FORMÜL KARTI · TYT FİZİK · 9–10. SINIF

TYT fizik formül kartı

Kısa cevap: TYT fiziğinde 29 temel bağıntı kullanılır; bunların bir kısmında program yalnız oran ve yorum ister. En çok gerekenler d = m/V, F = m·a, W = F·x, P = W/t, V = I·R, paralel dirençte 1/R = 1/R₁ + 1/R₂ ve v = λ·f'dir. Örneğin 3 Ω ile 6 Ω paralel bağlanınca eşdeğer direnç 2 Ω olur.

29 formül · 6 başlık · TYT · Son kontrol:

Madde, hareket ve kuvvet

Konu anlatımı: Madde ve özellikleri · Hareket · Kuvvet ve Newton'ın hareket yasaları

Madde, hareket ve kuvvet
AdFormülNe demekMini örnek
Özkütled = mVm: kütle, V: hacim; maddeler için ayırt edicidir540 g, 200 cm3 → d = 2,7 g/cm3
Ortalama hızvort = ΔxΔtΔx: yer değiştirme (vektör), Δt: geçen süre8 s'de 120 m yer değiştirme → v = 15 m/s
Ortalama süratsürat = alınan yolΔtYol skalerdir; dönüşlü harekette yer değiştirmeden büyüktür8 s'de 200 m yol → sürat = 25 m/s
İvmea = ΔvΔtTYT'de model ve grafik yorumu; ivme hesabı AYT'deHızdaki değişimin süreye oranıHız 3 s'de 4'ten 16 m/s'ye çıkar → a = 4 m/s2
Newton'un 2. yasasıFnet = m·aYatay düzlemde tek cisim; F: net kuvvet (N), m: kütle (kg)2 kg cisme 6 N net kuvvet → a = 3 m/s2
AğırlıkG = m·gg: yer çekimi ivmesi (sorularda çoğunlukla 10 m/s2)5 kg, g = 10 → G = 50 N

İş, güç ve enerji

Konu anlatımı: İş, enerji ve güç

İş, güç ve enerji
AdFormülNe demekMini örnek
İşW = F·xKuvvet ile yer değiştirme aynı doğrultuda; birim joule (J)20 N kuvvetle 3 m → W = 60 J
GüçP = WtBirim zamanda yapılan iş; birim watt (W)20 s'de 600 J → P = 30 W
Kinetik enerjiEk = 12·m·v2TYT'de model ve oran yorumum: kütle, v: sürat2 kg, 3 m/s → Ek = 9 J
Yer çekimi potansiyel enerjisiEp = m·g·hTYT'de model ve oran yorumuh: seçilen yere göre yükseklik2 kg, 5 m, g = 10 → Ep = 100 J
Verimverim = yararlı enerjiharcanan enerji·100Yüzde olarak; her zaman 100'den küçüktür400 J'nin 300 J'si işe dönüşürse verim = 75

Isı ve sıcaklık

Konu anlatımı: Isı ve sıcaklık

Isı ve sıcaklık
AdFormülNe demekMini örnek
Kelvin dönüşümüT(K) = t(°C) + 273Mutlak sıcaklık ölçeği27 °C → T = 300 K
Fahrenheit dönüşümüt(°F) = 95·t(°C) + 32Su 0 °C = 32 °F'de donar, 100 °C = 212 °F'de kaynar25 °C → 95·25 + 32 = 77 °F
Isı alışverişiQ = m·c·ΔTProgramda model verilir, sayısal hesaba girilmez; oran ve grafik yorumu sorulurc: öz ısı, ΔT: sıcaklık değişimi200 g su, c = 1 cal/(g·°C), ΔT = 10 °C → Q = 2.000 cal
Hâl değişimiQ = m·LProgramda model ve oran yorumuL: erime ya da buharlaşma ısısı; hâl değişirken sıcaklık sabit kalır0 °C'de 100 g buz, Le = 80 cal/g → Q = 8.000 cal

Basınç ve kaldırma kuvveti

Konu anlatımı: Basınç ve kaldırma kuvveti

Basınç ve kaldırma kuvveti
AdFormülNe demekMini örnek
Katı basıncıP = FATYT'de oran ve sıralama sorularıF: dik kuvvet (N), A: yüzey alanı (m2); birim pascal (Pa)600 N, 0,2 m2 → P = 3.000 Pa
Sıvı basıncıP = h·d·gTYT'de oran ve sıralama sorularıh: derinlik, d: sıvının özkütlesi; kabın biçimine bağlı değildirSuda 2 m derinlik (d = 1.000 kg/m3, g = 10) → P = 20.000 Pa
Kaldırma kuvvetiFk = Vb·ds·gTYT'de oran ve yorum sorularıVb: cismin sıvıya batan hacmi, ds: sıvının özkütlesiSuya 0,002 m3'ü batan cisim → Fk = 0,002·1.000·10 = 20 N
En sık yapılan hata
  • Sıvı basıncında h'yi kabın tabanından ölçmek: h, sıvı yüzeyinden aşağı doğru derinliktir.

Elektrostatik ve elektrik akımı

Konu anlatımı: Elektrostatik · Elektrik akımı ve devreler

Elektrostatik ve elektrik akımı
AdFormülNe demekMini örnek
Coulomb kuvvetiF = k·q1·q2d2k = 9·109 N·m2/C2; d: yükler arası uzaklıkq1 = 2·10−6 C, q2 = 3·10−6 C, d = 0,3 m → F = 0,6 N
Ohm yasasıV = I·RV: potansiyel farkı (volt), I: akım (amper), R: direnç (ohm)I = 2 A, R = 6 Ω → V = 12 V
Seri bağlamaReş = R1 + R2 + …Bütün dirençlerden aynı akım geçer4 Ω + 6 Ω → Reş = 10 Ω
Paralel bağlama1Reş = 1R1 + 1R2 + …Bütün dirençlerin uçları arasındaki gerilim aynıdır3 Ω ∥ 6 Ω → 13 + 16 = 12, Reş = 2 Ω
Elektriksel güçP = V·I = I2·RBirim watt (W)I = 2 A, R = 6 Ω → P = 24 W
Elektrik enerjisiW = V·I·tProgramda sayısal hesap direncin birim zamanda harcadığı enerjiyle (güç) sınırlıdırt: süre (s); birim joule12 V, 2 A, 10 s → W = 240 J
İletkenin direnciR = ρ·LAProgramda oran yorumuρ: öz direnç, L: uzunluk, A: kesit alanıρ = 1,7·10−8 Ω·m, L = 10 m, A = 10−6 m2 → R = 0,17 Ω
En sık yapılan hata
  • Paralel bağlamada 1Reş değerini bulup ters çevirmeyi unutmak: 12 bulunca eşdeğer direnç 2 Ω'dur.

Dalgalar ve optik

Konu anlatımı: Dalgalar · Işık ve aynalar · Kırılma ve mercekler

Dalgalar ve optik
AdFormülNe demekMini örnek
Dalga hızıv = λ·fProgramda oran ve yorumλ: dalga boyu, f: frekans; hızı ortam belirlerλ = 0,5 m, f = 4 Hz → v = 2 m/s
Periyot ve frekansT = 1fProgramda model verilir, sayısal hesaba girilmezT: bir titreşimin süresi (s), f: saniyedeki titreşim sayısı (Hz)f = 5 Hz → T = 0,2 s
Aydınlanma şiddetiE = Id2Programda oran yorumu: uzaklık 2 katına çıkınca aydınlanma 4'te 1'ine inerI: ışık şiddeti (cd), d: kaynağa uzaklık; ışık yüzeye dik gelirI = 100 cd, d = 2 m → E = 25 lx
Kırılma (Snell)n1·sin θ1 = n2·sin θ2Programda model; Snell hesabı yerine ışığın normale yaklaşıp uzaklaşması yorumlanırn: kırıcılık indisi, θ: ışının normalle yaptığı açın1 = 1, θ1 = 30°, n2 = 1,5 → sin θ2 = 0,51,5 = 13

TYT fizik: sık sorulanlar

Kartta "oran yorumu" yazan formüller ne demek?

MEB programı bu bağıntılarda sayısal hesap yerine ilişki ister: "uzaklık iki katına çıkarsa kuvvet ne olur?", "üç noktadaki basınçları sırala" gibi. Formülü bilmek yine gerekir, çünkü oran sorusu formülden okunur.

Sorularda yer çekimi ivmesi kaç alınır?

Soru metninde verilen değer kullanılır; TYT ve AYT sorularında genellikle g = 10 m/s² verilir. Kartın örnekleri de g = 10 ile hesaplandı.

Seri ve paralel bağlı dirençler nasıl ayırt edilir?

Seri bağlı dirençler tek bir yol üzerinde art arda durur, aynı akım geçer. Paralel bağlı dirençlerin iki ucu da aynı iki noktaya bağlıdır, gerilimleri eşittir. Paralel bağlamada eşdeğer direnç en küçük dirençten de küçüktür.

Kapsam ve kaynak

Diğer formül ve kural kartları

Rehberdeki diğer sayfalar