Cumhuriyet şiiri 1923–1960: hececiler, Yedi Meşaleciler, saf şiir, toplumcu şiir

Cumhuriyet'in ilk otuz yılında yan yana yürüyen dört yolu tanıyor; Faruk Nafiz'in Anadolu'sundan Yedi Meşale'nin yeniliğine, Necip Fazıl'dan Dağlarca'ya saf şiire, Nâzım Hikmet'in basamaklı dizesinden Hisar'ın geleneğine kadar her şairi belirleyici ipucu ve ÖSYM tuzağıyla veriyoruz.

8 durakAYT
18 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 18tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
1923–1960 · CUMHURİYET ŞİİRİ

Cumhuriyet şiiri 1923–1960: aynı yıllarda açılan dört yol

MEB 12. sınıf · Şiir · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaGenç Kalemler dergisi nedir, Yeni Lisan makalesi ne zaman yayımlandı ve hangi ilkeleri savundu?Bağlantılı konudan (Millî Edebiyat şiiri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Genç Kalemler, II. Meşrutiyet yıllarında Selanik'te yayımlanan (1909'da Manastır'da başlayıp 1912'de kapanan) ve Türkçülüğün yayın organı olan dergidir. 1911'de derginin ikinci cildinin ilk sayısında Ömer Seyfettin'in imzasız “Yeni Lisan” makalesi çıktı; Millî Edebiyat Dönemi (1911–1923) bu makaleyle başlar. Makale, Arapça ve Farsça kurallarla yapılan tamlamaların bırakılmasını, yabancı sözcüklerin Türkçedeki söylenişleriyle yazılmasını ve konuşulan İstanbul Türkçesinin esas alınmasını istedi.

Genç Kalemler ve Yeni Lisan

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet döneminde 1923–1960 arasında Türk şiirinin eğilimleri nelerdir?

Kısa cevap: Cumhuriyet'in ilk yıllarında şiir Millî Edebiyat ilkelerini sürdürdü: hece ölçüsü, sade dil, Anadolu. Ardından farklı yollar açıldı: memleketçi hece şiiri (Faruk Nafiz Çamlıbel), 1928'de Yedi Meşaleciler, Necip Fazıl'dan Dağlarca'ya saf şiir şairleri, Nâzım Hikmet'in serbest ölçülü toplumcu şiiri ve Millî Edebiyat zevkini sürdüren şairler (Arif Nihat Asya). 1941'de Garip yeni bir dönem başlattı; 1950'de Hisar dergisi çıktı.

1928 baharında İstanbul'da yedi genç, şiirlerini tek bir kitapta topladı. Aynı yıllarda Ankara'da bir edebiyat öğretmeni Anadolu'yu hece ölçüsüyle anlatıyor, Moskova'dan dönen bir başka şair ise dizelerini merdiven basamakları gibi diziyordu.

Bu üç sahne, Cumhuriyet'in ilk otuz yılındaki şiirin özetidir: tek bir okul yok, yan yana yürüyen birkaç yol var. MEB'in dönemler görseli bunu iki cümleyle söyler: dönemin başında Millî Edebiyat ilkeleri geçerliydi, sonraki yıllarda ise başka sanat anlayışlarını savunan topluluklar ve oluşumlar belirdi. Hece ölçüsünü, konuşulan Türkçeyi ve Anadolu'yu şiire getiren kuşağı Millî Edebiyat şiiri sayfasında tanıdık; o kuşağın şairleri Cumhuriyet'te de yazmayı sürdürdü. Yeni devletin Anadolu'ya yönelen kültür politikasını tarih serisinde Cumhuriyet dönemi kültür ve sanat sayfasında görebilirsin.

Hece mi aruz mu?

Hece, Millî Edebiyat'tan beri "millî vezin" sayılıyordu ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında şiirin ana ölçüsüydü. Aruz ise ortadan kalkmadı. TEİS'in Arif Nihat Asya maddesi, bu yılların aynı zamanda Mehmet Âkif, Yahya Kemal ve Ahmet Haşim'in aruzun dili ağırlaştırmadığını, onunla da Türkçe şiir yazılabileceğini gösterdiği yıllar olduğunu vurgular. Bu yüzden Cumhuriyet döneminin hece, aruz ve serbest ölçüyle yazılmış şiirleri yan yana okunur. Kısacası 1923–1960 arasında ölçü bir şairi tek başına tanıtmaz; asıl ayırt edici olan, şairin şiirden ne beklediğidir.

Dört yol ve bir topluluk

Birinci yol memleketçi hece şiiridir: başını Faruk Nafiz Çamlıbel'in çektiği bu çizgi Anadolu'yu, köyü ve gurbeti anlatır. İkinci yol saf şiirdir: ÖSYM 2026'ya göre bu şairler ideolojinin dışında kaldı, kendine özgü bir imge düzeni kurdu ve mektepleşmedi, yani bir topluluk oluşturmadı. Üçüncü yol Nâzım Hikmet'in serbest ölçülü toplumcu şiiridir. Dördüncü yol, Millî Edebiyat anlayışını Cumhuriyet'te de sürdüren şairlerdir: vatan, bayrak, tarih ve destan onların konusudur. Bu yolların arasında 1928'de kısa ömürlü ama ilk olma özelliği taşıyan bir topluluk doğar: Yedi Meşaleciler. 1941'de Garip ölçüyü ve uyağı bırakarak yeni bir dönem açar; onu Garip, İkinci Yeni ve sonrası sayfasında ele alıyoruz.

Ölçü tek başına yetmez: soruda konu, örnek alınan usta ve topluluk bilgisi birlikte verilir. Hangi sütuna düşüyorsa yol odur.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Dört yolu dört soruyla ayır: Anadolu'yu heceyle mi anlatıyor? Memleketçi şiir. Kendi iç dünyasını ahenkle mi işliyor? Saf şiir. Serbest ölçüyle emekçiyi mi anlatıyor? Toplumcu şiir. Bayrak, vatan, destan ve gelenek mi? Millî Edebiyat zevkini sürdürenler.
Sınavda

Nasıl sorulurÖSYM 2018–2026'da Cumhuriyet şiirinden 10 soru sordu; bunların çoğu Garip ve İkinci Yeni'ye gitti, bu sayfanın payı saf şiir (2026, numaralı cümlelerde bilgi yanlışı) ve Dağlarca (2024, tanıtım paragrafı) oldu. 2025'teki bir topluluk sorusunda Yedi Meşale ve Hisar çeldirici olarak şıklardaydı.

TuzakTuzak 1: saf şiir bir topluluk değildir; Yedi Meşale ve Hisar ise topluluktur. Tuzak 2: "Cumhuriyet'te bütün şairler heceye geçti" yargısı yanlıştır; aruzu sürdüren ve serbest ölçüyle yazan şairler de vardı.

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Cahit Sıtkı'nın "Otuz Beş Yaş" şiiri bir yarışmada birinci oldu
  2. Yedi Meşaleciler ortak kitaplarını yayımladı
  3. Hisar dergisi çıkmaya başladı
  4. Dağlarca ilk kitabı Havaya Çizilen Dünya'yı yayımladı

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Millî Edebiyat'ın ilkelerini sürdüren bu şiir, hece ölçüsünü ve konuşulan Türkçeyi benimser. Şairler bakışlarını İstanbul'dan Anadolu'ya çevirir; han, köy, yayla, gurbet ve Anadolu insanının sıkıntıları şiire girer. Halk şiirinin koşma ve türkü gibi biçimleri yeniden kullanılır.
Bu parçada söz edilen şiir anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Hece, sade dil, Anadolu ve halk şiiri biçimleri, başını Faruk Nafiz'in çektiği memleketçi şiirin özellikleridir. Saf şiir ahenge ve şairin iç dünyasına, toplumcu şiir serbest ölçüyle emekçiye yönelir; Garip ise heceyi ve uyağı reddeder.

⇄Dört yol: şairi yoluna yerleştir şair ↔ yol

1923–1940 · HECE ŞİİRİ

Cumhuriyet'te hece şiiri: Han Duvarları'ndan Âşıklar Bayramı'na

MEB 9. sınıf · Şiir · Okuma 9 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBeş Hececiler kimlerdir, özellikleri nelerdir; Rıza Tevfik'in şiirdeki yeri nedir?Bağlantılı konudan (Millî Edebiyat şiiri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Beş Hececiler (Hecenin Beş Şairi), önce aruzla yazıp Ziya Gökalp ile Ömer Seyfettin'in etkisiyle heceye geçen Faruk Nafiz Çamlıbel, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç, Enis Behiç Koryürek ve Halit Fahri Ozansoy'dur; heceyi ötekilerden daha başarılı kullandıkları için bu adla anıldılar. “Feylesof” lakaplı Rıza Tevfik ise 1913'ten sonra halk ve tekke şiirine yönelip heceyle yazdığı lirik şiirleriyle gençlerin heceyi benimsemesinde etkili oldu.

Rıza Tevfik ve Beş Hececiler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet'in ilk yıllarında hece ölçüsüyle yazan memleketçi şairler kimlerdir, eserleri nelerdir?

Kısa cevap: Cumhuriyet'in ilk yıllarında hece ölçüsünü Beş Hececiler sürdürdü; başını Faruk Nafiz Çamlıbel'in çektiği memleketçi şiir Anadolu'yu, köyü ve gurbeti konu edindi. Faruk Nafiz ("Han Duvarları", Çoban Çeşmesi), Kemalettin Kamu ("Bingöl Çobanları", "gurbet şairi"), Ahmet Kutsi Tecer ("Orda Bir Köy Var Uzakta"; 1931 Sivas Âşıklar Bayramı) ve Ömer Bedrettin Uşaklı (Yayla Dumanı) bu çizginin önde gelen adlarıdır.

1922'de genç bir edebiyat öğretmeni İstanbul'dan Kayseri'ye atandı. Anadolu'yu ilk kez yakından gören bu şair, onu hece ölçüsüyle ve sade bir Türkçeyle anlatmaya karar verdi.

Beş Hececilerin aruzdan heceye geçişini ve Millî Edebiyat yıllarını Millî Edebiyat şiiri sayfasında gördük. Cumhuriyet'le birlikte bu şairlerin bir kısmı Anadolu'ya öğretmen ya da memur olarak gitti ve şiirin coğrafyası değişti. TEİS'e göre bu yıllarda revaçta olan hece şiirinin içinde ayrı bir duyuş tarzı belirdi: başını Faruk Nafiz'in çektiği memleketçi edebiyat. Ömer Bedrettin Uşaklı bu anlayışı, bu toprağın ve bu milletin katıksız, yeni ve yerli edebiyatı diye tanımlar. Kısacası memleketçi şiir hece ölçüsünü korur, gözünü İstanbul'dan Anadolu'ya çevirir.

Faruk Nafiz Çamlıbel (1898–1973)

TEİS'e göre Faruk Nafiz, Ankara ve Kayseri'de Anadolu'yu yakından görünce bireysel romantizmden toplum gerçeğine döndü ve Anadolu coğrafyasını, insanının gerçeğini sade bir dille anlattığı "Han Duvarları" ile Anadolu'ya gerçekçi bir gözle bakan ilk şair oldu (MEB kitabı "ilk şairlerden biri" der). Doğu illerini dolaşan bir inceleme heyetine katılması bu idealini güçlendirdi. 1926 tarihli "Sanat" şiiri onun poetikasıdır: İstanbul aydınını Anadolu halkının karşısına koyar ve Anadolu'yu henüz yazılmamış bir destan olarak görür. Hece ile aruzu ömür boyu yan yana kullandı; Suda Halkalar (1928) aruzla yazılmış bir kitaptır.

Faruk Nafiz'in Cumhuriyet yılları şiirin dışına da taşar. Anadolu'nun çektiği sıkıntıları anlattığı Canavar (1926) hece ölçüsüyle yazdığı en başarılı oyunlarından sayılır. Atatürk'ün isteğiyle yazdığı manzum oyunlar Akın ve Özyurt (1932), Türklerin Orta Asya'dan göçünü ve yayıldıkları yerlere medeniyet götürmelerini işler; TEİS'e göre şair bunlarla çağdaş bir Oğuz Kağan destanı yaratmaya çalışmıştır. Behçet Kemal Çağlar ile birlikte "Onuncu Yıl Marşı"nın sözlerini yazdı; mizah dergilerinde "Çamdeviren" ve "Deli Ozan" takma adlarını kullandı. 1960'tan sonra Yassıada'da tutuklu kaldığı günlerde yazdığı rubaileri Zindan Duvarları'nda topladı. "Çoban Çeşmesi"nde konuşan çeşmeyi teşhis ve intak örneği olarak görmüştük.

  • Şiir: Çoban Çeşmesi (1926), Suda Halkalar (1928, aruz), Bir Ömür Böyle Geçti (1932), Akarsu (1936), Zindan Duvarları (1967), Han Duvarları (1969, seçme şiirler)
  • Tiyatro: Canavar (1926), Akın (1932, manzum), Özyurt (1932, manzum)

Öteki hececiler Cumhuriyet'te

Beş Hececilerin ötekileri de Cumhuriyet'te yazmayı sürdürdü. Orhan Seyfi Orhon Kervan'ı (1935) ve O Beyaz Bir Kuştu'yu (1941) yayımladı; 1941'de Çınaraltı dergisini çıkardı. Yusuf Ziya Ortaç, Orhan Seyfi ile 1922'de kurdukları Akbaba'yı sürdürürken 1928'de Meş'ale dergisini çıkardı; bu dergi bir sonraki konunun, Yedi Meşalecilerin yayın organı oldu (TEİS).

Kemalettin Kamu (1901–1948)

Anadolu Ajansında çalışan Kemalettin Kamu, Ankara'daki çevresinin etkisiyle aruzu bırakıp heceye geçti. TEİS'e göre en çok 11'li hece ölçüsünü ve koşma biçimini kullandı; asıl ününü İstiklâl Savaşı yıllarında yazdığı lirik ve epik şiirlere borçludur. Küçük yaşta doğduğu topraklardan ayrılmanın hüznü şiirinde gurbet temasını öne çıkardı ve ona "gurbet şairi" dendi. "Bingöl Çobanları" bu özlemin ve Anadolu sevgisinin en tanınmış örneğidir; şiiri pastoral şiir örneği olarak görmüştük. İlginç bir ayrıntı: Kamu şiirlerini sağlığında kitapta toplamadı; ilk kez 1949'da, ölümünden sonra bir incelemenin sonunda yayımlandılar.

Ahmet Kutsi Tecer (1901–1967)

Sivas'a edebiyat öğretmeni olarak giden, sonra maarif müdürü olan Tecer, ilin âşıklık geleneğindeki zenginliği fark etti ve 1931'de Sivas Âşıklar Bayramı'nı düzenledi. Âşık Veysel'in anılarına göre bayram 5 Ocak 1931'de başladı, üç gün sürdü ve on beş âşık katıldı (MEB TDE11 s.194); Veysel başta olmak üzere birçok halk şairi bu sayede tanındı. TEİS'e göre Tecer, Beş Hececilerin ya da Yedi Meşalecilerin değil, Faruk Nafiz'in memleketçi çizgisini sürdürdü; Tanpınar onun koşmayı rediften kurtararak modernleştirdiğini söyler. İlk ve son şiir kitabı Şiirler (1932) oldu; "Nerdesin", "Orda Bir Köy Var Uzakta" ve "Halay" en sevilen şiirleridir. Köşebaşı ve Koçyiğit Köroğlu oyunlarını Modern Türk tiyatrosu sayfasında görüyoruz (ÖSYM 2022).

Ömer Bedrettin Uşaklı (1904–1946)

Ömer Bedrettin, Anadolu insanını ve coğrafyasını hece ölçüsüyle anlattı ama Ahmet Haşim'in izlenimci ve sembolik şiir tarzından da etkilendi. TEİS bu yüzden onu memleketçi şiir ile saf şiir arasında bir sentez kurmaya çalışan şair olarak tanıtır. Eserleri: Deniz Sarhoşları (1926), Yayla Dumanı (1934), Sarıkız Mermerleri (1942).

Akılda kalsın: Memleketçi şiirin dört durağı, dört eser: han (Faruk Nafiz, "Han Duvarları"), Bingöl'ün çobanları (Kemalettin Kamu), uzaktaki köy (Tecer, "Orda Bir Köy Var Uzakta"), yaylanın dumanı (Ömer Bedrettin, Yayla Dumanı). Hepsinin yolu Anadolu'dan geçer.
Sınavda

Nasıl sorulurKalıp tanıtım paragrafıdır: Anadolu, hece, bir eser ya da olay verilir; şıklarda aynı yılların gerçek şairleri durur.

TuzakÖSYM 2024'teki Dağlarca sorusunda Arif Nihat Asya, Ahmet Kutsi Tecer ve Faruk Nafiz çeldiriciydi. Belirleyici ipuçları: "Han Duvarları" ve Anadolu'ya gerçekçi bakış → Faruk Nafiz; "gurbet şairi" → Kemalettin Kamu; Sivas ve 1931 Âşıklar Bayramı → Tecer. Tuzak: "Bingöl Çobanları" bir kitap değil, şiirdir; Kamu sağlığında kitap yayımlamadı. Ayrıca Faruk Nafiz Beş Hececidir ama en tanınmış eserlerini Cumhuriyet'te verdi; onu yalnız Millî Edebiyat'a bağlayan yargı eksik kalır.

⇄Bilgi eşleştirme şair ↔ ipucu

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Kayseri ve Ankara'da edebiyat öğretmenliği yaparken Anadolu'yu yakından tanıyan şair, hece ile aruzu ömrü boyunca birlikte kullandı. Anadolu'nun sıkıntılarını işleyen bir oyunu 1926'da yayımladı; Atatürk'ün isteğiyle Türklerin Orta Asya'dan göçünü anlatan manzum oyunlar yazdı. Yıllar sonra tutuklu kaldığı günlerde yazdığı rubaileri de bir kitapta topladı.
Bu parçada söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Canavar (1926), Atatürk'ün isteğiyle yazılan Akın ve Özyurt (1932) ve Yassıada rubailerinden oluşan Zindan Duvarları Faruk Nafiz'indir. Kamu sağlığında kitap yayımlamadı; Tecer Sivas'ta Âşıklar Bayramı'yla, Orhan Seyfi Akbaba ve "Fiske" imzasıyla tanınır.
1928 · YEDİ MEŞALECİLER

Yedi Meşaleciler: Cumhuriyet'in ilk edebî topluluğu

MEB 11. sınıf · Şiir · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAhmet Haşim kimdir, şiir anlayışı nedir ve eserleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Servetifünun ve Fecriati). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ahmet Haşim (1887–1933), Fecriati beyannamesini imzalayan ama topluluktan ilk kopan, sonra hiçbir topluluğa bağlanmadan yazan sembolist şairdir. Ona göre şiir anlatmaz, sezdirir; sözden çok musikiye yakındır. Şiir kitapları Göl Saatleri (1921) ve Piyâle'dir (1926); Bize Göre, Gurebâhâne-i Laklakan ve Frankfurt Seyahatnamesi düzyazılarıdır.

Ahmet Haşim

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yedi Meşaleciler kimlerdir, şiir anlayışlarının özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Yedi Meşaleciler, 1928'de Yedi Meşale adlı ortak kitabı yayımlayan yedi genç sanatçıdır: Sabri Esat Siyavuşgil, Yaşar Nabi Nayır, Ziya Osman Saba, Muammer Lütfi Bahşi, Vasfi Mahir Kocatürk, Cevdet Kudret Solok ve topluluğun tek nesir yazarı Kenan Hulusi Koray. "Canlılık, samimiyet ve daima yenilik" diyerek hece ölçüsünü ve sade dili korudular, karamsar duyarlılığa ve eskimiş konulara karşı çıktılar. Yayın organları Meş'ale dergisi aynı yıl kapanınca dağıldılar.

1928 baharında yedi genç şiirlerini tek bir kitapta topladı ve kitaba kendi sayılarını verdi. Çoğu yirmili yaşlarındaydı; içlerinden biri henüz lise öğrencisiydi.

TEİS'teki Vasfi Mahir Kocatürk maddesi Yedi Meşale'yi Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatının ilk edebî topluluğu olarak niteler. Topluluk neye karşı çıkıyordu? Ziya Osman Saba'nın maddesine göre bu gençler şiiri hastalıklı duyarlılıktan, eskimiş ve sınırlı konulardan kurtarmak için yola çıktı. Vasfi Mahir de ölümden, karanlıktan, hastalıktan söz eden şiirleri sevmediğini söyler; TEİS bu tavrı Servetifünun'un zeminini oluşturan aşırı duygusallığa ve karamsarlığa itiraz olarak okur. Kitabın önsözünde açıkladıkları anlayışın özü yenilik ve canlılıktı; slogan ise "canlılık, samimiyet ve daima yenilik".

Hece ölçüsü, yeni bir göz

Yedi Meşaleciler biçimde devrim yapmadı: Yaşar Nabi'nin maddesine göre şiirlerini hece ölçüsüyle ve olabildiğince sade bir dille yazmaya çalıştılar. Yenilik imgede ve duyarlıktaydı. Ziya Osman Saba yıllar sonra o günleri anlatırken, hepsinde bir benzetme ve resim merakı olduğunu, her şeyi bir şeye benzetmeye uğraştıklarını ve kendilerini sembolist saydıklarını söyler. Cevdet Kudret'in tek şiir kitabı Birinci Perde'deki (1929) akşam, kızıl, kuğu, kanat gibi sözcükler de Ahmet Haşim'in dünyasını hatırlatır. Haşim'i ve sembolizmi Servetifünun ve Fecriati sayfasında tanıdık.

Yedi meşale, yedi ad

  • Sabri Esat Siyavuşgil (1906–1968): Odalar ve Sofalar (1933); sonra Karagöz üzerine incelemeleriyle de anıldı.
  • Yaşar Nabi Nayır (1908–1981): şiirle başladı, 1933'te çıkarmaya başladığı Varlık dergisiyle yayıncılığa yöneldi.
  • Ziya Osman Saba (1910–1957): topluluğun şiir anlayışından ömrü boyunca kopmayan üyesi; onu saf şiir şairleri arasında yeniden göreceğiz.
  • Muammer Lütfi Bahşi (1903–1947): topluluktan ilk ayrılan şair.
  • Vasfi Mahir Kocatürk (1907–1961): halk şiirinden, tarihten ve destanlardan beslendi.
  • Cevdet Kudret Solok (1907–1992): Birinci Perde (1929); Ziya Osman'dan sonra şiirde en çok direnen üye.
  • Kenan Hulusi Koray (1906–1943): topluluğun tek nesir yazarı; şiirli diliyle "hikâye şairi" diye anıldı.

Kısa bir ömür

Kitabın ilgi görmesi üzerine Beş Hececilerden Yusuf Ziya Ortaç gençleri bir dergi çevresinde topladı: Meş'ale, 1 Temmuz–15 Ekim 1928 arasında on beş günde bir, toplam sekiz sayı çıktı; sahibi ve mesul müdürü Yusuf Ziya'ydı (TEİS; TDV “Meş'ale”). Cevdet Kudret'in maddesine göre dergi aynı yıl kapanınca topluluk da dağıldı. Üyelerin çoğu sonra şiirden başka alanlara yöneldi; ama topluluk, Cumhuriyet şiirinde memleketçi çizginin dışında bir arayışın başladığını gösterdi.

Akılda kalsın: Adı sayıyı söyler: yedi meşale = yedi kişi, 1928. Yedinin üç ayrı rolü sorulur: tek nesir yazarı Kenan Hulusi, şiire en uzun bağlı kalan Ziya Osman, sonra Varlık'ı çıkaran Yaşar Nabi.
Sınavda

Nasıl sorulurTopluluk soruları ya tanıtım paragrafıyla ya da diyalog ve maddeli özellik listesiyle gelir; ÖSYM 2025'te İkinci Yeni'nin cevap olduğu bir soruda Yedi Meşale ve Hisar çeldiriciydi. Belirleyici ipuçları: 1928, ortak kitap, "canlılık, samimiyet, yenilik", Cumhuriyet'in ilk topluluğu.

TuzakTuzak 1: Türk edebiyatının ilk edebî bildirisi Fecriati'nindir (1909); Yedi Meşale görüşlerini kitabının önsözünde açıkladı. Tuzak 2: Beş Hececiler de heceyle yazar ama Millî Edebiyat yıllarında belirdi. Meş'ale dergisini çıkaran Yusuf Ziya Ortaç ise Beş Hececidir, Yedi Meşaleci değildir.

▭Boşluk doldurma

Yedi Meşaleciler ortak kitaplarını yılında yayımladı. Topluluğun yayın organı, Yusuf Ziya Ortaç'ın çıkardığı dergisiydi. Yedi üyeden nesir yazan tek isim idi.

1928Meş'aleKenan Hulusi Koray1909Varlık

?Soru çöz ÖSYM tarzı

1928'de ortak bir kitapla ortaya çıkan bu topluluk, kendinden önceki şiirde gördüğü karamsarlığa ve eskimiş konulara karşı canlılığı, içtenliği ve yeniliği savundu. Hece ölçüsünü ve sade dili bırakmadı ama imgeye ve benzetmeye düşkün yeni bir duyarlık getirdi. Yayın organı olan dergi aynı yıl kapanınca üyeler dağıldı; aralarından biri birkaç yıl sonra uzun soluklu bir edebiyat dergisi çıkardı.
Bu parçada söz edilen topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. 1928, ortak kitap, "canlılık, samimiyet, yenilik" ve aynı yıl kapanan Meş'ale Yedi Meşalecileri gösterir; Varlık'ı çıkaran Yaşar Nabi de onlardandır. Beş Hececiler Millî Edebiyat yıllarında, Fecriati 1909'da, Hisarcılar 1950'de ortaya çıktı.
1928–1962 · SAF ŞİİR

Saf şiir şairleri: Necip Fazıl, Tanpınar ve Dıranas

MEB 11. sınıf · Şiir · Okuma 10 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaYahya Kemal Beyatlı'nın şiirinin özellikleri nelerdir, saf şiir nedir?Bağlantılı konudan (Millî Edebiyat şiiri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Yahya Kemal Beyatlı (1884–1958), Millî Edebiyat Dönemi'nde yetişen bağımsız şairdir: aruzu konuşulan İstanbul Türkçesiyle (“beyaz lisan”) kullandı, İstanbul'u ve Türk tarihini işledi, şiiri musiki ve dil mükemmeliyeti üzerine kurarak saf şiirin öncülerinden oldu. Şiirleri ancak ölümünden sonra kitaplaştı: Kendi Gök Kubbemiz (1961), Eski Şiirin Rüzgârıyle (1962). Saf şiirde amaç ileti vermek değil, ahenk ve biçim güzelliğiyle estetik bir zevk uyandırmaktır.

Yahya Kemal ve saf şiir

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet döneminde saf şiir anlayışının temsilcileri kimlerdir, Necip Fazıl, Tanpınar ve Dıranas'ın şiir özellikleri nelerdir?

Kısa cevap: Cumhuriyet döneminde saf (öz) şiiri sürdüren şairler, Yahya Kemal ile Ahmet Haşim'in etkisinde, ideolojiden uzak, ahenge ve kendine özgü imgeye dayanan bir şiir yazdı ve topluluk kurmadı. Bu çizginin başlıca adları Necip Fazıl Kısakürek, Ziya Osman Saba, Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı, Asaf Halet Çelebi, Behçet Necatigil, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Sedat Umran'dır. Necip Fazıl metafizik ve Çile, Tanpınar zaman ve rüya, Dıranas ahenk ve "Fahriye Abla" ile tanınır.

Bir şiirin ne söylediğini unutursun da nasıl söylediğini unutamazsın. Cumhuriyet'in ilk on yıllarında bir grup şair, şiiri tam da bu ikinci hafızaya emanet etti.

Saf şiirin tanımını ve Yahya Kemal ile Ahmet Haşim'deki kökünü Millî Edebiyat şiiri sayfasında gördük: MEB kitabına göre amaç okura estetik zevk vermektir; ahenk, imgelerin yeniliği, sözcüklerin ses uyumu ve biçim güzelliği öne çıkar. ÖSYM 2026'da bu anlayışın Cumhuriyet'teki şairlerini numaralı cümlelerle anlattı. O cümlelerden çıkan tablo şudur: bu şairler şiiri ideolojik kaygıların dışında tuttu; Yahya Kemal ile Haşim'i usta saydı, Valéry'nin dile verdiği üstün değerden ve divan şiirinin biçime dayanan yapısından beslendi; kendine özgü bir imge düzeni kurdu, her türlü mektepleşmenin dışında kaldı; şiiri soylu bir sanat sayıp bireysel duygudan evrensel insan deneyimine ulaşmaya çalıştı. Sanatı bir içerik ve ileti meselesi gören yargı ise bu anlayışa terstir.

Bu şairlerin usta saydığı Ahmet Haşim'den üç dize, anlayışın neyi önemsediğini gösterir. Dizeler bir şey öğretmez; tekrarlanan “ağır ağır”ın yavaş ritmi ve “güneş rengi” yaprakların imgesiyle bir ruh hâli sezdirir:

Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden,
Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak,
Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak...

Ahmet Haşim (ö. 1933), “Merdiven”, Göl Saatleri

Ölçü bu şairleri birleştirmez. Necip Fazıl birkaç aruz denemesinden sonra tamamen heceye geçti (MEB TDE9 s.272), Asaf Halet serbest şiir yazdı, Cahit Sıtkı biçimi her şiirin kendi ilhamına göre kurdu. Onları birleştiren, şiirden beklediklerinin aynı olmasıdır: güzellik, ahenk ve şairin iç dünyası.

Necip Fazıl Kısakürek (1904–1983)

"Kaldırımlar Şairi" unvanını ve "Çile"nin şairi olarak anılma isteğini Şiir türleri sayfasında gördük. MEB kitabı onun kendine özgü bir şiir dili kurduğunu, metafizik ve mistik ögelere yer verdiğini ve saf şiiri tercih etmesiyle çağdaşlarından ayrıldığını yazar. MEB'deki bir incelemeye göre heceye geçince beklenen kafiye yerine beklenmeyeni, şaşırtıcı bir kafiyeyi kullandı ve dizedeki sesi öyle ustalıkla işledi ki Ahmet Haşim bile onu takdir etti. TEİS'e göre şiirindeki temalar "ben" etrafında döner: Allah, insan, ölüm, korku, yalnızlık. Kitaplarını yıllar içinde yeniden düzenledi; 1974'ten sonra bütün şiirlerini Çile adı altında topladı.

1930'ların ortasından sonra Ağaç (1936) ve Büyük Doğu (1943) gibi dergilerde bir fikir mücadelesine girdi; TEİS'e göre çevresi değiştikçe dinî ve tasavvufi meselelere yöneldi. Şiirden sonra en çok tiyatrolarıyla tanınır; Tohum, Bir Adam Yaratmak ve Reis Bey bunların başında gelir (ÖSYM 2021'de Tohum, Nâm-ı Diğer Parmaksız Salih ve Para'yı sordu). Oyunlarını Modern Türk tiyatrosu sayfasında ele alıyoruz.

  • Şiir: Örümcek Ağı (1925), Kaldırımlar (1928), Ben ve Ötesi (1932), Sonsuzluk Kervanı (1955), Çile (1962)
  • Tiyatro: Tohum (1935), Bir Adam Yaratmak, Reis Bey (1964)

Ahmet Hamdi Tanpınar (1901–1962)

Tanpınar, Darülfünun'da Yahya Kemal'in öğrencisiydi; TEİS'e göre şiirde mükemmeliyet arayışını hocasından aldı. Şiirde üstat saydıkları arasında Yahya Kemal ve Ahmet Haşim'in yanında Valéry, Baudelaire ve Mallarmé vardır. Şiirindeki ve nesrindeki zaman anlayışında Bergson'un, rüya konusunda psikanalizin etkisini kendisi anlatır. Şiiri istisnai bir sanat saydığı için az yazdı ve şiirde susup söyleyemediklerini roman ve hikâyelerinde anlattığını söyledi. Tek şiir kitabı Şiirler 1961'de, ölümünden kısa süre önce çıktı. Asıl geniş eserleri nesirdedir: Beş Şehir (1946, deneme), Huzur (1949) ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1961). Romanlarını Cumhuriyet romanı 1923–1950 sayfasında görüyoruz.

Ahmet Muhip Dıranas (1908–1980)

Dıranas, Ankara Erkek Lisesi'nde Tanpınar'ın öğrencisiydi. TEİS onu saf şiir anlayışının şairi sayar ve ilginç bir çelişkiye dikkat çeker: geniş okur onu gerçekçi sahnelerle dolu "Fahriye Abla" ile tanır, oysa Dıranas'ın kurduğu dünya sembolik, romantik ve izlenimcidir. Müziği şiirin vazgeçilmez ögesi saymasıyla sembolistlere, şiire tarihî bir arka plan eklemesiyle romantiklere, dış dünyayı duygularının süzgecinden geçirmesiyle izlenimcilere yaklaşır; Ahmet Haşim'le üslup akrabalığı vardır. "Kar", "Olvido" ve "Serenad" şiirleri edebiyat çevrelerinde, "Fahriye Abla" geniş kitlelerde sevildi; soneyi de kullandı. Tiyatroda Gölgeler ile Çıkmaz (ilk sahnelendiğinde O Böyle İstemezdi) adlı oyunları vardır.

Akılda kalsın: Üç usta, üç anahtar: Necip Fazıl → metafizik ve Çile; Tanpınar → zaman ve rüya, tek kitap Şiirler; Dıranas → ahenk ve "Fahriye Abla". Üçü bir hoca–öğrenci zinciriyle de bağlanır: Yahya Kemal → Tanpınar → Dıranas.
Sınavda

Nasıl sorulurSaf şiir iki biçimde gelir: tanımı ya da numaralı cümlelerde bilgi yanlışı (ÖSYM 2026). Yanlış cümle çoğu zaman şunlardan biridir: "sanat bir içerik ve ileti sorunudur", "bir topluluk çevresinde toplandılar", "toplumsal fayda gözettiler". Şair soruları tanıtım paragrafıyla gelir: zaman, rüya, Bergson ve tek şiir kitabı → Tanpınar; metafizik, mistik ögeler ve "Kaldırımlar" → Necip Fazıl; "Fahriye Abla" → Dıranas.

TuzakTanpınar'ı yalnız romancı sanma; saf şiirin de önemli şairidir.

Sınavda işaretlesaf şiir sorusunda “sanat bir ileti sorunudur” diyen cümleyi yanlış olarak işaretle.

▭Boşluk doldurma

MEB'e göre saf şiirde amaç okura vermektir. Necip Fazıl bütün şiirlerini sonunda adlı kitapta topladı. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın şiir anlayışında zaman kavramı Bergson'dan, şiir sanatı ise Fransız şair çizgisinden beslenir.

estetik zevkÇileValéryiletiKaldırımlar

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Darülfünunda Yahya Kemal'in öğrencisi olan sanatçı, şiire üstün bir değer verdiği için az şiir yazdı ve şiirlerini ancak ölümünden kısa süre önce tek bir kitapta topladı. Şiirinde zaman ve rüya temalarını öne çıkarır; zaman anlayışında Bergson'un, şiir anlayışında Valéry'nin etkisi görülür. Şiirde söyleyemediklerini roman ve hikâyelerinde anlattığını belirtir.
Bu parçada söz edilen sanatçı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Yahya Kemal'in öğrencisi olması, zaman ve rüya, Bergson ve Valéry, 1961'deki tek kitap Şiirler ve romanlarda anlatılan "susulanlar" Tanpınar'ı gösterir. Dıranas Tanpınar'ın öğrencisidir ve "Fahriye Abla" ile tanınır; Necip Fazıl'da metafizik, Cahit Sıtkı'da ölüm korkusu öne çıkar.

?Parçadan soru kesit

Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden,
Eteklerinde güneş rengi bir yığın yaprak,
Ve bir zaman bakacaksın semâya ağlayarak...

Bu dizelerde öne çıkan özellik aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. “Ağır ağır” tekrarının yavaş ritmi, “güneş rengi” yapraklar ve ağlayarak göğe bakış bir hüznü söylemeden sezdirir; saf şiirin ahenk ve imgeyi öne alan tavrı budur. Dizelerde öğüt yoktur (B, didaktik şiir); Anadolu ve toplum yoktur (C, memleketçi ya da toplumcu şiir); dizeler ölçülü ve uyaklıdır, yaprak–ağlayarak uyağı bunu gösterir (D, Garip'in tavrıdır).
1933–1960 · SAF ŞİİR

Ölüm, ev ve mistik Doğu: Cahit Sıtkı, Ziya Osman, Necatigil, Asaf Halet, Sedat Umran

MEB 12. sınıf · Şiir · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMehmet Âkif Ersoy'un şiirinin özellikleri nelerdir, manzum hikâye nedir ve Safahat hangi kitaplardan oluşur?Bağlantılı konudan (Millî Edebiyat şiiri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mehmet Âkif Ersoy (1873–1936), Millî Edebiyat Dönemi'nin bağımsız şairidir: heceye geçmedi, bütün şiirlerini aruzla yazdı ve aruzu konuşma diline başarıyla uyguladı. Toplumun yoksul ve kimsesiz kesimlerini “Küfe”, “Hasta”, “Seyfi Baba” gibi manzum hikâyelerle gerçekçi biçimde anlattı. Şiirlerini yedi kitaplık Safahat'ta topladı: Safahat (1911), Süleymaniye Kürsüsünde (1912), Hakkın Sesleri, Fatih Kürsüsünde, Hatıralar, Âsım, Gölgeler (1933).

Mehmet Âkif ve manzum hikâye

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cahit Sıtkı Tarancı, Ziya Osman Saba, Behçet Necatigil, Asaf Halet Çelebi ve Sedat Umran'ın şiir özellikleri ve eserleri nelerdir?

Kısa cevap: Cahit Sıtkı Tarancı hayata bağlılığı ve ölüm korkusunu (Otuz Beş Yaş, 1946), Ziya Osman Saba çocukluğu, evi ve aileyi (Sebil ve Güvercinler, 1943), Behçet Necatigil ev, aile ve orta hâlli insanı (Evler, 1953), Asaf Halet Çelebi tasavvufu ve Doğu mistisizmini (He, 1942), Sedat Umran eşyanın sembolik dünyasını (Leke, 1970) işledi. Beşi de saf şiir çizgisinde anılır.

1946'da bir parti şiir yarışması açtı. Birinciliği, otuz beş dizeyle otuz beş yaşın muhasebesini yapan bir şiir kazandı.

Saf şiir çizgisinin bu şairleri tek bir kalıba girmez: biri ölümden korkar, biri evinin perdelerini anlatır, biri Hint ve İran kültürüne dalar. Ortak noktaları, şiiri toplumsal bir görevin aracı değil, kişisel bir deneyimin güzel ifadesi saymalarıdır. Aşağıdaki kartlar dokuz saf şiir şairinin anahtarını bir arada verir; ilk üçünü bir önceki konuda, Dağlarca'yı bir sonraki konuda ele alıyoruz.

Dokuz şair, dokuz anahtar: soruda geçen tema ya da eser hangi karta düşüyorsa cevap odur.Görsel: Sınav Defteri

Cahit Sıtkı Tarancı (1910–1956)

Galatasaray Lisesi'nde Ziya Osman Saba ile tanıştı; bu dostluk iki şairin şiirini de besledi. TEİS'e göre Haşim, Yahya Kemal, Necip Fazıl, Tanpınar ve Tecer'i okuyarak yetişti. 1946'da bir partinin açtığı yarışma için yazdığı "Otuz Beş Yaş"ta içerikle biçimi birleştirmek istedi: şiir hem otuz beş dizeden oluşmalı hem de otuz beş yaşın ruh hâlini yansıtmalıydı. Birinciliği kazanınca şiirlerini aynı adla ikinci kitabında topladı. Bu kitabın ana teması, çok sevdiği hayata bağlılık ile ölüm karşısında duyulan derin korkudur; yalnızlık ve geçmişe özlem de sık işlenir. Biçim konusunda ise şiiri aruz, hece ya da serbest ölçüye göre değil, ilhamın en güzel ifadesine göre kurmayı savundu. Eserleri: Ömrümde Sükût (1933), Otuz Beş Yaş (1946), Düşten Güzel, Sonrası (1957, ölümünden sonra).

Ziya Osman Saba (1910–1957)

Yedi Meşale'nin lise öğrencisi üyesiydi. Annesini sekiz yaşında kaybetmesi, sonraki bütün şiirine çocukluk yıllarına duyulan özlemi taşıdı. TEİS'e göre şiirlerinde çocukluk, aile ve insan sevgisi, aile hayatındaki huzur, İstanbul, gündelik hayatın ayrıntıları, ölüm ve Allah inancı başlıca temalardır; zamanla süssüz, yapmacıksız bir söyleyişe yöneldi. Eserleri: Sebil ve Güvercinler (1943), Geçen Zaman, Nefes Almak (1957); anı ile hikâye arasında duran Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi (1952).

Behçet Necatigil (1916–1979)

TEİS'e göre Necatigil'in şiirlerinde en çok ev, aile, orta hâlli insanın sorunları, çocukluk, ölüm ve yalnızlık işlenir. Kendini toplumcu realist bir şair olarak tanımlar ama toplumun sorunlarını kendi yaşantısının süzgecinden geçirerek verir; geleneksel kültüre, tasavvufa ve mitolojiye de başvurur. Şiirini kendisi üç döneme ayırır: Gurbet Burcu, Hasret Burcu ve Hikmet Burcu. Şiirden sonra en çok radyo oyunu yazdı; Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (1960) ile sözlükçü olarak da tanınır. Şiir kitapları: Kapalı Çarşı (1945), Evler (1953), Eski Toprak (1956), Arada (1958), Divançe (1965).

İki ad daha bu çizgide anılır ama sınavda daha seyrek gelir: Asaf Halet Çelebi tasavvufu ve Doğu mistisizmini serbest şiirle işledi (He, Lâmelif, Om Mani Padme Hum); Sedat Umran “eşyanın şairi” diye anılır (Meşaleler, Leke).

Ek bilgi: Asaf Halet Çelebi ve Sedat Umran

Asaf Halet Çelebi (1907–1958). Farsça, Arapça, Fransızca, Hintçe ve Sanskritçe öğrenen Asaf Halet, eski Doğu kültüründen ve tasavvuftan gelen motiflerle beslenen serbest şiirler yazdı. TEİS'e göre 1940'lardan itibaren şiirini tasavvufa, bilinçaltına ve Doğu mistisizmine (Budizm dahil) yasladı. Hececiler onu tuhaf buldu; ne hececilerin kalıplarına ne Garip'e ne de Nâzım Hikmet'in toplumcu şiirine bağlandı ve döneminde pek anlaşılmadı. Mevlânâ ve Molla Câmî üzerine incelemeleri de vardır. Şiir kitapları: He (1942), Lâmelif (1945), Om Mani Padme Hum (1953).

Sedat Umran (1925–2013). İlk kitabı Meşaleler'i 1949'da yayımlayan Sedat Umran, 1970'teki Leke ile bir tür eşya sembolizmi geliştirdi ve metafizik unsurları modern içeriklerle birleştirdi. TEİS'e göre şiirinde Ahmet Haşim ve Necip Fazıl etkisi görülür; "eşyanın şairi" diye anılır, bazı eleştirmenlere göre sembolist şiirin son örneklerindendir.

Akılda kalsın: Beş şair, beş oda: Cahit Sıtkı'nın odasında duvar saati (otuz beş yaş, ölüm korkusu), Ziya Osman'ın odasında çocukluk fotoğrafı (ev, anne), Necatigil'in evinde aile sofrası (Evler), Asaf Halet'in odasında Doğu'dan bir tespih (Om Mani Padme Hum), Sedat Umran'ın odasında lekeli bir eşya (Leke).
Sınavda

Nasıl sorulurEşleştirme ve tanıtım paragrafı. En sık karışan çift Cahit Sıtkı ile Ziya Osman'dır: ikisi de Galatasaraylı, ikisi de ölümü işler. Ayıran ipucu: yaşama sevinci–ölüm korkusu gerilimi ve "Otuz Beş Yaş" → Cahit Sıtkı; çocukluk, aile ve Yedi Meşale → Ziya Osman. Necatigil ile Ziya Osman'ı da ev ve aile teması yakınlaştırır; radyo oyunu ve sözlük ipucu Necatigil'i gösterir. Tasavvuf, Budizm, Sanskritçe ve serbest şiir bir arada geçiyorsa cevap Asaf Halet'tir.

TuzakSerbest şiir yazdı diye Asaf Halet'i Garip'e bağlamaktır: hiçbir topluluğa katılmadı.

⇄Bilgi eşleştirme şair ↔ eser

?Soru çöz ÖSYM tarzı

1928'de ortak bir kitapta ilk şiirlerini yayımlayan topluluğun en genç üyelerindendir ve topluluğun şiir anlayışından ömrü boyunca kopmamıştır. Erken yaşta annesini kaybetmesi, şiirlerinde çocukluk yıllarına ve aile sıcaklığına duyulan özlemi besler. Ev, aile, gündelik hayatın küçük ayrıntıları ve ölüm şiirlerinin başlıca konularıdır; anı ile hikâye arasında kalan nesirler de yazmıştır.
Bu parçada söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Yedi Meşale (1928), erken kaybedilen anne, çocukluk ve aile özlemi ile Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi gibi anı–hikâye arası nesirler Ziya Osman Saba'yı gösterir. Cahit Sıtkı ve Necatigil Yedi Meşale'de yoktu; Dıranas'ın dünyası sembolik ve izlenimcidir.
1935–1960 · FAZIL HÜSNÜ DAĞLARCA

Fazıl Hüsnü Dağlarca: çocuk bakışından destanlara

MEB 12. sınıf · Şiir · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİslamiyet öncesi Türk destanları nelerdir, hangi topluluğa aittir?Bağlantılı konudan (İslamiyet öncesi Türk edebiyatı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslamiyet'in kabulünden önceki başlıca Türk destanları şunlardır: Yaratılış (Altay-Yakut), Alp Er Tunga ve Şu (Saka), Oğuz Kağan ve Attila (Hun), Bozkurt ve Ergenekon (Göktürk), Türeyiş ve Göç (Uygur). Bu destanlarda göçebe bozkır hayatının izleri görülür ve alp tipi kahraman yüceltilir.

İslamiyet öncesi Türk destanları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Fazıl Hüsnü Dağlarca'nın şiir özellikleri ve eserleri nelerdir?

Kısa cevap: Fazıl Hüsnü Dağlarca (1914–2008), ilk kitabı Havaya Çizilen Dünya (1935) ve Çocuk ve Allah (1940) ile saf şiire özgü bir duyarlıkla başladı; Çakırın Destanı (1945), Üç Şehitler Destanı (1949) ve Anadolu köyüne yönelen Toprak Ana (1950) ile destana ve toplumsal konulara açıldı. Şiirini ömür boyu yeniledi; ÖSYM 2024'te onu bu eserlerle sordu.

Bir çocuk gökyüzüne bakar, evrendeki yerini ve Tanrı'yı sorar. Dağlarca'nın 1940'ta yayımlanan Çocuk ve Allah'ı bu çocuk bakışıyla yazılmıştır.

2018 programı Dağlarca'yı saf şiir şairleri arasında sayar; bu, onun ilk dönemi için tam doğrudur. Ama Dağlarca'nın yolu uzundur ve birkaç kez yön değiştirir. TEİS şiirini besleyen üç temel duygu sayar: önce çocukla, sonra bütün insanlıkla temsil edilen sevgi; evreni anlamak isteyen ve mistik yönelişlerle beslenen merak; yaşadığı coğrafyanın insanından başlayıp yeryüzünün bütün ezilenlerine uzanan acıma. Bu duygular üç çizgiye dönüşür: metafizikten maddeye yönelen bir arayış, insan sevgisiyle başlayan toplumcu bir tavır ve bağımsızlık ülküsüne dayanan millî bir duyarlık.

Dört dönem

  • Havaya Çizilen Dünya'dan Toprak Ana'ya: İlk on beş yıl, sezgiye ve saf şiire özgü bir duyarlığa dayanır: Havaya Çizilen Dünya (1935), Çocuk ve Allah (1940), Daha (1943), Çakırın Destanı (1945), Üç Şehitler Destanı (1949).
  • Toprak Ana'dan Hoo'lar'a: Toprak Ana (1950), TEİS'e göre köye gerçekçi bir dikkatle yönelişin ilk ve en önemli örneğidir; lirizmin yanında anlatı ağırlık kazanır. Ardından Bağımsızlık Savaşı'nı destanlaştıran kitaplar gelir: Samsun'dan Ankara'ya ve İnönüler (1951); ayrıca İstanbul Fetih Destanı (1953), Asû (1955).
  • Hoo'lar ve sonrası: 1960'ta tamamen bireysel, gerçeküstücü Hoo'lar ile toplumcu Özgürlük Alanı aynı yıl çıkar; sonra güncel olaylar şiirine girer: Vietnam Savaşımız (1966).
  • Yeniden saf şiire doğru: 1970'lerden sonra felsefi, hikemî bir tona yönelir.

ÖSYM 2024'teki tanıtım paragrafı bir biçim ipucu da verdi: ilk dönem kitaplarında çoğunlukla dörtlüklere, ölçülü ve uyaklı söyleyişe yer veren şair, Toprak Ana'dan itibaren beşlik ve altılık bentlere yöneldi. Dağlarca'nın destanları yapma destanın Cumhuriyet'teki en tanınmış örneklerindendir; türü Dünya destanları ve yapma destan konusunda gördük.

Akılda kalsın: Dağlarca'nın ilk on beş yılı gökten toprağa iner: hava → çocuk → çakır → şehit → toprak. Havaya Çizilen Dünya (1935), Çocuk ve Allah (1940), Çakırın Destanı (1945), Üç Şehitler Destanı (1949), Toprak Ana (1950).
Sınavda

Nasıl sorulurÖSYM 2024'te Dağlarca'yı eser listesi ve biçim bilgisiyle tanıttı; şıklarda Arif Nihat Asya, Ahmet Kutsi Tecer, Faruk Nafiz Çamlıbel ve Bedri Rahmi Eyüboğlu vardı, yani aynı yılların gerçek şairleri.

TuzakTuzak 1: "Destan" adlı eserleri karıştırma: Üç Şehitler Destanı Dağlarca'nın, Simavne Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin Destanı Nâzım Hikmet'in, Malazgirt Destanı Gençosmanoğlu'nundur; Keşanlı Ali Destanı ise Haldun Taner'in oyunudur. Tuzak 2: Toprak Ana iki ayrı eserdir: Dağlarca'nınki 1950 tarihli şiir kitabıdır, Cengiz Aytmatov'un Toprak Ana'sı ise uzun hikâyedir (MEB TDE11 s.94).

↕Kronolojik sıralama oklarla diz

  1. Toprak Ana
  2. Çocuk ve Allah
  3. Üç Şehitler Destanı
  4. Havaya Çizilen Dünya

?Soru çöz ÖSYM tarzı

Fazıl Hüsnü Dağlarca, 1935'te yayımladığı ilk kitabı ---- ile şiire başladı ve ilk on beş yılında saf şiire özgü bir duyarlıkla yazdı. 1950'de çıkan ---- ise Anadolu köyüne gerçekçi bir dikkatle yönelişinin ilk ve en önemli örneği oldu.
Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

✓ C. Dağlarca'nın ilk kitabı Havaya Çizilen Dünya (1935), köye yönelişin ilk ve en önemli örneği Toprak Ana'dır (1950). Çocuk ve Allah 1940'ta, Asû 1955'te yayımlandı.
1929–1963 · TOPLUMCU ŞİİR

Nâzım Hikmet ve toplumcu şiir: serbest ölçü, basamaklı dize

MEB 12. sınıf · Şiir · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTevfik Fikret kimdir, eserleri ve şiirinin özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Servetifünun ve Fecriati). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tevfik Fikret (1867–1915), 1896'da Servet-i Fünûn'un edebiyat yönetimini üstlenerek topluluğu kuran şairdir. Servetifünun yıllarında sanat için sanat anlayışıyla bireysel şiirler yazdı ve bunları Rübâb-ı Şikeste'de (1900) topladı; 1900'den sonra istibdata karşı toplumsal şiire yöneldi (“Sis”, “Han-ı Yağma”). Oğlu için yazdığı şiirleri Halûk'un Defteri'nde (1911), çocuk şiirlerini Şermin'de (1914) topladı; sone ve serbest müstezatın önde gelen uygulayıcısıdır.

Tevfik Fikret

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Nâzım Hikmet'in şiir özellikleri ve eserleri nelerdir; Cumhuriyet döneminde toplumcu şiir nasıl başladı?

Kısa cevap: Cumhuriyet döneminde toplumcu şiirin öncüsü Nâzım Hikmet Ran'dır (1901–1963). İlk şiirlerinde hece ölçüsünü kullandı; 1921'de gittiği Moskova'da Rus fütüristlerinden ve Mayakovski'den etkilenerek serbest ölçüye ve basamaklı dizeye geçti. 835 Satır, Jokond ile Si-Ya-U (1929), Benerci Kendini Niçin Öldürdü (1932), Taranta Babu'ya Mektuplar (1935), Simavne Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) ve Memleketimden İnsan Manzaraları başlıca eserleridir. Bu çizginin öteki toplumcu şairi Attilâ İlhan'dır.

1929 yazında Resimli Ay dergisinde imzasız iki yazı çıktı. Başlıkları "Putları Yıkıyoruz"du ve hedefte iki ünlü şair vardı: Abdülhak Hâmit ile Mehmet Emin.

Yazıların sahibi Nâzım Hikmet'ti ve TEİS'e göre bu yazılar siyasi sonuçları da olan bir eski–yeni kavgası başlattı. Bu sertliğin arkasında bir yolculuk vardı. Ocak 1921'de Millî Mücadele'ye katılmak için Anadolu'ya geçen genç şair cepheye gönderilmedi, Bolu'da öğretmenlik yaptı; Eylül 1921'de Moskova'ya gidip Doğu Emekçileri Komünist Üniversitesi'ne yazıldı. Orada Rus fütüristlerinden ve konstrüktivistlerden etkilendi; serbest şiiri ve basamaklı dizeleri ilk kez bu yıllarda denedi. Fütürizmin makineye, hıza ve geleneği yıkmaya dayanan ilkelerini Batı edebiyatı akımları sayfasında görmüştük.

Heceden serbest ölçüye

Nâzım Hikmet ilk yıllarında heceyle yazdı; o şiirleri Yahya Kemal, Peyami Safa ve Ahmet Haşim gibi dönemin otoriteleri bile beğendi. TEİS'e göre onu serbest ölçüye götüren, Sovyet deneyimi ve Rus şiirine fütürizmi getiren Mayakovski oldu: ona göre asıl olan biçim değil içerikti ve biçimi içerik belirlemeliydi; bu yüzden uzun yıllar kullandığı heceyi bıraktı. Kafiye ve rediften tamamen vazgeçmedi ama onları kurala bağlı değil, ihtiyaç duyduğu yerde kullandı. Dizeleri merdiven basamakları gibi kırarak yazması şiirinin görsel imzası oldu. TEİS serbest nazmı onun yanında Ercüment Behzat Lav'ın da kullandığını, yıllar sonra Orhan Veli ve arkadaşlarının yaygınlaştırdığını hatırlatır.

Toplumcu gerçekçilik

Anadolu'yu ve Anadolu insanının çilesini yakından görmesi, TEİS'e göre Nâzım Hikmet'in toplumcu gerçekçi kimliğinin oluşmasında rol oynadı. Şiirinde emekçi insan ve toplumun sorunları öne çıkar; uzun şiirlerinde ve destanlarında tarihî olaylarla sıradan insanların hayatlarını bir arada anlatır. İlk kitabı Güneşi İçenlerin Türküsü'nü 1928'de Bakû'da yayımladı. TEİS'e göre Mayıs 1929'da çıkan 835 Satır edebiyat çevrelerinde geniş yankı uyandırdı. Yapma destan türündeki iki eserini yapma destan konusunda görmüştük.

  • Şiir: 835 Satır, Jokond ile Si-Ya-U (1929), Varan 3 (1930), Benerci Kendini Niçin Öldürdü (1932), Taranta Babu'ya Mektuplar (1935), Simavne Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936), Kurtuluş Savaşı Destanı (1965), Memleketimden İnsan Manzaraları (1966–1967, ölümünden sonra)
  • Tiyatro: Kafatası (1932), Unutulan Adam (1935)

Attilâ İlhan

2018 programı 1923–1960 arasının toplumcu şiiri için Nâzım Hikmet'in yanında Attilâ İlhan'ı (1925–2005) da örnek verir. TEİS'e göre ilk kitabı Duvar'da (1948) toplumcu gerçekçi çizgiyi şiirselliği bırakmadan sürdürdü; Sisler Bulvarı'nda (1954) büyük şehirdeki bireyin aşklarını ve isyanlarını işledi. Onun Garip'e tepkisini ve sonraki şiirini Garip, İkinci Yeni ve sonrası sayfasında ele alıyoruz.

Akılda kalsın: Nâzım Hikmet'in şiiri bir merdivendir: dizeler basamak basamak iner ve merdiven Moskova'dan gelir. Yolu üç durakla hatırla: hece → Mayakovski → serbest ölçü. Kavgası da tek cümle: "Putları Yıkıyoruz" (1929, Hâmit ve Mehmet Emin).
Sınavda

Nasıl sorulurİki kapıdan gelir. Birincisi akım sorusudur: makine, hız ve geleneğin reddi verilir, cevap fütürizm olur (ÖSYM 2024); Türk edebiyatındaki yansıması Nâzım Hikmet'tir.

Tuzakİkincisi tanıtım paragrafıdır: Moskova, Mayakovski, basamaklı dize ve eski–yeni kavgası ipuçlarıyla şair sorulur; çeldiriciler aynı yılların şairleridir. Tuzak: "Nâzım Hikmet hep serbest ölçüyle yazdı" yargısı yanlıştır, ilk şiirleri hecelidir. Serbest şiiri ilk kullananlardan biri odur ama onu yaygınlaştıran Garip'tir.

▭Boşluk doldurma

Nâzım Hikmet 1921'de gittiği şehrinde Rus fütüristlerinden etkilendi. Örnek aldığı şair idi; onun gibi heceyi bırakıp dizelerini basamak basamak dizdiği şiire geçti.

MoskovaMayakovskiserbestParishece

?Soru çöz ÖSYM tarzı

İlk şiirlerinde hece ölçüsünü kullanan şair, Millî Mücadele yıllarında gittiği yurt dışında Mayakovski'yi örnek aldı; şiirde biçimi içeriğin belirlemesi gerektiğini düşünerek heceyi bıraktı ve dizelerini basamaklar hâlinde dizdi. Yurda döndükten sonra bir dergide imzasız yayımladığı yazılarla eski kuşağın iki ünlü şairini hedef alarak sert bir eski–yeni tartışması başlattı.
Bu parçada söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Mayakovski, basamaklı dize, heceden serbest ölçüye geçiş ve Hâmit ile Mehmet Emin'i hedef alan "Putları Yıkıyoruz" yazıları Nâzım Hikmet'i gösterir. Ercüment Behzat Lav da serbest nazmı kullandı ama bu ipuçlarının sahibi değildir; Dağlarca saf şiirle başladı, Attilâ İlhan ilk kitabını 1948'de yayımladı.
1946–1960 · MİLLÎ EDEBİYAT ZEVKİ · HİSAR

Millî Edebiyat zevkini sürdürenler ve Hisarcılar: bayrak, vatan, gelenek

MEB 12. sınıf · Şiir · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMillî Edebiyat Dönemi şiirinin özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Millî Edebiyat şiiri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Millî Edebiyat şiiri (1911–1923) konuşulan İstanbul Türkçesine dayanan sade bir dil kullanır, aruzun yerine hece ölçüsünü benimser; vatan, tarih, kahramanlık, Anadolu ve Anadolu insanı gibi millî konuları işler. Koşma, türkü, destan gibi halk şiiri biçimlerinden yararlanır; “sanat toplum içindir” anlayışıyla süslü söyleyişten kaçınır, yer yer hitabet tonuna ve öğretici bir dile yönelir.

Millî Edebiyat şiir anlayışı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Cumhuriyet döneminde Millî Edebiyat anlayışını sürdüren şairler kimlerdir; Hisar dergisi ve Hisarcılar nedir?

Kısa cevap: Millî Edebiyat anlayışını Cumhuriyet'te sürdüren şairlerin başlıcaları Arif Nihat Asya (Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor, 1946; "Bayrak Şairi"), Orhan Şaik Gökyay ("Bu Vatan Kimin?"), Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu (Malazgirt Destanı) ve Bekir Sıtkı Erdoğan'dır (Bir Yağmur Başladı, 1949). 16 Mart 1950'de çıkmaya başlayan Hisar dergisi çevresinde toplanan Hisarcılar (Mehmet Çınarlı, İlhan Geçer, Munis Faik Ozansoy, Mustafa Necati Karaer…) da geleneğe bağlı, millî kaynaklardan beslenen, anlaşılır bir şiiri savundu.

5 Ocak, Adana'nın düşman işgalinden kurtuluş günüdür. Bir edebiyat öğretmeni bu törenler için bir bayrak şiiri yazdı; şiir o kadar sevildi ki yıllar sonra mezar taşına adının önüne "Bayrak Şairi" yazıldı.

1940'lardan sonra şiirde gelenekten kopuş hızlandı: Garip ölçüyü ve uyağı bıraktı, ardından İkinci Yeni anlamı kapalılaştırdı. Bu yıllarda bir grup şair ters yöne yürüdü. Millî Edebiyat'ın getirdiği vatan, millet, tarih ve kahramanlık konularını sürdürdüler; halk şiirinin biçimlerini (koşma, varsağı) ve divan şiirinin biçimlerini (gazel, rubai) yeniden kullandılar; heceyi de aruzu da yaşattılar. Bu çizginin dört önemli adı aşağıda.

Arif Nihat Asya (1904–1975)

TEİS'e göre Adana'da öğretmenken yazdığı Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor (1946) ile edebiyat dünyasına kendini sevdirdi; Adana'nın kurtuluş törenlerinde ilk kez okunan bayrak şiiri ona "Bayrak Şairi" unvanını kazandırdı. Vatan ve millet sevgisi, tarih, bayrak ve istiklal, Türk büyükleri şiirinin başlıca konularıdır; mistik bir yönü de vardır ("Naat"). Hece–aruz tartışmasına katılmadı, birden çok ölçüyle yazmayı zenginlik saydı: aruz, hece ve serbest ölçüyü kullandı ama en çok rubai yazdı. Şiirinde ses mükemmeliyeti dikkat çeker. Eserleri: Heykeltıraş (1924), Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor (1946), Rübâiyyât-ı Ârif (1956), Kubbe-i Hadrâ (1956), Duâlar ve Âminler (1967).

Orhan Şaik Gökyay (1902–1994)

Çok az şiir yazdı ama birini herkes bilir. TEİS'e göre gençliğinde kısa bir süre aruzla yazdıktan sonra hece ölçüsüne ve halk şiirinin geleneksel söyleyişine yöneldi; Bursa'da öğretmenken (1937–1939) coşkulu bir dille yazdığı "Bu Vatan Kimin?" ile sesini duyurdu. Bütün şiirlerini 1994'te aynı adlı kitapta topladı. Asıl büyük emeği araştırmadadır: Dede Korkut (1938) ve Kâtip Çelebi (1957) incelemeleri bunların başındadır. Dede Korkut'u Halk hikâyesi, masal, fabl sayfasında görmüştük.

Niyazi Yıldırım Gençosmanoğlu (1929–1992)

Köy Enstitüsünden yetişen ve yıllarca köylerde öğretmenlik yapan şair, TEİS'e göre okurun destanlarla bağının neredeyse koptuğu bir dönemde destanları yeniden nazma çekti. Güçlü bir tarih bilinciyle Türklerin tarihe çıkışından başlayıp mitolojik ögelerden de yararlanarak destansı bir dil kurdu. Eserleri: Bozkurtların Ruhu (1952, ilk kitabı), Kür Şad İhtilâli Destanı (1970), Malazgirt Destanı (1971), Boğaç Han Destanı (1977).

Bekir Sıtkı Erdoğan (1926–2014)

Subay ve edebiyat öğretmeni olan Bekir Sıtkı, TEİS'e göre ilk şiirlerinde "millî veznimiz" dediği heceyi, sonrakilerde aruzu tercih etti. Halk edebiyatının koşma, varsağı, güzelleme ve koçaklama biçimlerini de divan edebiyatının gazel, kaside ve rubai biçimlerini de kullandı. Ne söyleyeceğinden çok nasıl söyleyeceğini düşünen, işçiliğe önem veren bir şairdi; bazı şiirleri şarkı olarak bestelendi. İlk kitabı Bir Yağmur Başladı'da (1949) çocukluğunu ve onun geçtiği çevreyi anlattı; ikinci kitabı Dostlar Başına (1965).

Hisar dergisi ve Hisarcılar

TEİS'e göre Hisar dergisi 16 Mart 1950'de yayın hayatına başladı; kurucuları arasında Munis Faik Ozansoy, İlhan Geçer, Mehmet Çınarlı, Yahya Benekay, Gültekin Sâmanoğlu, Mustafa Necati Karaer, Fikret Sezgin, Hasan İzzet Arolat ve Osman Fehmi Özçelik vardı. Dergi 1957'de kapandı, 1964'te yeniden çıkmaya başladı. Çevresinde toplanan şairlere Hisarcılar denir; Mehmet Çınarlı derginin o kadar simgesi oldu ki ona "Mehmet Hisarlı" diyenler bile çıktı. Çınarlı'nın maddesi bu çizginin ilkelerini de özetler: geleneğe bağlılık, millî kaynaklardan beslenen millî şiir, halkın konuştuğu yaşayan Türkçe, aruzla birlikte hece. İlhan Geçer'in imge kurarken anlaşılır olma kaygısı da bu anlayışın parçasıdır. Arif Nihat Asya, Orhan Şaik Gökyay ve Bekir Sıtkı Erdoğan şiirlerini Hisar'da da yayımladı; Yavuz Bülent Bakiler de Hisarcılar arasında anılır.

Cumhuriyet şiirinin otuz yılı dergilerle ve ortak kitaplarla örülür: Akbaba'dan Meş'ale'ye, Varlık'tan Büyük Doğu'ya ve Hisar'a.Görsel: Sınav Defteri
Akılda kalsın: Dört şair, dört simge: bayrak (Arif Nihat, Bir Bayrak Rüzgâr Bekliyor), vatan sorusu (Orhan Şaik, "Bu Vatan Kimin?"), destan (Gençosmanoğlu, Malazgirt Destanı), yağmur (Bekir Sıtkı, Bir Yağmur Başladı). Dergiyi de adıyla düşün: hisar, geleneği koruyan kaledir.
Sınavda

Nasıl sorulurTopluluk soruları diyalog, maddeli özellik listesi ya da tanıtım paragrafıyla gelir; ÖSYM 2025'te Hisar ve Yedi Meşale İkinci Yeni sorusunda çeldiriciydi. Hisar'ın ipuçları: 1950, gelenek, millî kaynaklar, yaşayan Türkçe, aruz ve hece birlikte. Bilinçaltı, anlam kapalılığı ve gelenekten kopuş ise İkinci Yeni'yi gösterir. Şair sorularında belirleyici ipucu eserdir: rubai ve bayrak → Arif Nihat; Dede Korkut araştırmacısı şair → Orhan Şaik; destanları nazma çeken Köy Enstitülü öğretmen → Gençosmanoğlu.

TuzakArif Nihat "Bayrak Şairi"dir; "millî şair" Mehmet Âkif'in sıfatıdır.

⇄Bilgi eşleştirme şair ↔ eser

?Soru çöz ÖSYM tarzı

1950'de çıkmaya başlayan bir dergi çevresinde toplanan bu şairler, geleneğe bağlılığı ve millî kaynaklardan beslenmeyi ilke edindi. Halkın konuştuğu yaşayan Türkçeyi kullandılar, imge kurarken anlaşılır olmayı gözettiler; aruzu da heceyi de şiirlerinde yaşattılar. Dergileri 1957'de kapandı, 1964'te yeniden çıkmaya başladı.
Bu parçada söz edilen topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. 1950, gelenek ve millî kaynaklar, yaşayan Türkçe, aruz ile hecenin birlikte kullanılması ve 1957–1964 arası ara Hisar dergisini ve Hisarcıları gösterir. Yedi Meşale 1928'de, Beş Hececiler Millî Edebiyat yıllarında ortaya çıktı; Garip (1941) ölçüyü ve uyağı reddetti.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

1911'de başlayıp Cumhuriyet'in ilanına kadar süren bu dönemde hikâye ve roman, İstanbul'un köşklerinden Anadolu'nun köy ve kasabalarına yöneldi. Yazarlar sanatlı ve ağır bir dil yerine konuşulan Türkçeye yakın, yalın bir anlatımı benimsedi. Anadolu insanının yoksulluğu, savaş yılları, Türk tarihi ve yüzeysel Batılılaşma eserlerin başlıca konuları oldu; kuşaklar arasındaki çatışma romanlarda sık işlendi.

Bu parçada sözü edilen edebî dönem aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. 1911–1923 aralığı, Anadolu'ya yöneliş, sade dil ve kuşak çatışması Millî Edebiyat'ı gösterir. Servetifünun ağır dil ve bireysel konularla, Fecriati “sanat şahsi ve muhteremdir” ilkesiyle anılır; Tanzimat ise 1860–1896 arasıdır.Kaynak: Millî Edebiyat nesri · Millî Edebiyat'ta hikâye ve roman

?Soru 2

“Mehmet Rauf'un Mai ve Siyah adlı eseri, Batı tekniğine uygun ilk Türk romanı sayılır.”
Bu cümlede yer alan bilgi yanlışı aşağıdaki değişikliklerin hangisiyle düzeltilir?

✓ A. Mai ve Siyah Halit Ziya'nındır ve Batı tekniğine uygun ilk roman sayılır. B'deki düzeltme yeni bir yanlış doğurur: Eylül Mehmet Rauf'undur ama ilk psikolojik romandır. C'deki “ilk realist roman” Araba Sevdası'dır; eser hikâye değil romandır.Kaynak: Servetifünun ve Fecriati · Halit Ziya ve Mai ve Siyah

?Soru 3

▪ Konuşulan İstanbul Türkçesi yazı dilinin esası sayılmıştır.
▪ Şiirde aruzun yerini büyük ölçüde hece ölçüsü almıştır.
▪ Tarih, vatan ve kahramanlık konularının yanında Anadolu insanının sorunları işlenmiştir.
▪ Koşma ve türkü gibi halk şiiri biçimlerinden yararlanılmıştır.
Bazı özellikleri verilen edebî dönem aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. İstanbul Türkçesi, hece ölçüsü, Anadolu ve halk şiiri biçimleri Millî Edebiyat Dönemi'nin ilkeleridir. Servetifünun ve Fecriati aruzla, ağır bir dille ve bireysel konularla yazdı; Tanzimat şairleri de dilde sadeleşmeyi savunmakla birlikte şiirde büyük ölçüde aruzu ve eski biçimleri kullandı.Kaynak: Millî Edebiyat şiiri · Millî Edebiyat şiir anlayışı

?Soru 4

Reşat Nuri Güntekin, ---- adlı romanında İstanbul'da yetişmiş bir genç kızın Anadolu'da öğretmen olarak verdiği mücadeleyi anlatır. Millî Edebiyat döneminin başarılı hikâye kitapları arasında anılan ---- da onun eseridir.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

✓ B. Anadolu'da öğretmenlik yapan genç kız Feride Çalıkuşu'nun kahramanıdır; Sönmüş Yıldızlar Reşat Nuri'nin hikâye kitabıdır. Yeşil Gece'deki öğretmen bir erkektir (Şahin); Dağa Çıkan Kurt Halide Edip'in, Kiralık Konak Yakup Kadri'nin, Memleket Hikâyeleri Refik Halit'in eseridir.Kaynak: Millî Edebiyat nesri · Reşat Nuri Güntekin ve Çalıkuşu

?Soru 5

Bir gazetenin eki olarak bilim ve teknik konularıyla yayın hayatına başlayan dergi, beş yıl sonra yönetimini bir şaire bırakınca yeni bir edebiyat kuşağının merkezi oldu. Bu kuşak, Tanzimat'ın ikinci döneminin bireye yönelişini sürdürdü; roman ve hikâyede ilk yetkin örnekleri verdi. Topluluğun ömrü, Fransızcadan çevrilen bir yazının ihbar edilmesi üzerine derginin kapatılmasıyla sona erdi.
Bu parçada sözü edilen edebî topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Fen eki olarak doğan dergi, yönetimin Tevfik Fikret'e geçmesi (1896), roman ve hikâyenin ilk yetkin örnekleri ve 1901'deki kapatılma Servetifünun'u gösterir. Fecriati 1909'da toplandı ve bildirisini bu dergide yayımladı; Tanzimat'ın ikinci kuşağı Servetifünun'dan önceki kuşaktır; Genç Kalemler Millî Edebiyat'ın dergisidir.Kaynak: Servetifünun ve Fecriati · Servet-i Fünûn dergisi ve topluluk

?Soru 6

Halide Edip Adıvar'ın 1912'de Tanin gazetesinde tefrika edilen ---- adlı romanı, eğitimli bir kadının toplumdaki yerini ve kadın eğitimini sorgular. Yazarın 1922'de yayımlanan ---- adlı romanı ise Millî Mücadele'nin işlendiği ilk roman olarak kabul edilir.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

✓ D. 1912'de Tanin'de tefrika edilen kadın romanı Handan, 1922'de çıkan ilk Millî Mücadele romanı Ateşten Gömlek'tir. Seviye Talip 1910'da, Sinekli Bakkal 1936'da yayımlandı; Vurun Kahpeye de bir Millî Mücadele romanıdır ama ilk değildir, tefrikası 1923'tedir.Kaynak: Millî Edebiyat nesri · Halide Edip Adıvar

?Soru 7

▪ “Sanat sanat içindir” görüşü benimsenmiştir.
▪ Arapça ve Farsça terkiplerle yüklü, ağır ve sanatlı bir dil kullanılmıştır.
▪ Şiirde aruz korunmuş, sone ve serbest müstezat kullanılmıştır.
▪ Roman ve hikâyenin Türk edebiyatındaki ilk yetkin örnekleri verilmiştir.
Bazı özellikleri verilen edebî dönem veya topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Dördüncü madde belirleyicidir: roman ve hikâyenin ilk yetkin örnekleri Servetifünun'dadır. Fecriati de sanat için sanatı ve aynı dili sürdürdü ama roman ve hikâyede böyle bir yeri yoktur; Millî Edebiyat sade dili ve heceyi, Tanzimat'ın birinci dönemi sadeleşmeyi ve toplum için sanatı savunur.Kaynak: Servetifünun ve Fecriati · Servetifünun'un sanat anlayışı

?Soru 8

I. Dünya Savaşı'ndan önce bir dergide yayımlanan ilk şiirlerini aruzla yazan şair, Ziya Gökalp ile tanıştıktan sonra hece ölçüsüne geçti. Savaş ve Mütareke yıllarında yazdığı kahramanlık şiirleriyle tanındı; Akdeniz'i anlatan şiirlerini de içeren ilk kitabını Cumhuriyet'in ilk yıllarında yayımladı. Ölümüne yakın bastırdığı son kitabında ise eski bir Mevlevî şairinden ilham aldığını söylediği mistik şiirlerini topladı ve yeniden aruza döndü.
Bu parçada söz edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Aruzla başlayıp Gökalp'le tanışınca heceye geçmesi, “Gemiciler” ve “Süvariler” gibi kahramanlık şiirleri, Miras (1927) ve aruza döndüğü mistik Vâridât-ı Süleyman Enis Behiç Koryürek'i gösterir. Öteki üç şair de Beş Hececiler'dendir; ama Faruk Nafiz “Han Duvarları” ve memleket şiiriyle, Halit Fahri Cenk Duyguları ve tiyatrolarıyla, Yusuf Ziya Akından Akına ve mizahıyla anılır.Kaynak: Millî Edebiyat şiiri · Rıza Tevfik ve Beş Hececiler

?Soru 9

Yazar, Selanik'te çıkan bir dergide Türkçenin konuşulduğu gibi yazılması gerektiğini savunan makalelerle tanındı. Merak uyandıran, serim-düğüm-çözüm planına bağlı hikâyelerinde çocukluk anılarını, tarihten sahneleri ve devrin alafrangalığını mizahi bir dille işledi. Yüzden fazla hikâye yazan ve Cumhuriyet'in ilanını göremeden ölen sanatçının kurnaz kahramanıyla akılda kalan eseri 1919'da yayımlandı.

Bu parçada tanıtılan yazar aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Selanik'teki dergi (Genç Kalemler), “Yeni Lisan” makaleleri, çocukluk anıları ve 1919'da çıkan Efruz Bey Ömer Seyfettin'i gösterir. Refik Halit ve Reşat Nuri de olay hikâyecisidir ama Cumhuriyet döneminde de yazdılar; Yakup Kadri Fecriati'den gelen bir romancıdır.Kaynak: Millî Edebiyat nesri · Ömer Seyfettin

?Soru 10

Bu anlayışı benimseyen şair, okura bir düşünce ya da öğüt iletmeyi amaçlamaz; onda estetik bir yaşantı uyandırmak ister. Sözcükler anlamlarından çok ses değerleri ve birbiriyle uyumları için seçilir, dizenin iç ahengi her şeyin önünde tutulur. Şiir anlaşılmaktan çok duyulmak ve hissedilmek ister; toplumsal fayda kaygısı geri planda kalır.
Bu parçada sözü edilen şiir anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. İleti yerine estetik zevk, ses ve ahenk, “anlaşılmak değil duyulmak” saf şiirin tanımıdır. Toplumcu şiir ve hikemî şiir okura bir düşünce ya da ders iletmeyi amaçlar; manzum hikâye bir olayı ölçülü dizelerle anlatır.Kaynak: Millî Edebiyat şiiri · Yahya Kemal ve saf şiir
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Edebiyat soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →