Enerji ve momentum: iş-enerji ilişkisi, enerjinin korunumu, itme, çarpışmalar

Enerji korunumu ile momentum korunumunun hangi soruda hangisinin işe yaradığını, çarpışma ve patlama örnekleri üzerinden anlatıyoruz.

7 durakAYT · 11. sınıf
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
HESAP · İŞ

İş ve iş-enerji teoremi: kuvvet-yol grafiğinin alanı

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFizikte iş nedir, hangi durumlarda iş yapılmaz?Bağlantılı konudan (İş, enerji ve güç). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fizikte iş, bir kuvvetin uygulandığı cismi kendi doğrultusunda yer değiştirmesidir: W = F·x. Birimi joule'dür (J = N·m) ve iş skalerdir. Kuvvet uygulandığı hâlde cisim yer değiştirmiyorsa ya da kuvvet hareket yönüne dikse fiziksel iş yapılmaz. Kuvvet hareketin tersine ise yaptığı iş negatiftir; sürtünmenin yaptığı iş böyledir.

Fiziksel iş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kuvvet-yol grafiğinden iş nasıl bulunur, net iş ile kinetik enerji arasında nasıl bir ilişki vardır?

Kısa cevap: Bir kuvvetin yaptığı iş, kuvvetin hareket doğrultusundaki bileşeni ile yer değiştirmenin çarpımıdır: W = F·cos θ·x. Kuvvet değişiyorsa iş, kuvvet-yol grafiğinin altındaki alandan bulunur. İş-enerji teoremine göre cisme etki eden net kuvvetin yaptığı iş, cismin kinetik enerjisindeki değişime eşittir: W(net) = ΔEk.

Bir arabayı itmek için harcadığın emek, araba hareket etmezse fizik açısından hiç “iş” sayılmaz.

İşin tanımını aynı doğrultudaki kuvvet ve yol için İş, enerji ve güç sayfasında gördük: W = F·x. Kuvvet eğikse yalnız hareket doğrultusundaki bileşeni iş yapar; Vektörler sayfasında gördüğümüz gibi bu bileşen F·cos θ'dır. Harekete dik kuvvetler (ağırlık yatay yolda, yüzeyin tepkisi) iş yapmaz.

Değişen kuvvet: alan

Kuvvet yol boyunca değişiyorsa çarpma yapılamaz; ama kuvvet-yol grafiğini çok ince şeritlere bölünce her şeridin alanı küçük bir iştir. Şeritlerin toplamı da grafiğin altındaki alandır. Bu yüzden F-x grafiğinin altındaki alan işi verir; eksenin altındaki alan negatif iştir (kuvvet harekete zıt).

Sabit kuvvet bölümünde iş dikdörtgenin, düzgün azalan bölümde üçgenin alanıdır. Toplam alan, kuvvetin bu yolda aktardığı enerjidir.Görsel: Sınav Defteri
W = F·cos θ·x W = F-x alanı Wnet = ΔEk = ½mvson² − ½mvilk²Birim joule (J = N·m). Net iş pozitifse cisim hızlanır, negatifse yavaşlar.
Çözümlü örnek

Bir kutu yatayla 37° açı yapan 50 N'luk kuvvetle yatay yolda 10 m çekiliyor. Bu kuvvetin yaptığı iş kaç J'dür? (cos 37° = 0,8)

  1. Hareket doğrultusundaki bileşen: 50 · 0,8 = 40 N.
  2. W = 40 · 10 = 400 J. Düşey bileşen (30 N) yola dik olduğu için iş yapmaz.

Cevap: 400 J

Çözümlü örnek

Sürtünmesiz yatay düzlemde duran 2 kg'lık cisme, yukarıdaki grafikteki gibi değişen yatay kuvvet uygulanıyor. Cismin 7. metredeki hızı kaç m/s'dir?

  1. Net kuvvetin işi alan: 60 + 40 = 100 J.
  2. İş-enerji teoremi: 100 = ½ · 2 · v² − 0 → v² = 100.
  3. v = 10 m/s. Kuvvet 3–7 m arasında azalsa da hâlâ hareket yönünde; cisim hızlanmayı sürdürür.

Cevap: 10 m/s

✔ Doğru

  • Kuvvet-yol grafiğinin altındaki alan işi verir.
  • Net iş kinetik enerji değişimine eşittir: W(net) = ΔEk.
  • Eğik kuvvette yalnız yol yönündeki bileşen iş yapar: F·cos θ·x.

✘ Sık yapılan hata

  • Kuvvetin azaldığı bölümde cismin yavaşladığını sanmak.
  • Eğik kuvvette işi F·x ile hesaplamak.
  • Eksenin altındaki (harekete zıt kuvvet) alanı da artı iş saymak.
Akılda kalsın: Grafiğin altı = iş, iş = enerji değişimi. Kuvvet azalıyor diye cisim yavaşlamaz; kuvvet hareket yönünde olduğu sürece pozitif iş yapar ve kinetik enerji artar.
Sınavda

Nasıl sorulurDeğişen bir kuvvetin F-x grafiği verilip belirli bir konumdaki kinetik enerji ya da hız sorulur; eğik kuvvetin işi ya da hangi kuvvetlerin iş yapmadığı sorulur.

TuzakKuvvetin azaldığı bölümde cismin yavaşladığını sanmaktır; kuvvet hâlâ hareket yönündeyse cisim hızlanır. İkinci tuzak, eğik kuvvette işi F·x ile hesaplamaktır.

▭Boşluk doldurma

Bir kuvvet 0–5 m arasında sabit 10 N, 5–10 m arasında düzgün azalarak sıfıra iniyor. Kuvvetin ilk 5 m'de yaptığı iş J, 10 m boyunca yaptığı toplam iş J'dür.

507510025

?Soru çöz

4 kg kütleli bir cismin hızı, üzerine etki eden net kuvvet etkisiyle aynı doğrultuda 5 m/s'den 15 m/s'ye çıkıyor. Net kuvvetin yaptığı iş kaç J'dür?

✓ B. W = ½ · 4 · (15² − 5²) = 2 · 200 = 400 J. A hız farkının karesini alır, ½ · 4 · 10² (kareler farkı ile farkın karesi aynı değildir); C momentum değişimini (4 · 10) iş sanır; D ½ katsayısını unutur.
HESAP · ENERJİ TÜRLERİ

Hooke yasası ve enerji türleri: kinetik, yer çekimi ve esneklik potansiyel enerjisi

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKinetik enerji, yer çekimi potansiyel enerjisi ve esneklik potansiyel enerjisi neye bağlıdır?Bağlantılı konudan (İş, enerji ve güç). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kinetik enerji hareket eden cismin enerjisidir ve kütle ile süratin karesine bağlıdır (Ek = ½mv²). Yer çekimi potansiyel enerjisi cismin yüksekliğinden gelir ve kütle, yer çekimi ivmesi ile yüksekliğe bağlıdır (Ep = mgh). Esneklik potansiyel enerjisi sıkışan ya da gerilen yayda depolanır ve yay sabiti ile uzama miktarının karesine bağlıdır.

Kinetik ve potansiyel enerji

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hooke yasası nedir, yayda depolanan esneklik potansiyel enerjisi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Hooke yasasına göre esnek bir yayı x kadar uzatmak ya da sıkıştırmak için gereken kuvvet F = k·x'tir; k yay sabitidir (N/m). Yayda depolanan esneklik potansiyel enerjisi, F-x grafiğindeki üçgenin alanına eşittir: Ep = ½·k·x². Kinetik enerji Ek = ½·m·v², yer çekimi potansiyel enerjisi Ep = m·g·h ile hesaplanır.

Bir okçu yayı iki kat gerdiğinde oka dört kat enerji yükler.

Enerji türlerini nitel olarak İş, enerji ve güç sayfasında gördük. Şimdi her birinin formülünün nereden geldiğini görelim. Bir cismi durgun hâlden v hızına çıkaran net iş, hız-zaman grafiğinin altındaki üçgen ile kuvvetin çarpımından ½mv² çıkar. Cismi sabit hızla h kadar yükseltmek için ağırlığa eşit kuvvetle yapılan iş m·g·h'dir.

Yay: kuvvet uzamayla büyür

Esnek bir yay, uzaması ya da sıkışmasıyla doğru orantılı bir kuvvetle karşı koyar: F = k·x. Bu, Hooke yasasıdır. Kuvvet sabit olmadığı için yayın enerjisi F·x değil, F-x grafiğinin altındaki üçgenin alanıdır: ½·k·x·x. Uzama iki katına çıkınca kuvvet iki, enerji dört katına çıkar.

Grafiğin eğimi yay sabitidir. Uzama 0,2 m'den 0,4 m'ye çıkarken yapılan iş 30 J'dür; ilk 0,2 m'deki işin üç katı.Görsel: Sınav Defteri
F = k·x Ep,yay = ½·k·x² Ek = ½·m·v² Ep = m·g·hx: yayın serbest boyuna göre uzama ya da sıkışma (metre). h: seçilen sıfır seviyesine göre yükseklik.
Çözümlü örnek

Yay sabiti 200 N/m olan bir yay 10 cm sıkıştırılıyor. Yayın uyguladığı kuvvet ve depolanan enerji nedir?

  1. Birimi çevir: 10 cm = 0,1 m.
  2. F = 200 · 0,1 = 20 N.
  3. Ep = ½ · 200 · 0,1² = 1 J.

Cevap: 20 N; 1 J

Çözümlü örnek

Yay sabiti 500 N/m olan yay 0,2 m uzamış durumdadır. Uzamayı 0,4 m'ye çıkarmak için ne kadar iş yapılmalıdır?

  1. Son enerji ½ · 500 · 0,4² = 40 J; ilk enerji ½ · 500 · 0,2² = 10 J.
  2. Yapılan iş enerji farkıdır: 40 − 10 = 30 J (grafikteki yamuk).
  3. “Ek uzama 0,2 m” diye ½ · 500 · 0,2² = 10 J yazmak yanlıştır: yay zaten gergin olduğu için kuvvet baştan 100 N'dur.

Cevap: 30 J

✔ Doğru

  • Hooke: F = k·x; x serbest boydan ölçülen uzamadır.
  • Yay enerjisi ½·k·x²: uzama 2 katı → enerji 4 katı.
  • Yer çekimi potansiyel enerjisi m·g·h, kinetik enerji ½·m·v².

✘ Sık yapılan hata

  • Gergin yayda ek uzamayı serbest boydan ölçülmüş gibi kullanmak.
  • Yay enerjisini F·x diye hesaplayıp ½'yi unutmak.
  • Yay enerjisinin uzamayla doğru orantılı arttığını sanmak.
Akılda kalsın: Yayda kuvvet x ile, enerji x² ile büyür. Gergin yayı daha da germek, serbest yayı aynı miktar germekten pahalıdır: hesabı her zaman serbest boydan ölçülen uzamayla yap.
Sınavda

Nasıl sorulurYayın F-x grafiği verilir, yay sabiti ya da belirli uzamalar arasındaki iş sorulur; iki yayın enerjileri oranlanır.

TuzakGergin yayda ek uzamayı serbest boydan ölçülmüş gibi kullanmaktır. İkinci tuzak, yay enerjisini F·x diye hesaplayıp ½'yi unutmaktır. Santimetreyi metreye çevirmeden yerine koymak da sık yapılan bir hatadır.

⇄Bilgi eşleştirme büyüklük → formül

?Soru çöz

Yay sabiti 400 N/m olan bir yay 10 cm sıkışık durumdadır. Sıkışma 20 cm'ye çıkarılırsa yayda depolanan enerji kaç J artar?

✓ C. İlk enerji ½ · 400 · 0,1² = 2 J, son enerji ½ · 400 · 0,2² = 8 J; artış 6 J. A son enerjiyi artış sanır; B ek 10 cm'yi serbest yaydan sıkıştırılmış gibi hesaplar (½ · 400 · 0,1²); D ½ katsayısını unutup 400 · (0,04 − 0,01) yazar.
HESAP · KORUNUM

Mekanik enerjinin korunumu: yükseklik hıza, yay hıza dönüşür

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMekanik enerji nedir, enerji korunur mu, sürtünme olunca enerji nereye gider?Bağlantılı konudan (İş, enerji ve güç). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mekanik enerji, bir cismin kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamıdır. Sürtünme yoksa mekanik enerji korunur: kinetik enerji artarken potansiyel enerji aynı miktarda azalır. Sürtünme varsa mekanik enerjinin bir kısmı ısıya ve sese dönüşür, mekanik enerji azalır; ama toplam enerji yine korunur. Enerji yoktan var edilemez, var olan yok edilemez.

Mekanik enerji ve korunum

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Mekanik enerjinin korunumu nedir, serbest düşme ve yay problemlerinde nasıl kullanılır?

Kısa cevap: Sürtünme ve hava direnci yoksa cismin mekanik enerjisi, yani kinetik ve potansiyel enerjilerinin toplamı sabit kalır: Ek + Ep = sabit. Yüksekten kayan cismin hızı yolun biçimine değil yalnız yükseklik farkına bağlıdır: v² = 2·g·Δh. Sıkışmış yayın enerjisi de cisme kinetik enerji olarak aktarılır: ½·k·x² = ½·m·v².

Lunaparktaki hız treni, en yüksek tepeden sonra hiçbir tepeyi ilk tepe kadar yüksek kuramaz.

Enerjinin korunduğunu İş, enerji ve güç sayfasında gördük; şimdi bunu hesap aracı olarak kullanıyoruz. Sürtünmesiz bir yolda cisme yalnız ağırlık iş yapar (yolun tepkisi harekete diktir). Ağırlığın işi potansiyel enerjiyi azaltıp kinetik enerjiyi aynı miktarda artırır. Bu yüzden toplam değişmez ve yolun eğri, düz ya da dik olması sonucu etkilemez; yalnız başlangıç ve bitiş yükseklikleri önemlidir.

Ek1 + Ep1 = Ek2 + Ep2 v² = v0² + 2·g·Δh ½·k·x² = ½·m·v²Δh: düşülen yükseklik. Kütle iki yanda da sadeleşir; yükseklikten kayan cismin hızı kütleye bağlı değildir.
Çubukların boyu hep aynı (200 J): enerji yalnız biçim değiştirir. C'de cisim A'ya göre yalnız 5 m alçalmıştır: 200 J'ün 50 J'ü kinetik enerjiye dönmüş, 150 J'ü potansiyel enerji olarak kalmıştır.Görsel: Sınav Defteri

Atışlarda ve yaylarda korunum

Korunum, Atış hareketleri sayfasında bileşenlerle çözdüğümüz soruları kısaltır: eğik atılan cismin yere çarpma hızı, atış açısından bağımsız olarak yalnız ilk hıza ve yükseklik farkına bağlıdır. Yay sorularında ise sıkışmış yayın enerjisi önce kinetik, sonra (rampaya çıkışta) yer çekimi potansiyel enerjisine dönüşür. Türk bilim insanı Canan Dağdeviren, bu dönüşüm fikrini vücut içinde kullanır: kalp, akciğer ve diyafram hareketlerinin mekanik enerjisini, esnek piezoelektrik malzemelerle elektrik enerjisine çeviren ince düzenekler geliştirmiştir.

Çözümlü örnek

Şekildeki sürtünmesiz yolda A noktasından durgun bırakılan cismin B ve C noktalarındaki hızları nedir? (g = 10 m/s²)

  1. A'dan B'ye 20 m alçalır: vB² = 2 · 10 · 20 = 400 → 20 m/s.
  2. C yerden 15 m yüksekte; A'dan C'ye yalnız 20 − 15 = 5 m alçalır: vC² = 2 · 10 · 5 = 100 → 10 m/s.
  3. Kontrol (1 kg): C'de Ep = 150 J, Ek = ½ · 1 · 100 = 50 J; toplam yine 200 J.

Cevap: v(B) = 20 m/s; v(C) = 10 m/s

Çözümlü örnek

Yay sabiti 1000 N/m olan yay 0,2 m sıkıştırılıp önüne 0,4 kg'lık cisim konuyor ve serbest bırakılıyor. Sürtünmesiz yolda cismin yaydan ayrılma hızı ve çıkabileceği en büyük yükseklik nedir? (g = 10 m/s²)

  1. Yayın enerjisi ½ · 1000 · 0,2² = 20 J.
  2. 20 = ½ · 0,4 · v² → v = 10 m/s.
  3. Rampada: 20 = 0,4 · 10 · h → h = 5 m.

Cevap: 10 m/s; 5 m

✔ Doğru

  • Sürtünme yoksa m·g·h₁ + ½·m·v₁² = m·g·h₂ + ½·m·v₂².
  • Hız yalnız yükseklik farkına bağlıdır, yolun biçimine değil.
  • Aynı yükseklikteki iki noktada hız aynıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • Yolun eğimine ya da uzunluğuna bakıp hızı tahmin etmek.
  • Noktanın yerden yüksekliği ile düşülen yüksekliği karıştırmak.
  • Ağır cismin rampadan daha hızlı ineceğini sanmak; kütle sadeleşir.
Akılda kalsın: Sürtünmesiz yolda yalnız yükseklik farkı konuşur: yol ne kadar kıvrılırsa kıvrılsın, aynı yükseklikteki iki noktada hız aynıdır. Enerji çubuklarını çizmek, hesabı yapmadan önce sonucu tahmin etmeni sağlar.
Sınavda

Nasıl sorulurEğri bir yolun farklı noktalarındaki hızlar ya da kinetik enerjiler oranlanır; yayla fırlatılan cismin çıkabileceği yükseklik ya da yayı ne kadar sıkıştıracağı sorulur.

TuzakYolun eğimine ya da uzunluğuna bakıp hız tahmin etmektir; yalnız yükseklik farkı önemlidir. İkinci tuzak, noktanın yerden yüksekliği ile düşülen yüksekliği karıştırmaktır.

▭Boşluk doldurma

45 m yükseklikten sürtünmesiz bir kaydıraktan durgun hâlden kayan çocuk, yerden 25 m yükseklikteki noktadan m/s, yerden m/s hızla geçer. (g = 10 m/s²)

20301040

?Soru çöz

Yay sabiti 1000 N/m olan yay 20 cm sıkıştırılıp önüne 0,4 kg'lık cisim konuyor. Serbest bırakılan cisim sürtünmesiz yoldan bir rampaya tırmanıyor. Cisim en çok kaç metre yükselir? (g = 10 m/s²)

✓ A. Yay enerjisi ½ · 1000 · 0,2² = 20 J; 20 = 0,4 · 10 · h, h = 5 m. B yay enerjisinde ½'yi unutur (40 J); C x'in karesini almayıp ½ · 1000 · 0,2 = 100 J bulur; D potansiyel enerjide g'yi unutur (20 = 0,4 · h).
HESAP · SÜRTÜNME VE ENERJİ

Sürtünmeli yüzeyde enerji: kaybolan değil, ısıya dönüşen enerji

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSürtünme kuvveti neye bağlıdır, statik ve kinetik sürtünme arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Kuvvet ve Newton'ın hareket yasaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sürtünme, birbirine değen yüzeyler arasında harekete ya da hareket eğilimine zıt yönde oluşan kuvvettir. Cisim durgunken statik sürtünme uygulanan kuvvete eşittir ve en büyük bir değeri vardır; cisim kaydıktan sonra kinetik sürtünme etki eder ve bu en büyük değerden biraz küçüktür. Sürtünme yüzeylerin cinsine ve yüzeye dik kuvvete bağlıdır, yüzey alanına bağlı değildir.

Sürtünme kuvveti

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sürtünmeli yüzeyde mekanik enerji nasıl azalır, ısıya dönüşen enerji nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Sürtünmeli yüzeyde hareket eden cismin mekanik enerjisi korunmaz; sürtünme kuvvetinin yaptığı iş kadar azalır ve bu enerji ısıya dönüşür. Isıya dönüşen enerji fs·x = k·N·x'tir. Enerji denklemi E(ilk) = E(son) + fs·x biçiminde yazılır; toplam enerji, ısı da sayılınca yine korunur.

Fren yapan bir otomobilin kinetik enerjisi yok olmaz; fren diskleri ellenmeyecek kadar ısınır.

Sürtünme kuvveti harekete her zaman zıt olduğu için yaptığı iş negatiftir; cismin mekanik enerjisinden alır. Alınan enerji yüzeyleri ısıtır. Sürtünme kuvvetini Sabit ivmeli hareket sayfasında gördük: fs = k·N. Enerji yaklaşımı, ivme ve süre bulmadan doğrudan “ne kadar gider?” ya da “hangi hızla çıkar?” sorularını cevaplar.

Eilk = Eson + fs·x Q = k·N·xx: sürtünmeli yüzeyde alınan toplam yol (gidiş-dönüş varsa ikisi de eklenir). Yatay yüzeyde N = m·g.
Rampa ve yayın önü sürtünmesizdir; enerji yalnız kırmızı bölgede ısıya dönüşür. Cisim bu bölgeden her geçişinde 20 J kaybeder.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

10 m/s hızla kaymaya başlayan 2 kg'lık blok, sürtünme katsayısı 0,25 olan yatay zeminde kaç metre gidip durur? (g = 10 m/s²)

  1. Başlangıçtaki kinetik enerji ½ · 2 · 10² = 100 J.
  2. Sürtünme kuvveti 0,25 · 20 = 5 N.
  3. Bütün enerji ısıya dönünce durur: 100 = 5 · x → x = 20 m.

Cevap: 20 m

Çözümlü örnek

Şekildeki 1 kg'lık cisim rampanın tepesinden durgun bırakılıyor. Yay en çok kaç metre sıkışır? Cisim yaydan geri döndükten sonra rampada kaç metre yükselir? (g = 10 m/s²)

  1. Başlangıç enerjisi 50 J; sürtünmeli bölgede 0,5 · 10 · 4 = 20 J ısıya döner, yaya 30 J kalır.
  2. 30 = ½ · 1500 · x² → x² = 0,04, x = 0,2 m.
  3. Dönüşte bölgeden yine geçer: 30 − 20 = 10 J kalır; 10 = 1 · 10 · h → h = 1 m.

Cevap: 0,2 m; 1 m

✔ Doğru

  • Isıya dönüşen enerji sürtünmeli yolun toplam uzunluğuyla orantılıdır.
  • Gidiş-dönüşte sürtünmeli bölge iki kez sayılır.
  • Toplam enerji (ısı dahil) korunur.

✘ Sık yapılan hata

  • Sürtünmeli bölgeyi yalnız bir kez saymak.
  • Isıya dönüşen enerjiyi yer değiştirmeyle (yol yerine) hesaplamak.
  • Eğik düzlemde sürtünmeyi k·m·g ile hesaplamak (N = m·g·cos θ'dır).
Akılda kalsın: Enerjiyi bir banka hesabı gibi düşün: sürtünmeli bölge her geçişte aynı komisyonu (fs·x) keser. Kaç kez geçtiğini say, komisyonları başlangıç enerjisinden düş.
Sınavda

Nasıl sorulurRampa, sürtünmeli yatay bölge ve yay birlikte verilir; yayın sıkışması, cismin geri dönüp çıkabileceği yükseklik ya da kaç kez gidip geldikten sonra duracağı sorulur.

TuzakSürtünmeli bölgeyi gidiş-dönüşte bir kez saymaktır. İkinci tuzak, ısıya dönüşen enerjiyi yer değiştirmeyle hesaplamaktır; sürtünme alınan yolun tamamında iş yapar.

▭Boşluk doldurma

Yatay zeminde 20 m/s hızla kaymaya başlayan 2 kg'lık blok (sürtünme katsayısı 0,5) durana kadar J enerjiyi ısıya dönüştürür ve m yol alır. (g = 10 m/s²)

4004020800

?Soru çöz

Yatay ve sürtünmeli bir zeminde v hızıyla kaymaya başlayan blok x yolunu alıp duruyor. Aynı blok aynı zeminde 2v hızıyla kaymaya başlasaydı kaç x yol alıp dururdu?

✓ D. Durma yolu kinetik enerjiyle orantılıdır: ½mv² = fs·x; hız iki kat → kinetik enerji dört kat → yol 4x. A yolun hızla doğru orantılı olduğunu sanır; B kökü ters tarafa koyar; C hızın küpüyle orantılı düşünür.
HESAP · İTME VE MOMENTUM

İtme ve çizgisel momentum: hava yastığı neden hayat kurtarır?

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNewton'ın 2. yasası nedir, net kuvvet, kütle ve ivme nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Kuvvet ve Newton'ın hareket yasaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir cisme etki eden net kuvvet, cismin kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: F(net) = m·a. İvme net kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır ve her zaman net kuvvetle aynı yöndedir. Net kuvveti bulmak için cisme etki eden bütün kuvvetler serbest cisim diyagramında gösterilir, aynı doğrultudakiler yönlerine dikkat edilerek toplanır.

F = m·a ve serbest cisim diyagramı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İtme ve momentum nedir, kuvvet-zaman grafiğinin alanı neyi verir?

Kısa cevap: Çizgisel momentum, kütle ile hızın çarpımıdır: p = m·v; vektöreldir, birimi kg·m/s'dir. İtme, kuvvet ile etki süresinin çarpımıdır: I = F·Δt (N·s). Newton'ın ikinci yasasından itme, momentum değişimine eşittir: F·Δt = Δp. Kuvvet değişiyorsa itme, kuvvet-zaman grafiğinin altındaki alandır.

Aynı hızla düşen yumurta betonda kırılır, yastıkta kırılmaz; iki durumda da yumurta durur, ama durmanın süresi farklıdır.

Newton'ın ikinci yasası F = m·a'yı, ivmeyi Δv/Δt diye açarak yeniden yazalım: F·Δt = m·Δv = Δp. Sol taraf itme, sağ taraf momentum değişimidir. Bir cismi durdurmak için gereken itme bellidir (Δp sabit); bu itmeyi uzun sürede verirsen ortalama kuvvet küçük, kısa sürede verirsen büyük olur. Hava yastığı, kask, minder ve araçların ezilen ön bölümü çarpışma süresini uzatarak kuvveti azaltır.

p = m·v I = F·Δt = Δp Δp = m·(vson − vilk)Momentum vektördür: geri seken cismin hız değişimi, hızların büyüklükleri toplamıdır (yönler zıt). F-t grafiğinin altındaki alan itmedir.
Süre iki katına çıkınca aynı itme yarı büyüklükte kuvvetle verilir. Hava yastığının ve kaskın işlevi tam olarak budur.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

0,2 kg'lık top 20 m/s hızla duvara dik çarpıp 10 m/s hızla geri dönüyor. Momentum değişiminin büyüklüğü nedir? Çarpışma 0,05 s sürdüyse duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet kaç N'dur?

  1. Topun ilk yönü pozitif: vilk = +20, vson = −10 m/s.
  2. Δp = 0,2 · (−10 − 20) = −6 kg·m/s; büyüklüğü 6, yönü duvardan dışarı.
  3. F = 6 ÷ 0,05 = 120 N.

Cevap: 6 kg·m/s; 120 N

Çözümlü örnek

Durgun hâldeki 0,2 kg'lık topa şekildeki “sert zemin” grafiği gibi değişen bir kuvvet uygulanıyor. Topun son hızı kaç m/s olur?

  1. İtme üçgenin alanıdır: ½ · 0,02 · 400 = 4 N·s.
  2. 4 = 0,2 · (v − 0) → v = 20 m/s.

Cevap: 20 m/s

✔ Doğru

  • İtme = F·Δt = Δp.
  • Geri seken cisimde Δp = m·(v + v′): büyüklükler toplanır.
  • Kuvvet-zaman grafiğinin altındaki alan itmeyi verir.

✘ Sık yapılan hata

  • Geri seken cisimde hızları çıkarmak (20 − 10).
  • Hava yastığının momentum değişimini azalttığını sanmak; azalan ortalama kuvvettir.
  • Momentumu skaler sanıp yönünü işaretlememek.
Akılda kalsın: Geri sekme, durmaktan daha büyük momentum değişimidir. Duvara çarpıp duran top Δp = m·v, geri seken top Δp = m·(v + v′) yaşar. Darbeyi yumuşatmanın yolu Δp'yi değil, Δt'yi değiştirmektir.
Sınavda

Nasıl sorulurDuvara çarpıp seken topun momentum değişimi ve ortalama kuvveti, F-t grafiğinden itme ya da son hız sorulur; hava yastığı, kask, diz bükerek yere inme gibi örnekler yorumlatılır.

TuzakGeri seken cisimde hızları çıkarıp (20 − 10) momentum değişimini küçük bulmaktır; yönler zıt olduğu için büyüklükler toplanır. İkinci tuzak, hava yastığının momentum değişimini azalttığını sanmaktır; azalan yalnız ortalama kuvvettir.

▭Boşluk doldurma

0,5 kg'lık top 8 m/s hızla duvara dik çarpıp 6 m/s hızla geri dönüyor. Momentum değişiminin büyüklüğü kg·m/s'dir; çarpışma 0,1 s sürdüyse ortalama kuvvet N'dur.

770110

?Soru çöz

Aynı yükseklikten bırakılan iki özdeş yumurtadan biri betona düşüp kırılıyor, öteki kalın bir halıya düşüp kırılmıyor. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. İki yumurta aynı hızla çarpıp durur: momentum değişimleri ve itmeleri eşittir; halı durma süresini uzattığı için F = Δp/Δt küçülür. A ve B iki yumurtanın da aynı hızdan sıfıra indiğini gözden kaçırır; D çarpmadan önceki düşüşü halının etkilediğini sanır.
HESAP · ÇARPIŞMA

Momentumun korunumu: bir boyutta çarpışma ve patlama

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaEtki-tepki yasası nedir, etki ve tepki kuvvetleri neden birbirini dengelemez?Bağlantılı konudan (Kuvvet ve Newton'ın hareket yasaları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir cisim başka bir cisme kuvvet uygularsa ikinci cisim de birinciye aynı büyüklükte, aynı doğrultuda ve zıt yönde bir kuvvet uygular; buna etki-tepki yasası (Newton'ın 3. yasası) denir. Etki ve tepki kuvvetleri farklı cisimlere etki ettiği için birbirini dengelemez ve bileşkeleri alınmaz. Cisimler hareketsizken de bu kuvvet çifti vardır.

Etki-tepki

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çarpışma ve patlamada momentum neden korunur, kenetlenme sonrası hız nasıl bulunur?

Kısa cevap: Bir sisteme dış kuvvet etki etmiyorsa toplam momentum korunur: çarpışmadan önceki momentumların vektörel toplamı, sonrakine eşittir. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; esnek olmayan çarpışmada bir kısmı ısıya ve şekil değişimine gider, cisimler kenetlenirse kayıp en büyüktür. Durgun cisim patlarsa parçaların momentumları toplamı sıfırdır.

Bir tüfek ateşlendiğinde omuza vurur; merminin ileri aldığı momentumu tüfek geriye doğru almak zorundadır.

Çarpışma sırasında iki cisim birbirine eşit büyüklükte ve zıt yönde kuvvet uygular (etki-tepki); bu kuvvetler aynı süre boyunca etki eder. Önceki konudaki gibi her birinin itmesi kendi momentum değişimidir; itmeler eşit ve zıt olduğu için bir cismin kazandığını öteki kaybeder. Toplam değişmez. Bu kural sürtünmeli zeminde de çarpışma anı için geçerlidir, çünkü çarpışma çok kısa sürer ve dış kuvvetin itmesi ihmal edilebilir.

m1v1 + m2v2 = m1v1′ + m2v2′ kenetlenme: v′ = m1v1 + m2v2m1 + m2 patlama: 0 = m1v1 + m2v2Hızlar işaretleriyle yazılır (bir yön pozitif). Kinetik enerji yalnız esnek çarpışmada korunur.
Kenetlenmede momentum korunur ama kinetik enerji azalır. Bu, en çok enerji kaybedilen çarpışma türüdür.Görsel: Sınav Defteri

Esnek çarpışma ve patlama

Esnek çarpışmada (bilardo toplarına yakın) hem momentum hem kinetik enerji korunur. Kütleleri eşit iki cisim merkezî ve esnek çarpışırsa hızlarını değiş tokuş eder: hareketli top durur, duran top onun hızıyla gider. Patlama ise çarpışmanın tersidir: sistem başlangıçta durgunsa parçaların momentumları eşit büyüklükte ve zıt yönde olur. Bu sırada kimyasal enerji kinetik enerjiye dönüşür; kinetik enerji artar, momentum yine korunur.

Çözümlü örnek

Sürtünmesiz yolda 4 m/s ile giden 3 kg'lık araba, duran 1 kg'lık arabaya çarpıp kenetleniyor. Ortak hız ve kaybolan kinetik enerji nedir?

  1. 3 · 4 + 1 · 0 = 4 · v′ → v′ = 3 m/s.
  2. Kinetik enerji: önce 24 J, sonra ½ · 4 · 9 = 18 J.
  3. Kayıp 6 J.

Cevap: 3 m/s; 6 J

Çözümlü örnek

Durgun hâldeki 5 kg'lık bir cisim iç patlamayla 2 kg ve 3 kg'lık iki parçaya ayrılıyor. 2 kg'lık parça 15 m/s ile doğuya gidiyor. Diğer parçanın hızı ve patlamada açığa çıkan kinetik enerji nedir?

  1. 0 = 2 · 15 + 3 · v → v = −10 m/s: 10 m/s batıya.
  2. Kinetik enerjiler: ½ · 2 · 225 = 225 J ve ½ · 3 · 100 = 150 J.
  3. Başta sıfırdı; açığa çıkan 375 J. Hafif parça daha hızlı gider ve enerjinin büyük kısmını alır.

Cevap: 10 m/s batıya; 375 J

✔ Doğru

  • Dış kuvvet yoksa toplam momentum korunur.
  • Kinetik enerji yalnız esnek çarpışmada korunur.
  • Kenetlenmede ortak hız: (m₁·v₁ + m₂·v₂) / (m₁ + m₂), hızlar işaretli.

✘ Sık yapılan hata

  • Zıt yönlü momentumları işaretsiz toplamak.
  • Kenetlenmede kinetik enerjinin korunduğunu varsaymak.
  • Patlamada kinetik enerjinin sabit kaldığını sanmak; artar.
Akılda kalsın: Momentum her çarpışmada, kinetik enerji yalnız esnek çarpışmada korunur. Kenetlenme “en çok enerji kaybı”, patlama “enerji kazancı” demektir; momentum ikisinde de aynı kalır.
Sınavda

Nasıl sorulurKenetlenen araçların ortak hızı, patlamada parçaların hızları, tüfeğin geri tepmesi ya da çarpışmada kaybolan enerji sorulur.

TuzakZıt yönde giden cisimlerin momentumlarını işaretsiz toplamaktır. İkinci tuzak, kenetlenmede kinetik enerjinin de korunduğunu varsayıp ortak hızı enerji eşitliğinden bulmaktır. Gramı kilograma çevirmeyi unutmak da sık görülür.

↕Sıralama 2 kg, 6 m/s ile çarpıp kenetleniyor: ortak hız küçükten büyüğe

  1. Durgun 1 kg'lık cisme
  2. Aynı yönde 3 m/s ile giden 1 kg'lık cisme
  3. Durgun 4 kg'lık cisme
  4. Karşıdan 3 m/s ile gelen 1 kg'lık cisme

?Soru çöz

Durgun hâldeki 4 kg'lık bir tüfekten 20 g kütleli mermi 400 m/s hızla çıkıyor. Tüfeğin geri tepme hızı kaç m/s'dir?

✓ A. 0 = 0,02 · 400 + 4 · v → v = −2 m/s: tüfek 2 m/s ile geri teper. B 20 g'ı 0,2 kg'a çevirir (10 kat büyük); C 0,002 kg'a çevirir (10 kat küçük); D merminin momentumunu (8 kg·m/s) tüfeğin hızı sanır, kütleye bölmeyi unutur.
HESAP · İKİ BOYUT

İki boyutta çarpışma ve patlama: momentum vektörlerini uç uca ekle

MEB 11. sınıf · Kuvvet ve hareket · AYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaVektörler nasıl toplanır, uç uca ekleme ve paralelkenar yöntemi nedir?Bağlantılı konudan (Vektörler ve bağıl hareket). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bileşke vektör, birden çok vektörün birlikte yaptığı etkiyi tek başına yapan vektördür. Uç uca eklemede vektörler boy ve yönleri korunarak birinin ucuna ötekinin başı gelecek biçimde dizilir; ilk vektörün başından son vektörün ucuna çizilen ok bileşkedir. Paralelkenar yönteminde iki vektör aynı noktadan çizilir ve köşegen bileşkeyi verir.

Uç uca ekleme ve paralelkenar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İki boyutta çarpışma ve patlamada momentum nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: İki boyutta momentum vektörel olarak korunur: çarpışmadan önceki momentum vektörlerinin bileşkesi, sonrakilerin bileşkesine eşittir. Hesap için ya momentumlar uç uca eklenir ya da x ve y bileşenleri ayrı ayrı korunur. Dik doğrultularda gelen iki cisim kenetlenirse toplam momentumun büyüklüğü √(p₁² + p₂²) olur ve ortak hız bunun toplam kütleye oranıdır.

Kavşakta dik yollardan gelip çarpışan iki araç, ikisinin de gelmediği eğik bir yöne savrulur.

Momentum bir vektördür; korunumu da vektörel bir eşitliktir. Vektörler sayfasında gördüğümüz uç uca ekleme burada doğrudan kullanılır: önceki momentumlar uç uca eklenince bulunan bileşke, sonraki momentumların bileşkesine eşit olmalıdır. Pratikte her eksen ayrı bir bir boyutlu problem gibi çözülür: x yönündeki toplam momentum korunur, y yönündeki toplam momentum da ayrıca korunur.

Σpx(önce) = Σpx(sonra) Σpy(önce) = Σpy(sonra) dik gelişte: p = √(p1² + p2²)Durgun cisim üç parçaya ayrılırsa üç momentum vektörü kapalı bir üçgen oluşturur.
Solda iki momentumun bileşkesi kenetlenmiş sistemin momentumudur. Sağda üçüncü parçanın momentumu, öteki ikisinin bileşkesine eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Doğuya 4 m/s ile giden 3 kg'lık cisim, kuzeye 8 m/s ile giden 2 kg'lık cisimle çarpışıp kenetleniyor. Ortak hızın büyüklüğü ve yönü nedir? (sin 53° = 0,8, cos 53° = 0,6)

  1. Momentumlar: doğu 12, kuzey 16 kg·m/s.
  2. Bileşke √(144 + 256) = 20 kg·m/s; doğuyla açı: cos α = 12 ÷ 20 = 0,6 → 53°.
  3. Ortak hız 20 ÷ 5 = 4 m/s, doğudan kuzeye 53°.

Cevap: 4 m/s, doğuyla 53° açıyla kuzeydoğuya

Çözümlü örnek

Durgun hâldeki 5 kg'lık cisim üç parçaya ayrılıyor: 1 kg'lık parça 30 m/s ile doğuya, 2 kg'lık parça 20 m/s ile kuzeye gidiyor. Kalan 2 kg'lık parçanın hızı nedir?

  1. Bilinen momentumlar: doğu 30, kuzey 40 kg·m/s; bileşkeleri 50 kg·m/s, kuzeydoğu.
  2. Toplam sıfır olmalı: üçüncü parçanın momentumu 50 kg·m/s, güneybatı (x bileşeni −30, y bileşeni −40).
  3. Hızı 50 ÷ 2 = 25 m/s.

Cevap: 25 m/s, güneybatıya

✔ Doğru

  • İki boyutta momentum doğu-batı ve kuzey-güney bileşenlerinde ayrı ayrı korunur.
  • Önce her hızı kendi kütlesiyle çarp, sonra momentumları ekle.
  • Dik momentumların bileşkesi Pisagor'la bulunur (12 ve 16 → 20).

✘ Sık yapılan hata

  • Hızları vektörel toplayıp toplam kütleye bölmek.
  • Dik momentumları skaler toplamak (12 + 16 = 28).
  • Durgun cismin patlamasında parçaların toplam momentumunu sıfırdan farklı sanmak.
Akılda kalsın: İki boyutta momentum iki ayrı defterde tutulur: doğu-batı defteri ve kuzey-güney defteri. İkisi de ayrı ayrı denk gelmelidir. Hız değil momentum eklenir: önce her hızı kendi kütlesiyle çarp.
Sınavda

Nasıl sorulurDik doğrultularda gelip kenetlenen cisimlerin ortak hızı, patlamada bilinmeyen parçanın hızı ve yönü sorulur; momentum vektörleri kareli düzlemde çizilip verilir.

TuzakHızları vektörel toplayıp toplam kütleye bölmektir; eklenecek olan momentumlardır. İkinci tuzak, dik momentumların büyüklüklerini skaler toplamaktır.

▭Boşluk doldurma

Doğuya 6 m/s ile giden 1 kg'lık cisim, kuzeye 8 m/s ile giden 1 kg'lık cisimle çarpışıp kenetleniyor. Toplam momentum kg·m/s, ortak hız m/s'dir.

105147

?Soru çöz

Durgun bir cisim üç parçaya ayrılıyor. İki parçanın momentumları birbirine dik ve büyüklükleri 6 kg·m/s ile 8 kg·m/s'dir. Üçüncü parçanın momentumu için ne söylenebilir?

✓ B. Toplam momentum sıfır kalmalı: üçüncü parça, ilk ikisinin bileşkesini (√(36 + 64) = 10) sıfırlayacak biçimde ona zıt gider. A dik momentumları skaler toplar; C onları sayı gibi çıkarır; D büyüklüğü doğru bulur ama korunumda toplamın sıfır olması gerektiğini unutur.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Yerden eğik atılan K ve L toplarının çıkabildikleri en büyük yükseklikler eşittir; K'nin menzili L'ninkinin 2 katıdır. Buna göre;
I. Uçuş süreleri eşittir.
II. K'nin yatay hız bileşeni L'ninkinin 2 katıdır.
III. Atış hızlarının büyüklükleri eşittir.
yargılarından hangileri doğrudur? (Hava direnci önemsiz)

✓ D. Tepe yükseklikleri eşit → düşey ilk hızlar ve uçuş süreleri eşit (I); aynı sürede iki kat yol için yatay hız iki kat olmalı (II). A menzil farkının yatay hızdan geldiğini atlar; B uçuş süresinin yalnız tepe yüksekliğine bağlı olduğunu kaçırır; C atış hızlarını eşit sanır, oysa K'nin yatay bileşeni büyük olduğu için atış hızı da büyüktür.Kaynak: Atış hareketleri · Atışları karşılaştırma

?Soru 2

Bir köprüden 20 m/s hızla düşey aşağı atılan taş 3 s sonra suya çarpıyor. Köprünün sudan yüksekliği kaç metredir? (g = 10 m/s², hava direnci önemsiz)

✓ B. h = 20 · 3 + ½ · 10 · 3² = 60 + 45 = 105 m. A ilk hızı unutup serbest düşme gibi hesaplar; C yalnız ilk hızla alınan yolu (v₀·t) yazar, ivmenin katkısını atlar; D son hızı (50 m/s) bütün süre boyunca sabitmiş gibi süreyle çarpar.Kaynak: Atış hareketleri · Aşağı doğru düşey atış

?Soru 3

Dik koordinat sisteminde başlangıç noktası (−1, 2), uç noktası (5, −6) olan vektörün büyüklüğü kaç birimdir?

✓ B. Δx = 5 − (−1) = 6, Δy = −6 − 2 = −8; büyüklük √(36 + 64) = 10. A bileşenlerin büyüklüklerini skaler gibi toplar (6 + 8); C onları birbirinden çıkarır; D x'te uç ile başlangıcı toplayıp (5 + (−1) = 4) işaret hatası yapar, √(16 + 64) bulur.Kaynak: Vektörler ve bağıl hareket · Vektörün özellikleri

?Soru 4

Bir uçak önce 300 km doğuya, sonra 400 km kuzeye, en son 300 km batıya uçuyor. Uçağın yer değiştirmesinin büyüklüğü kaç km'dir?

✓ C. Doğu ve batıdaki 300'er km birbirini götürür; uç uca eklenince geriye 400 km kuzey kalır. A üç büyüklüğü skaler gibi toplar (bu, alınan yoldur); B yalnız ilk iki vektörü alıp batıya dönüşü unutur; D üç vektörü de birbirine dik sanıp karelerini toplar.Kaynak: Vektörler ve bağıl hareket · Uç uca ekleme ve paralelkenar

?Soru 5

37° eğimli düzlemde serbest bırakılan cisim ile düzlem arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25'tir. Cismin ivmesi kaç m/s²'dir? (g = 10 m/s², sin 37° = 0,6, cos 37° = 0,8)

✓ D. a = g(sin 37° − k·cos 37°) = 10(0,6 − 0,25 · 0,8) = 4 m/s². A sürtünmeyi hiç hesaba katmaz; B sin ile cos'u karıştırıp paralel bileşeni g·cos θ alır; C sürtünmeyi N yerine m·g ile hesaplar (6 − 2,5).Kaynak: Sabit ivmeli hareket · Eğik düzlem

?Soru 6

Limit hızla düşen bir paraşütçü paraşütünü açıyor. Paraşüt açıldıktan sonra yeni limit hıza ulaşıncaya kadar geçen sürede aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Kesit alanı artınca direnç ağırlığı geçer; net kuvvet ve ivme yukarı döner, hız yeni limit değere kadar azalır. A paraşüt açılmadan önceki hızlanma evresini anlatır; C yalnız limit hızda geçerlidir, geçiş sürecinde değil; D hızın azalmasını yön değişimiyle karıştırır, hız hâlâ aşağı yönlüdür.Kaynak: Sabit ivmeli hareket · Serbest düşme ve limit hız

?Soru 7

Yerden 30 m/s hızla düşey yukarı atılan bir cismin atıldıktan 4 s sonraki hızı ve yerden yüksekliği için ne söylenebilir? (g = 10 m/s², hava direnci yok)

✓ D. v = 30 − 40 = −10 m/s: 10 m/s ile iniyor; h = 30 · 4 − 5 · 16 = 40 m. A hızın işaretini yorumlamaz, cismin hâlâ çıktığını sanır; B 3 s'de ulaşılan tepe yüksekliğini (45 m) 4. saniyeye taşır; C ivmeyi ilk hızla aynı yönde alıp 30 + 40 yazar.Kaynak: Atış hareketleri · Yukarı doğru düşey atış

?Soru 8

Suya göre hızı 5 m/s olan bir yüzücü, akıntı hızı 3 m/s olan 80 m genişliğindeki nehirde tam karşı kıyıdaki noktaya çıkmak için uygun açıyla yüzüyor. Karşıya kaç saniyede geçer?

✓ D. Hızın akıntıya karşı bileşeni 3 m/s olmalı ki akıntı sıfırlansın; kalan dik bileşen √(25 − 9) = 4 m/s, süre 80 ÷ 4 = 20 s. A yüzücünün tüm hızını karşıya geçişe sayar (80 ÷ 5); B hızları toplar (80 ÷ 8); C hızları sayı gibi çıkarır (80 ÷ 2).Kaynak: Vektörler ve bağıl hareket · Akıntıda hareket

?Soru 9

Sürtünmesiz ve ağırlığı önemsiz bir makaranın iki yanına 4 kg ve 1 kg'lık kütleler asılıp serbest bırakılıyor. Kütlelerin ivmesi kaç m/s²'dir? (g = 10 m/s²)

✓ B. Hareket ettiren ağırlık farkı (40 − 10 = 30 N), hızlandırılan toplam kütle 5 kg: a = 6 m/s². A net kuvveti bulup ivme diye yazar (kütleye bölmez); C kütleleri serbest düşüyormuş gibi alır; D net kuvveti yalnız 4 kg'a böler, hafif kütlenin de hızlandığını unutur.Kaynak: Sabit ivmeli hareket · Asansör ve makara

?Soru 10

Yerden eğik atılan bir cismin tepe noktasındaki hızı 30 m/s, uçuş süresi 8 s'dir. Cismin atış hızı kaç m/s'dir? (g = 10 m/s², hava direnci yok)

✓ C. Tepe hızı yatay bileşendir: 30 m/s. Çıkış süresi 4 s olduğundan düşey bileşen 10 · 4 = 40 m/s; atış hızı √(30² + 40²) = 50 m/s. A tepe hızını atış hızı sanır; B dik bileşenleri skaler toplar; D yalnız düşey bileşeni bulup orada durur.Kaynak: Atış hareketleri · Eğik atış
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Fizik soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →