Noktalı virgül nerede kullanılır?
İçinde virgül bulunan grupları birbirinden ayırmak için: "Oğullarına Ali, Veli; kızlarına Ayşe, Fatma adını verdiler." Virgül grupların içini, noktalı virgül gruplar arasını ayırır.
KURAL KARTI · TÜRKÇE · TDK NOKTALAMA
Kısa cevap: Noktalama sorularının çoğu 28 kullanımda toplanır: virgül eş görevli sözcükleri, sıralı cümleleri ve hitabı ayırır; noktalı virgül içinde virgül bulunan grupları ayırır; iki nokta açıklama ve örnekten önce gelir; sıralı sorularda soru işareti yalnız en sona konur. Örnekler aşağıda 5 başlıkta.
28 kural · 5 başlık · TYT, KPSS, DGS, ALES, LGS · Son kontrol:
Konu anlatımı: Noktalama işaretleri
| Kural | Açıklama | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|---|
| Cümle sonu | Tamamlanmış cümlenin sonuna nokta konur. | Kitabı dün akşam bitirdim. | — |
| Kısaltma sonu | Küçük harflerle yapılan kısaltmaların sonuna nokta konur; büyük harfli kısaltmalar noktasız yazılır (gelenekleşmiş T.C. istisnadır). Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmalarına nokta konmaz (cm, kg). | Prof., vb., Dr. TDK, TBMM | T.D.K. |
| Sıra sayısı | Rakamla yazılan sıra sayılarında rakamdan sonra nokta konur. | 3. kat, 15. yüzyıl | — |
| Tarih ve saat | Gün, ay ve yıl arasına; saat ile dakika arasına nokta konur. | 29.10.1923 Sınav 10.15'te başlar. | — |
Konu anlatımı: Noktalama işaretleri
| Kural | Açıklama | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|---|
| Eş görevli sözcükler | Aynı görevdeki sözcük ve söz öbekleri virgülle ayrılır. | Pazardan elma, armut, kiraz aldık. | — |
| Sıralı cümleler | Sıralı cümleler arasına virgül konur. | Kapıyı açtı, içeri girdi, ışığı yaktı. | — |
| Hitap | Hitap ve seslenme sözlerinden sonra virgül konur. | Sevgili kardeşim, mektubunu aldım. | — |
| Ara söz | Cümlenin akışını kesen ara sözün iki yanına virgül konur. | Komşumuz, emekli bir öğretmen, bize kitap verdi. | — |
| Evet, hayır, peki | Cümle başındaki evet, hayır, peki gibi sözlerden sonra virgül konur. | Evet, yarın geliyorum. | — |
| Uzak düşen özne | Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşen öznenin ardına virgül konur. | Ahmet, sabah erkenden kalkıp bütün evi baştan sona temizledi. | — |
| Tırnaksız aktarma | Tırnak içine alınmadan aktarılan sözden sonra, aktaran fiilden önce virgül konur. | Yarın erken gel, dedi. | — |
Konu anlatımı: Noktalama işaretleri
| Kural | Açıklama | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|---|
| Noktalı virgül | Ögeleri arasında virgül bulunan grupları birbirinden ayırmak için noktalı virgül konur. | Oğullarına Ali, Veli; kızlarına Ayşe, Fatma adını verdiler. | — |
| İki nokta: açıklama ve örnek | Açıklama yapılacak ya da örnek verilecek sözden sonra iki nokta konur. | Üç renk seçtik: mavi, yeşil, sarı. | — |
| İki nokta: konuşma | Karşılıklı konuşmalarda konuşanın adından sonra iki nokta konur. | Ayşe: Hazır mısın? | — |
| Üç nokta: yarım cümle | Tamamlanmamış ya da okura bırakılan cümlenin sonuna üç nokta konur; üçten çok nokta kullanılmaz. | Bir gün buraya döneceğim ama... | Bir gün buraya döneceğim ama..... |
| Üç nokta: atlanan söz | Söylenmek istenmeyen sözlerin ya da alıntıda atlanan bölümün yerine üç nokta konur. | Bu işin sonunu ... düşünmek bile istemiyorum. | — |
Konu anlatımı: Noktalama işaretleri
| Kural | Açıklama | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|---|
| Soru cümlesi | Soru bildiren cümlenin sonuna soru işareti konur; sıralı ya da bağlı sorularda işaret yalnız en sona konur. | Nereye gidiyorsun, ne zaman döneceksin? | Nereye gidiyorsun? ne zaman döneceksin? |
| Şüpheli bilgi | Bilinmeyen ya da kesin olmayan bilginin yanına ayraç içinde soru işareti konur. | Şair 1440 (?) yılında doğmuş. | — |
| Soru anlamı taşımayan mi | mi eki zarf görevli bir yan cümle kuruyorsa cümlenin sonuna soru işareti konmaz. | Eve geldi mi hemen uyur. | Eve geldi mi hemen uyur? |
| Ünlem: duygu ve seslenme | Sevinç, korku, şaşma gibi duygu bildiren cümlelerin; seslenme ve uyarı sözlerinin sonuna ünlem konur. | Ne güzel bir gün! Dikkat! | — |
| Ünlem: alay | Alay ya da küçümseme anlatmak için sözden hemen sonra ayraç içinde ünlem konur. | Çok çalışkanmış (!) ödevini yine yapmamış. | — |
Konu anlatımı: Noktalama işaretleri
| Kural | Açıklama | Doğru | Yanlış |
|---|---|---|---|
| Kısa çizgi | Satır sonunda bölünen sözcüklerde; "arasında" anlamı veren adlar ve zaman aralıklarında; kök ve ekleri ayırmak için kısa çizgi kullanılır. | Ankara-İstanbul seferi 2020-2025 yılları -lık eki | — |
| Uzun çizgi | Yazıda karşılıklı konuşmaları göstermek için paragraf başında uzun çizgi kullanılır; konuşma tırnak içindeyse kullanılmaz. | — Nereye gidiyorsun? | — |
| Eğik çizgi | Dizeleri yan yana yazarken, adreste apartman ve daire numarasını ayırırken ve tarih bölümleri arasında eğik çizgi kullanılır. | No.: 5/2 29/10/1923 | — |
| Tırnak işareti | Başkasından aynen aktarılan söz ve cümle içinde geçen eser adları tırnak içine alınır; aktarılan söze ait noktalama tırnağın içinde kalır. | Öğretmen "Sınav cuma günü." dedi. "Çalıkuşu" romanını okudum. | — |
| Yay ayraç | Cümle dışı ek bilgi, tiyatroda hareket, maddeleme rakam ve harflerinden sonra yay ayraç kullanılır. | Mehmet Akif Ersoy (1873-1936) 1) 2) a) b) | — |
| Köşeli ayraç | Ayraç içinde yeniden ayraç gerektiğinde ve alıntıya yazarın eklediği sözlerde köşeli ayraç kullanılır. | Yazar "Onu [köyünü] hiç unutmadım." diyor. | — |
| Kesme işareti | Özel adlara, kısaltmalara ve rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır; kurum adlarına gelen ekler ayrılmaz. | İzmir'de, TDK'ye, 1985'te Türk Dil Kurumundan | Türk Dil Kurumu'ndan |
İçinde virgül bulunan grupları birbirinden ayırmak için: "Oğullarına Ali, Veli; kızlarına Ayşe, Fatma adını verdiler." Virgül grupların içini, noktalı virgül gruplar arasını ayırır.
Hayır. mi eki "Eve geldi mi hemen uyur." cümlesindeki gibi zarf görevli bir yan cümle kuruyor ve soru sormuyorsa cümlenin sonuna nokta konur.
Hayır. Üç nokta her zaman üç noktadır; soru ya da ünlem işaretinden sonra geliyorsa iki nokta yeterlidir. Daha çok nokta kullanmak yanlıştır.