FORMÜL KARTI · TYT MATEMATİK · 9. SINIF

Sayılar, üslü ve köklü sayılar formül kartı

Kısa cevap: TYT'nin sayı konularında 27 formül işini görür: 1'den n'e toplam n(n+1)/2, EBOB × EKOK = iki sayının çarpımı, 72 = 2³·3² sayısının pozitif bölen sayısı (3+1)(2+1) = 12, aᵐ·aⁿ = aᵐ⁺ⁿ ve ⁿ√aᵐ = aᵐ/ⁿ. Aşağıda 5 başlıkta hepsi anlamı ve örneğiyle.

27 formül · 5 başlık · TYT, KPSS, DGS, ALES · Son kontrol:

Ardışık sayılar ve basamaklar

Konu anlatımı: Temel kavramlar · Sayı basamakları

Ardışık sayılar ve basamaklar
AdFormülNe demekMini örnek
1'den n'e toplam1 + 2 + … + n = n(n + 1)2n: son terim (pozitif tam sayı)1 + 2 + … + 10 = 10·112 = 55
Ardışık çift sayılar2 + 4 + … + 2n = n(n + 1)n: terim sayısı2 + 4 + … + 20 → n = 10, toplam = 10·11 = 110
Ardışık tek sayılar1 + 3 + … + (2n − 1) = n2n: terim sayısı1 + 3 + … + 11 → n = 6, toplam = 62 = 36
Eşit aralıklı terim sayısıterim sayısı = son − ilkartış + 1ilk, son: ilk ve son terim; artış: ardışık iki terim farkı3, 7, 11, …, 43 → 43 − 34 + 1 = 11
Eşit aralıklı toplamtoplam = ilk + son2 · terim sayısıOrtadaki terimin terim sayısıyla çarpımı3 + 7 + … + 43 = 3 + 432·11 = 253
İki basamaklı sayı ve tersi(ab) + (ba) = 11(a + b), (ab) − (ba) = 9(a − b)a, b: rakamlar; (ab) = 10a + b47 + 74 = 11·(4 + 7) = 121
En sık yapılan hata
  • Terim sayısını bulurken sondaki + 1'i unutmak: 3'ten 43'e 4'er artan sayılar 10 değil 11 tanedir.

Bölme ve bölünebilme

Konu anlatımı: Bölme ve bölünebilme

Bölme ve bölünebilme
AdFormülNe demekMini örnek
Bölme eşitliğiA = B·C + K, 0 ≤ K < BA: bölünen, B: bölen, C: bölüm, K: kalanB = 6, C = 7, K = 5 → A = 6·7 + 5 = 47
3 ve 9 ile bölünebilmekalan = rakamlar toplamının 3'e (9'a) bölümünden kalanSayının rakamları toplanır, toplam 3'e ya da 9'a bölünür5274 → 5 + 2 + 7 + 4 = 18, 9'a bölümünden kalan = 0
11 ile bölünebilmesağdan başlayarak rakamlara +, −, +, … işareti verilip toplanırSonuç 11'in katıysa sayı 11'e tam bölünür; değilse kalan bu toplamdan bulunur1234 → 4 − 3 + 2 − 1 = 2, kalan = 2
4 ve 8 ile bölünebilme4 için son iki, 8 için son üç basamağın oluşturduğu sayıya bakılırKalan da bu basamakların oluşturduğu sayının kalanıdır7314 → son iki basamak 14, 4'e bölümünden kalan = 2
Aralarında asal çarpanlara ve b aralarında asal ise: a | n ve b | n ⇒ a·b | n6 = 2·3, 12 = 3·4, 15 = 3·5 gibi bölünebilmeler iki kuralın birlikte sağlanmasıyla bulunur5274: 2'ye ve 9'a bölünür → 18'e bölümünden kalan = 0
En sık yapılan hata
  • 12 ile bölünebilmeyi 2 ve 6 kurallarıyla denetlemek: 2 ile 6 aralarında asal değildir; doğrusu 3 ve 4 kurallarıdır.

EBOB, EKOK ve bölen sayısı

Konu anlatımı: EBOB ve EKOK

EBOB, EKOK ve bölen sayısı
AdFormülNe demekMini örnek
EBOB ile EKOK ilişkisiEBOB(a, b) · EKOK(a, b) = a·bYalnız iki sayı için geçerlidira = 12, b = 18: EBOB = 6, EKOK = 36 → 6·36 = 216
Pozitif bölen sayısıA = ax·by·cz ise (x + 1)(y + 1)(z + 1)a, b, c: farklı asal çarpanlar; x, y, z: üsleri72 = 23·32 → (3 + 1)(2 + 1) = 12
Tam sayı bölen sayısıtam sayı bölen sayısı = 2 · pozitif bölen sayısıHer pozitif bölenin negatifi de bölendir72'nin tam sayı bölen sayısı = 2·12 = 24
En sık yapılan hata
  • EBOB · EKOK = a·b eşitliğini üç sayıya uygulamak: üç sayıda bu eşitlik genellikle tutmaz.

Üslü sayılar

Konu anlatımı: Üslü sayılar

Üslü sayılar
AdFormülNe demekMini örnek
Aynı tabanda çarpmaam·an = am + na: taban, m, n: tam sayı üsler23·24 = 27 = 128
Aynı tabanda bölmeaman = am − na ≠ 03532 = 33 = 27
Kuvvetin kuvveti(am)n = am·nÜsler çarpılır(23)2 = 26 = 64
Çarpımın kuvveti(a·b)n = an·bnÜsleri aynı olan sayılar tabanda birleşir23·53 = 103 = 1.000
Negatif üsa−n = 1ana ≠ 0; negatif üs tabanın tersini alır2−3 = 123 = 18
Sıfırıncı kuvveta0 = 1 (a ≠ 0)00 tanımsızdır70 = 1
Negatif tabanın işareti(−a)çift > 0, (−a)tek < 0a > 0 ve üs pozitif tam sayı; parantez yoksa eksi işareti üsse girmez(−2)4 = 16, −24 = −16
En sık yapılan hata
  • −32 ile (−3)2'yi karıştırmak: birincisi −9, ikincisi 9'dur.
  • am + an toplamını am + n yazmak: toplama işleminde üsler toplanmaz, ortak çarpan parantezine alınır.

Köklü sayılar

Konu anlatımı: Köklü sayılar

Köklü sayılar
AdFormülNe demekMini örnek
Kökü üslü yazman√am = amna > 0, n > 1 tam sayı3√82 = 823 = 4
Köklerin çarpımı√a·√b = √a·ba, b ≥ 0√2·√8 = √16 = 4
Köklerin bölümü√a√b = √aba ≥ 0, b > 0√50√2 = √25 = 5
Karenin karekökü√a2 = |a|Sonuç her zaman negatif olmayan sayıdır√(−5)2 = |−5| = 5
Kök dışına çıkarma√a2·b = a·√ba ≥ 0, b ≥ 0√72 = √36·2 = 6√2
Paydayı eşlenikle kökten kurtarma1√a − √b = √a + √ba − ba ≠ b; (√a − √b)(√a + √b) = a − b1√3 − √2 = √3 + √2
En sık yapılan hata
  • √a + b'yi √a + √b sanmak: √9 + 16 = 5 iken √9 + √16 = 7'dir.

Sayılar, üslü ve köklü: sık sorulanlar

Bir sayının pozitif bölen sayısı nasıl bulunur?

Sayı asal çarpanlarına ayrılır, her asal çarpanın üssüne 1 eklenip bu değerler çarpılır. Örneğin 72 = 2³·3² olduğundan pozitif bölen sayısı (3 + 1)(2 + 1) = 12'dir; tam sayı bölen sayısı bunun iki katı, 24'tür.

EBOB ile EKOK'un çarpımı neden iki sayının çarpımına eşittir?

EBOB her asal çarpanın küçük üssünü, EKOK büyük üssünü alır; ikisi çarpılınca her asal çarpanın iki üssü de bir kez kullanılmış olur. Bu yüzden eşitlik iki sayı için her zaman tutar, üç sayı için genellikle tutmaz.

Negatif üs sayıyı negatif yapar mı?

Hayır. Negatif üs tabanın tersini alır: 2⁻³ = 1/8 pozitif bir sayıdır. Sonucun işaretini üssün işareti değil, tabanın işareti ve üssün tek ya da çift oluşu belirler.

Köklü sayılar nasıl toplanır?

Yalnız kök içleri aynı olan köklü sayılar toplanır; katsayıları toplanır, kök aynen kalır: 2√3 + 5√3 = 7√3. Kök içleri farklıysa önce kök dışına çıkarma denenir; √8 + √2 = 2√2 + √2 = 3√2 olur.

Kapsam ve kaynak

Diğer formül ve kural kartları

Rehberdeki diğer sayfalar