FORMÜL KARTI · TYT-AYT KİMYA · 10–12. SINIF

Kimya formül kartı: mol, gazlar, çözeltiler, denge, pH

Kısa cevap: Kimya hesaplarında 37 bağıntı kullanılır: n = m/M_A, normal şartlarda n = V/22,4, PV = nRT, M = n/V, M₁V₁ = M₂V₂, ΔH = ΣΔH°(ürünler) − ΣΔH°(girenler), pH = −log[H⁺] ve 25 °C'de pH + pOH = 14. Örneğin 88 g CO₂ 2 moldür.

37 formül · 6 başlık · TYT, AYT · Son kontrol:

Mol kavramı ve tepkime hesapları · TYT

Konu anlatımı: Mol kavramı · Kimyasal tepkimeler · Karışımlar

Mol kavramı ve tepkime hesapları
AdFormülNe demekMini örnek
Kütleden moln = mMAm: kütle (g), MA: mol kütlesi (g/mol)88 g CO2 (MA = 44) → n = 2 mol
Tanecik sayısından moln = NNANA = 6,02·1023 (Avogadro sayısı)1,204·1024 molekül → n = 2 mol
Normal şartlarda gaz hacmin = V22,4V: litre; 0 °C ve 1 atm'de 1 mol gaz 22,4 L11,2 L gaz → n = 0,5 mol
Kütlenin korunumugirenlerin kütlesi = ürünlerin kütlesiKapalı kapta kimyasal tepkime12 g C + 32 g O2 → CO2 kütlesi = 44 g
Yüzde verim% verim = gerçek ürünteorik ürün·100Teorik ürün denkleme göre hesaplanırBeklenen 45 g, elde edilen 36 g → verim = 80
Kütlece yüzde derişim% = mçözünenmçözelti·100mçözelti = mçözünen + mçözücü20 g tuz + 80 g su → 20100·100 = 20
En sık yapılan hata
  • Kütlece yüzdede paydaya çözücüyü yazmak: payda çözeltinin toplam kütlesidir.

Gazlar

Konu anlatımı: Gazlar

Gazlar
AdFormülNe demekMini örnek
İdeal gaz denklemiP·V = n·R·TR = 0,082 L·atm/(mol·K); T kelvin, P atm, V litren = 2 mol, T = 300 K, V = 4,1 L → P = 2·0,082·3004,1 = 12 atm
Boyle yasasıP1·V1 = P2·V2Sabit sıcaklık ve miktarda2 atm'de 6 L gaz, 3 atm'de → V2 = 4 L
Charles yasasıV1T1 = V2T2Sabit basınç ve miktarda; T kelvin300 K'de 4 L, 450 K'de → V2 = 6 L
Gay-Lussac yasasıP1T1 = P2T2Sabit hacim ve miktarda300 K'de 2 atm, 600 K'de → P2 = 4 atm
Birleşik gaz denklemiP1V1T1 = P2V2T2Miktar sabitken üç değişken birlikte1 atm, 6 L, 300 K → 2 atm, 400 K'de V2 = 4 L
Kısmi basınç (Dalton)Pi = Xi·PtoplamXi: gazın mol kesriX = 0,25, Ptoplam = 4 atm → Pi = 1 atm
Graham difüzyon yasasır1r2 = √M2M1r: yayılma hızı, M: mol kütlesi (aynı sıcaklıkta)H2 (2) ile O2 (32) → rH2rO2 = √16 = 4
En sık yapılan hata
  • Gaz yasalarında sıcaklığı °C olarak yazmak: hesap her zaman kelvinle yapılır.

Sıvı çözeltiler

Konu anlatımı: Sıvı çözeltiler ve çözünürlük

Sıvı çözeltiler
AdFormülNe demekMini örnek
MolariteM = nVn: çözünenin molü, V: çözeltinin hacmi (L)0,5 mol, 250 mL → M = 0,50,25 = 2 M
Molalitem = nkg çözücüSıcaklıkla değişmez0,4 mol, 500 g su → m = 0,8 molal
Mol kesriXi = nintoplamMol kesirleri toplamı 1'dir1 mol A, 3 mol B → XA = 0,25
SeyreltmeM1·V1 = M2·V2Su eklenince çözünenin molü değişmez100 mL 2 M çözelti 400 mL'ye seyreltilirse M2 = 0,5 M
KarıştırmaMson = M1V1 + M2V2V1 + V2Aynı maddenin iki çözeltisi200 mL 1 M + 100 mL 4 M → 200 + 400300 = 2 M
Donma noktası alçalmasıΔTd = Kd·m·iKd: çözücünün sabiti (su için 1,86), i: tanecik sayısı katsayısı0,5 molal NaCl (i = 2) → ΔTd = 1,86·0,5·2 = 1,86 °C
Kaynama noktası yükselmesiΔTk = Kk·m·iKk: su için 0,521 molal glikoz (i = 1) → ΔTk = 0,52 °C

Osmotik basınç hesabı MEB programında yer almaz.

En sık yapılan hata
  • Koligatif hesapta iyonik bileşiğin tanecik sayısını (i) unutmak: NaCl suda iki tanecik verir.

Tepkimelerde enerji, hız ve denge

Konu anlatımı: Kimyasal tepkimelerde enerji · Tepkime hızı · Kimyasal denge

Tepkimelerde enerji, hız ve denge
AdFormülNe demekMini örnek
Oluşum entalpisiyle ΔHΔH° = ΣΔH°oluşum(ürünler) − ΣΔH°oluşum(girenler)Elementlerin standart oluşum entalpisi sıfırdırCH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O(s); −393,5 + 2(−285,8) − (−74,8) = −890,3 kJ
Bağ enerjisiyle ΔHΔH = Σ(kırılan bağ enerjileri) − Σ(oluşan bağ enerjileri)Kırılma enerji ister, oluşma enerji verirH2 + Cl2 → 2HCl; 436 + 243 − 2·432 = −185 kJ
Hess yasasıtepkime ters çevrilirse ΔH'nin işareti, k ile çarpılırsa ΔH de k ile çarpılırBasamakların ΔH'leri toplanırΔH = −100 kJ olan tepkime ters çevrilip 2 ile çarpılırsa ΔH = 200 kJ
Ortalama tepkime hızır = −Δ[A]ΔtGirenin derişimi azalır, bu yüzden eksi işareti[A] 30 s'de 0,8'den 0,2 M'ye düşerse r = 0,630 = 0,02 M/s
Hız ifadesi (tek basamaklı)aA + bB → ürün: r = k·[A]a·[B]bTek basamaklı tepkimede üsler katsayılardır; çok basamaklıda yavaş basamak belirler2A + B → C; [A] ve [B] iki katına çıkarsa hız 22·2 = 8 katına çıkar
Derişim cinsinden denge sabitiaA + bB ⇌ cC + dD: Kc = [C]c·[D]d[A]a·[B]bSaf katı ve saf sıvı ifadeye yazılmazN2 + 3H2 ⇌ 2NH3; [NH3] = 0,2, [N2] = 0,1, [H2] = 1 → Kc = 0,040,1 = 0,4
Kp ile Kc ilişkisiKp = Kc·(R·T)ΔnΔn: gaz ürünlerin mol sayısı − gaz girenlerin mol sayısıKc = 0,5, T = 500 K, Δn = 1 → Kp = 0,5·41 = 20,5

Sulu çözelti dengeleri (asit-baz)

Konu anlatımı: Sulu çözelti dengeleri

Sulu çözelti dengeleri (asit-baz)
AdFormülNe demekMini örnek
Suyun iyonlaşma sabitiKsu = [H+]·[OH−] = 10−14 (25 °C)Sıcaklık değişirse Ksu da değişir[H+] = 10−3 M → [OH−] = 10−11 M
pH ve pOHpH = −log[H+], pOH = −log[OH−], pH + pOH = 14 (25 °C)pH < 7 asidik, pH = 7 nötr, pH > 7 bazik (25 °C)0,01 M HCl → pH = −log 10−2 = 2
Kuvvetli baz çözeltisipH = 14 − pOHKuvvetli baz tamamen iyonlaşır: [OH−] = baz derişimi (tek OH)0,001 M NaOH → pOH = 3, pH = 11
Zayıf asit[H+] = √Ka·CaZayıf monoprotik asit; zayıf bazda [OH−] = √Kb·CbKa = 10−5, Ca = 0,1 M → [H+] = 10−3, pH = 3
Eşlenik asit-baz çiftiKa·Kb = KsuAsidi güçlü olan çiftin eşlenik bazı zayıftırKa = 10−5 → Kb = 10−9
Nötrleşme (titrasyon)nH+ = nOH−Tek protonlu asit ve tek OH'li bazda Ma·Va = Mb·Vb25 mL 0,1 M HCl için 0,05 M NaOH → Vb = 0,1·250,05 = 50 mL
En sık yapılan hata
  • pH + pOH = 14 eşitliğini her sıcaklıkta geçerli sanmak: bu değer 25 °C içindir.

Kimya ve elektrik

Konu anlatımı: Kimya ve elektrik

Kimya ve elektrik
AdFormülNe demekMini örnek
Yük ve elektron molüQ = I·t, 1 mol e− = 96.500 CI: akım (A), t: süre (s); 96.500 C = 1 Faraday2 A ile 9.650 s → Q = 19.300 C, elektron molü = 0,2
Elektrolizde toplanan kütlem = I·t96.500·MAtesir değerliğiTesir değerliği: iyonun aldığı ya da verdiği elektron sayısıCu2+, 0,2 mol e− → 0,1 mol Cu, m = 0,1·64 = 6,4 g
Standart pil potansiyeliE°pil = E°katot − E°anotİkisi de standart indirgenme potansiyeli; E°pil > 0 ise pil istemlidirZn-Cu pili: 0,34 − (−0,76) = 1,10 V
Nernst denklemiE = E° − 0,0592n·log Q25 °C; n: aktarılan elektron sayısı, Q: tepkime oranıZn-Cu pili, n = 2, Q = 0,01 → E = 1,10 + 0,0592 ≈ 1,16 V
En sık yapılan hata
  • Pil potansiyelinde anodun indirgenme potansiyelini işaretini değiştirmeden toplamak: formül katot − anot farkıdır.

Kimya: sık sorulanlar

Mol hesabında hangi formül ne zaman kullanılır?

Kütle verildiyse n = m/M_A, tanecik sayısı verildiyse n = N/N_A, normal şartlarda gaz hacmi verildiyse n = V/22,4 kullanılır. Normal şartlar dışında gaz hacminden mol bulmak için ideal gaz denklemi gerekir.

Molarite ile molalite arasındaki fark nedir?

Molarite çözünenin molünü çözeltinin litresine böler, molalite ise çözücünün kilogramına böler. Molalite sıcaklıkla değişmediği için donma ve kaynama noktası hesaplarında kullanılır.

pH ile pOH'nin toplamı her zaman 14 müdür?

Hayır, yalnız 25 °C'de. Suyun iyonlaşma sabiti sıcaklıkla değiştiği için başka sıcaklıklarda toplam da değişir; sorular aksi belirtilmedikçe 25 °C'yi esas alır.

Kapsam ve kaynak

Diğer formül ve kural kartları

Rehberdeki diğer sayfalar