Past continuous ve when, while: geçmişte süren eylem

“-ıyordu” neden her zaman past continuous değildir, when ile while'ı ne ayırır? Bant–nokta zaman çizgileri, zaman uyumu karar ağacı ve 14 etkinlikle geçmişte süren eylem.

7 durakTemel İngilizce · A2
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
ZAMAN · PAST CONTINUOUS

Past continuous: bildiğin iki parçadan kurulan yeni zaman

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaPresent continuous tense nasıl kurulur, olumsuz ve soru cümlesi nasıl yapılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Simple present ve present continuous). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Present continuous (şimdiki zaman) üç parçayla kurulur: özne + am / is / are + fiil-ing. Olumsuzda not be fiilinin yanına gelir, soruda be fiili öznenin önüne geçer; do / does hiç kullanılmaz. Örnek: She is watching TV. (Televizyon izliyor.) Is she watching TV? — Yes, she is.

Present continuous: am/is/are + -ing

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Past continuous tense nasıl kurulur, olumsuz ve soru cümlesi nasıl yapılır?

Kısa cevap: Past continuous (geçmişte süren zaman, Türkçede “-ıyordu”) was / were + fiil-ing ile kurulur: I, he, she, it ve tekil isimler was; you, we, they ve çoğul isimler were alır. Olumsuzda wasn't / weren't, soruda Was / Were başa geçer. Örnek: At nine o'clock I was studying. (Saat dokuzda ders çalışıyordum.)

Bu zamanın yeni bir parçası yok: geçmiş zamandan was / were'ü, şimdiki zamandan -ing'i alır ve ikisini yan yana koyar.

Simple present ve present continuous sayfasında am / is / are + -ing ile “şu an süren” eylemi gördük. Was, were ve simple past sayfasında da was / were'ün, am / is / are'ın geçmişteki hâli olduğunu gördük. Past continuous bu ikisinin birleşimidir: am / is / are geçmişe kayar, -ing aynen kalır. I am reading. (Okuyorum.) → I was reading. (Okuyordum.) Türkçe de aynısını yapar: “-ıyor” + “-du” = “-ıyordu”.

(+) Özne + was/were + fiil-ing. (−) Özne + wasn't/weren't + fiil-ing. (?) Was/Were + özne + fiil-ing?was = I, he, she, it, tekil isim · were = you, we, they, çoğul isim · kısa cevap: Yes, I was. / No, they weren't.
Past continuous cümle makinesi
Öznewas / werefiil-ing + geri kalanıNe zaman?Türkçe
Iwascleaning the kitchenat six yesterdaydün altıda mutfağı temizliyordum
Selin (she)wasdoing her homeworkall eveningbütün akşam ödevini yapıyordu
youweretalking on the phoneat that momento anda telefonda konuşuyordun
my cousins (they)wereplaying volleyball at the beachthis time last weekgeçen hafta bu saatte plajda voleybol oynuyorlardı

Olumsuz, soru, kısa cevap

Olumsuzda not, was / were'ün hemen yanına gelir: I wasn't listening. (Dinlemiyordum.) Soruda was / were öznenin önüne geçer, fiil-ing yerinde kalır: Were you sleeping? (Uyuyor muydun?) Soru sözcüğü her zaman en öne gelir: What were you doing at ten? (Saat onda ne yapıyordun?) Olumsuz soru şaşırma bildirir: Weren't you listening? (Dinlemiyor muydun?)

Kısa cevapta yalnız özne ve was / were kalır: Were you sleeping? — Yes, I was. / No, I wasn't. -ing'li fiil kısa cevapta tekrar edilmez. Sana you diye sorulan soruyu I ile cevaplarsın, fiil de buna göre was olur: soru were, cevap was.

Ek bilgi: -ing eklerken yazım

Fiillerin çoğu -ing'i doğrudan alır (play → playing). Sessiz e ile bitenlerde e düşer (dance → dancing, write → writing). Tek heceli, ünlü + ünsüzle bitenlerde son harf ikizlenir (run → running, sit → sitting, swim → swimming). -ie ile bitenlerde ie, y olur (lie → lying, die → dying).

Çözümlü örnek

“— Dün akşam saat dokuzda ne yapıyordun? — Ders çalışıyordum.” konuşmasını İngilizceye çevir; ardından “Ders mi çalışıyordun?” sorusuna kısa cevap ver.

  1. Zaman: geçmişte belirli bir an (saat dokuz) ve o anda süren eylem → past continuous.
  2. Soru: soru sözcüğü (what) + were (özne you) + you + doing + zaman: What were you doing at nine last night?
  3. Cevap: özne I → was; fiil study → studying: I was studying.
  4. Kısa cevap: Were you studying? — Yes, I was. (fiil tekrar edilmez)

Cevap: What were you doing at nine last night? — I was studying. · Were you studying? — Yes, I was.

Akılda kalsın: Was / were geçmişi, -ing sürmeyi taşır; ikisinden biri eksikse past continuous yoktur. “I was study” da “I studying” de yarım cümledir.
Sınavda

Nasıl sorulurBoşluk doldurmada özne ve bir geçmiş an verilir, was / were + fiil-ing'i seçersin; diyalog tamamlamada “— Were you…? — ----” biçiminde kısa cevap istenir.

Tuzak-ing'i unutmaktır (I was sleep ✗) ya da was'ı atlamaktır (I sleeping ✗). İkinci tuzak, tek kişiye sorulan soruda you için was seçmektir: you her zaman were alır. Kısa cevapta Yes, I was. yeter.

✎Boşluk doldur was / were + -ing

At seven o'clock yesterday evening my brother a match. (Dün akşam saat yedide kardeşim maç izliyordu.) My parents dinner. (Annemle babam akşam yemeği yiyordu.) Sorry, I . (Kusura bakma, dinlemiyordum.)

was watchingwere havingwasn't listeningwas watchwas having

?Soru çöz

— Were you sleeping when I called you? — ---- I'm sorry I didn't answer. (— Seni aradığımda uyuyor muydun? — …. Açmadığım için üzgünüm.)

✓ B. Kısa cevapta yalnız özne ve yardımcı fiil kalır; you'ya I ile cevap verilir, I de was alır. A kısa cevaba fiili eklemiş, üstelik -ing'siz; C sorudaki were'ü kopyalamış, I were olmaz; D did'i simple past sorusundan taşımış, sorudaki yardımcı fiil was / were'dür.
ZAMAN · KULLANIM

Dün saat sekizde ne yapıyordun? Past continuous ile simple past farkı

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSimple past ne zaman kullanılır, was ile did nasıl ayırt edilir, I was go neden yanlıştır?Önceki sayfadan (Was, were ve simple past). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Simple past bitmiş, şimdiyle bağı kalmamış olayları ve hikâyedeki olay dizisini anlatır: Mimar Sinan built the Süleymaniye Mosque. (Mimar Sinan Süleymaniye Camii'ni yaptı.) Cümlede go, eat gibi bir eylem fiili yoksa was / were, varsa V2 ve did kullanılır. İkisi birleşmez: “I was go” yanlıştır, doğrusu I went.

Was mı did mi? Kullanım, hatalar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Past continuous ne zaman kullanılır, simple past ile farkı nedir?

Kısa cevap: Past continuous geçmişte belirli bir anda sürmekte olan eylemi anlatır: At 8 pm I was having dinner. (Akşam sekizde yemek yiyordum.) Simple past ise bitmiş, tamamlanmış olayı anlatır: I had dinner at 8 pm. (Sekizde yemek yedim.) Hikâyede past continuous arka planı kurar, simple past olayları sıralar.

Birine “Dün kitap okuyordum.” deyip susarsan karşındaki hemen sorar: “Eee, sonra?”

Bu merak boşuna değil. Past continuous tek başına bir hikâyenin ilk cümlesi gibidir: bir anı ya da bir sahneyi açar ve bir şeyin gelmesini bekler. Bu yüzden en doğal hâliyle iki şeye bağlanır: geçmişte belirli bir ana (saat sekizde, geçen hafta bu saatte) ya da o sırada olan başka bir olaya (telefon çaldığında). İkinci kullanımı when ve while ile aşağıdaki konularda açacağız.

Simple past bir noktadır: olay o anda olup bitmiştir. Past continuous bir banttır: saat sekiz bandın içine düşer, yani eylem o andan önce başlamış ve sonra da sürmüştür.Görsel: Sınav Defteri

Zaman ifadesine dikkat

Bazı kaynaklar past continuous'ı yesterday, last week, in 2019 gibi ifadelerle birlikte verir. Bu ifadeler tek başına bir dönemi gösterir ve o dönemde tamamlanmış olay için varsayılan zaman simple past'tır: I cleaned my room yesterday. (Dün odamı temizledim.) Past continuous'ı çağıran ise dönemin içindeki bir an ya da süreyi vurgulayan ifadedir: at 5 pm yesterday, this time last week, at that moment, all evening.

Simple past ile past continuous yan yana
Simple past (V2)Past continuous (was/were + -ing)
Eylembitmiş, tamamlanmışo anda sürüyor; bitip bitmediği belli değil
Türkçe-dı (okudum)-ıyordu (okuyordum)
Çağıran ifadeyesterday, two days ago, last week, in 2019at 9 last night, this time yesterday, at that moment
Hikâyedeolaylar, kesintilerarka plan, sahne
ÖrnekI read a book last night. (Dün gece bir kitap okudum.)At midnight I was reading a book. (Gece yarısı kitap okuyordum.)

Hikâyenin dekoru

Bir anı anlatırken önce sahne kurulur, sonra olaylar gelir: It was raining and people were hurrying home. Suddenly a dog ran into the street. (Yağmur yağıyordu, insanlar aceleyle eve gidiyordu. Birden sokağa bir köpek fırladı.) İlk cümledeki iki eylem dekordur, past continuous; köpeğin fırlaması hikâyeyi ilerleten olaydır, simple past.

Akılda kalsın: Past continuous dekor, simple past sahneye giren oyuncudur. “Saat kaçta?” sorusuna bir an veriyorsan ve eylem o anda sürüyorsa was / were + -ing; “dün, geçen hafta” deyip bitmiş bir işi söylüyorsan V2.
Sınavda

Nasıl sorulurCümlede bir geçmiş an verilir (at 10 pm yesterday, at that time) ve doğru zamanı seçersin; okumada bir hikâyenin dekor cümlesini tanıman beklenir.

Tuzak“yesterday” sözcüğünü görünce otomatik past continuous seçmektir: tamamlanmış bir iş için I washed the car yesterday doğal olandır. İkinci tuzak, belirli bir an verildiği hâlde simple past seçmektir: “Saat onda film izliyorduk” süren bir eylemdir.

⇄Bilgi eşleştirme cümle ne anlatıyor?

?Soru çöz

At ten o'clock last night we ---- a film, so we didn't hear the doorbell. (Dün gece saat onda film izliyorduk, bu yüzden kapı zilini duymadık.)

✓ D. “Saat onda” geçmişte bir andır ve film izleme o anda sürmektedir: were + watching. A bitmiş bir olay anlatır, “izledik” olur ve zili neden duymadığımızı açıklamaz; B present perfect şimdiye bağlanır, “last night” ile kullanılmaz; C were'ü doğru seçmiş ama -ing'i unutmuş.
ZAMAN · TUZAK

“-ıyordu” her zaman past continuous değildir: alışkanlık ve durum fiilleri

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSimple present ne zaman kullanılır, alışkanlık, genel gerçek ve tarife cümleleri nasıl kurulur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Simple present ve present continuous). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Simple present tekrarlanan ya da süresi belirsiz olanı anlatır: alışkanlık (I walk to school every day.), genel ve bilimsel gerçek (Water freezes at 0 °C.), kalıcı durum (My aunt lives in Bursa.), tarife ve program (The train leaves at 7.15.). Duygu ve düşünce bildiren fiiller de çoğunlukla geniş zamanla kullanılır.

Geniş zaman ne zaman kullanılır

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Türkçedeki -ıyordu her zaman past continuous ile mi çevrilir, hangi fiiller past continuous olmaz?

Kısa cevap: Türkçe “-ıyordu” geçmişteki alışkanlığı da anlatır (“Çocukken her yaz köyde kalıyorduk”); İngilizcede tekrar eden geçmiş alışkanlık past continuous değil simple past ya da used to ile verilir: We stayed / used to stay in the village every summer. Know, want, like gibi durum fiilleri de geçmişte -ing almaz: I knew, “was knowing” değil.

Türkçe tek bir ekle iki ayrı şey söyler; İngilizce bu ikisini ayrı zamanlara dağıtır.

“Saat üçte uyuyordum” ile “Eskiden her gün yürüyordum” cümlelerinin ikisi de “-ıyordu” ile biter, ama anlattıkları farklıdır. Birincisi geçmişte tek bir anda süren eylemdir; ikincisi yıllarca tekrar eden bir alışkanlıktır. İngilizce yalnız birinciye past continuous der.

Türkçe “-ıyordu”nun iki anlamı
TürkçeNe anlatıyor?İngilizce
Saat üçte uyuyordum.o anda süren eylemI was sleeping at three.
Sen geldiğinde yemek yapıyordu.süren eylem, olayla kesildiShe was cooking when you came.
Eskiden her gün yürüyordum.tekrar eden alışkanlıkI walked / used to walk every day.
Lisede gözlük takıyordu.uzun süren eski durumHe wore / used to wear glasses.

Pratik kural: cümlede every day, every summer, always, often gibi bir tekrar sözcüğü ya da “eskiden, çocukken” gibi bir dönem varsa past continuous'ı ele. I was walking every day as a child Türklerin tipik bir hatasıdır. Used to'nun bütün kurallarını Used to ve be used to sayfasında göreceğiz.

Durum fiilleri geçmişte de -ing almaz

Simple present ve present continuous sayfasında durum fiillerini gördük: bir eylemi değil bir durumu, bilgiyi, duyguyu ya da sahipliği anlatan fiiller. Bu fiiller continuous zamanlarda kullanılmaz; kural geçmişe de aynen taşınır. I knew the answer. (Cevabı biliyordum.) She wanted a new bike. (Yeni bir bisiklet istiyordu.) Türkçe çeviride “-ıyordu” olsa bile İngilizcesi simple past'tır.

  • Zihin: know, believe, understand, remember, think (sanmak)
  • Duygu ve istek: like, love, hate, want, need, prefer
  • Sahiplik ve görünüş: have (sahip olmak), own, belong, seem

İki anlamlı fiillere dikkat: think “düşünmek, kafa yormak” anlamında süreçtir ve -ing alır (I was thinking about my exam. Sınavımı düşünüyordum.), “sanmak” anlamında almaz (I thought it was true. Doğru sanıyordum.). Have “yemek, içmek, geçirmek” anlamında eylemdir (We were having lunch.), “sahip olmak” anlamında durumdur (He had a red car.; “was having a car” ✗).

Akılda kalsın: “-ıyordu”yu görünce önce sor: Tek bir anda mı sürüyordu, yoksa tekrar mı ediyordu? Tek an → was / were + -ing; tekrar ya da eski alışkanlık → simple past ya da used to. Bilmek, istemek, sevmek, sahip olmak sürmez, “vardır”: geçmişte de V2.
Sınavda

Nasıl sorulurÇeviri ve “doğru cümleyi seç” sorularında Türkçe “-ıyordu” verilir, şıklarda hem past continuous hem simple past / used to durur.

TuzakEki birebir çevirip alışkanlık cümlesinde was doing seçmektir; cümledeki “her yaz, eskiden” sözcükleri alışkanlığı gösterir. İkinci tuzak, durum fiilini -ing'li kullanmaktır: I was knowing ✗, I knew ✓.

?Soru çöz

“Çocukken her yaz köyde kalıyorduk.” cümlesinin en uygun İngilizcesi hangisidir?

✓ A. “Her yaz” ve “çocukken” tekrar eden eski bir alışkanlığı gösterir; bu used to (ya da simple past) ister. B “-ıyordu” ekini birebir çevirmiş, oysa olay tek bir anda süren eylem değil; C şimdiki zamanı geçmiş dönemle karıştırmış; D present perfect şimdiye bağlanır, bitmiş “çocukluk” dönemiyle kullanılmaz.

✎Boşluk doldur durum mu, eylem mi?

I the answer, but I was too shy to say it. (Cevabı biliyordum ama söyleyemeyecek kadar utangaçtım.) Deniz a new phone. (Deniz yeni bir telefon istiyordu.) We lunch when you called. (Sen aradığında öğle yemeği yiyorduk.)

knewwantedwere havingwas knowingwas wanting
BAĞLAÇ · ZAMAN

When mi, while mı? Süren olay ile kesen olayı bağlamak

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

When ve while arasındaki fark nedir, past continuous ile nasıl kullanılır?

Kısa cevap: While ve as “-iken” demektir ve süren olaya (past continuous) bağlanır; when “-dığında” demektir ve çoğu kez kesen kısa olaya (simple past) bağlanır: While I was cooking, the phone rang. = I was cooking when the phone rang. (Yemek yaparken telefon çaldı.) Just as “tam -irken” demektir.

İki olay aynı anda yaşandığında biri uzun bir bant gibi sürer, diğeri o bandın üstüne bir nokta gibi düşer.

Önceki konuda past continuous'ın bir ana ya da başka bir olaya bağlanmak istediğini gördük. O bağı when, while, as ve just as kurar. Bu sözcüklere bağlaç (conjunction) denir: iki cümleyi birleştirir, girdikleri yarıya da yan cümle (time clause) denir. Türkçede aynı işi bir ek yapar: “-ken”, “-dığında”.

Bant süren olaydır ve while / as ile açılır; nokta onu kesen olaydır ve when ile açılır. İki bant yan yana ise iki eylem aynı aralıkta sürmüştür.Görsel: Sınav Defteri

When süren olaya da gider, while kısa olaya gitmez

Bu iki bağlaç tam simetrik değildir. When hem kısa hem süren olayla kullanılabilir: When I was cooking, the phone rang. da doğrudur. While ise yalnız süren bir eylemi açar; anlık bir olayla kullanılmaz: While the phone rang, I was cooking ✗. Kural kısa: while'ın yanında bant olmalı. As burada while ile aynı anlamdadır: As we were leaving, it started to rain. Just as “tam o sırada” der: Just as I was locking the door, I heard a noise. (Tam kapıyı kilitlerken bir ses duydum.)

Zaman bağlaçları: when, while, as, just as, during
SözcükTürkçeYanına ne gelir?Örnek
when-dığında, -ıncakısa olay (çoğu kez) ya da süren olayI was sleeping when you called.
while-ikensüren olay (cümle)While I was sleeping, you called.
as-ikensüren olay (cümle)As I was walking home, I saw Emre.
just astam -irkensüren olay, vurgulu anJust as the film was ending, the power went off.
duringboyunca, sırasındayalnız isim, cümle almazduring the film (“during I was…” ✗)

Virgül ve yer değiştirme

Bağlaçlı yarı cümlenin başına ya da sonuna gelebilir; bağlaç kendi yarısıyla birlikte taşınır. Başa gelirse arkasına virgül konur, sona gelirse virgül konmaz: While we were walking, it started to rain. → It started to rain while we were walking. Anlam değişmez.

Ek bilgi: as'ın başka anlamları

As yalnız “-iken” demek değildir: “çünkü” (As it was late, we took a taxi.), “-dıkça” (As it got darker, it got colder.) ve “olarak” (She works as a nurse.) anlamları da vardır. Anlamı cümlenin geri kalanı belirler. Sebep anlamını Sebep, sonuç ve amaç bağlaçları sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Uzun olan -ing alır, kesen olay V2 olur. While ve as bandı, when çoğu kez noktayı açar. During'in arkasında cümle değil, isim durur: during the lesson, while I was studying.
Sınavda

Nasıl sorulurİki boşluklu cümlelerde şıklarda zaman çiftleri durur (was reading / rang) ya da boşluğa bağlaç istenir.

TuzakZamanları ters kurmaktır: kısa olayı continuous, uzun olayı simple past yapmak (When I waited, the bus was arriving ✗). İkinci tuzak, Türkçedeki “sırasında”yı during ile çevirip arkasına cümle koymaktır: during I was sleeping ✗, while I was sleeping ✓.

✎Boşluk doldur when / while / during

I was walking home, it started to rain. (Eve yürürken yağmur başladı.) Nobody spoke the film. (Film boyunca kimse konuşmadı.) I was reading the doorbell rang. (Kapı zili çaldığında kitap okuyordum.)

whileduringwhenfor

?Soru çöz

“Otobüs geldiğinde konuşuyorduk.” cümlesinin doğru İngilizcesi hangisidir?

✓ C. Konuşma süren olaydır (were talking), otobüsün gelişi onu kesen kısa olaydır (arrived) ve when ile bağlanır. A while'ı anlık bir olaya bağlamış; B during'in arkasına cümle koymuş, during yalnız isim alır; D zamanları ters kurmuş: kısa olayı continuous, süren olayı simple past yapmış.
BAĞLAÇ · ANLAM

Aynı when, iki anlam: “geldiğimde pişiriyordu” ile “gelince pişirdi”

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

When I arrived, she was cooking ile When I arrived, she cooked arasında ne fark var?

Kısa cevap: When'li cümlede ana fiilin zamanı anlamı değiştirir: When I arrived, she was cooking. (Geldiğimde yemek yapıyordu: önceden başlamıştı.) When I arrived, she cooked. (Ben gelince yemek yaptı: geldikten sonra başladı.) İki olay art arda olduysa ikisi de simple past, aynı anda sürdüyse ikisi de past continuous olur.

Tek bir -ing, olayların sırasını tersine çevirebilir.

Geçmişteki iki olayı when ile bağladığında üç birleşimden biri çıkar. Hangisini seçtiğin, dinleyenin kafasında hangi sırayı kuracağını belirler. Aşağıdaki tablo üçünü aynı sahnede gösterir.

Geçmişte iki olay: üç birleşim
BirleşimÖrnekTürkçeNe oldu?
1. süren + kesenWhen I arrived, she was cooking.Geldiğimde yemek yapıyordu.pişirme benden önce başlamıştı
2. kısa + kısa (art arda)When I arrived, she cooked.Ben gelince yemek yaptı.önce ben geldim, sonra o pişirdi
3. süren + sürenWhile I was reading, she was cooking.Ben okurken o yemek yapıyordu.iki eylem aynı aralıkta sürdü

When = “-ınca”: art arda olaylar

İki kısa olay art arda geldiğinde when “-ınca, -ince” demektir ve iki taraf da simple past olur: When Nehir got home, she fed the cat and lay down for a nap. (Nehir eve gelince kediyi besledi ve biraz kestirmek için uzandı.) Burada iki tuzak var. “Eve gelmek” come home / get home'dur; home yön bildirirken edat almaz, “came into home” ✗. “Uzanmak” anlamındaki lie düzensizdir: lie – lay – lain. “Lied” ise “yalan söyledi” demektir; “lay” aynı zamanda “bir şeyi yatırmak” anlamındaki başka bir fiilin yalın hâlidir (lay – laid – laid).

While + simple past ve çift past continuous

Aynı anda olan iki kısa iş için while + simple past da kullanılır: I bought the tickets while Leo parked the car. (Leo arabayı park ederken ben biletleri aldım.) İki uzun, paralel eylemde ise iki taraf da past continuous olur: I was driving while you were sleeping. (Sen uyurken ben araba kullanıyordum.) “I drove when you slept” bu anlam için doğal değildir; uzun ve paralel iki eylem when ile değil while ile bağlanır.

Çift past continuous kendi başına bir ton taşımaz: While I was cooking, my sister was setting the table. tarafsız bir tasvirdir. Aynı yapı bir sitem de taşıyabilir (“Ben burada çalışırken sen telefonla oynuyordun!”), ama o tonu dil bilgisi değil, bağlam ve vurgu verir.

Akılda kalsın: Ana fiile bak: -ing varsa olay zaten sürüyordu, V2 varsa o anda başladı. Uzanmak: lie – lay – lain; lied “yalan söyledi”dir.
Sınavda

Nasıl sorulurAnlam sorularında iki cümle verilir ve hangisinin “önceden başlamış” bir eylemi anlattığı sorulur; çeviri sorularında “geldiğimde …yordu” ile “gelince …dı” ayrımı yoklanır.

Tuzakİki taraf da past olduğu için iki cümleyi aynı anlamda saymaktır. İkinci tuzak, düzensiz fiillerdir: lied (yalan söyledi) ile lay (uzandı), fell (düştü) ile felt (hissetti) şıklarda yan yana durabilir.

?Soru çöz

When Elif got home, she took off her shoes and ---- on the bed. (Elif eve gelince ayakkabılarını çıkardı ve yatağa uzandı.)

✓ B. Art arda olaylar simple past ister; “uzanmak” anlamındaki lie'ın geçmiş hâli lay'dir. A lied “yalan söyledi” anlamındaki düzenli fiildir; C laid “bir şeyi yatırdı, koydu” anlamındaki lay fiilinin geçmişidir; D lain lie'ın üçüncü hâlidir, have / had olmadan tek başına kullanılmaz.

⇄Bilgi eşleştirme hangi sıra?

BAĞLAÇ · ZAMAN

Zaman bağlaçları: -dıktan sonra, -madan önce, -ır -maz, -e kadar

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

After, before, as soon as, until ve by the time ne anlama gelir, cümlede nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Zaman bağlaçları iki cümleyi zaman ilişkisiyle bağlar ve her biri Türkçedeki bir eke karşılık gelir: after (-dıktan sonra), before (-madan önce), as soon as (-ır -maz), until / till (-e kadar), by the time (-dığında artık). Örnek: As soon as the bell rang, the students ran out. (Zil çalar çalmaz öğrenciler dışarı koştu.)

Türkçe zamanı bir ekle bağlar; İngilizce aynı işi cümlenin başına koyduğu bir sözcükle yapar.

When ve while'ı gördük; aynı ailede beş bağlaç daha var. Hepsinde düzen aynıdır: bağlacın girdiği yarı yan cümledir (time clause), öbür yarı ana cümledir. Türkçede ek fiilin sonuna yapışır (“gelince”), İngilizcede bağlaç yan cümlenin en başına gelir (when I came).

Zaman bağlaçları ve Türkçe ekleri
BağlaçTürkçeÖrnekTürkçesi
after-dıktan sonraAfter we watched the match, we went out.Maçı izledikten sonra dışarı çıktık.
before-madan önceI checked my bag before I left.Çıkmadan önce çantamı kontrol ettim.
as soon as-ır -mazShe smiled as soon as she saw us.Bizi görür görmez gülümsedi.
until / till-e kadarWe waited until the rain stopped.Yağmur durana kadar bekledik.
by the time-dığında artıkBy the time we got there, the shop was closed.Oraya vardığımızda dükkân artık kapalıydı.

Before ve after sırayı zaten söyler

Before ve after olayların sırasını kendi anlamıyla verir; bu yüzden geçmişte iki taraf da simple past olabilir: I checked my bag before I left. Önce kontrol, sonra çıkış: sözcük bunu açıkça söyler. Bu iki bağlacın arkasından özne gelmiyorsa fiil -ing alır: after finishing my homework (ödevimi bitirdikten sonra). “after finish” ✗; edattan sonra fiil -ing'lidir.

Not … until ve by the time

Until olumsuz ana cümleyle Türklere ters gelen bir anlam kurar: I didn't sleep until my mother came home. Kelime kelime “annem gelene kadar uyumadım”, yani ancak o gelince uyudum. By the time ise “o ana gelindiğinde iş çoktan olmuştu” der; bu yüzden ana cümlesinde çoğu kez “-mıştı” anlamı vardır: By the time we got there, the film had started. (Vardığımızda film başlamıştı.) Bu had started yapısını Past perfect tenses sayfasında göreceğiz.

Virgül kuralı

Bütün zaman bağlaçlarında kural aynıdır: bağlaçlı yarı başa gelirse arkasına virgül konur, sona gelirse konmaz. As soon as I got home, I called you. = I called you as soon as I got home.

Akılda kalsın: Her bağlaç bir Türkçe ektir: after -dıktan sonra, before -madan önce, as soon as -ır -maz, until -e kadar, by the time -dığında artık. Bağlaç yan cümlenin başına gelir; o yarı başta ise virgül koy.
Sınavda

Nasıl sorulurBoşluğa bağlaç istenir; doğru bağlacı iki olayın anlam ilişkisi belirler (“çalar çalmaz” mı, “-e kadar” mı?). YDT'nin cümle boşluğu sorularında da aynı kalıp görülür.

TuzakBefore ile after'ı olay sırasına bakmadan seçmektir. İkinci tuzak, “not … until” cümlesini “-ene kadar yaptım” diye ters anlamaktır: He didn't call until midnight. “Gece yarısına kadar aramadı, ancak gece yarısı aradı” demektir.

⇄Bilgi eşleştirme bağlaç ↔ Türkçe ek

↕Sıralama cümle kur

“Otobüsten iner inmez annemi aradım.” cümlesini kur: parçaları doğru sıraya koy.

  1. I called
  2. As soon as
  3. my mother.
  4. I got off the bus,
BAĞLAÇ · ZAMAN UYUMU

Zaman uyumu: bağlaçlı yarıda will olmaz, gelecek ana cümlede yaşar

Temel İngilizce · A2 · Zamanlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

When, as soon as, until gibi zaman bağlaçlarından sonra neden will kullanılmaz?

Kısa cevap: Zaman bağlacının girdiği yan cümle gelecekten söz etse bile will almaz; gelecek ana cümlede söylenir, yan cümle present simple olur: I'll call you when I arrive. (Varınca seni ararım.) Geçmişte iki yarı birlikte geçmişe kayar: I called you when I arrived. Türkçede “varınca” hiç değişmez; İngilizcede yan cümle ana cümleyle birlikte zaman değiştirir.

Türkçe “gelince” sözcüğünü geçmişte de gelecekte de aynen kullanır; İngilizce ise yan cümleyi ana cümlenin zamanına göre ayarlar.

“Varınca ararım” ile “Varınca aradım” cümlelerinde Türkçede yalnız ana fiil değişir. İngilizcede iki yarı birlikte hareket eder ve bir kuralı vardır: zaman bağlacından sonra will gelmez. Gelecek anlamını ana cümle zaten taşır; yan cümle present simple ile yetinir: when I arrive, “when I will arrive” değil. Kural soru cümlesinde de geçerlidir: Will you text me when you get home? (Eve varınca bana mesaj atar mısın?)

Önce ana cümlenin zamanını bul. Gelecek, emir, modal ya da geniş zamansa yan cümle present simple olur; geçmişse yan cümle de geçmişe kayar. İki dalda da bağlaçtan sonra will yoktur.Görsel: Sınav Defteri
Ana cümle → yan cümle (Türkçede yan cümle sabit)
TürkçeİngilizceAna + yan
Varınca seni ararım.I'll call you when I arrive.gelecek + present
Ben dönene kadar burada bekle.Wait here until I come back.emir + present
Çıkmadan önce ışıkları kapatmalısın.You must turn off the lights before you leave.modal + present
Yemekten sonra hep çay içer.She always drinks tea after she eats.geniş + present
Varınca seni aradım.I called you when I arrived.geçmiş + geçmiş

Bitmişliği vurgulamak: present perfect

Gelecekteki yan cümlede bir işin önce bitmesi vurgulanacaksa present perfect de kullanılır: I'll lend you the book when I have finished it. (Kitabı bitirince sana ödünç veririm.) Yine will yoktur. Will ve going to'nun kendisini Future will ve going to sayfasında göreceğiz; aynı “will yok” kuralını if'li cümlelerde de If clauses ve wish sayfasında göreceğiz.

Akılda kalsın: Bağlaçlı yarıda will olmaz; gelecek ana cümlede yaşar. Türkçedeki “-ınca, -e kadar, -madan önce” zamanı göstermez; zamanı İngilizcede ana cümleden okursun.
Sınavda

Nasıl sorulurAna cümlesi will'li bir cümlede yan cümlenin boşluğu sorulur ve şıklarda will arrive / arrive / arrived / arriving durur.

TuzakTürkçedeki “varınca”yı gelecek sanıp will seçmektir. İkinci tuzak, geçmiş ana cümlede yan cümleyi present bırakmaktır (I called you when I arrive ✗). Sınav düzeyindeki ayrıntısı YDS/YDT serisinin Adverbial clauses sayfasında.

✎Boşluk doldur yan cümlenin zamanı

Don't open the door until I you. (Ben söyleyene kadar kapıyı açma.) Mert will be happy when he the result. (Mert sonucu görünce sevinecek.) Selin went to bed after she her homework. (Selin ödevini bitirdikten sonra yattı.)

tellseesfinishedwill seewill tell

?Soru çöz

I'll send you a message as soon as I ---- at the station. (İstasyona varır varmaz sana mesaj atacağım.)

✓ D. Ana cümle gelecektir (I'll send); as soon as'li yan cümle will almaz, present simple olur. A Türkçedeki “varır varmaz”ı gelecek sanıp will eklemiş; B ana cümle gelecekken yan cümleyi geçmişe kaydırmış; C yan cümlede çekimli fiil gerekir, -ing tek başına yüklem olamaz.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

“Ne yapıyorsun?” sorusunun İngilizcesi hangisidir?

✓ C. Soru sözcüğü (What) başa, ardından be fiili (are), özne (you) ve -ing'li fiil gelir. A geniş zamanın do'sunu şimdiki zamana taşımış; B be fiilini öznenin önüne almamış, Türkçedeki sırayı korumuş; D -ing'i unutmuş, are'dan sonra yalın fiil gelmez.Kaynak: Simple present ve present continuous · Present continuous: am/is/are + -ing

?Soru 2

“O (Defne) her zaman geç kalır.” cümlesinin İngilizcesi hangisidir?

✓ A. Cümlede be fiili var; sıklık zarfı be'nin arkasına gelir: is always. B Türkçedeki sırayla zarfı be'nin önüne koymuş; C always düz cümlede başa gelmez; D be fiilini tamamen düşürmüş, “geç kalır” İngilizcede be + late'tir.Kaynak: Simple present ve present continuous · Sıklık zarfları: always, never

?Soru 3

“Dün ne yaptın?” sorusunun İngilizcesi hangisidir?

✓ A. Soru kelimesi + did + özne + V1: geçmiş bilgisi did'de, asıl fiil do yalın kalır. B geçmişi iki kez işaretlemiş, did'den sonra V2 (did) gelmez; C did'siz kurulmuş, Türkçedeki gibi yalnız tonla soru yapılmış; D be ile yalın fiili birleştirmiş, were + do diye bir yapı yoktur.Kaynak: Was, were ve simple past · Didn't ve did: olumsuz, soru

?Soru 4

Yesterday I ---- a very interesting documentary about bees. (Dün arılar hakkında çok ilginç bir belgesel gördüm.)

✓ D. Yesterday olayı bitmiş geçmişe koyar; see düzensizdir, V2'si saw. A düzensiz fiile -ed eklemiş, seed see'nin geçmişi değildir (tohum demektir); B seen V3'tür, have / has olmadan geçmiş cümle kurmaz; C yalın hâl (V1) olumlu geçmiş cümlede kullanılmaz.Kaynak: Was, were ve simple past · Düzensiz fiiller: went, ate, saw

?Soru 5

— Shall I carry your bag? It looks heavy.
— ----

✓ A. Shall I bir tekliftir (taşıyayım mı?); kabul “Yes, please”, ret “No, thanks” ile olur. B shall I'ı birlikte yapma önerisi sanmış, “Yes, let's” shall we sorusunun cevabıdır; C cümle eksik ve buyurgandır, teklife teşekkürle karşılık verilir; D let's not ortak bir öneriyi reddeder, oysa teklif eden kişi çantayı tek başına taşıyacaktı.Kaynak: Emir ve öneri cümleleri · Let's ve shall: -elim, -elim mi

?Soru 6

Hangi cümle dil bilgisi açısından doğrudur?

✓ C. Didn't'ten sonra V1 (go) gelmiş; “it was very cold” eylem fiili olmayan bir sıfat cümlesi olduğu için be'lidir. A eylem fiili see'yi was ile birleştirmiş, doğrusu I saw; B be'li soruya did eklemiş, doğrusu Were you…?; D geçmişi iki kez işaretlemiş, didn't'ten sonra buy gelir.Kaynak: Was, were ve simple past · Was mı did mi? Kullanım, hatalar

?Soru 7

---- late for the exam tomorrow! (Yarın sınava geç kalma!)

✓ A. Late bir sıfattır (geç); sıfatla olumsuz emir Don't be + sıfat ile kurulur. B Türkçedeki “geç kalmak”ı fiil sanmış, be eksik kalmış; C olumsuz emri not ile yapmaya çalışmış, emirde don't gerekir; D does özneye göre çekimlenen biçimdir, emirde özne olmadığı için hep don't kullanılır.Kaynak: Emir ve öneri cümleleri · Olumsuz emir: don't, never

?Soru 8

Kütüphanede biri soruyor; yanındaki sandalyeye oturmasına izin vermek istiyorsun.
— Do you mind if I sit next to you?
— ----

✓ B. Mind “rahatsız olmak”tır; izin vermek için “rahatsız olmam” demek gerekir: No, not at all. Go ahead. A “Yes, I do” rahatsız olacağını söyler, ardından gelen davetle çelişir; C cevap veren kişi kendinden söz eder, özne you değil I olmalı ve cevap yine ret anlamına çekilir; D kibar bir rettir, izin vermek istediğin durumla çelişir.Kaynak: Emir ve öneri cümleleri · Would you mind, do you mind

?Soru 9

Elif and her cousin ---- in Antalya two weeks ago. (Elif ve kuzeni iki hafta önce Antalya'daydı.)

✓ B. Özne iki kişidir (Elif and her cousin → they) ve two weeks ago zamanı geçmişe koyar: were. A Türkçedeki tekil görünen “Antalya'daydı”ya bakmış, ama and ile bağlanan iki kişi çoğuldur; C are şimdiki biçimdir, ago ile uyuşmaz; D did asıl fiilli cümlelerde olumsuz ve soru yapar, yer cümlesinde be gerekir.Kaynak: Was, were ve simple past · Was ve were: be'nin geçmişi

?Soru 10

— ---- the answer to question five?
— No, I don't. It's really difficult.

✓ C. Know bir durum fiilidir, continuous yapıya girmez; soru geniş zamanla kurulur: Do + you + know. Kısa cevaptaki “I don't” da do'yu doğrular. A durum fiilini -ing'le kullanmış; B do ile -ing'i karıştırmış; D be fiilinin arkasına yalın fiil koymuş.Kaynak: Simple present ve present continuous · Durum fiilleri (stative verbs)
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İngilizce soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →