Hareket: konum, yer değiştirme, hız, ivme ve hareket grafikleri

Yol ile yer değiştirmeyi, sürat ile hızı ayırmayı ve bir grafikten eğim ile alan okumayı adım adım anlatıyoruz. TYT'de hareket soruları çoğunlukla grafik sorusudur.

6 durakTYT · 9. sınıf
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
152 sorubu konuda çözebileceğin
KAVRAM · HAREKET TÜRLERİ

Hareket türleri: öteleme, dönme, titreşim ve referans noktası

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTemel ve türetilmiş büyüklükler nelerdir, SI birimleri nedir?Bağlantılı konudan (Fizik bilimine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Temel nicelikler başka niceliklere başvurmadan tanımlanan yedi niceliktir: uzunluk (metre), kütle (kilogram), zaman (saniye), elektrik akımı (amper), sıcaklık (kelvin), madde miktarı (mol) ve ışık şiddeti (kandela). Hız, kuvvet, enerji, basınç ve özkütle gibi diğer nicelikler bu yedisinden türetilir; birimleri de temel birimlerle yazılır.

Temel ve türetilmiş nicelikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Öteleme, dönme ve titreşim hareketi nedir, hareket neden görecelidir?

Kısa cevap: Bir cismin konumu zamanla değişiyorsa cisim hareketlidir. Cismin bütün noktaları aynı yönde eşit yer değiştiriyorsa öteleme, noktaları bir eksen etrafında dönüyorsa dönme, cisim bir denge konumu etrafında gidip geliyorsa titreşim hareketi yapar. Hareket görecelidir: aynı cisim bir gözlemciye göre durgun, başka bir gözlemciye göre hareketli olabilir.

Trende oturan bir yolcu için yanındaki bavul hiç kıpırdamaz; perondaki biri içinse aynı bavul trenle birlikte hızla uzaklaşmaktadır.

“Bu cisim hareket ediyor mu?” sorusunun tek başına cevabı yoktur; önce “neye göre?” diye sormak gerekir. Hareketi tarif etmek için seçilen başlangıç noktasına referans noktası denir. Bir cismin referans noktasına göre nerede olduğunu, yani uzaklığını ve yönünü birlikte söyleyen büyüklük konumdur. Konum zamanla değişiyorsa cisim o referansa göre hareketlidir.

Durgunluk da görecelidir: yolcuya göre duran bavul, perona göre hareketlidir. Soru kökü hangi gözlemciyi söylüyorsa hareketi ona göre tarif et.Görsel: Sınav Defteri

Üç temel hareket türü

Cisimlerin hareketleri, cismin noktalarının nasıl yer değiştirdiğine göre üç türe ayrılır. Pek çok cisim bunların ikisini birlikte yapar: düz yolda yuvarlanan bir top hem ilerler hem de kendi ekseni etrafında döner.

Hareket türleri ve ayırt edici özellikleri
TürCismin noktaları ne yapar?Örnek
Ötelemehepsi aynı anda, aynı yönde, eşit miktarda yer değiştirirasansör kabini, raydaki vagon, düz yolda bisikletin gidonu
Dönmesabit bir eksen etrafında çember çizervantilatör pervanesi, dönme dolap, saatin yelkovanı
Titreşimbir denge konumu etrafında iki uç arasında gidip gelirses veren gitar teli, diyapazonun kolları, yaya bağlı salınan cisim
Öteleme + dönmecisim ilerlerken bir yandan da kendi ekseni etrafında döneryuvarlanan top, ilerleyen aracın tekerleği
Çözümlü örnek

Düz bir yolda ilerleyen bisikletin tekerleği, gidonu ve sürücünün sırtındaki çanta hangi hareketleri yapar?

  1. Tekerlek kendi ekseni etrafında döner ve bisikletle birlikte ilerler: dönme + öteleme.
  2. Gidon düz yolda çevrilmez, bisikletle birlikte ilerler: yalnız öteleme.
  3. Çanta sürücüyle birlikte ilerler: öteleme; sürücüye göre ise durgundur.

Cevap: tekerlek dönme ve öteleme, gidon ve çanta öteleme

Çözümlü örnek

Sabit hızla doğuya giden bir otobüste Ali koltuğunda oturmakta, durakta ise Can beklemektedir. Ali'ye göre Can ve Can'a göre Ali nasıl hareket eder?

  1. Can'a göre Ali, otobüsle birlikte doğuya doğru hareket eder.
  2. Ali kendini durgun kabul eder; Can ona göre sürekli geride kalır, yani Ali'ye göre Can batıya doğru hareket eder.
  3. İki gözlemci de olayı doğru tarif eder; farklı olan, seçtikleri referanstır.

Cevap: Can'a göre Ali doğuya, Ali'ye göre Can batıya hareket eder.

✔ Doğru

  • Önce referansı seç: hareket “kime göre?” sorusuyla başlar.
  • Bütün noktalar birlikte kayıyorsa öteleme, eksen çevresinde dolanıyorsa dönmedir.
  • Bir denge konumu çevresinde gidip gelme titreşimdir (keman teli, yaya bağlı cisim).

✘ Sık yapılan hata

  • Ses veren teli öteleme, dönme dolabı titreşim saymak.
  • Bir gözlemciye göre durgun cismi herkese göre durgun sanmak.
  • Yolda giden tekerleğin yalnız döndüğünü söyleyip ötelemesini atlamak.
Akılda kalsın: Hareketten söz etmeden önce “kime göre?” de. Türü belirlerken de cismin noktalarına bak: hepsi birlikte kayıyorsa öteleme, bir eksen çevresinde dolanıyorsa dönme, bir orta nokta etrafında gidip geliyorsa titreşim.
Sınavda

Nasıl sorulurBir gözlemci verilir ve “buna göre hangi cisimler hareketlidir?” diye sorulur; ya da günlük hayattan cisimlerin hareket türü eşleştirilir.

TuzakDönme dolabın hareketine titreşim eklemek ya da ses veren teli öteleme saymaktır: dönme dolap yalnız döner, tel ise denge konumu etrafında titreşir. İkinci tuzak “hareketsiz cismi herkes hareketsiz görür” sanmaktır; durgunluk da gözlemciye bağlıdır.

⇄Bilgi eşleştirme hareket türü

?Soru çöz

Doğuya doğru sabit hızla giden bir trende Ece koltuğunda oturmakta, Efe ise koridorda batıya doğru, trenin hızından daha küçük bir hızla yürümektedir. Rayların yanında Can durmaktadır. Buna göre;
I. Ece'ye göre Efe batıya doğru hareket eder.
II. Can'a göre Efe doğuya doğru hareket eder.
III. Efe'ye göre Can durgundur.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ B. Ece trenle birlikte gider; ona göre Efe batıya yürür (I). Tren Efe'den hızlı olduğu için Efe yere göre yine doğuya gider (II). A, Efe'nin batıya yürüdüğünü görüp yere göre de batıya gittiğini sanır; C ve D, Efe hareketliyken Can'ın ona göre durgun göründüğünü kabul eder: hareket görecelidir, Efe'ye göre Can hareketlidir.
KAVRAM · YER DEĞİŞTİRME

Yol ve yer değiştirme: aynı yolculuğun iki ayrı ölçüsü

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSkaler ve vektörel büyüklükler nelerdir, tek boyutta vektörler nasıl toplanır?Bağlantılı konudan (Fizik bilimine giriş). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Skaler nicelikler yalnız sayı ve birimle tam olarak anlatılır: kütle, zaman, sıcaklık, enerji, yol, sürat. Vektörel niceliklerin ise büyüklüğünün yanında doğrultusu ve yönü de vardır: kuvvet, ağırlık, hız, ivme, yer değiştirme. Aynı doğrultudaki vektörler toplanırken aynı yönlüler eklenir, zıt yönlüler çıkarılır; bileşke büyük olanın yönündedir.

Skaler ve vektörel nicelikler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Alınan yol ile yer değiştirme arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Alınan yol, cismin izlediği güzergâhın toplam uzunluğudur ve skaler bir büyüklüktür. Yer değiştirme ise ilk konumdan son konuma çizilen vektördür: Δx = x(son) − x(ilk). Yol hiçbir zaman yer değiştirmenin büyüklüğünden küçük olamaz; ikisi yalnız cisim yön değiştirmeden düz bir çizgide giderse eşit olur.

Evden okula gidip dönen bir öğrenci gün boyunca kilometrelerce yürümüş olabilir; yine de akşam yer değiştirmesi sıfırdır.

Skaler ve vektörel büyüklükleri Fizik bilimine giriş sayfasında gördük: skalerin yalnız büyüklüğü, vektörün büyüklüğü ve yönü vardır. Hareketin iki temel ölçüsü bu ayrımın en iyi örneğidir. Düz bir yolu sayı doğrusu gibi düşünelim: referans noktası 0, sağı pozitif, solu negatif yön olsun. Cismin bulunduğu yerin bu doğrudaki değeri konumdur (x).

Alınan yol, cismin hareket boyunca kat ettiği bütün mesafelerin toplamıdır; geri dönüşler de eklenir, işareti yoktur. Yer değiştirme ise yalnız başlangıç ile bitişe bakar: son konumdan ilk konum çıkarılır, sonuç işaretlidir ve işaret yönü söyler.

Δx = xson − xilk alınan yol ≥ |Δx|Δ (delta) “değişim” demektir. Yer değiştirmenin işareti yönü, mutlak değeri büyüklüğü verir.
Yol bütün güzergâhı sayar (90 m); yer değiştirme yalnız K'den M'ye çizilen oktur (+30 m). Geri dönüş yolu büyütür, yer değiştirmeyi küçültür.Görsel: Sınav Defteri

Yörünge eğri olunca

Çembersel bir pistte yol çember yayının uzunluğudur, yer değiştirme ise iki uç arasındaki düz çizgidir. Tam turda koşucu başladığı yere döner: yol çevre kadardır (2πr), yer değiştirme sıfırdır. Yarım turda yol yarım çevre (πr), yer değiştirmenin büyüklüğü ise çap (2r) kadardır.

Çözümlü örnek

Şekildeki cisim K noktasından (−20 m) L'ye (+40 m), oradan M'ye (+10 m) gidiyor. Alınan yolu ve yer değiştirmeyi bulunuz.

  1. Yol, iki bölümün uzunluklarının toplamıdır: |40 − (−20)| + |10 − 40| = 60 + 30 = 90 m.
  2. Yer değiştirme, son konumdan ilk konumun çıkarılmasıyla bulunur: Δx = 10 − (−20) = +30 m.
  3. İşaret pozitif: cisim başladığı yere göre pozitif yönde 30 m ötededir.

Cevap: yol 90 m, yer değiştirme +30 m

Çözümlü örnek

Yarıçapı 50 m olan çembersel bir pistte A noktasından koşmaya başlayan atlet 1,5 tur atıyor. Alınan yol ve yer değiştirmenin büyüklüğü kaç metredir? (π = 3)

  1. Bir turun uzunluğu 2πr = 2 · 3 · 50 = 300 m; 1,5 turda yol 1,5 · 300 = 450 m.
  2. Tam tur yer değiştirmeye bir şey katmaz; geriye kalan yarım tur atleti A'nın tam karşısındaki noktaya götürür.
  3. A ile karşısındaki nokta arasındaki düz uzaklık çaptır: 2 · 50 = 100 m.

Cevap: yol 450 m, yer değiştirme 100 m

✔ Doğru

  • Yer değiştirme ilk konumdan son konuma çizilir.
  • Tam turda yer değiştirme sıfırdır.
  • Yol, yer değiştirmenin büyüklüğüne eşit ya da ondan büyüktür.
  • Δx'in işareti hareketin net yönünü verir.

✘ Sık yapılan hata

  • Yer değiştirmenin yönünü cismin ilk hareket ettiği yön sanmak.
  • Tam turda yer değiştirmeyi çevre uzunluğuna eşitlemek.
  • Son konumu büyük olan cismin yer değiştirmesini de büyük sanmak: Δx = son − ilk.
  • Referanstan cisme çizilen oku (konum) yer değiştirme sanmak.
Akılda kalsın: Yol bir taksimetre gibidir, gidilen her metreyi sayar; yer değiştirme bir cetvel gibidir, yalnız başlangıçla bitiş arasını ölçer. Taksimetre hiçbir zaman cetvelden az yazmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurKare, dikdörtgen ya da çember biçimli bir güzergâh çizilir; belirli bir noktaya kadar alınan yol ile yer değiştirmenin büyüklüğü sorulur. Sayı doğrusunda gidip gelen bir cismin yer değiştirmesinin işareti de sık sorulur.

TuzakYer değiştirmeyi bölümlerin uzunluklarını toplayarak bulmaktır; yalnız ilk ve son konum önemlidir. İkinci tuzak, negatif konumdan çıkarırken işareti kaybetmektir: 10 − (−20) = 30.

▭Boşluk doldurma

Sayı doğrusunda +30 m konumundan harekete başlayan bir cisim önce −10 m konumuna, sonra +20 m konumuna gidiyor. Cismin aldığı yol m, yer değiştirmesi m'dir.

70−101050

?Soru çöz

Kenar uzunluğu 40 m olan kare biçimli bir parkın K köşesinden yürümeye başlayan çocuk, kenarlar boyunca iki kenar yürüyerek K'nin çapraz karşısındaki M köşesine varıyor. Çocuğun aldığı yol ve yer değiştirmesinin büyüklüğü sırasıyla nedir?

✓ D. Yol iki kenarın toplamıdır, 80 m; yer değiştirme K'den M'ye çizilen köşegendir, 40√2 m. A yol ile yer değiştirmeyi eşit sayar (yön değiştiren harekette yol daha büyüktür); B ikisinin yerini karıştırır; C dört kenarı yürüyüp başa dönmüş, yani tam tur atmış gibi hesaplar.
HESAP · SÜRAT VE HIZ

Sürat ve hız: gösterge neden yönü göstermez?

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÖzkütle nedir, nasıl hesaplanır ve neden ayırt edici bir özelliktir?Bağlantılı konudan (Madde ve özellikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Özkütle, bir maddenin birim hacminin kütlesidir: d = m/V. SI birimi kg/m³, yaygın birimi g/cm³'tür ve 1 g/cm³ = 1000 kg/m³'tür. Aynı sıcaklık ve basınçta özkütle maddenin cinsine bağlıdır, miktarına bağlı değildir; bu yüzden maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Isıtılan cismin hacmi artar, özkütlesi azalır.

Özkütle

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sürat ile hız arasındaki fark nedir, ortalama hız nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Sürat, birim zamanda alınan yoldur ve skalerdir; hız ise birim zamandaki yer değiştirmedir ve yönü olan vektörel bir büyüklüktür. Ortalama sürat toplam yolun toplam süreye, ortalama hız toplam yer değiştirmenin toplam süreye oranıdır. İkisinin de SI birimi m/s'dir; yön değiştiren harekette ortalama sürat, ortalama hızın büyüklüğünden büyüktür.

Arabanın göstergesi 90 gösteriyorsa aracın ne kadar hızlı gittiğini biliriz, ama nereye gittiğini bilmeyiz.

Yol ile yer değiştirme arasındaki fark, ikisinin süreye bölünmesiyle elde edilen büyüklüklere de taşınır. Sürat yolu kullanır, bu yüzden yönü yoktur. Hız yer değiştirmeyi kullanır, bu yüzden yönü vardır ve işaret alabilir. Araçtaki gösterge anlık sürat gösterir: o andaki süratin büyüklüğünü verir, hareketin yönü hakkında bir şey söylemez.

ortalama sürat = alınan yolgeçen süre vort = ΔxΔtBirim m/s. Dönüşüm: 1 km/h = 1000 m ÷ 3600 s, yani km/h'ten m/s'ye geçmek için 3,6'ya böl (72 km/h = 20 m/s).
Sürat ile hız: aynı hareketin iki ölçüsü
SüratHız
Büyüklük türüskalervektörel (yönü var)
Neye bölünür?alınan yol ÷ süreyer değiştirme ÷ süre
İşaret alır mı?hayır, hep pozitif ya da sıfırevet; işaret yönü verir
Tam turda ortalamasısıfırdan büyüksıfır
Araç göstergesigösterir (anlık sürat)yönü göstermez

Ortalama hız, hızların ortalaması değildir

Ortalama hız her zaman toplam yer değiştirmenin toplam süreye oranıdır. Farklı sürelerde farklı hızlarla gidilen yolculukta iki hızı toplayıp ikiye bölmek yanlış sonuç verir, çünkü araç yavaş gittiği bölümde daha uzun süre kalır. Trafikteki yeşil dalga sistemi de ortalama hıza dayanır: ışıklar, önerilen hızla giden aracın her kavşağa yeşil yanarken varacağı biçimde art arda zamanlanır; bu hızdan çok hızlı ya da çok yavaş giden araç kırmızıya yakalanır.

Çözümlü örnek

Önceki konudaki cisim (K → L → M) 90 m'lik yolu 15 s'de alıyor. Ortalama sürati ve ortalama hızı nedir?

  1. Ortalama sürat: 90 m ÷ 15 s = 6 m/s.
  2. Ortalama hız yer değiştirmeyi kullanır: +30 m ÷ 15 s = +2 m/s.
  3. Cisim yön değiştirdiği için ortalama sürat, ortalama hızın büyüklüğünden büyük çıktı.

Cevap: ortalama sürat 6 m/s, ortalama hız +2 m/s

Çözümlü örnek

Bir otomobil A kentinden B kentine 60 km/h, aynı yoldan geri dönüşte 40 km/h sabit süratle gidiyor. Tüm yolculuğun ortalama sürati ve ortalama hızı nedir?

  1. Mesafe verilmemişse hesabı kolaylaştıran bir değer seç: AB = 120 km (60 ile 40'ın ortak katı).
  2. Gidiş süresi 120 ÷ 60 = 2 h, dönüş süresi 120 ÷ 40 = 3 h; toplam 5 h.
  3. Ortalama sürat: 240 km ÷ 5 h = 48 km/h. 50 değil: araç yavaş bölümde daha uzun kaldı.
  4. Araç başladığı yere döndüğü için yer değiştirme sıfırdır; ortalama hız da sıfırdır.

Cevap: ortalama sürat 48 km/h, ortalama hız 0

✔ Doğru

  • Ortalama sürat = toplam yol ÷ toplam süre.
  • Ortalama hız = yer değiştirme ÷ toplam süre; yönü vardır.
  • 60 km/h gidip 40 km/h dönen aracın ortalama sürati 48 km/h'dir.

✘ Sık yapılan hata

  • İki süratin aritmetik ortalamasını almak (60 ve 40 → 50).
  • Başladığı yere dönen aracın ortalama hızını ortalama süratine eşitlemek; ortalama hız sıfırdır.
  • Aynı noktalar arasında aynı sürede giden araçların ortalama süratlerini eşit sanmak.
Akılda kalsın: Sürat “ne kadar hızlı?”, hız “ne kadar hızlı ve nereye?” sorusunun cevabıdır. Ortalama bir şey sorulduğunda hep toplamı toplama böl: toplam yol ÷ toplam süre, toplam yer değiştirme ÷ toplam süre.
Sınavda

Nasıl sorulurGidiş-dönüş yolculuğunda ortalama sürat, mola verilen yolculukta ortalamalar ya da aynı iki nokta arasında farklı güzergâhları izleyen araçların karşılaştırması sorulur.

Tuzakİki hızın aritmetik ortalamasını almaktır (60 ve 40 için 50 yazmak). Diğer tuzak, aynı anda aynı noktadan çıkıp aynı yere varan araçların süratlerini de eşit sanmaktır: ortalama hızları eşittir, ama daha uzun yolu izleyenin ortalama sürati büyüktür. Mola süresi de toplam süreye katılır.

↕Sıralama küçükten büyüğe sürat

  1. 1,2 km/dk
  2. 54 km/h
  3. 90 km/h
  4. 18 m/s

?Soru çöz

X ve Y araçları aynı anda K noktasından çıkıp aynı anda L noktasına varıyor. X düz bir yolu, Y ise dolambaçlı bir yolu izliyor. Buna göre;
I. Araçların ortalama hızları eşittir.
II. Araçların ortalama süratleri eşittir.
III. Y'nin aldığı yol X'inkinden büyüktür.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ C. İkisinin yer değiştirmesi (K → L) ve süresi aynı olduğu için ortalama hızları eşittir; dolambaçlı yol daha uzundur. A, III'ü atlayıp yolların farklı olduğunu gözden kaçırır; B ve D, aynı sürede farklı yol alan araçların süratlerini eşit sanır: daha uzun yolu izleyen Y'nin ortalama sürati büyüktür.
GRAFİK · DÜZGÜN DOĞRUSAL HAREKET

Düzgün doğrusal hareket: eğim hızı, alan yer değiştirmeyi verir

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKütle-hacim grafiği nasıl yorumlanır, grafiğin eğimi neyi verir?Bağlantılı konudan (Madde ve özellikleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sabit sıcaklık ve basınçta bir maddenin kütle-hacim grafiği orijinden geçen bir doğrudur; doğrunun eğimi (m/V) özkütleyi verir. Eğimi büyük olan maddenin özkütlesi büyüktür. Özkütle-kütle ve özkütle-hacim grafikleri ise yatay doğrulardır, çünkü özkütle maddenin miktarına bağlı değildir.

Özkütle grafikleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Düzgün doğrusal harekette konum-zaman ve hız-zaman grafikleri nasıl okunur?

Kısa cevap: Düzgün doğrusal harekette cisim düz bir yolda eşit sürelerde eşit yer değiştirir; hızı sabit, ivmesi sıfırdır. Konum-zaman grafiği eğik bir doğrudur ve bu doğrunun eğimi hızı verir. Hız-zaman grafiği zaman eksenine paralel bir doğrudur; grafik ile zaman ekseni arasındaki alan yer değiştirmeyi verir.

Hız sabitleyiciyi açan bir sürücü her saniye aynı mesafeyi kat eder; bu düzen grafiğe dökülünce dümdüz bir çizgiye dönüşür.

Hızı sabit olan cisim her saniye aynı miktarda yer değiştirir. Bu yüzden konumu zamanla doğrusal artar (ya da azalır): x = x0 + v·t. Konum-zaman grafiğinde doğrunun eğimi, yani dikey değişimin yatay değişime oranı, tam olarak Δx/Δt'dir: hızı verir. Eğim ne kadar dikse hız o kadar büyüktür; eğim negatifse cisim negatif yönde gidiyordur.

x = x0 + v·t v = ΔxΔt (x-t eğimi) Δx = v·Δt (v-t alanı)Hız-zaman grafiğinde zaman ekseninin üstündeki alan pozitif, altındaki alan negatif yer değiştirmedir.

Bir grafikten ötekine

Hız-zaman grafiğinde sabit hız yatay bir çizgidir. Çizginin altında kalan dikdörtgenin alanı v · t, yani yer değiştirmedir. Aşağıdaki şekilde cisim önce 4 s boyunca +6 m/s, sonra 4 s boyunca −3 m/s hızla gidiyor. Hız grafiğindeki iki alan, konum grafiğinde önce yükselen sonra alçalan iki doğru parçasına dönüşür.

Pozitif alan (+24 m) konumu yükseltir, negatif alan (−12 m) düşürür. Konum grafiğinde eğimin işaret değiştirdiği an (t = 4 s), cismin yön değiştirdiği andır.Görsel: Sınav Defteri

Konum-zaman grafiğinde zaman eksenine paralel bir doğru “sabit hız” değil, durmak demektir: konum değişmiyorsa hız sıfırdır. Eğimi negatif bir doğru da yavaşlama demek değildir; cisim negatif yönde sabit hızla gidiyordur. Sabit ivmeli harekette bu grafiklerin nasıl eğrildiğini Sabit ivmeli hareket sayfasında göreceğiz.

Çözümlü örnek

Doğrusal yolda sabit hızla giden bir cismin konumu t = 0'da 10 m, t = 5 s'de 40 m'dir. Cismin hızı nedir, t = 8 s'de nerededir?

  1. Hız, konum-zaman grafiğinin eğimidir: v = (40 − 10) ÷ (5 − 0) = 6 m/s.
  2. Konum denklemi: x = 10 + 6·t.
  3. t = 8 s için x = 10 + 48 = 58 m.

Cevap: 6 m/s; 58 m

Çözümlü örnek

Şekildeki hız-zaman grafiğine göre cismin 0–8 s aralığındaki yer değiştirmesi, aldığı yol, ortalama hızı ve ortalama sürati nedir?

  1. Alanlar: 0–4 s arası 6 · 4 = +24 m, 4–8 s arası (−3) · 4 = −12 m.
  2. Yer değiştirme alanların işaretli toplamıdır: 24 − 12 = +12 m.
  3. Yol, alanların büyüklükleri toplamıdır: 24 + 12 = 36 m.
  4. Ortalama hız 12 ÷ 8 = 1,5 m/s; ortalama sürat 36 ÷ 8 = 4,5 m/s.

Cevap: Δx = +12 m, yol 36 m, v(ort) = 1,5 m/s, ortalama sürat 4,5 m/s

✔ Doğru

  • Konum-zaman grafiğinde eğim hızı verir.
  • Hız-zaman grafiğinde alan yer değiştirmeyi verir; eksen altındaki alan eksidir.
  • Düzgün doğrusal harekette ivme sıfırdır, konum-zaman grafiği doğrudur.

✘ Sık yapılan hata

  • Konum-zaman grafiğindeki yatay doğruyu sabit hızlı hareket sanmak: cisim durmaktadır.
  • Eksen altındaki alanı da artı alıp yolu yer değiştirme sanmak.
  • Eğimli konum-zaman doğrusunda ivme olduğunu sanmak.
Akılda kalsın: Konum-zaman grafiğinde eğime, hız-zaman grafiğinde alana bak. Eksenin altındaki alan eksiyle girer: yer değiştirmede çıkarılır, yolda eklenir.
Sınavda

Nasıl sorulurBir konum-zaman grafiği verilir, “buna uygun hız-zaman grafiği hangisidir?” diye sorulur ya da iki aracın grafikleri karşılaştırılır.

TuzakKonum-zaman grafiğinde yatay doğruyu sabit hızlı hareket sanmaktır; yatay doğru cismin durduğunu gösterir. İkinci tuzak, hız-zaman grafiğinde eksenin altındaki alanı da pozitif alıp yer değiştirmeyi yol ile karıştırmaktır. Konumu azalan cisim yavaşlamıyor, negatif yönde gidiyordur.

⇄Bilgi eşleştirme grafik → anlam

?Soru çöz

Doğrusal yolda sabit hızla giden bir aracın konumu t = 0 anında −20 m, t = 10 s anında +30 m'dir. Aracın hızı ve t = 4 s anındaki konumu sırasıyla nedir?

✓ A. Hız = (30 − (−20)) ÷ 10 = 5 m/s; x = −20 + 5 · 4 = 0. B son konumu (30 m) yer değiştirme sanıp 30 ÷ 10 = 3 bulur; C hızı doğru bulur ama başlangıç konumunu ekleyemeyip x = v · t = 20 m yazar; D konumları çıkarmak yerine toplar: (30 − 20) ÷ 10 = 1.
KAVRAM · İVME

İvme: hızın ne kadar çabuk değiştiğinin ölçüsü

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAlınan yol ile yer değiştirme arasındaki fark nedir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Alınan yol, cismin izlediği güzergâhın toplam uzunluğudur ve skaler bir büyüklüktür. Yer değiştirme ise ilk konumdan son konuma çizilen vektördür: Δx = x(son) − x(ilk). Yol hiçbir zaman yer değiştirmenin büyüklüğünden küçük olamaz; ikisi yalnız cisim yön değiştirmeden düz bir çizgide giderse eşit olur.

Konum, yol, yer değiştirme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İvme nedir, hızlanan ve yavaşlayan harekette ivmenin yönü nasıldır?

Kısa cevap: İvme, birim zamandaki hız değişimidir (a = Δv/Δt); vektöreldir ve SI birimi m/s²'dir. Hız ile ivme aynı yöndeyse cisim hızlanır, zıt yöndeyse yavaşlar. Sabit ivmeli harekette hız-zaman grafiği eğik bir doğrudur ve bu doğrunun eğimi ivmeyi verir; ivme-zaman grafiği ise zaman eksenine paralel bir doğrudur.

Trafik ışığında yan yana duran iki araçtan yeşil yanınca öne geçen, en yüksek hıza ulaşabilen değil, en çabuk hızlanandır.

Hızın değeri ya da yönü değişiyorsa cismin ivmesi vardır. İvme, hızdaki değişimin bu değişimin gerçekleştiği süreye oranıdır. “İvme 2 m/s²” demek, “hız her saniye 2 m/s değişiyor” demektir. Hızın değiştiği harekette göstergenin her an gösterdiği değer farklıdır; belirli bir andaki hıza anlık hız denir.

a = ΔvΔt = vson − vilkΔtHız-zaman grafiğinin eğimi ivmedir. Düzgün doğrusal harekette eğim sıfır, ivme sıfırdır.

Negatif ivme yavaşlama demek değildir

İvmenin işareti yalnız yönünü söyler. Cismin hızlanıp yavaşlamadığını anlamak için hızın işaretiyle karşılaştırmak gerekir: ikisi aynı işaretliyse hızın büyüklüğü artar, zıt işaretliyse azalır. Negatif yönde giden bir araç negatif ivmeyle hızlanır. Ayrıca ivme azalsa bile hız ile aynı yöndeyse cisim hızlanmayı sürdürür; yalnız daha yavaş hızlanır.

