Can, could ve be able to: yetenek, izin, rica

Türkçedeki tek “-ebil” eki İngilizcede neden beş kalıba ayrılır? Kibarlık merdiveni, karar ağacı ve 14 etkinlikle can, could, may ve be able to.

7 durakTemel İngilizce · A1–A2
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
YAPI · CAN

Can ile cümle kurmak: arkasındaki fiil hep yalın

Temel İngilizce · A1 · Modals · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTürkçe bir soru İngilizceye nasıl çevrilir, soru kelimeli sorularda en sık hatalar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Soru kelimeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Türkçe bir soruyu İngilizceye çevirirken sırayla karar ver: hangi bilgi soruluyor (soru kelimesi), özne kim, özne tekil mi çoğul mu (is / are), edat var mı (sona). Sonra sırayı kur: soru kelimesi + be + özne + geri kalan. Örnek: “Sınavın ne zaman?” → When is your exam? En sık hata düz cümle sırasıdır: “When your exam is?” ✗

Türkçeden soru kurmak

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İngilizcede can nasıl kullanılır, can ile olumsuz ve soru cümlesi nasıl kurulur?

Kısa cevap: Can, fiile Türkçedeki “-ebil” ekinin anlamını katan bir modal (kip bildiren yardımcı fiil) sözcüktür. Özne ne olursa olsun biçimi değişmez ve arkasından yalın fiil gelir: to yok, -s yok. Olumsuzu cannot (can't), sorusu can başa alınarak kurulur: Mert can swim. Can you swim? — Yes, I can. (Mert yüzebilir. Yüzebilir misin? — Evet.)

Türkçede “yüzebilirim, yüzebilir, yüzebiliriz” derken ek her kişide değişir; İngilizcede can hiç kılık değiştirmez.

Sıfatlar ve have got sayfasında gördük: have got olumsuz ve soru yaparken do istemiyordu. Can bundan da sadedir: ne do ister ne de am / is / are. Kendisi bir yardımcı fiildir ve cümlenin iskeleti her öznede aynıdır: özne + can + yalın fiil. Yalın fiil (base form), sözlükteki çıplak hâldir: swim, play, speak. Elif can speak German. (Elif Almanca konuşabilir.) My grandparents can use a smartphone. (Dedemle ninem akıllı telefon kullanabilir.)

Olumlu ve olumsuzda sıra özne → can → fiil; soruda yalnız can ile özne yer değiştirir. Fiil kutusu hiçbir cümlede ek almaz.Görsel: Sınav Defteri

Aynı cümlenin beş hâli

Olumludan başla, gerisi tek bir hamleyle türer. Olumsuzda not can'a eklenir; soruda can öznenin önüne geçer. Özne zamirleri ve to be sayfasında be fiilinde gördüğün düzen burada da işler: yardımcı fiil başa, kısa cevapta yalnız özne + yardımcı fiil.

Can: aynı cümle, beş hâl
TürİngilizceTürkçe
(+) olumluI can ride a bike.Bisiklet sürebilirim.
(−) olumsuzI can't ride a bike.Bisiklet süremem.
(?) soru + kısa cevapCan you ride a bike? — Yes, I can. / No, I can't.Bisiklet sürebilir misin? — Evet. / Hayır.
(−?) olumsuz soruCan't you ride a bike?Bisiklet süremez misin?
(wh-) soru sözcüklüWhere can I leave my bike?Bisikletimi nereye bırakabilirim?

Olumsuz: cannot bitişik

Olumsuzda not, can'a bitişik yazılır: cannot; konuşmada ve günlük yazıda kısaltması can't kullanılır. “can not” diye ayrı yazım standart değildir; yazıda bitişik kalır. Olumsuz soruda ise yalnız kısaltma kullanılır: Can't you come today? “Cannot you come?” denmez. Wh- sorusunda soru sözcüğü en öne gelir, gerisi soru düzenidir: What can we do? (Ne yapabiliriz?) Soru sözcüklerini Soru kelimeleri sayfasında görmüştük.

Türklerin can hataları

  • “-ebil”i to ile taşımak: “I can to swim” ✗ → I can swim. Can'den sonra to gelmez.
  • 3. tekil -s: “She cans swim”, “She can swims” ✗ → She can swim. Can'li cümlede ne can ne fiil -s alır.
  • Soruya do eklemek: “Do you can…?”, “I don't can” ✗ → Can you…? / I can't. Can zaten yardımcı fiildir; do ile birleşmez.
Çözümlü örnek

“Bugün gelemez misin?” cümlesini İngilizceye çevir.

  1. Tür: “-emez misin?” hem olumsuz hem soru → olumsuz soru.
  2. Modal: olumsuz soruda kısaltma başa: Can't.
  3. Özne: karşındaki kişi → you.
  4. Fiil: gelmek → come, yalın, ek yok.
  5. Zaman ifadesi: today cümlenin sonuna.

Cevap: Can't you come today?

Ek bilgi: can'in sesi, play the guitar ve “Can you not…?”

Konuşmada olumlu cümledeki can zayıf ve kısa okunur; can't ise vurgulu söylenir. Dinlerken “can mı can't mi” ayrımını çoğu zaman bu vurgudan yakalarsın; emin değilsen cümlenin geri kalanına bak. Müzik aletleriyle İngiliz İngilizcesinde the yaygındır (She can play the piano.), Amerikan İngilizcesinde the'siz play piano da doğaldır. Olumsuz sorunun resmî ve vurgulu bir biçimi de vardır: Can you not see the sign? Sınavda güvenli biçim Can't you…?'dur.

