FORMÜL KARTI · TYT MATEMATİK · 10. SINIF

Çarpanlara ayırma ve özdeşlikler formül kartı

Kısa cevap: Çarpanlara ayırmada 16 özdeşlik ve yöntem yeter; en çok kullanılanlar (a + b)² = a² + 2ab + b², a² − b² = (a − b)(a + b) ve a³ ± b³ açılımlarıdır. Örneğin 51² − 49² = (51 − 49)(51 + 49) = 200. Hepsi 3 başlıkta anlamı ve örneğiyle.

16 formül · 3 başlık · TYT, KPSS, DGS, ALES · Son kontrol:

Temel özdeşlikler

Konu anlatımı: Çarpanlara ayırma

Temel özdeşlikler
AdFormülNe demekMini örnek
İki terim toplamının karesi(a + b)2 = a2 + 2ab + b2Ortadaki terim iki terimin çarpımının iki katıdır1032 = (100 + 3)2 = 10.000 + 600 + 9 = 10.609
İki terim farkının karesi(a − b)2 = a2 − 2ab + b2(a − b)2 ile (b − a)2 eşittir992 = (100 − 1)2 = 10.000 − 200 + 1 = 9.801
İki kare farkıa2 − b2 = (a − b)(a + b)Kareler farkı, fark ile toplamın çarpımıdır512 − 492 = 2·100 = 200
Toplamın küpü(a + b)3 = a3 + 3a2b + 3ab2 + b3Katsayılar 1, 3, 3, 1113 = (10 + 1)3 = 1.000 + 300 + 30 + 1 = 1.331
Farkın küpü(a − b)3 = a3 − 3a2b + 3ab2 − b3İşaretler +, −, +, − diye değişir93 = (10 − 1)3 = 1.000 − 300 + 30 − 1 = 729
İki küp toplamıa3 + b3 = (a + b)(a2 − ab + b2)İkinci çarpanda ortadaki terim eksidir23 + 33 = 5·(4 − 6 + 9) = 35
İki küp farkıa3 − b3 = (a − b)(a2 + ab + b2)İkinci çarpanın bütün terimleri artıdır53 − 23 = 3·(25 + 10 + 4) = 117
En sık yapılan hata
  • (a + b)2'yi a2 + b2 yazmak: 2ab terimi unutulur; (3 + 4)2 = 49 iken 32 + 42 = 25'tir.
  • a3 + b3'ü (a + b)3 sanmak.

Toplam ve çarpımdan türetilen eşitlikler

Konu anlatımı: Çarpanlara ayırma

Toplam ve çarpımdan türetilen eşitlikler
AdFormülNe demekMini örnek
Kareler toplamıa2 + b2 = (a + b)2 − 2abToplam ve çarpım biliniyorsa kareler toplamı bulunura + b = 7, ab = 12 → 49 − 24 = 25
Farkın karesi toplamdan(a − b)2 = (a + b)2 − 4abFark, toplam ve çarpımla bulunura + b = 7, ab = 12 → 49 − 48 = 1
Sayı ile tersinin karelerix2 + 1x2 = (x + 1x)2 − 2x ≠ 0; x ile 1/x'in çarpımı 1'dirx + 1x = 3 → 9 − 2 = 7
Küpler toplamı toplamdana3 + b3 = (a + b)3 − 3ab(a + b)Toplam ve çarpımla küpler toplamıa + b = 5, ab = 6 → 125 − 90 = 35

Çarpanlara ayırma yöntemleri

Konu anlatımı: Çarpanlara ayırma

Çarpanlara ayırma yöntemleri
AdFormülNe demekMini örnek
Ortak çarpan paranteziab + ac = a(b + c)Her terimde bulunan çarpan dışarı alınır7·13 + 7·87 = 7·100 = 700
x² + bx + c üç terimlisix2 + (m + n)x + mn = (x + m)(x + n)Çarpımı c, toplamı b olan iki sayı aranırx2 + 7x + 12 = (x + 3)(x + 4); x = 2 için 4 + 14 + 12 = 30
ax² + bx + c üç terimlisiax2 + bx + c = (px + q)(rx + s), pr = a, qs = c, ps + qr = bBaş katsayı ve sabit terimin çarpanları çapraz denenir2x2 + 7x + 3 = (2x + 1)(x + 3); x = 1 için 2 + 7 + 3 = 12
Değişken değiştirmex4 − 5x2 + 4 → t = x2: (t − 1)(t − 4) = (x − 1)(x + 1)(x − 2)(x + 2)Tekrarlanan ifadeye yeni bir harf verilirx = 3 için 81 − 45 + 4 = 40
Rasyonel ifadeyi sadeleştirmea2 − b2a − b = a + b (a ≠ b)Pay ve payda çarpanlarına ayrılır, ortak çarpan sadeleşira = 7, b = 3 → 404 = 10
En sık yapılan hata
  • Sadeleştirmeden sonra paydayı sıfır yapan değeri unutmak: x2 − 4x − 2 ifadesi x = 2'de tanımsızdır.

Özdeşlikler: sık sorulanlar

Özdeşlik ile denklem arasındaki fark nedir?

Özdeşlik değişkenin her değeri için doğrudur: (a + b)² = a² + 2ab + b² hangi sayıyı koyarsanız koyun sağlanır. Denklem ise yalnız bazı değerlerde (köklerde) doğrudur.

Bir ifadeyi çarpanlarına ayırırken hangi sırayla denemeliyim?

Önce ortak çarpan parantezine bakın, sonra terim sayısına göre özdeşliklere geçin: iki terimde iki kare farkı ya da küp toplamı-farkı, üç terimde tam kare ya da x² + bx + c kalıbı, dört terimde gruplandırma.

Özdeşlikler zihinden işlem yapmaya nasıl yardım eder?

Kare ve çarpımları yuvarlak sayıya göre yazınca işlem kolaylaşır: 99² = (100 − 1)² = 9.801, 51 · 49 = (50 + 1)(50 − 1) = 2.500 − 1 = 2.499.

Kapsam ve kaynak

Diğer formül ve kural kartları

Rehberdeki diğer sayfalar