Hız-zaman grafiğinin eğimi ivmeyi verir: yükselen bölüm pozitif, yatay bölüm sıfır, alçalan bölümler negatif ivme. Hızlanıp yavaşlamayı ise hız ile ivmenin işaretlerini birlikte okuyarak bulursun.Görsel: Sınav Defteri
Hız ve ivmenin işaretine göre hareket
Hız (v)İvme (a)HareketŞekildeki bölüm
++pozitif yönde hızlanırI
+−pozitif yönde yavaşlarIII
−−negatif yönde hızlanırIV
−+negatif yönde yavaşlar(şekilde yok)
sabit0düzgün doğrusal hareketII
Çözümlü örnek

Şekildeki aracın hangi bölümlerde hızlandığını, hangi bölümlerde yavaşladığını ve ivmesinin yönünü belirleyiniz.

  1. I: hız 0'dan +8 m/s'ye çıkıyor; hız ve ivme pozitif → hızlanır.
  2. II: hız sabit; eğim sıfır → ivme sıfır, sabit hız.
  3. III: hız +8'den 0'a iniyor; hız pozitif, ivme negatif → yavaşlar.
  4. IV: hız 0'dan −6 m/s'ye gidiyor; büyüklüğü artıyor, hız ve ivme negatif → negatif yönde hızlanır.

Cevap: I ve IV hızlanma, III yavaşlama, II sabit hız; ivme I'de (+), III ve IV'te (−)

Çözümlü örnek

K aracının hızı 4 s'de 0'dan 20 m/s'ye düzgün olarak artıyor. L aracının hızı aynı yönde 4 s'de 30 m/s'den 10 m/s'ye düzgün olarak azalıyor. İvmelerinin büyüklüklerini ve yönlerini karşılaştırınız.

  1. İki araçta da hız 4 s içinde 20 m/s değişmiştir; hız-zaman grafiklerinin eğimlerinin büyüklüğü aynıdır.
  2. Öyleyse ivme büyüklükleri eşittir; “yavaşlayanın ivmesi küçüktür” diye bir kural yoktur.
  3. K'nin hızı artıyor, ivmesi hareket yönünde; L'nin hızı azalıyor, ivmesi hareket yönünün tersine.

Cevap: büyüklükler eşit, yönler zıt

✔ Doğru

  • a = Δv/Δt; hız ve ivme aynı yönlüyse cisim hızlanır.
  • Hız ve ivme zıt yönlüyse cisim yavaşlar.
  • Hız-zaman grafiğinin eğimi ivmedir; yatay doğruda ivme sıfırdır.

✘ Sık yapılan hata

  • Negatif ivmeyi her durumda yavaşlama sanmak.
  • İvmesi azalan aracın hızının da azaldığını sanmak.
  • Yatay hız-zaman doğrusunu sabit ivmeli hareket sanmak.
Akılda kalsın: İşaretler aynıysa hız büyür, zıtsa küçülür. İvmenin kendi işareti tek başına hızlanmayı ya da yavaşlamayı söylemez. Net kuvvetin ivmeyi nasıl oluşturduğunu Kuvvet ve Newton'ın hareket yasaları sayfasında göreceğiz.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ya da iki aracın hız-zaman grafiği verilir; hangi aralıkta hızlandığı, yavaşladığı, ivmenin yönü ya da hangi aralıkta ivmenin sıfır olduğu sorulur.

TuzakNegatif ivmeyi her durumda yavaşlama sanmaktır: negatif yönde giden araç negatif ivmeyle hızlanır. İkinci tuzak, “hız-zaman grafiği yatay doğru” ifadesini sabit ivmeli hareket sanmaktır; yatay doğru sabit hız, yani sıfır ivmedir.

▭Boşluk doldurma

Hız ile ivme aynı yönlüyse cisim , zıt yönlüyse . Düzgün doğrusal harekette ivme 'dır.

hızlanıryavaşlar0durursabittir

?Soru çöz

Doğrusal yolda giden bir aracın hızı I. aralıkta +10 m/s'den +2 m/s'ye, II. aralıkta 0'dan −6 m/s'ye, III. aralıkta −6 m/s'den −1 m/s'ye düzgün olarak değişiyor. Araç hangi aralıklarda yavaşlamaktadır?

✓ C. Hızın büyüklüğü I'de 10'dan 2'ye, III'te 6'dan 1'e azalıyor: iki aralıkta da araç yavaşlıyor. A, III'te −6'dan −1'e geçişi “değer artıyor” diye hızlanma sanır; B, ivmenin negatif olduğu aralıkları (I ve II) yavaşlama sanır, oysa II'de büyüklük 0'dan 6'ya çıkar; D, hızın negatif olduğu aralıkları yavaşlama sanır.
GRAFİK · SORU KALIBI

Hareket grafikleri: eğim, alan ve kesişme noktası ne söyler?

MEB 9. sınıf · Hareket ve kuvvet · TYT · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSürat ile hız arasındaki fark nedir, ortalama hız nasıl hesaplanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Sürat, birim zamanda alınan yoldur ve skalerdir; hız ise birim zamandaki yer değiştirmedir ve yönü olan vektörel bir büyüklüktür. Ortalama sürat toplam yolun toplam süreye, ortalama hız toplam yer değiştirmenin toplam süreye oranıdır. İkisinin de SI birimi m/s'dir; yön değiştiren harekette ortalama sürat, ortalama hızın büyüklüğünden büyüktür.

Sürat, hız, ortalama hız

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hareket grafiklerinde eğim ve alan neyi verir, iki aracın grafikleri kesişirse ne anlama gelir?

Kısa cevap: Konum-zaman grafiğinin eğimi hızı, hız-zaman grafiğinin eğimi ivmeyi, hız-zaman grafiğinin altındaki alan yer değiştirmeyi verir. İki aracın konum-zaman grafikleri kesişiyorsa araçlar o anda aynı konumdadır. Hız-zaman grafikleri kesişiyorsa yalnız hızları eşittir; araçların yan yana olması gerekmez.

TYT'de hareket sorularının çoğu bir grafikle başlar; ilk iş, eksende ne yazdığını okumaktır.

Aynı biçimdeki iki grafik, eksenleri farklıysa bambaşka şeyler anlatır. Eğik bir doğru konum-zaman grafiğinde sabit hız, hız-zaman grafiğinde sabit ivme demektir. Bu yüzden soruyu okumadan önce dikey eksene bak ve aşağıdaki tabloyu aklında tut.

Hangi grafikte neye bakılır?
GrafikEğimiAltındaki alanYatay doğruKesişme noktası
Konum-zamanhızanlamı yokcisim duruyoraraçlar aynı konumda (karşılaşma ya da yetişme)
Hız-zamanivmeyer değiştirmesabit hızhızlar eşit; konumlar eşit olmayabilir
İvme-zaman(sınavda sorulmaz)hız değişimi (AYT)sabit ivmeivmeler eşit

Kesişme ve yön değiştirme

Konum-zaman grafiklerinde iki doğrunun kesiştiği an, iki aracın aynı yerde bulunduğu andır. Aşağıdaki şekilde K, önden giden L'ye t = 4 s'de yetişiyor. Bir aracın yön değiştirdiği anı konum-zaman grafiğinde eğimin işaret değiştirdiği noktada ararsın; grafiğin konum eksenini ya da zaman eksenini kestiği yer yön değiştirmeyi göstermez. Hız-zaman grafiğinde ise yön değişimi, grafiğin zaman eksenini kestiği yerdedir.

K'nin doğrusu daha dik, yani K daha hızlı; geride başladığı için önce L'ye yaklaşır, kesişme anında yetişir, sonra öne geçer.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Şekildeki grafiğe göre K ve L'nin hızlarını bulunuz; K'nin L'ye yetiştiği anı ve konumu doğrulayınız.

  1. K: 6 s'de 0'dan 60 m'ye → vK = 10 m/s. L: 6 s'de 20 m'den 50 m'ye → vL = 5 m/s.
  2. Konumlar: xK = 10t, xL = 20 + 5t.
  3. Eşitle: 10t = 20 + 5t → t = 4 s; konum 10 · 4 = 40 m.

Cevap: 10 m/s ve 5 m/s; t = 4 s'de x = 40 m

Çözümlü örnek

Aynı noktadan aynı anda aynı yöne harekete başlayan iki araçtan K sabit 10 m/s hızla gidiyor; L durgun hâlden düzgün hızlanıyor ve t₁ anında hızı 10 m/s oluyor. t₁ anında araçlar yan yana mıdır?

  1. Hız-zaman grafiklerinin t₁ anında kesişmesi yalnız hızların eşit olduğunu söyler.
  2. 0 ile t₁ arasında K'nin hızı her an L'ninkinden büyüktü; K bu süre boyunca hep daha çok yol aldı.
  3. Öyleyse t₁ anında K öndedir ve aradaki uzaklık bu anda en büyük değerindedir; bundan sonra L daha hızlı olduğu için yaklaşmaya başlar.

Cevap: hayır; K öndedir, aralarındaki uzaklık en büyüktür.

✔ Doğru

  • Kesişen konum-zaman grafikleri karşılaşmayı gösterir.
  • Kesişen hız-zaman grafikleri yalnız o anda hızların eşit olduğunu gösterir.
  • Aynı noktadan çıkanlar, hız-zaman alanları eşitlenince karşılaşır.

✘ Sık yapılan hata

  • Hız-zaman grafiklerinin kesiştiği anı karşılaşma sanmak.
  • Aynı anda aynı noktadan geçen araçların hızlarını eşit sanmak.
  • Konum-zaman grafiğinin zaman eksenini kestiği anı yön değiştirme sanmak; yön, eğimin işareti değişince değişir.
Akılda kalsın: Kesişen konum grafikleri = buluşma; kesişen hız grafikleri = hız eşitliği, yani çoğu zaman aradaki uzaklığın en büyük ya da en küçük olduğu an.
Sınavda

Nasıl sorulurAynı noktadan çıkan iki aracın hız-zaman grafikleri verilir ve “hangi anda yan yanadır?”, “aralarındaki uzaklık ne zaman en büyüktür?” diye sorulur.

TuzakHız-zaman grafiklerinin kesiştiği anı karşılaşma sanmaktır; karşılaşma için alanların eşitlenmesi gerekir. Diğer tuzak, aynı anda aynı noktadan geçen araçların hızlarını eşit sanmaktır. Grafiğin bittiği andan sonrası hakkında yorum yapma: grafik o aralığı göstermez.

Sınavda işaretlegrafiğin düşey eksenini oku: konum-zaman grafiklerinin kesişmesi karşılaşma, hız-zaman grafiklerinin kesişmesi yalnız hız eşitliğidir.

▭Boşluk doldurma

Aynı yönde giden K ve L araçlarından K, t = 0 anında x = 0'dan 10 m/s hızla; L aynı anda x = 20 m'den 5 m/s hızla geçiyor. Hızlar sabit olduğuna göre K, L'ye t = s anında, x = m konumunda yetişir.

440220

?Soru çöz

Aynı noktadan aynı anda aynı yönde harekete başlayan K ve L araçlarının hız-zaman grafikleri t₁ anında kesişiyor. 0–t₁ aralığında K'nin hızı her an L'ninkinden büyüktür. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

✓ B. 0–t₁ boyunca K hep daha hızlıydı, yani daha çok yol aldı; t₁'de öndedir. A hız-zaman grafiklerinin kesişmesini karşılaşma sanır; C hızların eşitliğini ivmelerin eşitliği sanır (eşit hız, eşit eğim demek değildir); D, L'nin hızca öne geçtiği anı konumca öne geçtiği an sanır: L önce aradaki farkı kapatmalıdır.

Karma tekrar

Önceki 2 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdaki olay–alt dal eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Elektronların enerji düzeyleri atom fiziğinin konusudur; nükleer fizik çekirdekle ilgilenir. B doğrudur, katı cisimde olsa da olay ısınmadır; C doğrudur, yapının kuvvetlere dayanması mekaniktir (katıhal sanılabilir); D doğrudur, neon lambada gaz plazma hâline geçer.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Fiziğin alt dalları

?Soru 2

Aynı sıcaklıkta eşit kütleli X ve Y sıvılarından X'in hacmi daha büyüktür. Buna göre;
I. X'in özkütlesi Y'ninkinden küçüktür.
II. Eşit hacimde alınan X'in kütlesi Y'ninkinden büyüktür.
III. X ve Y aynı madde olabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?

✓ D. Eşit kütlede hacmi büyük olanın özkütlesi küçüktür (I doğru). A, eşit hacimde kütlenin özkütleyle doğru orantılı olduğunu ters kurar: X'in kütlesi küçük olur; B ve C, özkütlesi farklı iki sıvıyı aynı madde sayar, oysa aynı sıcaklıkta aynı maddenin özkütlesi tektir.Kaynak: Madde ve özellikleri · Özkütle grafikleri

?Soru 3

Bir araştırma merkezinde protonlar çok yüksek enerjilere hızlandırılıp çarpıştırılıyor ve çarpışmada ortaya çıkan atom altı parçacıklar inceleniyor. Bu çalışmanın yapıldığı merkez ve çalışmanın ait olduğu fizik alt dalı aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

✓ C. Parçacık hızlandırıcısı CERN'dedir; atom altı parçacıkları ve aralarındaki etkileşimleri inceleyen dal yüksek enerji ve plazma fiziğidir. A merkezi karıştırır: NASA bir uzay ajansıdır, hızlandırıcısı yoktur; B “proton çekirdekte bulunur” diye dalı nükleer fizik sanar, oysa nükleer fizik çekirdeği ve çekirdek tepkimelerini inceler; D nükleer teknolojiyle uğraşan kurumu seçer ve dalı da karıştırır: atom fiziği elektronların enerji düzeyleriyle ilgilenir.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Bilim araştırma merkezleri

?Soru 4

Basıncın SI birimi pascaldır ve 1 Pa = 1 N/m²'dir. Pascal, temel birimler cinsinden aşağıdakilerden hangisine eşittir?

✓ B. 1 N = 1 kg·m/s²; bunu m²'ye bölünce kg·m/s² ÷ m² = kg/(m·s²) kalır. A newtonun kendisidir, m²'ye bölmeyi unutur; C m²'ye bölmek yerine çarpar; D newtondaki metreyi düşürüp (kg/s²) sonra m²'ye böler.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Temel ve türetilmiş nicelikler

?Soru 5

Aşağıdaki çalışmalardan hangisi bir deneydir?

✓ C. Kütle bilerek değiştiriliyor, diğer koşullar (yükseklik) sabit tutuluyor ve süre ölçülüyor: deney. A ölçü aleti kullanılan her çalışmayı deney sanır, oysa koşullara dokunulmadığı için gözlemdir; B gözlemden varılan bir yargıdır, çıkarımdır; D düzenli izlemedir, yine gözlemdir.Kaynak: Fizik bilimine giriş · Fizik ve bilimsel bilgi

?Soru 6

Bir cisme aynı doğrultuda üç kuvvet etki ediyor: F₁ = 12 N doğuya, F₂ = 5 N batıya ve F₃ batıya. Bileşke kuvvet 3 N büyüklüğünde ve batıya doğru olduğuna göre F₃ kaç N'dur?

✓ A. Doğuyu pozitif al: +12 − 5 − F₃ = −3, buradan F₃ = 10 N. B bileşkenin yönünü doğu alır (+3): 12 − 5 − F₃ = 3 → 4; C işaretleri yok sayıp büyüklükleri toplar (12 + 5 + 3); D bileşkeyi sıfır sanıp denge kurar (12 − 5 − F₃ = 0 → 7).Kaynak: Fizik bilimine giriş · Skaler ve vektörel nicelikler

?Soru 7

Kenar uzunluğu 5 cm olan küp biçimli türdeş bir cismin kütlesi 1 kg'dır. Cismin özkütlesi kaç g/cm³'tür?

✓ D. Hacim V = 5³ = 125 cm³, kütle 1 kg = 1 000 g; d = 1 000 ÷ 125 = 8 g/cm³. A hacim yerine bir yüzün alanını (5² = 25 cm²) kullanır: 1 000 ÷ 25; B kilogramı grama çevirmeyi unutur: 1 ÷ 125; C kenar uzunluğuyla böler: 1 000 ÷ 5.Kaynak: Madde ve özellikleri · Özkütle

?Soru 8

Özkütleleri 0,8 g/cm³ ve 1,2 g/cm³ olan, birbiriyle tamamen karışabilen iki sıvıdan bir karışım hazırlanıyor. Karışımın özkütlesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

✓ A. Karışımın özkütlesi 0,8 ile 1,2 arasında olmalıdır; 1,0 bu aralıktadır. B ve C, karışımın özkütlesinin karışan sıvıların ikisinden de küçük ya da büyük olabileceği yanılgısından gelir; D iki özkütleyi toplar, oysa özkütle kütle gibi toplanan bir nicelik değildir.Kaynak: Madde ve özellikleri · Karışımlar ve özkütle uygulamaları

?Soru 9

Aynı maddeden yapılmış türdeş silindirlerin taban yarıçapı (r) ve yüksekliği (h) aşağıda verilmiştir. Hangisinin kendi ağırlığına karşı dayanıklılığı en büyüktür?

✓ C. Silindirde kesit/hacim = 1/h; en kısa silindir (h = 4 cm) en dayanıklıdır. B ve D, taban yarıçapı büyük olanı daha sağlam sanma yanılgısıdır, oysa yarıçap orandan sadeleşir; A, ince silindiri hafif olduğu için dayanıklı sanır, ama boyu 10 cm'dir ve B ile eşit dayanıklıdır.Kaynak: Madde ve özellikleri · Dayanıklılık

?Soru 10

Suya batırılmış ince bir cam boruda suyun yükseldiği gözleniyor. Aşağıdaki değişikliklerden hangisi boruda suyun daha çok yükselmesini sağlar?

✓ B. Boru inceldikçe kılcal yükselme artar. A, yükselmenin batırma derinliğine bağlı olduğu yanılgısıdır; C ısıtmanın yüzey gerilimini artırdığını sanır, oysa azaltır ve yükselme düşer; D deterjanın yüzey gerilimini azalttığını gözden kaçırır, yükselme yine azalır.Kaynak: Madde ve özellikleri · Adezyon, kohezyon, kılcallık
152
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hareket ve kuvvet konusundan 152 soru seni bekliyor. Çözümlü; yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →