Kuvvet ve Newton'ın hareket yasaları: eylemsizlik, F = m·a, etki-tepki, sürtünme

Net kuvvetin hızı değil hız değişimini belirlediğini, etki-tepki çiftinin neden birbirini yok etmediğini ve sürtünmenin yönünü serbest cisim diyagramlarıyla anlatıyoruz.

6 durakTYT · 9. sınıf
13 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 13tamamlanan etkinlik
152 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · KUVVET

Kuvvet: itme, çekme ve doğanın dört temel kuvveti

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSkaler ve vektörel büyüklükler nelerdir, tek boyutta vektörler nasıl toplanır?Bağlantılı konudan (Fizik bilimine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Skaler nicelikler yalnız sayı ve birimle tam olarak anlatılır: kütle, zaman, sıcaklık, enerji, yol, sürat. Vektörel niceliklerin ise büyüklüğünün yanında doğrultusu ve yönü de vardır: kuvvet, ağırlık, hız, ivme, yer değiştirme. Aynı doğrultudaki vektörler toplanırken aynı yönlüler eklenir, zıt yönlüler çıkarılır; bileşke büyük olanın yönündedir.

Skaler ve vektörel nicelikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kuvvet nedir, temas gerektiren ve gerektirmeyen kuvvetler ile dört temel kuvvet nelerdir?

Kısa cevap: Kuvvet, bir cismin hızını, hareket yönünü ya da şeklini değiştirebilen itme veya çekme etkisidir; vektörel ve türetilmiş bir niceliktir, birimi newtondur (N) ve dinamometreyle ölçülür. Sürtünme, ip gerilmesi ve kaldırma kuvveti temas gerektirir; kütle çekim, elektriksel ve manyetik kuvvetler gerektirmez. Doğadaki dört temel kuvvet kütle çekim, elektromanyetik, güçlü nükleer ve zayıf nükleer kuvvettir.

Bir futbolcu topa vurduğunda top hızlanır, yön değiştirir ve bir an için ezilir; üç değişikliğin de tek bir nedeni vardır: kuvvet.

Kuvvetin etkisi ancak yönüyle birlikte anlatılabilir; bu yüzden Fizik bilimine giriş sayfasında gördüğümüz gibi kuvvet vektörel bir niceliktir. Birimi newton'dur: 1 N = 1 kg·m/s2. Kuvvet, içindeki yayın uzamasıyla çalışan dinamometre ile ölçülür. Bazı kuvvetler ancak cisimler birbirine dokunduğunda ortaya çıkar (temas gerektiren): itme-çekme, sürtünme, ip gerilmesi, yüzeyin tepki kuvveti, sıvıların uyguladığı kaldırma kuvveti. Bazıları ise aradaki boşluğa rağmen etki eder (temas gerektirmeyen): Dünya'nın cisimleri çekmesi, yüklü cisimlerin ve mıknatısların birbirini itmesi ya da çekmesi.

Doğadaki dört temel kuvvet
KuvvetNerede etkili?Örnek
Kütle çekimkütlesi olan bütün cisimler arasında; en zayıf ama erişimi sonsuzağırlık, Ay'ın Dünya çevresinde dolanması, gelgit
Elektromanyetikyüklü parçacıklar ve mıknatıslar arasındasürtünme ve tepki kuvvetinin kökeni, mıknatısın demir tozunu çekmesi, pusula, yüklü tarağın kâğıdı çekmesi
Güçlü nükleerçekirdekteki proton ve nötronlar arasında; en güçlü ama çok kısa erişimliçekirdeğin dağılmadan durması
Zayıf nükleerçekirdek içinde, bazı bozunmalardabeta bozunması

Kütle çekim kuvveti iki cismin kütlelerinin çarpımı arttıkça artar, aralarındaki uzaklık arttıkça azalır. İki cisim birbirini eşit büyüklükte çeker: Dünya elmayı ne kadar çekiyorsa elma da Dünya'yı o kadar çeker. Elmanın düşüp Dünya'nın kıpırdamamış görünmesinin nedeni kuvvetlerin farklı olması değil, kütlelerin çok farklı olmasıdır.

Çözümlü örnek

Yağmur damlasının düşmesi, pusula iğnesinin sapması, ipin kovayı taşıması ve suyun yüzen topu itmesi hangi tür kuvvetle gerçekleşir?

  1. Damlayı Dünya çeker: kütle çekim, temas gerektirmez (hava değil, Dünya çekiyor).
  2. Pusula iğnesini Dünya'nın manyetik alanı döndürür: manyetik, temas gerektirmez.
  3. İp kovaya bağlıdır: ip gerilme kuvveti, temas gerektirir.
  4. Su topa dokunarak iter: kaldırma kuvveti, temas gerektirir.

Cevap: ilk ikisi temas gerektirmeyen, son ikisi temas gerektiren kuvvet

Çözümlü örnek

Kütleleri m ve 3m olan iki gezegen birbirini çekiyor. Hangisi diğerine daha büyük kuvvet uygular? Aralarındaki uzaklık artarsa ne olur?

  1. Kütle çekim kuvveti iki cisim arasında karşılıklıdır; her biri diğerini aynı büyüklükte çeker.
  2. Kuvvetin büyüklüğü kütlelerin çarpımına (m · 3m) bağlıdır; hangi cismin “çektiğine” bağlı değildir.
  3. Uzaklık artarsa iki kuvvet de birlikte azalır, yine eşit kalır.

Cevap: kuvvetler eşittir; uzaklık artınca ikisi de azalır.

✔ Doğru

  • Temassız kuvvetler: kütle çekim, elektrik ve manyetik kuvvet.
  • Sürtünme, tepki, ip gerilmesi ve kaldırma kuvveti temaslıdır.
  • İki cismin birbirini çekme kuvvetleri eşit büyüklüktedir.

✘ Sık yapılan hata

  • Kaldırma kuvvetini ya da ip gerilmesini temassız saymak.
  • Büyük kütleli cismin küçüğü daha çok çektiğini sanmak.
  • Mıknatısların itmesini nükleer kuvvet sanmak; elektromanyetiktir.
Akılda kalsın: Temassız kuvvetler üç tanedir: kütle çekim, elektrik, manyetik. Geri kalan günlük kuvvetlerin (sürtünme, tepki, gerilme) kökeni de elektromanyetiktir. Nükleer kuvvetler yalnız çekirdekte iş görür; yağmur damlasına ya da elektronun dolanmasına güçlü nükleer kuvvet karışmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurGünlük olaylar verilir; temas gerektiren ve gerektirmeyen kuvvetler ya da dört temel kuvvet eşleştirilir. Kütle çekiminin bağlı olduğu değişkenler de sorulur.

TuzakKaldırma kuvveti ve ip gerilmesini temassız sanmak, yerçekimini “hava itiyor” diye temaslı saymaktır. İkinci tuzak, büyük kütleli cismin küçüğü daha çok çektiğini sanmaktır; karşılıklı çekim kuvvetleri eşittir. Mıknatısların itmesi nükleer değil elektromanyetik kuvvettir.

⇄Bilgi eşleştirme olay → temel kuvvet

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi temas gerektirmeyen bir kuvvetin sonucudur?

✓ A. Yüklü tarak kâğıdı dokunmadan çeker: elektriksel kuvvet. B kaldırma kuvvetini temassız sanır, oysa su topa dokunarak iter; C ip gerilmesinde ip ile kova temas eder; D sürtünme iki yüzeyin teması olmadan oluşmaz.
KURAL · NEWTON'IN 1. YASASI

Eylemsizlik: net kuvvet sıfırsa hız değişmez

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSürat ile hız arasındaki fark nedir, ortalama hız nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Hareket). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sürat, birim zamanda alınan yoldur ve skalerdir; hız ise birim zamandaki yer değiştirmedir ve yönü olan vektörel bir büyüklüktür. Ortalama sürat toplam yolun toplam süreye, ortalama hız toplam yer değiştirmenin toplam süreye oranıdır. İkisinin de SI birimi m/s'dir; yön değiştiren harekette ortalama sürat, ortalama hızın büyüklüğünden büyüktür.

Sürat, hız, ortalama hız

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dengelenmiş kuvvetler nedir, eylemsizlik yasası ne söyler?

Kısa cevap: Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; cisim duruyorsa durmaya, hareket ediyorsa aynı hızla düz bir çizgide gitmeye devam eder. Buna eylemsizlik yasası (Newton'ın 1. yasası) denir. Hareketi sürdürmek için kuvvet gerekmez; hızı değiştirmek için dengelenmemiş, yani sıfırdan farklı bir net kuvvet gerekir.

Fren yapan otobüste yolcular öne savrulur; kimse onları itmemiştir, yalnız hareketlerini sürdürmek “istemişlerdir”.

Günlük deneyim bize hareket eden her şeyin bir süre sonra durduğunu söyler; bu yüzden uzun süre hareketin sürmesi için sürekli bir kuvvet gerektiği düşünüldü. Oysa cisimleri durduran şey kuvvetin bitmesi değil, sürtünme ve hava direnci gibi karşı kuvvetlerdir. Kuvvetlerin bileşkesi (net kuvvet) sıfır olduğunda cismin hızı değişmez: duran durur, giden sabit hızla gitmeye devam eder. Cisimlerin hareket durumunu koruma eğilimine eylemsizlik denir; kütlesi büyük olan cismin eylemsizliği de büyüktür.

Bu fikrin öncülerinden biri İbn-i Sina'dır (İbni Sina). Aristoteles'in “havanın fırlatılan cismi ittiği” görüşünü reddetmiş; fırlatılan cisme kaynaktan aktarılan bir kasrî meyil (zorunlu eğilim) bulunduğunu, bu eğilimin kendiliğinden tükenmediğini, havanın direnciyle söndüğünü ve dirençsiz bir boşlukta hareketin sürüp gideceğini ileri sürmüştür. Galileo ve Newton bu düşünceyi bugünkü eylemsizlik yasasına dönüştürdü.

Cisim sağa gidiyor ama net kuvvet sıfır: hareket yönünde ayrıca bir “itici” net kuvvet gerekmez. Çekme kuvveti yalnız sürtünmeyi dengeliyor.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Masadaki bardağın altındaki kâğıt hızla çekiliyor; bardak neredeyse yerinde kalıyor. Aynı otobüs sabit hızla düz yolda giderken yolcular neden savrulmaz?

  1. Bardak durgundu; kâğıt çok kısa süre sürtündüğü için bardağın hızını değiştirecek etki oluşmadı: bardak durgunluğunu korudu (eylemsizlik, etki-tepki değil).
  2. Sabit hızlı otobüste yolcu ile otobüs aynı hızla gider; hız değişmediği için korunacak bir “fark” yoktur.
  3. Savrulma ancak otobüsün hızı değiştiğinde (fren, kalkış, viraj) görülür.

Cevap: bardak durgunluğunu korur; sabit hızda savrulma olmaz.

Çözümlü örnek

Bir cisme aynı doğrultuda 6 N doğuya, 4 N batıya ve 2 N batıya kuvvet etki ediyor ve cisim sabit hızla gidiyor. 6 N'luk kuvvet kaldırılırsa net kuvvet ne olur?

  1. Önce: 6 − 4 − 2 = 0; kuvvetler dengede, hız sabit.
  2. 6 N kaldırılınca kalanlar: −4 − 2 = −6 N.
  3. Net kuvvet, kaldırılan kuvvetle aynı büyüklükte ve ona zıt yöndedir.

Cevap: 6 N, batıya; cismin hızı artık değişir.

✔ Doğru

  • Net kuvvet sıfırsa cisim durur ya da sabit hızla gider.
  • Dengelenmiş kuvvetlerden biri kalkarsa net kuvvet, kalkanın tersi kadar olur.
  • Altındaki kâğıt hızla çekilen bardağın yerinde kalması eylemsizliktir.

✘ Sık yapılan hata

  • Sabit hızla giden cisme hareket yönünde net kuvvet etki ettiğini sanmak.
  • Net kuvveti sıfır olan cismin yavaşlayıp duracağını sanmak.
  • Kâğıt-bardak olayını etki-tepkiyle açıklamak.
Akılda kalsın: Net kuvvet sıfır ise hız sabit (sıfır da olabilir). Dengelenmiş kuvvetlerden biri kaldırılırsa net kuvvet, kaldırılanın tersi kadar olur.
Sınavda

Nasıl sorulurSabit hızla giden, duran, hızlanan cisimler verilir; hangisinde kuvvetlerin dengelendiği sorulur. Bir kuvvet kaldırıldığında net kuvvetin büyüklüğü ve yönü de sık sorulur.

TuzakSabit hızla giden cismin hareket yönünde net kuvvet olduğunu sanmaktır. İkinci tuzak, net kuvveti sıfır olan cismin “mutlaka sabit hızla gittiğini” söylemektir: duruyor da olabilir. Hızlanan araçta ve virajı dönen araçta kuvvetler dengelenmemiştir.

▭Boşluk doldurma

Dengelenmiş kuvvetlerin etkisindeki bir cisimden 8 N'luk bir kuvvet kaldırılırsa net kuvvet N olur ve kaldırılan kuvvete yönde etki eder.

8zıt0aynı16

?Soru çöz

Sürtünmesiz yatay düzlemde sabit hızla hareket eden bir cisim için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Hız sabitse kuvvetler dengelenmiştir, net kuvvet sıfırdır. A, hareketin sürmesi için kuvvet gerektiği yanılgısıdır; B, sürtünmesiz ortamda durduracak bir kuvvet olmadığını unutur; D net kuvvetin sıfır olmasını hiç kuvvet olmaması sanır: ağırlık ve yüzeyin tepki kuvveti vardır, birbirini dengeler.
HESAP · NEWTON'IN 2. YASASI

Temel yasa F = m·a: net kuvvet ivmeyi belirler

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİvme nedir, hızlanan ve yavaşlayan harekette ivmenin yönü nasıldır?Bağlantılı konudan (Hareket). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İvme, birim zamandaki hız değişimidir (a = Δv/Δt); vektöreldir ve SI birimi m/s²'dir. Hız ile ivme aynı yöndeyse cisim hızlanır, zıt yöndeyse yavaşlar. Sabit ivmeli harekette hız-zaman grafiği eğik bir doğrudur ve bu doğrunun eğimi ivmeyi verir; ivme-zaman grafiği ise zaman eksenine paralel bir doğrudur.

İvme: hızlanma ve yavaşlama

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Newton'ın 2. yasası nedir, net kuvvet, kütle ve ivme nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Bir cisme etki eden net kuvvet, cismin kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: F(net) = m·a. İvme net kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır ve her zaman net kuvvetle aynı yöndedir. Net kuvveti bulmak için cisme etki eden bütün kuvvetler serbest cisim diyagramında gösterilir, aynı doğrultudakiler yönlerine dikkat edilerek toplanır.

Boş bir alışveriş arabasını itmek kolaydır; aynı kuvvetle dolu arabayı itince araba çok daha ağır hızlanır.

Hareket sayfasında ivmeyi hızın değişme hızı olarak tanımlamıştık. İvmenin nedeni net kuvvettir: net kuvvet ne kadar büyükse hız o kadar çabuk değişir; kütle ne kadar büyükse aynı kuvvetle hız o kadar yavaş değişir. Bu ilişki Newton'ın 2. yasasıdır (temel yasa). Net kuvvetin yönü ivmenin yönünü verir, hızın yönünü değil: cisim sağa giderken net kuvvet sola ise cisim yavaşlar.

Fnet = m · a a = FnetmF (N), m (kg), a (m/s²). İvme–net kuvvet grafiği orijinden geçen doğrudur; eğimi 1/m'dir.

Serbest cisim diyagramı

Cismi bir kutu gibi çiz, ona etki eden her kuvveti cismin üstünden başlayan bir okla göster: ağırlık (G) aşağı, yüzeyin tepki kuvveti (N) yüzeye dik yukarı, uygulanan kuvvetler kendi yönlerinde, sürtünme hareket yönünün tersine. Yatay düzlemde düşey kuvvetler birbirini dengeler; net kuvvet yataydaki kuvvetlerin işaretli toplamıdır.

Önce bütün kuvvetleri çiz, sonra bir yönü pozitif seçip işaretli topla; net kuvveti kütleye bölünce ivme bulunur.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Sürtünmesiz yatay düzlemde durmakta olan 4 kg kütleli cisme 20 N'luk yatay kuvvet uygulanıyor. Cismin ivmesi nedir?

  1. Sürtünme yok; yatayda tek kuvvet var: Fnet = 20 N.
  2. a = 20 ÷ 4 = 5 m/s2, kuvvet yönünde.
  3. Hız her saniye 5 m/s artar.

Cevap: 5 m/s²

Çözümlü örnek

Şekildeki 5 kg'lık cisme sağa 30 N, sola 10 N kuvvet uygulanıyor; cisim sağa giderken 5 N'luk sürtünme kuvveti etki ediyor. Cismin ivmesi nedir?

  1. Sağı pozitif seç. Sürtünme hareketin tersine, yani sola: −5 N.
  2. Fnet = 30 − 10 − 5 = 15 N (sağa).
  3. a = 15 ÷ 5 = 3 m/s2, sağa.

Cevap: 3 m/s², sağa

Grafik okuma: ivme–net kuvvet grafiğinden kütle

a = F(net)/m olduğu için sürtünmesiz düzlemde ivme–net kuvvet grafiği orijinden geçen bir doğrudur. Doğrunun eğimi a/F = 1/m'dir: dik doğru küçük kütleye, yatık doğru büyük kütleye aittir. Kütleyi bulmak için doğru üzerinde okunaklı bir nokta seç ve F'yi a'ya böl.

Eğim 1/m'dir: K'nin doğrusu daha dik, kütlesi daha küçük. Kütleyi bulmak için noktanın F değerini a değerine böl.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek · grafik okuma

Sürtünmesiz yatay düzlemde K ve L cisimlerinin ivme–net kuvvet grafikleri şekildeki gibidir. K ile L birbirine yapıştırılıp aynı düzlemde 24 N'luk yatay kuvvetle çekilirse ortak ivme kaç m/s² olur?

  1. Her doğrudan okunaklı bir nokta al: K için 8 N'da 4 m/s², L için 12 N'da 2 m/s².
  2. m = F ÷ a: mK = 8 ÷ 4 = 2 kg, mL = 12 ÷ 2 = 6 kg. Dik doğru (K) küçük kütleye aittir.
  3. Yapışık cisim: m = 2 + 6 = 8 kg; a = 24 ÷ 8 = 3 m/s2.

Cevap: 3 m/s²

✔ Doğru

  • F_net = m·a; sürtünme, uygulanan kuvvetten çıkarılır.
  • Aynı net kuvvette kütle 2 katına çıkarsa ivme yarıya iner.
  • İvme-net kuvvet grafiğinin eğimi 1/m'dir: dik doğru küçük kütleyi gösterir.

✘ Sık yapılan hata

  • Sürtünme kuvvetini uygulanan kuvvete eklemek.
  • Kütle değişince sürtünmesiz düzlemde net kuvvetin de değiştiğini sanmak.
  • İvme-kuvvet grafiğinde eğimi kütle sanıp dik doğruya “büyük kütle” demek.
Akılda kalsın: Kuvvet hızı değil, hızın değişimini belirler. Aynı kuvvet: kütle 2 katı → ivme yarı. Aynı kütle: net kuvvet 2 katı → ivme 2 katı. Cismin eğik düzlemde ve ipe bağlı hareketini Sabit ivmeli hareket sayfasında göreceğiz.
Sınavda

Nasıl sorulurYatay düzlemde bir cisme birkaç kuvvet etki eder; net kuvvet, ivme ya da kütle sorulur. İvme–net kuvvet grafiğinden kütle bulmak da sık kalıptır.

TuzakSürtünme kuvvetini net kuvvetten çıkarmayı unutmak ya da onu kuvvete eklemektir. İkinci tuzak, kütle değişince net kuvvetin değiştiğini sanmaktır: sürtünmesiz düzlemde aynı F uygulanıyorsa net kuvvet aynı kalır, değişen ivmedir.

Sınavda işaretleeksenleri oku: ivme–kuvvet grafiğinde eğim 1/m, kuvvet–ivme grafiğinde eğim m'dir.

▭Sen çöz grafik okuma

2040 F (N)a (m/s²)M

Sürtünmesiz yatay düzlemdeki M cisminin ivme–net kuvvet grafiği yukarıdadır. M'nin kütlesi kg'dır; M'ye 15 N'luk net kuvvet uygulanırsa ivmesi m/s² olur.

530,275

?Soru çöz

Yatay düzlemde 2 kg kütleli cisme 16 N'luk yatay kuvvet uygulanıyor. Cisim kuvvet yönünde hareket ederken 4 N'luk sürtünme kuvveti etki ediyor. Cismin ivmesi kaç m/s²'dir?

✓ B. Net kuvvet 16 − 4 = 12 N; a = 12 ÷ 2 = 6 m/s². A sürtünmeyi unutup 16 ÷ 2 alır; C sürtünmeyi hareket yönünde sanıp kuvvete ekler (20 ÷ 2); D formülü ters kurup net kuvveti kütleyle çarpar (12 · 2).
HESAP · AĞIRLIK

Ağırlık: kütle her yerde aynı, ağırlık değil

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 3 etkinlik

Önce hatırlaKütle ve hacim nedir, birim dönüşümleri ve hacim hesapları nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Madde ve özellikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kütle, bir cisimdeki madde miktarıdır; SI birimi kilogramdır ve cismin bulunduğu yere göre değişmez. Hacim, maddenin uzayda kapladığı yerdir; SI birimi metreküptür. 1 L = 1 dm³ = 1000 cm³ = 1000 mL ve 1 ton = 1000 kg'dır. Düzgün cisimlerin hacmi formülle, düzensiz cisimlerin hacmi taşırma kabıyla bulunur.

Kütle, hacim ve birimler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kütle ile ağırlık arasındaki fark nedir, ağırlık nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Ağırlık, bir cisme etki eden yer çekimi kuvvetidir: G = m·g. Yer çekimi ivmesi Dünya yüzeyinde yaklaşık 9,8 m/s²'dir (sorularda 10 alınır); kutuplarda ekvatordan biraz büyüktür, yükseldikçe azalır, Ay'da yaklaşık altıda biridir. Bu yüzden ağırlık yere göre değişir, kütle değişmez. Ağırlık dinamometreyle, kütle eşit kollu teraziyle ölçülür.

Ay'a giden bir astronotun kütlesi hiç değişmez; ama orada sıçradığında Dünya'dakinin kat kat yüksekliğine çıkar.

Hava direnci olmasaydı bırakılan her cisim aynı ivmeyle düşerdi; bu ivmeye yer çekimi ivmesi (g) denir. Newton'ın 2. yasasını düşen cisme uygulayınca cisme etki eden kuvvet, yani ağırlık bulunur: G = m·g. g'nin değeri bulunulan yere bağlıdır: Dünya tam küre değildir ve döner; kutuplarda g ekvatordakinden biraz büyüktür. Yerden yükseldikçe Dünya'nın merkezinden uzaklaşılır ve g azalır.

G = m · gG (N), m (kg), g (m/s² ya da N/kg). Dünya yüzeyinde g ≈ 10 m/s², Ay'da g ≈ 1,6 m/s².
Kütle ve ağırlık: iki ayrı nicelik
KütleAğırlık
Tanımmadde miktarıcisme etki eden yer çekimi kuvveti
Türtemel, skalertüretilmiş, vektörel (yönü aşağı)
Birimkilogram (kg)newton (N)
Ölçüm aracıeşit kollu terazidinamometre
Yere göredeğişmezdeğişir (kutup > ekvator, yükseldikçe azalır)
Çözümlü örnek

Kütlesi 60 kg olan bir astronotun Dünya'daki ve Ay'daki ağırlığı ile Ay'daki kütlesi nedir? (g(Dünya) = 10 m/s², g(Ay) = 1,6 m/s²)

  1. Dünya'da: G = 60 · 10 = 600 N.
  2. Ay'da: G = 60 · 1,6 = 96 N.
  3. Kütle madde miktarıdır, Ay'da da 60 kg'dır.

Cevap: 600 N, 96 N; kütle 60 kg

Çözümlü örnek

Aynı cisim önce kutupta, sonra ekvatorda hem eşit kollu teraziyle hem dinamometreyle ölçülüyor. Hangi ölçüm değişir?

  1. Eşit kollu terazi cismi bilinen kütlelerle karşılaştırır; g iki kefeyi de aynı oranda etkiler, sonuç değişmez.
  2. Dinamometre ağırlığı ölçer; ekvatorda g biraz küçük olduğu için gösterdiği değer azalır.
  3. Kütle aynı kalmıştır; değişen yalnız ağırlıktır.

Cevap: yalnız dinamometrenin gösterdiği değer azalır.

Kütle yerden yere değişmez; ağırlık o yerin çekim ivmesiyle değişir. Farklar Dünya üzerinde küçüktür, Ay'da büyüktür.Görsel: Sınav Defteri

✔ Doğru

  • G = m·g: kütle her yerde aynı, ağırlık g ile değişir.
  • Kutupta g ekvatordakinden büyüktür; yükseldikçe g azalır.
  • Eşit kollu terazi kütleyi, dinamometre ağırlığı ölçer.

✘ Sık yapılan hata

  • g küçülünce kütlenin de azaldığını sanmak.
  • Kütlesi büyük olanı her yerde daha ağır saymak: Ay'daki 60 kg'lık astronot, Dünya'daki 20 kg'lık çocuktan hafiftir.
  • Hava direnci yokken ağır cismin daha hızlı düştüğünü sanmak.
Akılda kalsın: Kütle yanında taşıdığın, ağırlık Dünya'nın sana uyguladığıdır. Ay'a gidince kütlen aynı kalır, ağırlığın altıda birine iner. Hava direnci yoksa ağır ve hafif cisim aynı ivmeyle düşer.
Sınavda

Nasıl sorulurKutup, ekvator, dağ tepesi ve Ay'da aynı cismin kütlesi ve ağırlığı karşılaştırılır; terazi ile dinamometrenin gösterdikleri sorulur.

TuzakG'nin küçük olduğu yerde kütlenin de azaldığını sanmaktır. İkinci tuzak, kütlesi büyük olan cismin her yerde daha ağır olduğunu söylemektir: Ay'daki 60 kg'lık astronot, Dünya'daki 20 kg'lık çocuktan hafiftir. Sürtünmesiz ortamda ağır cismin daha hızlı düştüğünü sanmak da yanlıştır.

↕Sıralama aynı cismin ağırlığı, küçükten büyüğe

  1. Ekvatorda deniz seviyesinde
  2. Ay yüzeyinde
  3. Kuzey kutbunda deniz seviyesinde
  4. Dünya yüzeyinden 1000 km yükseklikte

▭Boşluk doldurma

Kütlesi 5 kg olan bir cismin Dünya'daki ağırlığı N'dur (g = 10 m/s²). Cisim Ay'a götürülürse kütlesi kg olur.

5050,58

?Soru çöz hesap

Kütlesi 60 kg olan bir astronotun Ay'daki ağırlığı 96 N ölçülüyor. Buna göre Ay'daki yer çekimi ivmesi ve astronotun Ay'daki kütlesi nedir? (Dünya'da g = 10 m/s²)

✓ C. Kütle yerden yere değişmez: 60 kg. G = m·g'den g(Ay) = 96 ÷ 60 = 1,6 m/s². A ağırlıkla birlikte kütlenin de azaldığını sanır (96 ÷ 10 = 9,6 kg); B formülü ters kurup m ÷ G = 60 ÷ 96 alır; D g'yi her yerde 10 sanıp kütleyi 96 ÷ 10 bulur.
KURAL · NEWTON'IN 3. YASASI

Etki-tepki: kuvvetler hep çift gelir

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKuvvet nedir, temas gerektiren ve gerektirmeyen kuvvetler ile dört temel kuvvet nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kuvvet, bir cismin hızını, hareket yönünü ya da şeklini değiştirebilen itme veya çekme etkisidir; vektörel ve türetilmiş bir niceliktir, birimi newtondur (N) ve dinamometreyle ölçülür. Sürtünme, ip gerilmesi ve kaldırma kuvveti temas gerektirir; kütle çekim, elektriksel ve manyetik kuvvetler gerektirmez. Doğadaki dört temel kuvvet kütle çekim, elektromanyetik, güçlü nükleer ve zayıf nükleer kuvvettir.

Kuvvet ve temel kuvvetler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Etki-tepki yasası nedir, etki ve tepki kuvvetleri neden birbirini dengelemez?

Kısa cevap: Bir cisim başka bir cisme kuvvet uygularsa ikinci cisim de birinciye aynı büyüklükte, aynı doğrultuda ve zıt yönde bir kuvvet uygular; buna etki-tepki yasası (Newton'ın 3. yasası) denir. Etki ve tepki kuvvetleri farklı cisimlere etki ettiği için birbirini dengelemez ve bileşkeleri alınmaz. Cisimler hareketsizken de bu kuvvet çifti vardır.

Kayıkta duran biri iskeleye doğru atlamak için kayığı geriye iter; kayık geri kaçar, kişi öne fırlar.

Kuvvet tek başına ortaya çıkmaz; her zaman iki cismin etkileşimidir. A cismi B'yi itiyorsa B de A'yı aynı büyüklükte, zıt yönde iter. Hangisinin “etki”, hangisinin “tepki” sayıldığı önemli değildir; ikisi aynı anda doğar, aynı anda biter. Çarpışan araba ile sinek birbirine eşit büyüklükte kuvvet uygular; sineğin ezilmesinin nedeni kuvvetin büyük olması değil, sineğin kütlesinin küçük olması ve bu yüzden ivmesinin çok büyük olmasıdır.

Etki-tepki kuvvetleri farklı cisimler üzerindedir; bu yüzden toplanıp birbirini sıfırlayamaz. Masadaki kitap üzerinde dengede olan iki kuvvet (ağırlık ve masanın tepkisi) ise aynı cisme etki eder; bunlar etki-tepki çifti değil, dengeleyici kuvvetlerdir.

Ağırlığın tepkisi masanın itmesi değil, kitabın Dünya'yı çekmesidir. Aynı cisimdeki eşit ve zıt iki kuvvet dengeleyicidir; etki-tepki çifti hep iki ayrı cisme dağılır.Görsel: Sınav Defteri
Dengeleyici kuvvetler mi, etki-tepki çifti mi?
Dengeleyici kuvvetlerEtki-tepki çifti
Etki ettiği cisimaynı cisimiki farklı cisim
Büyüklükeşitse cisim dengedeher zaman eşit
Kuvvet türüfarklı olabilir (ağırlık ve tepki)hep aynı türden (itme-itme, çekim-çekim)
Bileşkealınır, sıfır olabiliralınmaz
Çözümlü örnek

Hızla giden bir otomobilin ön camına bir sinek çarpıyor. Hangisi daha büyük kuvvet uygular, hangisinin ivmesi daha büyüktür?

  1. Etki-tepki kuvvetleri eşittir: otomobil sineğe ne kadar kuvvet uygularsa sinek de otomobile o kadar uygular.
  2. İvme a = F/m: kuvvetler eşit, sineğin kütlesi çok küçük.
  3. Sineğin ivmesi çok büyük, otomobilinki fark edilmeyecek kadar küçüktür.

Cevap: kuvvetler eşit; sineğin ivmesi çok daha büyük

Çözümlü örnek

İki öğrenci dengedeki bir dinamometrenin uçlarından zıt yönlere 10'ar N kuvvetle çekiyor. Dinamometre kaç N gösterir?

  1. Dinamometre yayı gergin tutan kuvveti ölçer.
  2. Bir uçtaki 10 N, yayı germek için diğer uçtaki 10 N'luk kuvvetle dengelenmektedir; bir ucu duvara bağlı olsaydı duvar da 10 N uygulardı.
  3. Gösterilen değer bir uçtaki kuvvetin büyüklüğüdür, iki kuvvetin toplamı değildir.

Cevap: 10 N

Çözümlü örnek · sınav düzeyi

Yatay bir masada duran kitabın üstüne bir kalem konmuştur. I. Kitabın ağırlığı ile masanın kitaba uyguladığı kuvvet; II. Kalemin kitaba uyguladığı kuvvet ile kitabın kaleme uyguladığı kuvvet; III. Kitabın masaya uyguladığı kuvvet ile masanın kitaba uyguladığı kuvvet. Bu kuvvet çiftlerinden hangilerinin büyüklükleri kesinlikle eşittir?

  1. I: Kitap dengededir; masa kitabı, kitabın ağırlığı ile kalemin bastırmasının toplamı kadar iter. Bu iki kuvvet eşit değildir.
  2. II ve III: Her biri iki ayrı cisim arasındaki etki-tepki çiftidir; aynı türden ve her durumda eşit büyüklüktedir.
  3. Dengedeki bir cisme etki eden iki kuvvetin eşitliği koşula bağlıdır; etki-tepki eşitliği koşulsuzdur.

Cevap: II ve III

✔ Doğru

  • Etki-tepki çifti iki ayrı cisme etki eder; eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür.
  • Kitabın ağırlığının tepkisi, kitabın Dünya'yı çekmesidir.
  • Dengeleyici kuvvetler aynı cisme etki eder.

✘ Sık yapılan hata

  • Ağırlık ile yüzeyin tepki kuvvetini etki-tepki çifti sanmak.
  • Hızlı ya da ağır cismin daha büyük kuvvet uyguladığını sanmak (araba ile sinek).
  • Duran cisimler arasında etki-tepki kuvveti olmadığını sanmak.
Akılda kalsın: Etki-tepki çiftini bulmak için cümleyi ters çevir: “Dünya kitabı çeker” → “kitap Dünya'yı çeker”. Çift hep iki ayrı cisimdedir, hep aynı türdendir ve hep eşittir.
Sınavda

Nasıl sorulurMasada duran cisim, asılı lamba, çarpışan araçlar gibi durumlarda kuvvet çiftleri gösterilir; “hangisi etki-tepki çiftidir?” ya da “hangi kuvvetlerin büyüklüğü kesinlikle eşittir?” diye sorulur.

TuzakAğırlık ile yüzeyin tepkisini etki-tepki çifti sanmaktır. İkinci tuzak, kütlesi büyük ya da hızlı olan cismin daha büyük kuvvet uyguladığını sanmaktır. Bu konuda sayısal hesap sorulmaz.

⇄Bilgi eşleştirme etki → tepki

?Soru çöz

Yatay bir masanın üzerinde duran kitabın ağırlığının (Dünya'nın kitabı çekmesinin) tepki kuvveti aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. “Dünya kitabı çeker” cümlesi ters çevrilir: kitap Dünya'yı çeker. A ağırlığı dengeleyen kuvvettir, aynı cisme etki ettiği için etki-tepki çifti değildir; B masanın tepkisinin (N) karşılığıdır, ağırlığınki değil; C masa ile yer arasındaki ayrı bir etkileşimdir.
DENEY · SÜRTÜNME

Sürtünme: hareketi zorlaştıran ama yürümeyi mümkün kılan kuvvet

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNewton'ın 2. yasası nedir, net kuvvet, kütle ve ivme nasıl hesaplanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir cisme etki eden net kuvvet, cismin kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: F(net) = m·a. İvme net kuvvetle doğru, kütleyle ters orantılıdır ve her zaman net kuvvetle aynı yöndedir. Net kuvveti bulmak için cisme etki eden bütün kuvvetler serbest cisim diyagramında gösterilir, aynı doğrultudakiler yönlerine dikkat edilerek toplanır.

F = m·a ve serbest cisim diyagramı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sürtünme kuvveti neye bağlıdır, statik ve kinetik sürtünme arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Sürtünme, birbirine değen yüzeyler arasında harekete ya da hareket eğilimine zıt yönde oluşan kuvvettir. Cisim durgunken statik sürtünme uygulanan kuvvete eşittir ve en büyük bir değeri vardır; cisim kaydıktan sonra kinetik sürtünme etki eder ve bu en büyük değerden biraz küçüktür. Sürtünme yüzeylerin cinsine ve yüzeye dik kuvvete bağlıdır, yüzey alanına bağlı değildir.

Buz pistinde yürümeye çalışan biri sürtünmenin ne kadar değerli olduğunu ilk adımda anlar.

Ağır bir dolabı itmeye başladığında dolap önce kıpırdamaz: senin kuvvetin kadar zıt yönde bir statik sürtünme kuvveti oluşur. Kuvvetini artırdıkça statik sürtünme de artar; ama bir sınırı vardır. Kuvvet bu en büyük statik sürtünmeyi aşınca dolap kaymaya başlar ve artık kinetik sürtünme etki eder. Kinetik sürtünme en büyük statik sürtünmeden biraz küçüktür; bu yüzden bir cismi harekete geçirmek, hareketini sürdürmekten zordur. Cisim kaydıktan sonra uyguladığın kuvveti artırsan da kinetik sürtünme artmaz; artan kuvvet cismi hızlandırır.

fk = k · Nk: sürtünme katsayısı (yüzeylerin cinsine bağlı), N: yüzeyin cisme uyguladığı dik tepki kuvveti; yatay düzlemde N = G. Bu bağıntı değişkenleri göstermek içindir; TYT'de bununla hesap sorulmaz.
Cisim durgunken sürtünme, uygulanan kuvvete eşittir ve onunla birlikte artar. Kayma başlayınca sürtünme biraz düşer ve kuvvet ne kadar artırılırsa artırılsın aynı kalır.Görsel: Sınav Defteri

Neye bağlı, yönü ne?

Sürtünme kuvveti yüzeylerin cinsine (pürüzlülüğüne) ve cismi yüzeye bastıran dik kuvvete bağlıdır: üzerine yük konan kutuyu itmek zorlaşır. Aynı tuğlayı geniş ya da dar yüzü üzerinde kaydırmak sürtünmeyi değiştirmez. Sürtünme, kaymaya ya da kayma eğilimine zıt yöndedir. Yürürken ayak yeri geriye iter, yerin ayağa uyguladığı sürtünme ileri doğrudur; aracın çekiş tekerleği de yolu geriye iter, sürtünme aracı ileri iter. Kayarak ilerleyen kutuda ise sürtünme hareketin tersinedir.

Sürtünmenin iki yüzü
Yararlı (artırmak isteriz)Zararlı (azaltmak isteriz)
yürümek, fren yapmak, kibrit yakmak, yazı yazmak, tutmakparçaların aşınması, ısınma ve enerji kaybı
artırma: kar zinciri, kaleci eldiveni, kabartmalı lastik ve ayakkabı tabanı, buzlu yola kumazaltma: tekerlek, rulman, yağlama, cilalama, aerodinamik biçim
Çözümlü örnek

Yatay düzlemde duran bir kutuya 20 N'luk yatay kuvvet uygulanıyor, kutu kıpırdamıyor. Kutuya etki eden sürtünme kuvveti kaç N'dur? Kuvvet 25 N'a çıkarılınca kutu yine durursa ne olur?

  1. Kutu durgun, yani net kuvvet sıfır: statik sürtünme uygulanan kuvvete eşittir, 20 N.
  2. Bu, en büyük statik sürtünme olmak zorunda değildir; yalnız 20 N'u dengelemesi yeter.
  3. Kuvvet 25 N olup kutu yine durursa statik sürtünme de 25 N'a çıkmıştır.

Cevap: 20 N; sonra 25 N (kuvvetle birlikte artar)

Çözümlü örnek

Aynı tahta blok önce geniş yüzü, sonra dar yüzü üzerinde aynı yüzeyde sabit hızla çekiliyor. Ardından bloğun üstüne ikinci bir blok konup yine çekiliyor. Dinamometre değerleri nasıl değişir?

  1. Sabit hızda çekme kuvveti kinetik sürtünmeye eşittir; dinamometre sürtünmeyi gösterir.
  2. Geniş ya da dar yüz: yüzeylerin cinsi ve dik kuvvet aynı, sürtünme değişmez.
  3. Üstüne blok konunca dik kuvvet artar, sürtünme ve dinamometre değeri artar.

Cevap: ilk iki durumda aynı, üçüncüde daha büyük

✔ Doğru

  • Durgun cisimde statik sürtünme uygulanan kuvvete eşittir.
  • Kayan cisimde kinetik sürtünme sabittir.
  • Sürtünme yüzeyin cinsine ve bastıran kuvvete bağlıdır; temas alanına ve hıza bağlı değildir.

✘ Sık yapılan hata

  • Durgun cisme her zaman en büyük statik sürtünmenin etki ettiğini sanmak.
  • Cisim kaydıktan sonra sürtünmenin kuvvetle birlikte arttığını sanmak.
  • Temas alanı büyüyünce sürtünmenin de arttığını sanmak.
Akılda kalsın: Durgun cisimde sürtünme uygulanana eşit, kayan cisimde sabit. Sürtünmeyi iki şey değiştirir: yüzeyin cinsi ve bastıran kuvvet; alan ve hız değiştirmez.
Sınavda

Nasıl sorulurSürtünmenin bağlı olduğu değişkenleri sınayan bir deney tasarımı, durgun cisme etki eden sürtünmenin büyüklüğü ya da yürüme ve tekerlekte sürtünmenin yönü sorulur.

TuzakDurgun cisme her zaman en büyük statik sürtünmenin etki ettiğini sanmaktır. İkinci tuzak, cisim kaydıktan sonra sürtünmenin kuvvetle birlikte artmaya devam ettiğini sanmaktır. Kinetik sürtünme en büyük statik sürtünmeden büyük değildir.

▭Boşluk doldurma

Hareket etmeyen cisme etki eden sürtünmeye sürtünme, kayan cisme etki edene sürtünme denir. Kinetik sürtünme yüzeylerin cinsine ve yüzeye kuvvete bağlıdır.

statikkinetikdikparalelyüzey alanı

?Soru çöz

Yatay düzlemde durgun bir kutuya uygulanan yatay kuvvet sıfırdan başlayarak yavaşça artırılıyor. Kutu bir süre kıpırdamıyor, sonra kaymaya başlıyor. Kutuya etki eden sürtünme kuvveti için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Durgun kutuda statik sürtünme kuvveti dengeler ve onunla artar; kayınca kinetik sürtünme sabittir. B, durgun cisme hep en büyük statik sürtünmenin etki ettiği yanılgısıdır; C kinetik sürtünmeyi statik gibi kuvvetle artan sanır; D tersini söyler, kinetik sürtünme en büyük statik sürtünmeden biraz küçüktür.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kenar uzunluğu 5 cm olan küp biçimli türdeş bir cismin kütlesi 1 kg'dır. Cismin özkütlesi kaç g/cm³'tür?

✓ D. Hacim V = 5³ = 125 cm³, kütle 1 kg = 1 000 g; d = 1 000 ÷ 125 = 8 g/cm³. A hacim yerine bir yüzün alanını (5² = 25 cm²) kullanır: 1 000 ÷ 25; B kilogramı grama çevirmeyi unutur: 1 ÷ 125; C kenar uzunluğuyla böler: 1 000 ÷ 5.Kaynak: Madde ve özellikleri · Özkütle

?Soru 2

Aynı maddeden yapılmış türdeş silindirlerin taban yarıçapı (r) ve yüksekliği (h) aşağıda verilmiştir. Hangisinin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı en büyüktür?

