FORMÜL KARTI · AYT FİZİK · 11–12. SINIF

AYT fizik formül kartı

Kısa cevap: AYT fiziğinde 37 bağıntı öne çıkar: v = v₀ + a·t, x = v₀·t + ½·a·t², v² = v₀² + 2·a·x, F·Δt = Δp, τ = F·d, F_m = m·v²/r, T = 2π√(L/g), E = k·q/d² ve E_k = h·f − W₀. Örneğin 30 m/s ile düşey atılan cisim g = 10 iken 45 m yükselir.

37 formül · 6 başlık · AYT · Son kontrol:

Vektörler ve bağıl hareket

Konu anlatımı: Vektörler ve bağıl hareket

Vektörler ve bağıl hareket
AdFormülNe demekMini örnek
İki vektörün bileşkesiR2 = A2 + B2 + 2AB·cos θθ: iki vektör arasındaki açıA = 3, B = 5, θ = 60° → R2 = 9 + 25 + 15 = 49, R = 7
Bağıl hızvbağıl = vcisim − vgözlemciVektörel çıkarma; aynı doğrultuda işaretleDoğuya 20 m/s giden araç, doğuya 15 m/s gidene göre 20 − 15 = 5 m/s doğuya gider

Sabit ivmeli hareket ve atışlar

Konu anlatımı: Sabit ivmeli hareket · Atış hareketleri

Sabit ivmeli hareket ve atışlar
AdFormülNe demekMini örnek
Hız-zamanv = v0 + a·tv0: ilk hız, a: sabit ivmev0 = 4 m/s, a = 2 m/s2, t = 5 s → v = 14 m/s
Konum-zamanx = v0·t + 12·a·t2Alınan yol (yön değişmiyorsa)v0 = 4, a = 2, t = 5 → x = 20 + 25 = 45 m
Zamansız hız denklemiv2 = v02 + 2·a·xSüre verilmediğindeDurgun cisim a = 3 m/s2 ile 24 m gidince v2 = 144, v = 12 m/s
Serbest düşmeh = 12·g·t2, v = g·tİlk hızsız, hava direnci yokt = 3 s, g = 10 → h = 45 m, v = 30 m/s
Düşey yukarı atıştçıkış = v0g, hmax = v022gTepe noktasında hız sıfırdırv0 = 30 m/s, g = 10 → t = 3 s, hmax = 90020 = 45 m
Yatay atışx = v0·t, h = 12·g·t2Yatayda sabit hız, düşeyde serbest düşmeh = 20 m → t = 2 s; v0 = 15 m/s → x = 30 m
Eğik atışmenzil = v02·sin 2θg, hmax = (v0·sin θ)22gθ: atış açısı; yatay zeminden atılıp yatay zemine düşen cisimv0 = 20 m/s, θ = 45° → menzil = 400·110 = 40 m
En sık yapılan hata
  • Yatay atışta yatay hızın değiştiğini sanmak: hava direnci yoksa yatay hız sabittir, yalnız düşey hız artar.

Enerji, momentum ve tork

Konu anlatımı: Enerji ve momentum · Tork ve denge

Enerji, momentum ve tork
AdFormülNe demekMini örnek
Hooke yasasıF = k·xk: yay sabiti (N/m), x: uzama ya da sıkışmak = 200 N/m, x = 0,1 m → F = 20 N
Yayın potansiyel enerjisiEp = 12·k·x2F-x grafiğinin altındaki alank = 200 N/m, x = 0,1 m → Ep = 1 J
Momentump = m·vVektörel büyüklük, birim kg·m/s2 kg, 5 m/s → p = 10 kg·m/s
İtmeF·Δt = Δpİtme, momentumdaki değişime eşittir; F-t grafiğinin altındaki alan20 N kuvvet 0,5 s etki ederse Δp = 10 kg·m/s
Momentumun korunumum1v1 + m2v2 = m1v1' + m2v2'Dış kuvvet yoksa; kenetlenen cisimlerde ortak hız6 m/s ile giden 2 kg, duran 1 kg'a yapışırsa v = 123 = 4 m/s
Torkτ = F·dd: kuvvetin dönme eksenine dik uzaklığı20 N, 0,5 m → τ = 10 N·m
Dönme dengesiΣτ = 0 → F1·d1 = F2·d2Saat yönünde ve tersindeki torklar eşitDestekten 2 m'de 30 N, öbür yanda 3 m'de F → F = 20 N
Kütle merkezixkm = m1x1 + m2x2 + …m1 + m2 + …Konumların kütleyle ağırlıklı ortalamasıx = 0'da 2 kg, x = 5 m'de 3 kg → xkm = 155 = 3 m

Çembersel ve basit harmonik hareket

Konu anlatımı: Düzgün çembersel hareket · Basit harmonik hareket · Dönme ve kütle çekimi

Çembersel ve basit harmonik hareket
AdFormülNe demekMini örnek
Çizgisel ve açısal hızv = 2πrT, ω = 2πT, v = ω·rT: periyot, r: yarıçapr = 2 m, ω = 3 rad/s → v = 6 m/s
Merkezcil kuvvetFm = m·v2r = m·ω2·rMerkeze doğru; merkezcil ivme am = v2r2 kg, 6 m/s, r = 3 m → Fm = 2·363 = 24 N
Düz virajda en büyük hızvmax = √k·g·rk: sürtünme katsayısı; merkezcil kuvveti sürtünme sağlark = 0,5, r = 20 m, g = 10 → vmax = √100 = 10 m/s
Kütle çekim kuvvetiF = G·m1·m2d2Programda oran yorumu; kütle çekim hesabına girilmezG: evrensel çekim sabiti, d: merkezler arası uzaklıkUzaklık iki katına çıkarsa F' = F/4
Yay sarkacının periyoduT = 2π√mkm: kütle, k: yay sabiti; genliğe bağlı değildirm = 0,4 kg, k = 40 N/m → T = 2π·0,1 = π5 s
Basit sarkacın periyoduT = 2π√LgL: ip uzunluğu; küçük açılarda, kütleye bağlı değildirL = 2,5 m, g = 10 → T = 2π·0,5 = π s
En sık yapılan hata
  • Basit sarkacın periyodunun kütleye bağlı olduğunu sanmak: yalnız ip uzunluğu ve g belirler.

Elektrik alan, manyetizma ve indüksiyon

Konu anlatımı: Elektrik alan ve potansiyel · Manyetizma · Elektromanyetik indüksiyon

Elektrik alan, manyetizma ve indüksiyon
AdFormülNe demekMini örnek
Noktasal yükün elektrik alanıE = k·qd2k = 9·109 N·m2/C2; birim N/Cq = 4·10−6 C, d = 0,3 m → E = 400.000 N/C
Elektrik potansiyeliV = k·qdSkaler; birim voltq = 4·10−6 C, d = 0,3 m → V = 120.000 V
Elektriksel işW = q·ΔVΔV: iki nokta arasındaki potansiyel farkıq = 2·10−6 C, ΔV = 500 V → W = 0,001 J
Düzgün elektrik alanV = E·dParalel levhalar arası; d: levhalar arası uzaklıkE = 2.000 V/m, d = 0,05 m → V = 100 V
Düz telin manyetik alanıB = 2k·idk = 10−7 T·m/A; d: tele dik uzaklıki = 10 A, d = 0,1 m → B = 2·10−5 T
Halkanın merkezindeki alanB = 2πk·irr: halkanın yarıçapıi = 5 A, r = 0,1 m → B = π·10−5 T
Akım makarası (bobin)B = 4πk·N·iℓN: sarım sayısı, ℓ: makara uzunluğuN = 100, i = 2 A, ℓ = 0,4 m → B = 2π·10−4 T
Manyetik akıΦ = B·A·cos θθ: alan çizgileri ile yüzeyin normali arasındaki açı; birim weber (Wb)B = 0,2 T, A = 0,5 m2, θ = 0° → Φ = 0,1 Wb
İndüksiyon emk'sıε = −ΔΦΔtAkı değişim hızı; eksi işareti akımın değişime karşı koyduğunu gösterir (Lenz)0,2 s'de akı 0,6 Wb değişirse |ε| = 3 V
TransformatörVpVs = NpNsProgramda oran yorumu; transformatör hesabına girilmezp: birincil, s: ikincil sargı; ideal transformatör220 V, Np = 1.000, Ns = 50 → Vs = 11 V
En sık yapılan hata
  • Elektrik alanı skaler gibi toplamak: alan vektördür, potansiyel skalerdir.

Modern fizik

Konu anlatımı: Modern fizik

Modern fizik
AdFormülNe demekMini örnek
Foton enerjisiE = h·f = h·cλh: Planck sabiti (6,6·10−34 J·s), c: ışık hızıf = 5·1014 Hz → E = 6,6·10−34·5·1014 = 3,3·10−19 J
Fotoelektrik olayEk,max = h·f − W0W0: metalin bağlanma enerjisi (eşik enerjisi)5 eV'luk foton, W0 = 2 eV → Ek,max = 3 eV
Durdurma gerilimie·Vd = Ek,maxe: elektron yükü; eV biriminde sayısal olarak eşitEk,max = 3 eV → Vd = 3 V
de Broglie dalga boyuλ = hm·vProgramda oran yorumu; de Broglie hesabına girilmezHareketli parçacığın dalga boyuHız iki katına çıkarsa λ' = λ/2

AYT fizik: sık sorulanlar

AYT fiziğinde hangi formüller yalnız oran olarak sorulur?

MEB programına göre kütle çekim, transformatör ve de Broglie bağıntılarında sayısal hesaba girilmez; bu konularda "iki katına çıkarsa ne olur" türünden oran soruları gelir. Kartta bu satırlar ayrıca işaretlidir.

Eğik atışta menzil en çok hangi açıda olur?

Yatay zeminde, hava direnci yokken menzil sin 2θ ile orantılıdır; sin 2θ en çok 1 olduğundan en büyük menzil 45°'de elde edilir. Toplamı 90° olan iki açı (ör. 30° ve 60°) aynı menzili verir.

Manyetik alan formüllerindeki k nedir?

Ders kitapları manyetik alan bağıntılarını k = 10⁻⁷ T·m/A sabitiyle yazar: düz telde B = 2k·i/d, halkada 2πk·i/r, makarada 4πk·N·i/ℓ. Bu k, elektrostatikteki 9·10⁹'luk Coulomb sabitinden farklıdır.

Kapsam ve kaynak

Diğer formül ve kural kartları

Rehberdeki diğer sayfalar