Can ile cümle kurmak: arkasındaki fiil hep yalın
Temel İngilizce · A1 · Modals · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTürkçe bir soru İngilizceye nasıl çevrilir, soru kelimeli sorularda en sık hatalar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Soru kelimeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkçe bir soruyu İngilizceye çevirirken sırayla karar ver: hangi bilgi soruluyor (soru kelimesi), özne kim, özne tekil mi çoğul mu (is / are), edat var mı (sona). Sonra sırayı kur: soru kelimesi + be + özne + geri kalan. Örnek: “Sınavın ne zaman?” → When is your exam? En sık hata düz cümle sırasıdır: “When your exam is?” ✗
✎Konu anlatımı
İngilizcede can nasıl kullanılır, can ile olumsuz ve soru cümlesi nasıl kurulur?
Kısa cevap: Can, fiile Türkçedeki “-ebil” ekinin anlamını katan bir modal (kip bildiren yardımcı fiil) sözcüktür. Özne ne olursa olsun biçimi değişmez ve arkasından yalın fiil gelir: to yok, -s yok. Olumsuzu cannot (can't), sorusu can başa alınarak kurulur: Mert can swim. Can you swim? — Yes, I can. (Mert yüzebilir. Yüzebilir misin? — Evet.)Türkçede “yüzebilirim, yüzebilir, yüzebiliriz” derken ek her kişide değişir; İngilizcede can hiç kılık değiştirmez.
Sıfatlar ve have got sayfasında gördük: have got olumsuz ve soru yaparken do istemiyordu. Can bundan da sadedir: ne do ister ne de am / is / are. Kendisi bir yardımcı fiildir ve cümlenin iskeleti her öznede aynıdır: özne + can + yalın fiil. Yalın fiil (base form), sözlükteki çıplak hâldir: swim, play, speak. Elif can speak German. (Elif Almanca konuşabilir.) My grandparents can use a smartphone. (Dedemle ninem akıllı telefon kullanabilir.)
Aynı cümlenin beş hâli
Olumludan başla, gerisi tek bir hamleyle türer. Olumsuzda not can'a eklenir; soruda can öznenin önüne geçer. Özne zamirleri ve to be sayfasında be fiilinde gördüğün düzen burada da işler: yardımcı fiil başa, kısa cevapta yalnız özne + yardımcı fiil.
| Tür | İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|
| (+) olumlu | I can ride a bike. | Bisiklet sürebilirim. |
| (−) olumsuz | I can't ride a bike. | Bisiklet süremem. |
| (?) soru + kısa cevap | Can you ride a bike? — Yes, I can. / No, I can't. | Bisiklet sürebilir misin? — Evet. / Hayır. |
| (−?) olumsuz soru | Can't you ride a bike? | Bisiklet süremez misin? |
| (wh-) soru sözcüklü | Where can I leave my bike? | Bisikletimi nereye bırakabilirim? |
Olumsuz: cannot bitişik
Olumsuzda not, can'a bitişik yazılır: cannot; konuşmada ve günlük yazıda kısaltması can't kullanılır. “can not” diye ayrı yazım standart değildir; yazıda bitişik kalır. Olumsuz soruda ise yalnız kısaltma kullanılır: Can't you come today? “Cannot you come?” denmez. Wh- sorusunda soru sözcüğü en öne gelir, gerisi soru düzenidir: What can we do? (Ne yapabiliriz?) Soru sözcüklerini Soru kelimeleri sayfasında görmüştük.
Türklerin can hataları
- “-ebil”i to ile taşımak: “I can to swim” ✗ → I can swim. Can'den sonra to gelmez.
- 3. tekil -s: “She cans swim”, “She can swims” ✗ → She can swim. Can'li cümlede ne can ne fiil -s alır.
- Soruya do eklemek: “Do you can…?”, “I don't can” ✗ → Can you…? / I can't. Can zaten yardımcı fiildir; do ile birleşmez.
“Bugün gelemez misin?” cümlesini İngilizceye çevir.
- Tür: “-emez misin?” hem olumsuz hem soru → olumsuz soru.
- Modal: olumsuz soruda kısaltma başa: Can't.
- Özne: karşındaki kişi → you.
- Fiil: gelmek → come, yalın, ek yok.
- Zaman ifadesi: today cümlenin sonuna.
Cevap: Can't you come today?
Ek bilgi: can'in sesi, play the guitar ve “Can you not…?”
Konuşmada olumlu cümledeki can zayıf ve kısa okunur; can't ise vurgulu söylenir. Dinlerken “can mı can't mi” ayrımını çoğu zaman bu vurgudan yakalarsın; emin değilsen cümlenin geri kalanına bak. Müzik aletleriyle İngiliz İngilizcesinde the yaygındır (She can play the piano.), Amerikan İngilizcesinde the'siz play piano da doğaldır. Olumsuz sorunun resmî ve vurgulu bir biçimi de vardır: Can you not see the sign? Sınavda güvenli biçim Can't you…?'dur.
Nasıl sorulurOkul sınavlarında ve LGS tarzı testlerde boşluğa can ya da can't seçilir, ya da “doğru cümleyi seç” sorusunda can'li dört cümle verilir. Diyalog tamamlamada “— Can your sister drive? — ----” gibi kısa cevap istenir (Yes, she can).
TuzakTürkçedeki ekleri İngilizceye taşımaktır: She can to dance ✗, She can dances ✗. İkinci tuzak, soruya do eklemektir: Do you can…? ✗.
✎Boşluk doldur can, can't
My cousin speak three languages. (Kuzenim üç dil konuşabilir.) Leyla ride a bike. (Leyla bisiklet süremez.) your brother cook? (Ağabeyin yemek yapabilir mi?) — Yes, he . (Evet.)
?Soru çöz
“Gitar çalabilir misin?” sorusunun İngilizcesi hangisidir?