Akılda kalsın: Can'in arkasında fiil çıplak: to yok, -s yok, do yok. Soru için can öne, olumsuz için not can'a bitişik (cannot / can't). Can her özneyle aynıdır: I can, she can, they can.
Sınavda

Nasıl sorulurOkul sınavlarında ve LGS tarzı testlerde boşluğa can ya da can't seçilir, ya da “doğru cümleyi seç” sorusunda can'li dört cümle verilir. Diyalog tamamlamada “— Can your sister drive? — ----” gibi kısa cevap istenir (Yes, she can).

TuzakTürkçedeki ekleri İngilizceye taşımaktır: She can to dance ✗, She can dances ✗. İkinci tuzak, soruya do eklemektir: Do you can…? ✗.

✎Boşluk doldur can, can't

My cousin speak three languages. (Kuzenim üç dil konuşabilir.) Leyla ride a bike. (Leyla bisiklet süremez.) your brother cook? (Ağabeyin yemek yapabilir mi?) — Yes, he . (Evet.)

cancan'tCancancanscan toDoes

?Soru çöz

“Gitar çalabilir misin?” sorusunun İngilizcesi hangisidir?

✓ C. Soruda can öznenin önüne geçer, arkasındaki fiil yalındır. A Türkçedeki soru ekini do ile karşılamış, oysa can zaten yardımcı fiildir; B fiile -s eklemiş, can'den sonra fiil hep yalındır; D sırayı değiştirmemiş, Türkçedeki gibi yalnız tonla soru yapmış.
SÖZCÜK · CAN'IN ANLAMLARI

Yetenek, izin, rica, olasılık: Türkçedeki “-ebil” her zaman can değildir

Temel İngilizce · A2 · Modals · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Can hangi anlamlarda kullanılır, Türkçedeki -ebilir her zaman can mi demektir?

Kısa cevap: Can dört ana iş görür: yetenek (I can swim.), izin isteme ya da verme (Can I go out?), rica (Can you help me?) ve teklif (Can I help you?). Türkçedeki “-ebil” ise bazen “belki” demektir; belirli bir olay için tahminde can değil might ya da may kullanılır: It might rain tomorrow. (Yarın yağmur yağabilir.)

“Yarın gelebilirim” cümlesi Türkçede iki ayrı şey söyleyebilir: ya gelmeye vaktin ve imkânın var, ya da belki gelirsin.

Türkçede “-ebil” eki çok iş görür: yeteneği, izni, ricayı ve olasılığı aynı ekle söyleriz. İngilizcede can bunların çoğunu üstlenir ama hepsini değil. Yeteneği, izni, ricayı ve teklifi can taşır; “belki olur” anlamındaki olasılık ise çoğunlukla might ve may ile söylenir. Bu yüzden “-ebil”i görünce doğrudan can yazmak yerine önce cümlenin ne iş gördüğünü sor.

“-ebil” eki İngilizcede neye döner?
TürkçeNe anlatıyor?İngilizce
Satranç oynayabilirim.yetenekI can play chess.
Pencereyi açabilir miyim?izin istemeCan I open the window?
Bu akşam dizini izleyebilirsin.izin vermeYou can watch your series tonight.
Bana tuzu uzatabilir misin?ricaCan you pass me the salt?
Yardım edebilir miyim? (Yardım edeyim mi?)teklifCan I help you?
Yarın kar yağabilir.olasılık (belki)It might snow tomorrow.

“Belki” testi

Bir “-ebilir”in olasılık olup olmadığını anlamanın kolay yolu, onu “belki … -ir” diye söylemektir. “Yarın kar yağabilir” → “Yarın belki kar yağar”: anlam değişmedi, demek ki olasılık; İngilizcesi It might snow tomorrow ya da It may snow tomorrow. “Satranç oynayabilirim” → “Belki satranç oynarım”: anlam değişti, çünkü ilk cümle bir beceriyi anlatıyordu; İngilizcesi I can play chess.

Genel olasılık: can de olur

Can olasılığa hiç girmez değil. Genel olarak mümkün olan, zaman zaman olan şeylerde can doğrudur: It can snow in Erzurum even in April. (Erzurum'da nisanda bile kar yağabilir.) Bu cümle bir tahmin değil, bir genel gerçektir. Belirli bir zaman ve olay için tahmin yaptığında ise might, may ya da could gerekir. “Hırsız bahçıvan olabilir” gibi bir tahmin The thief might be the gardener diye kurulur; “The thief can be the gardener” bu anlamda kullanılmaz. Olasılığın ayrıntısını May, might ve past modals sayfasında göreceğiz.

Can ile gelecek

Can bir gelecek zaman ifadesiyle de kullanılır; o zaman şimdiden belli olan bir imkânı ya da bir sözü anlatır: I can help you with your homework tomorrow. (Yarın ödevine yardım edebilirim: vaktim var.) Henüz sahip olmadığın, ileride kazanacağın bir beceride ise can değil will be able to gerekir; bunu bu sayfanın sondan bir önceki konusunda açacağız.

Akılda kalsın: “-ebilir”i “belki … -ir” diye söyle. Anlam değişmiyorsa olasılıktır: might / may. Değişiyorsa yetenek, izin, rica ya da tekliftir: can.
Sınavda

Nasıl sorulurOkul sınavlarında bir durum verilir ve can'in hangi anlamda kullanıldığı (ability, permission, request) ya da duruma uygun cümle sorulur. YDT'nin ilk bölümündeki cümle boşluklarında da “-ebil”i anlamdan çözmen gerekir.

Tuzak“Yarın yağmur yağabilir”i can ile çevirmektir; belirli bir tahminde might ya da may gelir. İkinci tuzak, Can I help you?'yu izin isteme sanmaktır: bu bir tekliftir (Yardım edeyim mi?).

⇄Bilgi eşleştirme cümle ne iş görüyor?

?Soru çöz

It ---- snow tomorrow, so take your coat. (Yarın kar yağabilir, montunu al.)

✓ B. Belirli bir gün için yapılan tahmin “belki” demektir; olasılık might ile verilir. A Türkçedeki “-ebil”i doğrudan can'e çevirmiş, can genel olasılıkta olur, yarına dair tahminde değil; C can hiçbir özneyle -s almaz; D be able to yetenek bildirir, havanın bir becerisi yoktur.
KALIP · İZİN

İzin istemek: Can I, Could I, May I ve kibarlık merdiveni

Temel İngilizce · A2 · Modals · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

İngilizcede izin nasıl istenir, Can I, Could I ve May I arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: İzin isterken soru I ya da we ile kurulur ve üç basamak vardır: samimi Can I…?, kibar Could I…?, resmî May I…? Örnek: Could I sit here? (Buraya oturabilir miyim?) Cevapta could kullanılmaz: izin Yes, you can ya da resmîde Yes, you may ile verilir, Sorry, you can't ile reddedilir.

Aynı “-ebilir miyim?” sorusunu annene, otobüsteki bir yabancıya ve okul müdürüne aynı sözcükle sormazsın.

İzin isterken iş senindir: bir şeyi sen yapmak istiyorsun, karşındakine “olur mu?” diye soruyorsun. Bu yüzden soru I ya da we ile kurulur. Dil bilgisi üç modalda da aynıdır, modal + özne + yalın fiil; değişen yalnız ton. Hangi modalı seçeceğine karşındakiyle ilişkin karar verir.

Sol kolon kendin için izin, sağ kolon karşındakinden rica. Altın satır (Could) her iki kolonda da en güvenli seçimdir; may ise yalnız sol kolonda, I ve we ile soru kurar.Görsel: Sınav Defteri

Can I, Could I, May I

Can I…? ailende, arkadaşlarında, samimi ortamda kullanılır: Can I have some more rice, Mum? (Biraz daha pilav alabilir miyim, anne?) Could I…? daha kibardır; yabancıya, öğretmene, tanımadığın birine güvenle sorulur: Could I ask a question? (Bir soru sorabilir miyim?) Buradaki could geçmiş zaman değildir; şimdi ya da gelecek için kibarlık katar: Could I leave early today? May I…? en resmî olanıdır; müdüre, resepsiyona, resmî bir ortama yakışır: May I come in? (Girebilir miyim?)

May yalnız I ve we ile sorulur

May ile izin sorusu yalnız I ve we ile kurulur: May we start now? (Şimdi başlayabilir miyiz?) Karşındakinden bir şey isterken “May you…?” denmez; o iş Could you…? kalıbının işidir. May'in you ile yan yana geldiği yer cevap ve kuraldır: You may use a dictionary. (Sözlük kullanabilirsiniz.) Olumsuzu resmî bir yasaktır: Students may not use their phones during the exam. (Öğrenciler sınav sırasında telefonlarını kullanamaz.) Günlük dilde aynı yasak can't ile söylenir: You can't park here. (Buraya park edemezsin.)

Cevap: could ile değil, can ile

Türk öğrencinin en sık yaptığı izin hatası soruyu aynen tekrarlamaktır: “— Could I borrow your pen? — Yes, you could.” ✗ Could soruya kibarlık katar ama izin can ile verilir: Yes, you can. / Of course. / Sure, go ahead. Reddederken de can't ya da kibar bir kalıp kullanılır: Sorry, you can't. / I'm afraid not. (Maalesef hayır.)

İzin sorusu ve doğru kısa cevap
SoruEvetHayırDikkat
Can I…?Yes, you can. / Sure.Sorry, you can't.samimi
Could I…?Yes, you can. / Of course.I'm afraid not.Yes, you could ✗
May I…?Yes, you may. / Certainly.No, you may not.resmî; May you…? ✗
Çözümlü örnek

Ofiste müdürüne: “Bugün erken çıkabilir miyim?” Soruyu İngilizce kur ve iki olası cevabı yaz.

  1. İşlev: kendin için bir şeye izin istiyorsun → soru I ile.
  2. İlişki: müdür, resmî ortam → May I ya da Could I; Can I fazla samimi kaçar.
  3. Fiil: erken çıkmak → leave early, yalın.
  4. Zaman: today en sonda.
  5. Cevap: may ile sorulana evet Yes, you may., hayır I'm afraid not.

Cevap: May I leave early today? (ya da Could I leave early today?) — Yes, you may. / I'm afraid not.

Ek bilgi: please'in yeri ve Might I…?

Please ya cümlenin sonuna (Could I have the bill, please?) ya da özneden hemen sonraya (Could I please have the bill?) gelir. Kibarlığın yarısı ses tonundadır: aynı cümle düz ve sert bir tonla söylenirse kibarlığını yitirir. Might I…? biçimi de dil bilgisi olarak vardır, ama bugün çok resmî ve eski duyulur; günlük konuşmada kullanma.

Akılda kalsın: Could ile sor, can ile izin ver; may'i you ile sorma. İzin isterken özne I ya da we'dir; samimide Can I, kibarda Could I, resmîde May I.
Sınavda

Nasıl sorulurDiyalog tamamlama sorularında bir durum verilir (öğretmenden izin, kütüphanede bir yabancıya soru) ve uygun soru ya da cevap seçilir: “— Could I use your ruler? — ----”.

TuzakSoruyu tekrarlayıp Yes, you could demektir; izin can ya da may ile verilir. İkinci tuzak, May you…? şıkkıdır: may izin sorusunu yalnız I ve we ile kurar.

✎Boşluk doldur izin cevapları

— Could I borrow your charger? — Yes, of course you . (Şarj aletini ödünç alabilir miyim? — Tabii.) — May we sit here? — Yes, you . (Buraya oturabilir miyiz? — Evet.) — Can I use your car tonight? — Sorry, you . I need it. (Bu akşam arabanı kullanabilir miyim? — Üzgünüm, olmaz.) Visitors take photos inside the museum. (Ziyaretçiler müzede fotoğraf çekemez.)

canmaycan'tmay notcouldcouldn't

?Soru çöz

Okul müdüründen sınıf adına resmî bir izin istiyorsun: “Toplantıya katılabilir miyiz?” Hangisi doğrudur?

✓ D. Kendiniz için izin istiyorsunuz (we) ve ortam resmî; May we + yalın fiil doğru kalıptır. A may'i you ile soru yapmış, hem kalıp yok hem de soru müdürün katılmasını sorar; B soruya do eklemiş, modal do ile birleşmez; C modaldan sonra fiili geçmiş zamana koymuş, could'dan sonra da fiil yalındır.
KALIP · RİCA VE TEKLİF

Rica ve teklif: Could you…? Would you like…? ve kibar istemenin yolları

Temel İngilizce · A2 · Modals · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİngilizcede kibar rica nasıl yapılır, please ile kurulan emir kibar mıdır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Emir ve öneri cümleleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Please eklenmiş bir emir (Open the window, please.) yine emirdir; arkadaşa, aileye ya da bir talimatta uygundur. Tanımadığın birinden, öğretmeninden ya da bir büyüğünden bir şey isterken soru biçimi daha kibardır: Could you open the window, please? (Pencereyi açabilir misiniz, lütfen?) Daha da yumuşak bir yol Would you mind opening…? kalıbıdır.

Please yetmez: kibar rica

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İngilizcede kibar rica nasıl yapılır, Can you, Could you ve Would you arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Birinden bir şey isterken soru you ile kurulur: samimi Can you…?, kibar Could you…? ya da Would you…?, çok kibar Would you mind + -ing? Teklif ederken Can I help you?, Shall I…? ya da Would you like…? kullanılır. Örnek: Could you open the window, please? (Pencereyi açabilir misiniz, lütfen?)

İzin isterken iş sana düşüyordu; rica ederken iş karşındakine düşer, bu yüzden soru you ile kurulur.

Önceki konudaki merdivenin sağ kolonu ricanın basamaklarıdır. Can you…? aile ve arkadaş arasında doğaldır: Can you wait for me? (Beni bekleyebilir misin?) Could you…? en yaygın kibar biçimdir; yabancıya, öğretmene, satıcıya güvenle sorulur: Could you tell me the way to the library? (Kütüphanenin yolunu söyleyebilir misiniz?) Would you…? de kibardır ve “-er misiniz?” anlamı taşır: Would you help me with this box? (Bu kutuyu taşımama yardım eder misiniz?)

Will you: dikkatli kullan

Will you…? düz bir istektir (eder misin?). Yumuşak bir tonla sorulursa sorun yoktur, ama sert bir tonla emir gibi duyulur: Will you stop talking! (Susar mısın artık!) Bu yüzden tanımadığın birine ricada Could you ya da Would you daha güvenlidir.

Daha da kibar: Would you mind, I wonder if

Would you mind + -ing? en kibar ricalardandır; mind'dan sonra fiil -ing alır: Would you mind closing the door? (Kapıyı kapatır mısınız?) Bu kalıbı Emir ve öneri cümleleri sayfasında gördük: mind “sakıncası olmak” demektir, bu yüzden kabul ederken No, not at all. (Hayır, ne sakıncası olsun.) denir; “Yes” demek reddetmektir. Resmî bir e-postada ya da çok kibar bir ricada I wonder if you could… kullanılır: I wonder if you could send me the form. (Formu bana gönderebilir misiniz acaba?) Bu bir soru değil, bildirim cümlesidir; soru işaretiyle değil noktayla biter. Bu kalıpta could standarttır; might da duyulur ama çok resmî kaçar.

Teklif: iş sende, karar onda

Teklifte bir şeyi sen yapmayı önerirsin: Can I help you? (Yardım edebilir miyim? = Yardım edeyim mi?) Shall I carry your bag? (Çantanı taşıyayım mı?) Bir şey ikram ederken Would you like…? kullanılır: Would you like some tea? (Çay ister misiniz?) Kafede garsonun What can I get you? (Size ne getireyim?) sorusu da bir tekliftir.

Want mi, would like mı?

Want “istemek”in düz hâlidir. Dükkânda, kafede, yabancıyla konuşurken I want a coffee kaba ya da çocukça kaçabilir; kibar istek I'd like (I would like) ile söylenir: I'd like a coffee, please. (Bir kahve alabilir miyim, lütfen?) Would like özne seçmez ve -s almaz: She'd like a room with a view. Arkasından ya bir isim ya da to + fiil gelir: I'd like to book a table. (Bir masa ayırtmak istiyorum.)

Rica, teklif, istek: hangi kalıp?
DurumKalıpÖrnekCevap
arkadaştan kalemCan you…?Can you lend me a pen?Sure, here you are.
yabancıdan yolCould you…?Could you tell me the time?Of course. It's ten past five.
çok kibar ricaWould you mind + -ing?Would you mind waiting a minute?No, not at all.
resmî e-postaI wonder if you could…I wonder if you could call me back.—
yardım teklifiShall I / Can I…?Shall I open the window?Yes, please. / No, thanks.
ikramWould you like…?Would you like some water?Yes, please. / No, thank you.
siparişI'd like…I'd like a cheese toast, please.—

Ricaya verilen cevaplar da kalıptır: Sure. / Of course. / No problem. kabul eder; I'm sorry, but I can't. ya da I'm afraid I can't. kibarca reddeder.

Akılda kalsın: I ile izin, you ile rica, Shall I ile teklif. Tanımadığın birine Could you ile başla; dükkânda want değil I'd like de.
Sınavda

Nasıl sorulurLGS tarzı ve okul sınavlarında bir durum anlatılır (kafede sipariş, sokakta yol sorma, arkadaştan yardım) ve duruma en uygun cümle seçilir; YDT'nin diyalog tamamlama sorularında da kibar istek ve teklif kalıpları geçer.

TuzakTeklifle ricayı karıştırmaktır: Would you like…? karşındakine bir şey sunar, senin isteğini söylemez. İkinci tuzak, Would you mind'dan sonra yalın fiil ya da to seçmektir (mind to close ✗); doğrusu -ing'dir.

↕Sıralama çok kibar rica

“Müziğin sesini kısar mısınız?” ricasını çok kibar biçimde kur: parçaları doğru sıraya koy.

  1. turning down
  2. Would you
  3. the music?
  4. mind

?Soru çöz

Kafede garsona kibarca sipariş veriyorsun. Hangisi en uygundur?

✓ C. Kibar sipariş I'd like … please ile verilir. A want düz istektir, kafede kaba kaçabilir; B bir tekliftir, garsonun sana soracağı sorudur; D may ile soru you ile kurulmaz, ricada Could you… gerekir.
ZAMAN · GEÇMİŞTE YETENEK

Geçmişte yetenek: “-ebiliyordum” could, “-ebildim” was able to

Temel İngilizce · A2 · Modals · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Could ile was able to arasındaki fark nedir, geçmişte yapabildim nasıl söylenir?

Kısa cevap: Geçmişteki genel yetenek could ile söylenir: I could swim when I was six. (Altı yaşındayken yüzebiliyordum.) Geçmişte bir kez, çoğu zaman zorlukla başarılan iş için olumlu cümlede could değil was / were able to ya da managed to gelir: We were able to catch the last bus. (Son otobüse yetişebildik.) Olumsuzda couldn't iki durumda da doğrudur.

Türkçede “yüzebiliyordum” ile “yüzebildim” arasındaki küçük ses farkı, İngilizcede iki ayrı kalıba dönüşür.

Could, can'in geçmiş hâlidir ve can gibi davranır: özneyle değişmez, arkasından yalın fiil gelir. My sister could read when she was four. (Kız kardeşim dört yaşındayken okuyabiliyordu.) Bu cümle bir dönem boyunca süren bir beceriyi anlatır: çocukken, o yıllarda, gençken. Was, were ve simple past sayfasında gördüğün was / were burada be able to'nun içinde yeniden karşına çıkar.

Tek seferlik başarı: was able to, managed to

Geçmişte belirli bir anda, bir kez başardığın bir işi anlatıyorsan, olumlu cümlede could kullanılmaz. Onun yerine was / were able to ya da konuşmada daha doğal olan managed to gelir: The road was icy, but we managed to get home. (Yol buz tutmuştu ama eve varabildik.) “We could get home” bu anlamda yanlıştır, çünkü could genel beceriyi anlatır; tek bir anda gösterilen çabayı ve sonucu anlatmaz. Türkçe ek de ipucu verir: “-ebiliyordu” could, “-ebildi” was able to.

Geçmiş: genel mi, tek olay mı?
TürkçeİngilizceNeden?
Dedem gençken iki saat koşabiliyordu.My grandfather could run for two hours when he was young.genel beceri → could
Yangından herkes kaçabildi.Everyone was able to escape from the fire.tek olay → was able to
Sonunda kapıyı açabildim.I finally managed to open the door.tek olay, çaba → managed to
Dün gece uyuyamadım.I couldn't sleep last night. / I wasn't able to sleep…olumsuz → ikisi de
Penceremden dağları görebiliyordum.I could see the mountains from my window.algı fiili → could

Olumsuz ve soruda fark yok

Genel–tek olay ayrımı yalnız olumlu geçmiş cümlede önemlidir. Olumsuzda ve soruda could ve was able to ikisi de doğrudur: We couldn't find a taxi. = We weren't able to find a taxi. (Taksi bulamadık.) Could you / Were you able to finish the test? (Testi bitirebildin mi?)

İstisna: gör, duy, anla

See, hear, smell, taste, feel gibi algı fiilleriyle ve understand, remember gibi zihin fiilleriyle tek bir anda bile could doğrudur: When I opened the door, I could smell smoke. (Kapıyı açınca duman kokusu duyabiliyordum.) Kuralı “tek olay = asla could” diye ezberleyen öğrenci bu doğru cümleleri yanlışlıkla düzeltir.

Çözümlü örnek

“Sınavı geçebildim!” ve “Çocukken yüzebiliyordum.” cümlelerini İngilizceye çevir.

  1. Zaman: ikisi de geçmiş.
  2. Olumlu mu? İkisi de olumlu, bu yüzden genel–tek olay ayrımı önemli.
  3. Birinci cümle: belirli bir sınav, bir kez başarılan iş (“-ebildim”) → was able to ya da managed to.
  4. İkinci cümle: çocukluk boyunca süren beceri (“-ebiliyordum”) → could.

Cevap: I was able to (I managed to) pass the exam! · I could swim when I was a child.

Akılda kalsın: “-ebiliyordu” could, “-ebildi” was able to / managed to. Olumsuzda ve soruda ikisi de olur; see, hear, smell gibi algı fiillerinde could her zaman olur.
Sınavda

Nasıl sorulurBoşluklu cümlede çoğu kez tek bir olay anlatılır ve modal seçilir: The bridge was closed, but the bus ---- take another road. (was able to).

TuzakYDT ve YDS düzeyindeki cümle tamamlama sorularında da bu ayrım çeldirici olarak karşına çıkabilir. Tuzak, “geçmiş = could” ezberiyle olumlu tek olayda could'u seçmektir. İkinci tuzak, to'yu atlamaktır: managed open ✗, was able swim ✗; doğrusu managed to open, was able to swim.

⇄Bilgi eşleştirme hangi kalıp?

?Soru çöz

The roads were closed because of the snow, but the ambulance ---- reach the village. (Yollar kar yüzünden kapalıydı ama ambulans köye ulaşabildi.)

✓ A. Geçmişte bir kez, zorlukla başarılan iş olumlu cümlede was able to ile söylenir. B “geçmiş = could” ezberine düşmüş, could tek olayda değil genel beceride kullanılır; C cümle geçmişte, can şimdiki zamandır; D to eksik, able'dan sonra to + yalın fiil gelir.
YAPI · BE ABLE TO

Be able to: can'in giremediği her zamana giren yedek

Temel İngilizce · A2 · Modals · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaWill ile be going to arasındaki fark nedir, hangisi ne zaman kullanılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Future). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Be going to önceden verilmiş kararı, niyeti ya da planı (I'm going to study medicine. Tıp okuyacağım.) ve şu anda gördüğün bir işarete dayanan tahmini anlatır (Look at those clouds! It's going to rain. Şu bulutlara bak! Yağmur yağacak.). Karar konuşma anında veriliyorsa ya da tahmin kanıtsız bir görüşse will kullanılır.

Going to: plan ve kanıt

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Be able to ne zaman kullanılır, will can neden yanlıştır?

Kısa cevap: Can'in yalnız iki biçimi vardır (can, could); gelecek zamana, present perfect'e, başka bir modalın ya da to'nun arkasına giremez. Bu yerlerde be able to kullanılır: I will be able to drive next year. (Seneye araba sürebileceğim.) I haven't been able to sleep this week. (Bu hafta uyuyamadım.) “Will can” diye bir biçim yoktur.

Can sözcüğünün ne -ing'i, ne to'lu hâli, ne de üçüncü hâli vardır; eksik kalan her yerde be able to devreye girer.

Be able to “-ebilmek, yapabilecek durumda olmak” demektir. İçindeki be çekimlenir; böylece bütün zamanlara girebilir: am / is / are able to, was / were able to, will be able to, have been able to. Arkasından her zaman to + yalın fiil gelir: She is able to work from home.

Şimdiki zamanda: doğru ama resmî

I am able to swim. dil bilgisi olarak doğrudur; yalnız günlük konuşmada I can swim. daha doğal duyulur. Am / is / are able to daha çok resmî yazıda karşına çıkar: Members are able to borrow five books at a time. (Üyeler bir seferde beş kitap ödünç alabilmektedir.) Yani şimdiki zamanda iki biçim arasındaki fark doğru–yanlış değil, günlük–resmî farkıdır.

Gelecek: will can yok

İki modal yan yana gelmez; will de bir modal olduğu için “will can” yanlıştır. Gelecekteki yetenek will be able to ile söylenir: After this course, you will be able to write a short email in English. (Bu kursun sonunda İngilizce kısa bir e-posta yazabileceksin.) Future: will ve going to sayfasında gördüğün going to da aynı yolla kurulur: She is going to be able to vote next year. İkinci konuda gördük: can de yarını anlatabilir, ama yalnız şimdiden var olan bir imkânı (I can meet you tomorrow.). Henüz sahip olmadığın bir beceride can olmaz: “I can drive next year” ✗ → I will be able to drive next year.

Perfect, to ve -ing

Present perfect'te: I haven't been able to call her since Monday. (Pazartesiden beri onu arayamadım.) Bu zamanı Present perfect ve for, since sayfasında görmüştük. To'dan sonra: I'd like to be able to play the piano. (Piyano çalabilmek isterdim.) -ing ile: Being able to cook is a useful skill. (Yemek yapabilmek yararlı bir beceridir.)

Modal + be able to

Başka bir modalın arkasına can giremez, be able to girer: You might be able to find a cheaper ticket online. (İnternette belki daha ucuz bir bilet bulabilirsin.) Students should be able to answer these questions. (Öğrenciler bu soruları cevaplayabilmeli.) Must ile kurulan cümle “-ebilir” diye çevrilmez: A pilot must be able to stay calm. “Bir pilot sakin kalabilmelidir” (zorunluluk) demektir. Must ve should'u Must, should ve have to sayfasında göreceğiz.

Can'in yerine be able to: zaman zaman
YerCan ileBe able to ile
şimdiI can swim. (günlük)I am able to swim. (resmî)
geçmiş, genelI could swim.I was able to swim.
geçmiş, tek olaycould ✗I was able to swim to the shore.
gelecekwill can ✗I will be able to swim.
present perfectyokI haven't been able to swim this summer.
modal / to'dan sonrayokI might be able to… / I want to be able to…
Ek bilgi: Türklerin be able to hataları

Be able to'yu yeni öğrenen üç parçadan birini düşürür: “I am able swim” ✗ (to eksik), “I be able to swim” ✗ (be çekimsiz kalmış: am gerekir), “I could to swim” ✗ (could bir modaldır, arkasından to gelmez). Kalıbı tek parça gibi değil, üç parça gibi denetle: be (çekimli) + able + to + yalın fiil.

Akılda kalsın: Can'in gidemediği yere be able to gider: will'den, have'den, başka bir modaldan ve to'dan sonra. İki modal yan yana gelmez: will can ✗, will be able to ✓.
Sınavda

Nasıl sorulurBoşluklu cümlede bir zaman ifadesi (next year, since 2020, by the end of the course) ya da bir modal (might, should) verilir; boşluğa can mi be able to mu geleceğini o belirler.

TuzakGelecek zamanda will can ya da “yeni beceri”de yalın can seçmektir. İkinci tuzak, am / is / are able to'yu yanlış sanıp elemektir: dil bilgisi olarak doğrudur, yalnız daha resmîdir.

✎Boşluk doldur can'in yedeği

Next year I drive. (Seneye araba sürebileceğim.) She hasn't call me since Monday. (Pazartesiden beri beni arayamadı.) I'd love to play the guitar. (Gitar çalabilmeyi çok isterdim.) You might find a seat at the back. (Belki arkada bir yer bulabilirsin.)

will be able tobeen able tobe able tobe able towill cancanable

?Soru çöz

At the end of this course, you ---- speak basic English. (Bu kursun sonunda temel düzeyde İngilizce konuşabileceksin.)

✓ B. Gelecekte kazanılacak bir beceri will be able to ile söylenir. A iki modalı (will + can) yan yana koymuş; C can'den sonra to getirmiş, üstelik can şimdiden var olan beceriyi anlatır; D hem to eksik hem zaman şimdiki zaman, “-ebileceksin” geleceği ister.
STRATEJİ · ÇEVİRİ

“-ebil”i çevirmenin haritası: can, could, may, might, be able to

Temel İngilizce · A2 · Modals · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Türkçedeki -ebilmek İngilizceye nasıl çevrilir, can, could, may ve be able to nasıl seçilir?

Kısa cevap: Türkçe “-ebil”i çevirirken önce işlevi bul: yetenek mi, izin mi, rica mı, olasılık mı? Yetenekse zamanı sor: şimdi can, geçmişte genel could, tek olay was able to, gelecekte will be able to. İzinde Can / Could / May I, ricada Can / Could / Would you, olasılıkta might ya da may. Örnek: Could you help me? (Bana yardım edebilir misiniz?)

Bu sayfadaki bütün kalıplar tek bir Türkçe ekin farklı yüzleridir; çevirinin anahtarı eki değil, işlevi görmektir.

Türkçeden İngilizceye çevirirken “-ebil”i gördüğün an can yazmak en sık hatanın kaynağıdır. Aşağıdaki ağaç bu sayfanın tamamını iki soruya indirir: önce ne iş görüyor?, yetenekse ardından ne zaman? İzin ve ricada ikinci soru zaman değil, karşındakiyle ilişkindir.

Önce dört daldan birini seç. İzin, rica ve olasılıkta seçim hemen biter; yalnız yetenek dalında ikinci soru (zaman) sorulur.Görsel: Sınav Defteri

Türklerin can, could ve be able to hataları

Sık hatalar ve dayandıkları kural
Hatalı ✗Doğru ✓Neden?
I can to swim.I can swim.Can'den sonra to yok.
She can sings.She can sing.Can'li cümlede fiil -s almaz.
Do you can drive?Can you drive?Can kendisi yardımcı fiildir.
It can rain tomorrow.It might rain tomorrow.Belirli tahmin might / may ister.
— Could I…? — Yes, you could.Yes, you can.İzin can ile verilir.
May you help me?Could you help me?May soruda yalnız I / we ile.
We could catch the bus. (bir kez, zorla)We managed to catch the bus.Olumlu tek olay could almaz.
I will can come.I will be able to come.İki modal yan yana gelmez.

Bu tablodaki hataların hiçbiri anlamı bozmaz; Türkçe düşünen biri cümleyi rahatça anlar. Bu yüzden sınavda çeldirici olarak çok iş görürler: şıkta önce modaldan sonraki fiile (to, -s), sonra işleve (izin mi, olasılık mı), en son zamana bak. Modalların ikinci basamağı, zorunluluk ve tavsiye, Must, should ve have to sayfasında gelecek; geçmişe dair tahmin (could have done) May, might ve past modals sayfasında. Sınav düzeyindeki ayrıntısı YDS/YDT serisinin Modals sayfasında.

Akılda kalsın: Önce işlev, sonra zaman ya da kibarlık. Yetenek → zamana bak; izin ve rica → karşındakine bak; olasılık → “belki” testine bak.
Sınavda

Nasıl sorulurTürkçe cümle verilip doğru İngilizcesi istenir ya da tersi; bazen de “hangi cümle dil bilgisi açısından doğrudur?” diye dört modallı cümle gelir. YDT'de çeviri sorularında “-ebildi” ile “-ebiliyordu” farkı ve “-ebilir” olasılığı şıkları ayıran ayrıntı olabilir.

TuzakHer “-ebil”e can yazmaktır. İkinci tuzak, anlamı doğru şıkkı dil bilgisini denetlemeden işaretlemektir: önce fiilin yalın olup olmadığına bak.

⇄Bilgi eşleştirme Türkçe → İngilizce

?Soru çöz

Hangi cümle dil bilgisi açısından doğrudur?

✓ D. Projeyi zamanında bitirmek geçmişte bir kez başarılan iştir; were able to + yalın fiil doğrudur. A can'den sonra fiile -s eklemiş; B iki modalı (will + can) yan yana koymuş, will be able to gerekir; C may ile you'dan rica sorusu kurulmaz, Could you… olmalı.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

When I was a child, my grandfather would tell me a story every night. Bu cümlede would hangi anlamdadır?

✓ A. “When I was a child” geçmiş bir dönem, “every night” tekrar verir: dedem her gece masal anlatırdı. B için önde said, thought gibi bir temel cümle gerekirdi; C bir soru ya da istek değildir; D'de if ya da bir varsayım yok, anlatılan gerçekten olmuş bir alışkanlık.Kaynak: İleri future ve future in the past · Would: geçmişte gelecek

?Soru 2

My grandparents ---- in this village since 1985, so everyone here knows them. (Büyükannemle büyükbabam 1985'ten beri bu köyde yaşıyor, bu yüzden burada herkes onları tanır.)

✓ D. Since + başlangıç noktası, geçmişte başlayıp şimdiye uzanan durumu gösterir: present perfect. A simple past bitmiş bir dönemi anlatır, since ile şimdiye bağlanamaz; B Türkçedeki “yaşıyor”a kanmış, since'li süre present continuous almaz; C geçmişte belli bir anda süren eylemi anlatır, şimdiye uzanmaz.Kaynak: Zamanlar haritası ve cümle kurma · Tek tablo: yapı, olumsuz, soru

?Soru 3

By the end of this month, Aylin ---- at the bakery for a whole year. (Bu ayın sonunda Aylin bir yıldır fırında çalışıyor olacak.)

✓ C. “By the end of this month” gelecekte bir ölçüm noktası, “for a whole year” süre verir; ikisi birlikte will have been + V-ing ister. A ölçümü şimdi yapar, oysa nokta ayın sonunda; B yalnız o anda süren işi anlatır, süreyi ölçmez; D past perfect continuous'tır, geçmişteki bir ana göre ölçer.Kaynak: İleri future ve future in the past · Future perfect continuous

?Soru 4

Maya's hands are covered in paint: she ---- the garden fence since lunch. (Maya'nın elleri boya içinde: öğleden beri bahçe çitini boyuyor.)

✓ A. Since lunch şimdiye uzanan bir süre verir, boyalı eller de sürecin izidir: present perfect continuous. B “boyuyor” çevirisine kanmış, since'li süre present continuous almaz; C simple past bitmiş ve şimdiyle bağı kopmuş olayı anlatır, since ile çelişir; D ölçüm noktasını geçmişe koyar, oysa eller şu an boyalı.Kaynak: Zamanlar haritası ve cümle kurma · Karıştırılan zaman çiftleri

?Soru 5

“Annem her sabah mutfakta radyo dinler.” cümlesinin İngilizcesi hangisidir?

✓ D. “Her sabah” alışkanlıktır, simple present (listens) ister; sıra özne + yüklem + nesne + yer + zamandır. A listen'dan sonra to'yu düşürmüş: listen to the radio; B Türkçe sırayı korumuş, zamanı ve yeri yüklemin önüne koymuş; C “dinler” alışkanlığını present continuous ile vermiş, every morning tekrar eden bir alışkanlıktır.Kaynak: Zamanlar haritası ve cümle kurma · Cümle kurma: yedi karar

?Soru 6

Hangi cümlede used to “kullanılmak” anlamına gelir?

✓ D. Özne bir uygulama ve arkasında V1 (translate) var: use fiilinin edilgeni, “metin çevirmek için kullanılır”. A be used to + isim, “ağır işe alışkın”; B used to + V1, “eskiden Rize'de yaşardık”; C get used to + isim, “soğuğa alıştı”.Kaynak: Used to ve be used to · Be used to: alışkın olmak

?Soru 7

By the end of this month, Arda ---- three novels for his literature class. (Bu ayın sonuna kadar Arda edebiyat dersi için üç roman okumuş olacak.)

✓ A. By + gelecekteki bir an, “o ana kadar tamamlanmış olacak” anlamı verir: future perfect. B by işaretini görmeyip yalnız geleceğe bakmış, ölçüm noktasını kaçırmış; C ölçüm noktasını şimdi sanmış, oysa ay sonu henüz gelmedi; D geçmişteki bir ana kadar olanı anlatır, cümle ise geleceğe bakıyor.Kaynak: Zamanlar haritası ve cümle kurma · Zamanı seçen üç soru

?Soru 8

Hangi cümle dil bilgisi ve anlam açısından doğrudur?

✓ C. Used to geçmişte süren ama artık olmayan bir durumu da anlatır: saçı eskiden uzundu. A bugünkü alışkanlık için used to kullanmış, doğrusu I usually go; B did'li soruda d düşmeli: Did you use to; D “last July” tek bir olaydır, simple past gerekir: We went.Kaynak: Used to ve be used to · Used to: eskiden -ardı

?Soru 9

Ece moved to Erzurum last year. At first she hated the cold, but now she ---- the long winters. (Ece geçen yıl Erzurum'a taşındı. Başta soğuktan nefret ediyordu ama artık uzun kışlara alışkın.)

✓ C. “But now” bugünkü durumu anlatır: artık uzun kışlara alışkın, be used to + isim. A geçmişte kalmış bir alışkanlık söyler, “now” ile çelişir; B geçmiş alışkanlık ya da varsayım olur, alışma kalıbı da eksiktir (get used to); D be'den sonra sıfat olan used gerekir, use bir fiildir.Kaynak: Used to ve be used to · Dört kalıbı ayırmak

?Soru 10

Our guests land at 3 pm. By the time they reach our house, we ---- every room from top to bottom. (Misafirlerimiz öğleden sonra 3'te iniyor. Eve vardıklarında her odayı baştan aşağı temizlemiş olacağız.)

✓ B. By the time son çizgi kurar ve temizlik o andan önce bitecek: will have + V3. A temizliğin misafirler geldiğinde hâlâ sürdüğünü söyler, “baştan aşağı bitmiş” anlamı kaybolur; C işin ne zaman yapılacağını söyler, son çizgiye göre bitişi anlatmaz; D present perfect continuous'tır, ölçüm noktası şimdi olur.Kaynak: İleri future ve future in the past · Dört gelecek: hangisini seçmeli?
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?İngilizce soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →