KURAL KARTI · TÜRKÇE · TDK NOKTALAMA

Noktalama işaretleri özeti (TDK)

Kısa cevap: Noktalama sorularının çoğu 28 kullanımda toplanır: virgül eş görevli sözcükleri, sıralı cümleleri ve hitabı ayırır; noktalı virgül içinde virgül bulunan grupları ayırır; iki nokta açıklama ve örnekten önce gelir; sıralı sorularda soru işareti yalnız en sona konur. Örnekler aşağıda 5 başlıkta.

28 kural · 5 başlık · TYT, KPSS, DGS, ALES, LGS · Son kontrol:

Nokta

Konu anlatımı: Noktalama işaretleri

Nokta
KuralAçıklamaDoğruYanlış
Cümle sonuTamamlanmış cümlenin sonuna nokta konur.Kitabı dün akşam bitirdim.—
Kısaltma sonuKüçük harflerle yapılan kısaltmaların sonuna nokta konur; büyük harfli kısaltmalar noktasız yazılır (gelenekleşmiş T.C. istisnadır). Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmalarına nokta konmaz (cm, kg).Prof., vb., Dr.
TDK, TBMM
T.D.K.
Sıra sayısıRakamla yazılan sıra sayılarında rakamdan sonra nokta konur.3. kat, 15. yüzyıl—
Tarih ve saatGün, ay ve yıl arasına; saat ile dakika arasına nokta konur.29.10.1923
Sınav 10.15'te başlar.
—

Virgül

Konu anlatımı: Noktalama işaretleri

Virgül
KuralAçıklamaDoğruYanlış
Eş görevli sözcüklerAynı görevdeki sözcük ve söz öbekleri virgülle ayrılır.Pazardan elma, armut, kiraz aldık.—
Sıralı cümlelerSıralı cümleler arasına virgül konur.Kapıyı açtı, içeri girdi, ışığı yaktı.—
HitapHitap ve seslenme sözlerinden sonra virgül konur.Sevgili kardeşim, mektubunu aldım.—
Ara sözCümlenin akışını kesen ara sözün iki yanına virgül konur.Komşumuz, emekli bir öğretmen, bize kitap verdi.—
Evet, hayır, pekiCümle başındaki evet, hayır, peki gibi sözlerden sonra virgül konur.Evet, yarın geliyorum.—
Uzak düşen özneUzun cümlelerde yüklemden uzak düşen öznenin ardına virgül konur.Ahmet, sabah erkenden kalkıp bütün evi baştan sona temizledi.—
Tırnaksız aktarmaTırnak içine alınmadan aktarılan sözden sonra, aktaran fiilden önce virgül konur.Yarın erken gel, dedi.—

Noktalı virgül, iki nokta, üç nokta

Konu anlatımı: Noktalama işaretleri

Noktalı virgül, iki nokta, üç nokta
KuralAçıklamaDoğruYanlış
Noktalı virgülÖgeleri arasında virgül bulunan grupları birbirinden ayırmak için noktalı virgül konur.Oğullarına Ali, Veli; kızlarına Ayşe, Fatma adını verdiler.—
İki nokta: açıklama ve örnekAçıklama yapılacak ya da örnek verilecek sözden sonra iki nokta konur.Üç renk seçtik: mavi, yeşil, sarı.—
İki nokta: konuşmaKarşılıklı konuşmalarda konuşanın adından sonra iki nokta konur.Ayşe: Hazır mısın?—
Üç nokta: yarım cümleTamamlanmamış ya da okura bırakılan cümlenin sonuna üç nokta konur; üçten çok nokta kullanılmaz.Bir gün buraya döneceğim ama...Bir gün buraya döneceğim ama.....
Üç nokta: atlanan sözSöylenmek istenmeyen sözlerin ya da alıntıda atlanan bölümün yerine üç nokta konur.Bu işin sonunu ... düşünmek bile istemiyorum.—

Soru ve ünlem işareti

Konu anlatımı: Noktalama işaretleri

Soru ve ünlem işareti
KuralAçıklamaDoğruYanlış
Soru cümlesiSoru bildiren cümlenin sonuna soru işareti konur; sıralı ya da bağlı sorularda işaret yalnız en sona konur.Nereye gidiyorsun, ne zaman döneceksin?Nereye gidiyorsun? ne zaman döneceksin?
Şüpheli bilgiBilinmeyen ya da kesin olmayan bilginin yanına ayraç içinde soru işareti konur.Şair 1440 (?) yılında doğmuş.—
Soru anlamı taşımayan mimi eki zarf görevli bir yan cümle kuruyorsa cümlenin sonuna soru işareti konmaz.Eve geldi mi hemen uyur.Eve geldi mi hemen uyur?
Ünlem: duygu ve seslenmeSevinç, korku, şaşma gibi duygu bildiren cümlelerin; seslenme ve uyarı sözlerinin sonuna ünlem konur.Ne güzel bir gün!
Dikkat!
—
Ünlem: alayAlay ya da küçümseme anlatmak için sözden hemen sonra ayraç içinde ünlem konur.Çok çalışkanmış (!) ödevini yine yapmamış.—
En sık yapılan hata
  • Sıralı soruların her birinin sonuna soru işareti koymak: "Nereye gidiyorsun, ne zaman döneceksin?" cümlesinde işaret yalnız en sondadır.

Çizgiler, tırnak, ayraçlar ve kesme

Konu anlatımı: Noktalama işaretleri

Çizgiler, tırnak, ayraçlar ve kesme
KuralAçıklamaDoğruYanlış
Kısa çizgiSatır sonunda bölünen sözcüklerde; "arasında" anlamı veren adlar ve zaman aralıklarında; kök ve ekleri ayırmak için kısa çizgi kullanılır.Ankara-İstanbul seferi
2020-2025 yılları
-lık eki
—
Uzun çizgiYazıda karşılıklı konuşmaları göstermek için paragraf başında uzun çizgi kullanılır; konuşma tırnak içindeyse kullanılmaz.— Nereye gidiyorsun?—
Eğik çizgiDizeleri yan yana yazarken, adreste apartman ve daire numarasını ayırırken ve tarih bölümleri arasında eğik çizgi kullanılır.No.: 5/2
29/10/1923
—
Tırnak işaretiBaşkasından aynen aktarılan söz ve cümle içinde geçen eser adları tırnak içine alınır; aktarılan söze ait noktalama tırnağın içinde kalır.Öğretmen "Sınav cuma günü." dedi.
"Çalıkuşu" romanını okudum.
—
Yay ayraçCümle dışı ek bilgi, tiyatroda hareket, maddeleme rakam ve harflerinden sonra yay ayraç kullanılır.Mehmet Akif Ersoy (1873-1936)
1) 2) a) b)
—
Köşeli ayraçAyraç içinde yeniden ayraç gerektiğinde ve alıntıya yazarın eklediği sözlerde köşeli ayraç kullanılır.Yazar "Onu [köyünü] hiç unutmadım." diyor.—
Kesme işaretiÖzel adlara, kısaltmalara ve rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır; kurum adlarına gelen ekler ayrılmaz.İzmir'de, TDK'ye, 1985'te
Türk Dil Kurumundan
Türk Dil Kurumu'ndan

Noktalama işaretleri: sık sorulanlar

Noktalı virgül nerede kullanılır?

İçinde virgül bulunan grupları birbirinden ayırmak için: "Oğullarına Ali, Veli; kızlarına Ayşe, Fatma adını verdiler." Virgül grupların içini, noktalı virgül gruplar arasını ayırır.

Cümlede mi eki varsa her zaman soru işareti konur mu?

Hayır. mi eki "Eve geldi mi hemen uyur." cümlesindeki gibi zarf görevli bir yan cümle kuruyor ve soru sormuyorsa cümlenin sonuna nokta konur.

Üç nokta yerine dört ya da beş nokta konabilir mi?

Hayır. Üç nokta her zaman üç noktadır; soru ya da ünlem işaretinden sonra geliyorsa iki nokta yeterlidir. Daha çok nokta kullanmak yanlıştır.

Kapsam ve kaynak

Diğer formül ve kural kartları

Rehberdeki diğer sayfalar