sağlamıştır?

✓ A. Geometri, açı, üçgen, köşegen gibi terimlerin Türkçe karşılıklarını yerleştirdi. B Zabit ve Kumandan ile Hasbihal ve C Cumalı Ordugâhı askerlik üzerine, D Nutuk ise Millî Mücadele'yi anlatan eserdir; bilim terimleriyle ilgileri yoktur.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · Nutuk ve öteki eserleri

?Soru 3

Ali Rıza Efendi'nin oğlunu Şemsi Efendi Mektebi'ne göndermek istemesi, onun aşağıdakilerden hangisini önemsediğini gösterir?

✓ A. Şemsi Efendi Mektebi usul-i cedit, yani yeni yöntemlerle eğitim veren bir okuldu. B askerî meslek Mustafa'nın kendi seçimiydi, Askerî Rüştiye'ye kendisi girdi; C okul Selanik'teydi, ayrılmakla ilgisi yoktur; D dinî ağırlıklı eğitimi annesi istemişti, babası yeni usulü seçti.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · Selanik'te çocukluk ve ilk okullar

?Soru 4

Mustafa Kemal'in I. Dünya Savaşı'ndaki görevleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ B. Sarıkamış Harekâtı'nı (1914–1915) Enver Paşa yönetti; Mustafa Kemal o sırada Sofya'daydı ve ardından Çanakkale'ye gitti. A doğrudur: Çanakkale'de 19. Tümen'e komuta etti; C doğrudur: Muş ve Bitlis'i Ruslardan geri aldı; D doğrudur: Suriye-Filistin'de 7. Ordu'yu yönetti.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · Çanakkale'den Yıldırım Orduları'na

?Soru 5

Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra kurulan millî cemiyetlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Millî cemiyetler bölgeseldi; ortak bir merkezleri ve ülke çapında birlikleri yoktu. A doğrudur: bölgesel nitelikteydiler; C doğrudur: işgallere tepki olarak doğdular; D doğrudur: haklılıklarını basın yayınla duyurmaya çalıştılar.Kaynak: Mondros sonrası · Yararlı (millî) cemiyetler

?Soru 6

TBMM'nin Kuvayı Milliye yerine düzenli ordu kurma kararı almasında aşağıdakilerden hangisi en etkili olmuştur?

✓ A. Bölgesel ve disiplinsiz birlikler düşmanı oyalayabilir ama büyük bir orduya karşı savaşı kazanamazdı. B İtilaf Devletleri Kuvayı Milliye'yi tanımadı; C Kuvayı Milliye zaten halkın kendi direnişiydi, destek görüyordu; D Mondros orduyu terhis ettirdi, izin vermedi.Kaynak: Mondros sonrası · Kuvayı Milliye

?Soru 7

Aşağıdakilerden hangisi Çanakkale Cephesi'nin sonuçlarından biri değildir?

✓ C. Boğazlar açılamadığı için Rusya'ya yardım ulaşmadı; bu durum Rusya'nın çöküşünü hızlandırdı. A, B ve D Çanakkale'nin gerçek sonuçlarıdır: Bulgaristan İttifak yanında savaşa girdi, Rusya'ya yardım götürülemedi, savaş uzadı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Çanakkale Cephesi

?Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi I. Dünya Savaşı'nın nedenlerinden biri değildir?

✓ A. Milletler Cemiyeti savaştan sonra, Paris Barış Konferansı'nda alınan kararla kuruldu; savaşın sebebi değil, sonucudur. B, C ve D savaşın gerçek nedenleridir: Fransa-Almanya arasındaki Alsas-Loren sorunu, sanayileşen devletlerin sömürge rekabeti ve silahlanma yarışı.Kaynak: I. Dünya Savaşı ve Osmanlı · Savaşın sebepleri ve bloklar

?Soru 9

Aşağıdaki cemiyetlerden hangisi azınlıklar tarafından kurulmuştur?

✓ A. Etnik-i Eterya bir Rum cemiyetidir. B Teali-i İslam, C Wilson Prensipleri ve D Sulh ve Selamet-i Osmaniye ise Türkler tarafından kurulmuştur ve millî varlığa zararlı cemiyetler sayılır; azınlık cemiyeti değildir.Kaynak: Mondros sonrası · Zararlı cemiyetler ve manda

?Soru 10

Atatürk vasiyetinde İş Bankası hisselerinin gelirinden aşağıdaki kurumlardan hangilerine pay ayırmıştır?

✓ C. Hisse gelirinin aile ve İnönü'nün çocukları için ayrılan bölümünden kalanı TTK ile TDK'ya eşit olarak bırakıldı. A Türk Tayyare Cemiyeti ve Kızılay, B Ankara ve Bursa belediyeleri, D Darülfünun ve Halkevleri vasiyette İş Bankası hissesinden pay alan kurumlar değildir.Kaynak: Atatürk'ün hayatı · 1919–1938, vefat, vasiyet, Anıtkabir
225
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kurtuluş Savaşı hazırlık dönemi konusundan 225 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →