Can, could, be able to: yapabilmek ve izin almak
YDS · YÖKDİL · YDT · Fiil yapıları · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Can, could ve be able to arasındaki fark nedir, izin istemek için hangi modal kullanılır?
Kısa cevap: Can şimdiki yeteneği, could geçmişteki genel yeteneği anlatır: She could read when she was four. Geçmişte tek bir zor işi başarmak için could değil was able to ya da managed to kullanılır: He was able to escape. İzin istemede can, could ve may kullanılır; could ve may daha kibardır.“Yangından kaçabildi” cümlesini “could escape” diye çevirmek, İngilizcenin en yaygın küçük hatalarından biridir.
Modal (kip) fiiller, ana fiile “yapabilir, yapmalı, yapmış olabilir” gibi bir tutum ekler. Hepsinin ortak kuralı vardır: ardından yalın fiil (V1) gelir, üçüncü tekil şahısta -s almazlar ve başka bir modalla yan yana gelmezler (“will can” olmaz, will be able to olur).
Yetenek
Can şimdiki yeteneği anlatır: Some birds can sleep while flying. (Bazı kuşlar uçarken uyuyabilir.) Could geçmişteki genel yeteneği anlatır: My grandfather could speak four languages. Geçmişte belirli bir durumda başarılan iş için ise olumlu cümlede was/were able to ya da managed to gerekir: Although the road was blocked, the rescue team was able to reach the village. (Yol kapalı olmasına karşın kurtarma ekibi köye ulaşabildi.) Olumsuzda fark kalkar: They couldn't / weren't able to reach it. Be able to, modalın giremediği zamanlarda da kullanılır: will be able to, have been able to.
İzin ve rica
İzin isterken Can I…? günlük, Could I…? kibar, May I…? resmîdir. Rica için Could you / Would you…? kullanılır. Diyalog sorularında kibarlık düzeyi bağlama göre seçilir: bir öğrencinin profesöre sorusu çoğu kez Could I…? ya da Would it be possible…? ile gelir.
| Durum | Biçim | Örnek |
|---|---|---|
| şimdiki yetenek | can | She can play the piano. |
| geçmişte genel yetenek | could | I could swim at five. |
| geçmişte tek bir başarı | was able to / managed to | We managed to finish on time. |
| gelecek ya da perfect | will be able to / have been able to | You will be able to drive next year. |
Nasıl sorulurBoşlukta could / was able to / can birlikte verilir; cümlede tek bir başarı anlatılıyorsa (çoğu kez “although” ile zorluk vurgulanır) was able to doğru olur.
Tuzakİki modalı yan yana koyan şıktır (“will can”, “must can”); bunlar her zaman yanlıştır. Diyalog sorularında kibar rica kalıplarını tanımak hızlı eleme sağlar.
✎Boşluk doldur yetenek
When she was a child, she run very fast. (Çocukken çok hızlı koşabilirdi.) Although the fire spread quickly, all the workers escape. (Yangın hızla yayılsa da bütün işçiler kaçabildi.) After this course, you will write formal e-mails. (Bu kurstan sonra resmî e-posta yazabileceksin.)
?Soru çöz
Despite the heavy snow, the pilot ---- land the plane safely, and none of the passengers were injured.