✓ C. Silindirde kesit/hacim = 1/h; en kısa silindir (h = 4 cm) en dayanıklıdır. B ve D, taban yarıçapı büyük olanı daha sağlam sanma yanılgısıdır, oysa yarıçap orandan sadeleşir; A, ince silindiri hafif olduğu için dayanıklı sanır, ama boyu 10 cm'dir ve B ile eşit dayanıklıdır.Kaynak: Madde ve özellikleri · Dayanıklılık

?Soru 3

Özkütleleri 0,8 g/cm³ ve 1,2 g/cm³ olan, birbiriyle tamamen karışabilen iki sıvıdan bir karışım hazırlanıyor. Karışımın özkütlesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

✓ A. Karışımın özkütlesi 0,8 ile 1,2 arasında olmalıdır; 1,0 bu aralıktadır. B ve C, karışımın özkütlesinin karışan sıvıların ikisinden de küçük ya da büyük olabileceği yanılgısından gelir; D iki özkütleyi toplar, oysa özkütle kütle gibi toplanan bir nicelik değildir.Kaynak: Madde ve özellikleri · Karışımlar ve özkütle uygulamaları

?Soru 4

Basıncın SI birimi pascaldır ve 1 Pa = 1 N/m²'dir. Pascal, temel birimler cinsinden aşağıdakilerden hangisine eşittir?

✓ B. 1 N = 1 kg·m/s²; bunu m²'ye bölünce kg·m/s² ÷ m² = kg/(m·s²) kalır. A newtonun kendisidir, m²'ye bölmeyi unutur; C m²'ye bölmek yerine çarpar; D newtondaki metreyi düşürüp (kg/s²) sonra m²'ye böler.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Temel ve türetilmiş nicelikler

?Soru 5

Aynı noktadan aynı anda aynı yönde harekete başlayan K ve L araçlarının hız-zaman grafikleri t₁ anında kesişiyor. 0–t₁ aralığında K'nin hızı her an L'ninkinden büyüktür. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ B. 0–t₁ boyunca K hep daha hızlıydı, yani daha çok yol aldı; t₁'de öndedir. A hız-zaman grafiklerinin kesişmesini karşılaşma sanır; C hızların eşitliğini ivmelerin eşitliği sanır (eşit hız, eşit eğim demek değildir); D, L'nin hızca öne geçtiği anı konumca öne geçtiği an sanır: L önce aradaki farkı kapatmalıdır.Kaynak: Hareket · Grafik okuma ve tuzaklar

?Soru 6

Aşağıdaki olay–alt dal eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Elektronların enerji düzeyleri atom fiziğinin konusudur; nükleer fizik çekirdekle ilgilenir. B doğrudur, katı cisimde olsa da olay ısınmadır; C doğrudur, yapının kuvvetlere dayanması mekaniktir (katıhal sanılabilir); D doğrudur, neon lambada gaz plazma hâline geçer.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Fiziğin alt dalları

?Soru 7

Doğuya doğru sabit hızla giden bir trende Ece koltuğunda oturmakta, Efe ise koridorda batıya doğru, trenin hızından daha küçük bir hızla yürümektedir. Rayların yanında Can durmaktadır. Buna göre;
I. Ece'ye göre Efe batıya doğru hareket eder.
II. Can'a göre Efe doğuya doğru hareket eder.
III. Efe'ye göre Can durgundur.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Ece trenle birlikte gider; ona göre Efe batıya yürür (I). Tren Efe'den hızlı olduğu için Efe yere göre yine doğuya gider (II). A, Efe'nin batıya yürüdüğünü görüp yere göre de batıya gittiğini sanır; C ve D, Efe hareketliyken Can'ın ona göre durgun göründüğünü kabul eder: hareket görecelidir, Efe'ye göre Can hareketlidir.Kaynak: Hareket · Hareket türleri ve referans

?Soru 8

Kenar uzunluğu 40 m olan kare biçimli bir parkın K köşesinden yürümeye başlayan çocuk, kenarlar boyunca iki kenar yürüyerek K'nin çapraz karşısındaki M köşesine varıyor. Çocuğun aldığı yol ve yer değiştirmesinin büyüklüğü sırasıyla nedir?

✓ D. Yol iki kenarın toplamıdır, 80 m; yer değiştirme K'den M'ye çizilen köşegendir, 40√2 m. A yol ile yer değiştirmeyi eşit sayar (yön değiştiren harekette yol daha büyüktür); B ikisinin yerini karıştırır; C dört kenarı yürüyüp başa dönmüş, yani tam tur atmış gibi hesaplar.Kaynak: Hareket · Konum, yol, yer değiştirme

?Soru 9

Aşağıdaki çalışmalardan hangisi bir deneydir?

✓ C. Kütle bilerek değiştiriliyor, diğer koşullar (yükseklik) sabit tutuluyor ve süre ölçülüyor: deney. A ölçü aleti kullanılan her çalışmayı deney sanır, oysa koşullara dokunulmadığı için gözlemdir; B gözlemden varılan bir yargıdır, çıkarımdır; D düzenli izlemedir, yine gözlemdir.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Fizik ve bilimsel bilgi

?Soru 10

Doğrusal yolda giden bir aracın hızı I. aralıkta +10 m/s'den +2 m/s'ye, II. aralıkta 0'dan −6 m/s'ye, III. aralıkta −6 m/s'den −1 m/s'ye düzgün olarak değişiyor. Araç hangi aralıklarda yavaşlamaktadır?

✓ C. Hızın büyüklüğü I'de 10'dan 2'ye, III'te 6'dan 1'e azalıyor: iki aralıkta da araç yavaşlıyor. A, III'te −6'dan −1'e geçişi “değer artıyor” diye hızlanma sanır; B, ivmenin negatif olduğu aralıkları (I ve II) yavaşlama sanır, oysa II'de büyüklük 0'dan 6'ya çıkar; D, hızın negatif olduğu aralıkları yavaşlama sanır.Kaynak: Hareket · İvme: hızlanma ve yavaşlama
152
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hareket ve kuvvet konusundan 152 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →