İlk kadınlar: sahneden pilot kabinine, köy odasından Meclis'e
MEB 12. sınıf · Türk İnkılabı ve Atatürkçülük · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTürk kadınına seçme ve seçilme hakkı hangi yıllarda verildi?Bağlantılı konudan (Toplumsal ve hukuk devrimleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türk kadını 1930'da Belediye Kanunu'yla belediye seçimlerinde, 1933'te Köy Kanunu'nda yapılan değişiklikle muhtarlık ve ihtiyar heyeti seçimlerinde, 5 Aralık 1934'te anayasa değişikliğiyle milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. 1935 seçimlerinde 17 kadın milletvekili Meclis'e girdi, bir ara seçimle sayı 18'e çıktı. Türkiye bu hakları Fransa, İtalya ve Belçika gibi birçok Avrupa ülkesinden önce tanıdı.
✎Konu anlatımı
Cumhuriyet döneminde ilk kadın pilot, avukat, doktor ve muhtar kimdir?
Kısa cevap: Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınlar birçok alanda ilk kez görünür oldu: Safiye Ali ilk Türk kadın doktor, Süreyya Ağaoğlu ilk Türk kadın avukat (1927), Sabiha Gökçen ilk Türk kadın pilot oldu; Keriman Halis 1932'de dünya güzeli seçildi, Gül Esin 1933'te ilk kadın muhtar oldu. 1935 seçimleriyle ilk kadın milletvekilleri Meclis'e girdi.Bir kanun kadına hak verebilir; o hakkı ilk kullananın cesareti ise ayrı bir hikâyedir.
Hatırlarsan Medeni Kanun (1926) kadını aile hukukunda, 1930–1934 arasındaki düzenlemeler de siyasette erkekle eşitlemişti. Bu sayfada aynı yılların öbür yüzüne bakıyoruz: o hakları ilk kullanan, kapalı kapıları ilk açan kadınlar. KPSS bu adları neredeyse her zaman kişi–“ilk” eşleştirmesi olarak sorar; bu yüzden her adı alanıyla birlikte öğrenmek gerekir.
Sahneden mahkemeye
Kapılar Cumhuriyet'ten biraz önce aralanmaya başladı. Afife Jale 1920'de İstanbul'da sahneye çıkarak tiyatroda rol alan ilk Müslüman Türk kadın oldu. Müslüman kadınların sahneye çıkması o yıllarda yasaktı; Afife bu yüzden polis baskısıyla karşılaştı ve Darülbedayi'den uzaklaştırıldı. Yasak Cumhuriyet'le birlikte kalktı ve kadın oyuncular sahneye rahatça çıkabildi.
Hekimlikte Safiye Ali, Almanya'da tıp öğrenimini bitirdikten sonra 1922'de İstanbul'da muayenehane açan ilk Türk kadın doktordu. Hukukta Süreyya Ağaoğlu 1927'de baroya kaydolarak ilk Türk kadın avukat oldu. 1930'ların başında ilk kadın hâkimler de göreve başladı.
Gökyüzünde ve dünya sahnesinde
Atatürk'ün manevi kızı Sabiha Gökçen, 1935'te açılan Türkkuşu'nun ilk öğrencilerindendi; ardından askerî pilotluk eğitimi aldı ve 1937'de askerî harekât ve manevralarda uçtu. Bu yüzden ilk Türk kadın pilot, Türk kaynaklarında ise dünyanın ilk kadın savaş pilotu olarak anılır. 1932'de Belçika'da düzenlenen dünya güzellik yarışmasını kazanan Keriman Halis (Ece) de yeni Türkiye'nin dünya basınındaki modern yüzlerinden biri oldu.
Köyden Meclis'e
Siyasi hakları ilk kullananlar da adlarıyla bilinir. 1933'te köy seçimlerine katılma hakkı gelince Gül Esin, Aydın'ın Çine ilçesine bağlı Demircidere köyünde muhtar seçilerek ilk kadın muhtar oldu. 8 Şubat 1935 seçimlerinde 17 kadın milletvekili Meclis'e girdi, bir ara seçimle sayı 18'e çıktı. Aralarındaki Satı Kadın (Çırpan), Meclis'e giren ilk köylü kadın milletvekili olarak anılır. Aynı yıl İstanbul'da toplanan Uluslararası Kadınlar Birliği Kongresi'nde Mısırlı delege Hüda Şaravi, Atatürk'ü “Ataşark” (Doğu'nun atası) diye selamladı.
- Sabiha Rıfat Gürayman: ilk Türk kadın mühendis (inşaat mühendisi).
- Pakize İzzet Tarzi: ilk Türk kadın kadın-doğum uzmanı.
- Semiha Berksoy: 1934'te Özsoy operasında sahneye çıkan ilk Türk kadın opera sanatçısı.
- Müfide İlhan: 1950'de Mersin'de seçilen, il merkezindeki ilk kadın belediye başkanı.
| Alan | Kişi | Yıl |
|---|---|---|
| Tiyatro (ilk Müslüman Türk kadın oyuncu) | Afife Jale | 1920 |
| Hekimlik (ilk Türk kadın doktor) | Safiye Ali | 1922 |
| Hukuk (ilk Türk kadın avukat) | Süreyya Ağaoğlu | 1927 |
| Dünya güzellik yarışması | Keriman Halis | 1932 |
| Köy yönetimi (ilk kadın muhtar) | Gül Esin | 1933 |
| Havacılık (ilk Türk kadın pilot) | Sabiha Gökçen | Türkkuşu 1935, askerî uçuş 1937 |
| Meclis (ilk kadın milletvekilleri; ilk köylü kadın vekil Satı Kadın) | 17 kadın milletvekili | 1935 |
Nasıl sorulurKişi–“ilk” eşleştirmesi verilir ve biri yanlış kurulur (“Afife Jale – ilk kadın pilot” gibi).
TuzakÇok sonraki ilklerin bu döneme karıştırılması; ilk kadın başbakan Tansu Çiller 1993'te göreve geldi, Atatürk dönemiyle ilgisi yoktur.
⇄Bilgi eşleştirme kişi → ilk
?Soru çöz ÖSYM tarzı
Cumhuriyet'in ilk yıllarında kadınların kamusal hayattaki “ilk”leriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?