Ticaret ve iç ticaret: Rize'nin çayı neden İstanbul'da satılır?
MEB 9–10 · Ekonomik faaliyetler ve etkileri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaTürkiye'de sanayi en çok nerede yoğunlaşmıştır, Marmara'da sanayi neden gelişmiştir, OSB nedir?Bağlantılı konudan (Türkiye'de sanayi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Türkiye'de sanayi bölgelere eşit dağılmamış, en çok Marmara'da, özellikle İzmit Körfezi çevresinde yoğunlaşmıştır. Bunun nedenleri gelişmiş kara-deniz-demir yolu ulaşımı ve limanlar, büyük tüketici nüfus, sermaye birikimi, nitelikli iş gücü ve Avrupa pazarına yakınlıktır. Sanayi tesislerinin altyapısı hazır, planlı alanlarda toplandığı yerlere organize sanayi bölgesi (OSB) denir; Türkiye'nin ilk OSB'si Bursa'da kurulmuştur.
✎Konu anlatımı
Ticaret nedir, Türkiye'de iç ticaretin gelişmesini sağlayan etkenler nelerdir?
Kısa cevap: Ticaret, ürünlerin ekonomik kazanç elde etmek amacıyla alınıp satılmasıdır ve üçüncül (hizmet) sektörde yer alır. Ülke sınırları içindeki alışverişe iç ticaret, ülkeler arasındakine dış ticaret denir. Türkiye'de iç ticareti; bölgeler arasında tarım ve sanayi ürünlerinin farklı olması, nüfusun dengesiz dağılması, kentleşme, alım gücünün artması ve ulaşımın gelişmesi canlandırır.Bir Ankara marketinin rafında yan yana duran ürünlere bakın: Rize'den çay, Ordu'dan fındık, Konya'dan makarna, Antalya'dan domates, Bursa'dan havlu. Rafın kendisi bir iç ticaret haritasıdır.
MEB'e göre ticaret, ürünlerin ekonomik kazanç elde etmek amacıyla alınıp satılması sürecini kapsayan faaliyetlerdir ve eğitim, sağlık, ulaşım ve turizmle birlikte üçüncül sektörde, yani hizmet sektöründe yer alır. Ticaret alışveriş merkezlerinde, semt pazarlarında, küçük dükkânlarda yapılır; genel ağın yaygınlaşmasıyla e-ticaret de günlük hayatın parçası olmuştur. Ticaretin yapıldığı alana göre iki türü vardır: ülke sınırları içinde bölgeler, iller ve yöreler arasında yapılan iç ticaret ve ülkeler arasında yapılan dış ticaret.
İç ticaret neden canlı?
Ticaretin ön şartı bir yerde fazla olanın başka yerde eksik olmasıdır. Türkiye bu farkı doğal olarak üretir. Hatırlarsan tarım sayfasında iklim çeşitliliğinin ürün çeşitliliği getirdiğini görmüştük: çay ve fındık yalnız Karadeniz'de, turunçgil ve muz kıyıda, buğday iç kesimde yetişir. Her bölge ürettiğinin fazlasını satar, üretemediğini başka bölgeden alır. Farklı iklim bölgeleri arasında tarım ürünü ticareti bu yüzden canlıdır; Rize ile Antalya arasında ürün akışı beklenirken iklimi benzer iki komşu il arasında aynı ürünün ticareti sınırlı kalır.
Sanayi de aynı mantıkla çalışır. Sanayi tesisleri ve yer altı kaynakları ülkeye eşit dağılmamıştır: otomotiv Bursa ve Kocaeli'de, demir-çelik Karabük ve Ereğli'de toplanır, ürünleri ise bütün ülkeye satılır. Talep tarafında nüfus belirleyicidir: nüfusu ve geliri yüksek kentler en büyük pazardır. Bu yüzden iç ticaretin en canlı olduğu il İstanbul'dur; nüfusu az olan Bayburt gibi bir ilde ise iç ticaret hacmi küçüktür. Kentleşme, tüketim alışkanlıklarının değişmesi, alım gücünün artması, reklam ve tanıtım ile ulaşım ağının gelişmesi de ticareti büyüten etkenlerdir. Bu yüzden iç ticaret büyük şehirlerde, sanayi kentlerinde, fuar alanlarında, turizm merkezlerinde ve ulaşım kavşaklarında yoğunlaşır: İstanbul'un ardından İzmir, Bursa, Adana, Gaziantep, Kayseri ve Samsun gibi çevrelerinin ticaret merkezi olan kentler öne çıkar.
Ticaretin coğrafyası: yollar ve kentler
Ticaret tarih boyunca yolların kavşağında büyümüştür. MEB, Orta Çağ'da İpek Yolu ve Baharat Yolu ticaretinin ülkeler arasında siyasi ve kültürel etkileşimi artırdığını hatırlatır; Anadolu bu yolların üzerinde olduğu için Selçuklu döneminde kervansaraylarla donatılmıştı. Bugün de MEB'e göre kıtalar arası ticaret yollarının kesişim noktasında olmak Türkiye'ye büyük bir ekonomik avantaj sağlar ve İstanbul dünya çapında önemli bir finans ve ticaret merkezi olarak öne çıkar. MEB, ticaret fonksiyonu ön planda olan yerleşmelere New York, Hong Kong, Marsilya, Hamburg ile birlikte İstanbul'da Ataşehir'i ve Bursa'da mobilyacılığıyla tanınan İnegöl'ü örnek verir.
Nasıl sorulur“Türkiye'de iç ticaretin gelişmesinde hangisinin etkisi yoktur?” kalıbında doğru şıklar (ürün farklılığı, nüfusun dengesiz dağılışı, kentleşme, ulaşım, alım gücü) arasına ilgisiz bir doğal özellik ya da “il sayısının artması” gibi bir şık konur. İkinci kalıp il çiftidir: “Hangi iki il arasında tarım ürünü ticareti beklenmez?” Doğru cevap iklimi ve ürünü birbirine benzeyen iki ildir.
TuzakTuzak şık “İstanbul'dan Mersin'e petrol” gibi, gönderen ilin o ürünü üretmediği eşleştirmedir.
⇄Bilgi eşleştirme ticaret türü ve örnek
?Soru çöz
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de iç ticaretin gelişmesini sağlayan etkenlerden biri değildir?