And, but, or, so: iki cümleyi eşit bağlayan dört bağlaç
Temel İngilizce · A2 · Bağlaçlar · Okuma 7 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaWhen ve while arasındaki fark nedir, past continuous ile nasıl kullanılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Past continuous ve when, while). Önce kendin cevapla, sonra aç.
While ve as “-iken” demektir ve süren olaya (past continuous) bağlanır; when “-dığında” demektir ve çoğu kez kesen kısa olaya (simple past) bağlanır: While I was cooking, the phone rang. = I was cooking when the phone rang. (Yemek yaparken telefon çaldı.) Just as “tam -irken” demektir.
✎Konu anlatımı
İngilizcede and, but, or ve so bağlaçları ne anlama gelir, nasıl kullanılır?
Kısa cevap: Bağlaç (conjunction), sözcükleri ya da cümleleri birbirine bağlayan sözcüktür. En sık kullanılan dördü iki eşit parçayı bağlar: and (ve, ekleme), but (ama, zıtlık), or (ya da, seçenek), so (bu yüzden, sonuç). Örnek: I was tired, so I went to bed early. (Yorgundum, bu yüzden erken yattım.)Tek tek doğru cümle kurmayı öğrendin; bağlaçlar o cümleleri birbirine dikerek düşünceni tek bir akışa çevirir.
Bu sayfaya kadar kurduğun cümlelerin çoğu tek bir bilgi taşıyordu. Gerçek konuşmada bilgiler birbirine bağlanır: bir şey olur, ama başka bir şey engel olur; bir sebep vardır, bu yüzden bir sonuç çıkar. İngilizcede bu bağı bağlaçlar kurar ve bağlaçlar iki ailede toplanır. Aşağıdaki şema iki aileyi aynı olay üzerinde gösteriyor.
Eş bağlaç ve yan cümle bağlacı
And, but, or, so gibi eş bağlaçlar (coordinating conjunctions) iki parçayı eşit bağlar: iki taraf da tek başına bir cümledir. When, because, although, if gibi bağlaçlar ise eklendiği cümleyi bir yan cümleye (subordinate clause) çevirir; yan cümle anlam için bir ana cümleye (main clause) muhtaçtır. Because I was tired. tek başına eksiktir, tıpkı Türkçede “Yorgun olduğum için.” gibi. Bu sayfanın geri kalan dört konusu, iki öğeyi birbirine kilitleyen ikili (eşli) bağlaçları anlatıyor.
Hatırla: zaman bağlaçları da yan cümle kurar
When (-ınca), while (-ken), as soon as (-ır -maz), until (-e kadar) ve by the time (-dığında çoktan) da yan cümle bağlacıdır; bu aileyi ve zaman uyumunu Past continuous ve when, while sayfasında gördük. Oradaki tek kuralı buraya taşı: zaman bağlaçlı yarıda will olmaz, gelecek ana cümlede durur: I'll call you when I get home. (Eve varınca seni arayacağım.) “when I will get” ✗.
| Bağlaç | Türkçe | İlişki | Örnek |
|---|---|---|---|
| and | ve | ekleme | Mert plays the guitar and sings. (Mert gitar çalar ve şarkı söyler.) |
| but | ama, fakat | zıtlık | The flat is small but cheap. (Daire küçük ama ucuz.) |
| or | ya da, veya | seçenek | Shall we walk or take a taxi? (Yürüyelim mi, taksiye mi binelim?) |
| so | bu yüzden | sonuç | It was late, so we took a taxi. (Geç olmuştu, bu yüzden taksiye bindik.) |
Virgül, tekrar etmeyen özne, olumsuzda or
İki tam cümleyi but ya da so ile bağlarken öncesine çoğu kez virgül konur: I called her, but she didn't answer. (Onu aradım ama açmadı.) And ile bağlanan kısa cümlelerde virgül isteğe bağlıdır. İki parçanın öznesi aynıysa ikinci özne düşebilir: Elif opened the door and smiled. (Elif kapıyı açtı ve gülümsedi.) Üç ya da daha çok öğe sayarken and yalnız sonuncunun önüne gelir: We need bread, eggs and milk. Olumsuz cümlede iki şeyi birden reddederken genellikle or kullanılır: I don't drink tea or coffee. (Ne çay ne kahve içerim.) Bu cümlenin neither … nor'lu hâlini aşağıda göreceksin.
So mu, because mu: sonuç mu, sebep mi?
So sonucu, because sebebi getirir; ikisi aynı olayı iki yönden anlatır: It was raining, so we stayed at home. = We stayed at home because it was raining. (Yağmur yağıyordu, bu yüzden evde kaldık. / Yağmur yağdığı için evde kaldık.) Türkçede “Yağmur yağdığı için, bu yüzden evde kaldık” demediğimiz gibi İngilizcede de aynı bağ iki kez kurulmaz: Because it was raining, so we stayed at home. ✗ Aynı hata zıtlıkta da yapılır: although ile but aynı cümlede kullanılmaz. Although'u Zıtlık bağlaçları sayfasında, because ve so'nun ailesini Sebep, sonuç ve amaç bağlaçları sayfasında göreceğiz.
Ek bilgi: yet, for, nor
İngilizcede yedi eş bağlaç sayılır; and, but, or, so dışındaki üçü daha seyrektir. yet “ama yine de” demektir: It was cold, yet we swam. (Hava soğuktu, yine de yüzdük.) for “çünkü” demektir ve resmî, edebî bir tondur: She left early, for she was tired. nor olumsuz bir cümleden sonra “… de değil” anlamı katar ve arkasından soru düzeni gelir: I don't eat meat, nor do I eat fish. Okulda ve günlük İngilizcede asıl dört bağlacı güvenle kullanman yeterli.
Nasıl sorulurOkul sınavlarında ve testlerde iki yarı verilir, boşluğa anlamca uyan bağlacı seçersin: I studied hard, ---- I passed the exam. YDT'nin cümle boşluğu ve cümle tamamlama sorularında da aynı karar verilir: iki yarı arasındaki ilişki ekleme mi, zıtlık mı, seçenek mi, sonuç mu?
TuzakSo ile because'ı karıştırmaktır: so'dan sonra sonuç, because'dan sonra sebep gelir. İkinci tuzak, iki yarı birbirine ters düşerken and seçmektir: The test was hard, but I finished it.
✎Boşluk doldur and / but / or / so
Mert plays the guitar sings. (Mert gitar çalar ve şarkı söyler.) I like tea, I don't like coffee. (Çayı severim ama kahveyi sevmem.) Do you want rice pasta? (Pilav mı istersin, makarna mı?) I was hungry, I made a sandwich. (Acıkmıştım, bu yüzden sandviç yaptım.)
?Soru çöz
The shop was closed, ---- we went to another one.