Sulu çözelti dengeleri: pH, asit-baz gücü, tampon, titrasyon, Kçç

Suyun iyonlaşmasından pH hesabına, konjuge çiftlerden tampon çözeltilere, titrasyon eğrisinden çözünürlük çarpımına sulu çözeltilerdeki dengeleri çözümlü örneklerle anlatıyoruz.

7 durakAYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ASİTLİK

Suyun oto-iyonizasyonu ve pH: saf su neden nötrdür?

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAsit ve bazların özellikleri nelerdir, pH değeri ne anlama gelir?Bağlantılı konudan (Asitler, bazlar ve tuzlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asitlerin sulu çözeltileri ekşi tatlıdır, aşındırıcıdır ve mavi turnusolü kırmızıya çevirir; limon suyu ve sirke asidiktir. Bazların çözeltileri acı tatlıdır, ele kayganlık hissi verir ve kırmızı turnusolü maviye çevirir; sabun ve kireç bazik özellik gösterir. 25 °C'de pH 7 nötr, 7'den küçük değerler asidik, 7'den büyük değerler baziktir.

Asit ve bazların özellikleri, pH

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Suyun oto-iyonizasyonu nedir, pH ve pOH nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Saf su çok az iyonlaşır: H₂O + H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻. Bu dengenin sabiti Ksu = [H₃O⁺][OH⁻]'dir ve 25 °C'de 1·10⁻¹⁴'tür. pH = −log[H₃O⁺], pOH = −log[OH⁻] olarak tanımlanır; 25 °C'de pH + pOH = 14'tür. pH 7'den küçükse çözelti asidik, büyükse baziktir; saf suda [H₃O⁺] = [OH⁻] olduğu için su nötrdür.

En saf su bile elektriği çok az iletir; çünkü moleküllerinin küçük bir kısmı her an birbirine proton aktararak iyon oluşturur.

Asitler, bazlar ve tuzlar sayfasında pH'ı logaritmasız, bir ölçek olarak tanıdık; şimdi nereden geldiğine bakalım. Su molekülleri birbirine proton aktarabilir: H2O(s) + H2O(s) ⇌ H3O+(suda) + OH−(suda). Buna suyun oto-iyonizasyonu (kendi kendine iyonlaşması) denir. Saf sıvı denge ifadesine yazılmadığı için denge sabiti yalnız iyonların çarpımıdır: Ksu = [H₃O⁺][OH⁻]. 25 °C'de Ksu = 1·10⁻¹⁴ olduğundan saf suda [H₃O⁺] = [OH⁻] = 1·10⁻⁷ M'dir.

Her sulu çözeltide bu çarpım sabittir: asit eklenince [H₃O⁺] artar, [OH⁻] aynı oranda azalır. Bu çok küçük sayılarla çalışmak zor olduğu için logaritmik bir ölçek kullanılır: pH = −log[H₃O⁺], pOH = −log[OH⁻]. Ksu'nun iki yanının eksi logaritması alınınca 25 °C'de pH + pOH = 14 çıkar. [H⁺] ile [H₃O⁺] aynı anlamda kullanılır.

Ksu = [H3O+]·[OH−] = 1·10−14 pH = −log[H3O+] pH + pOH = 1425 °C için · [H₃O⁺] = 10⁻ˣ M ise pH = x · pH 1 birim azalırsa [H₃O⁺] 10 kat artar
Örneklerdeki değerler yaklaşıktır. Kanın pH'ı 7'den biraz büyüktür; mide özsuyu ile çamaşır suyu ölçeğin iki ucundadır.Görsel: Sınav Defteri

Ksu sıcaklıkla değişir: oto-iyonizasyon endotermik olduğu için sıcaklık arttıkça Ksu büyür. Yüksek sıcaklıkta saf suyun pH'ı 7'nin altına iner; ama [H₃O⁺] = [OH⁻] olduğu için su yine nötrdür. Nötrlüğün ölçüsü pH = 7 değil, iki iyonun eşitliğidir; pH 7 yalnız 25 °C'deki nötr değerdir.

Çözümlü örnek

25 °C'deki 0,01 M HCl çözeltisinin pH'ı, pOH'u ve [OH⁻] değeri kaçtır?

  1. HCl tamamen iyonlaşır: [H₃O⁺] = 0,01 = 10⁻² M, pH = 2.
  2. pOH = 14 − 2 = 12.
  3. [OH⁻] = 10⁻¹⁴/10⁻² = 10⁻¹² M.

Cevap: pH 2, pOH 12, [OH⁻] = 10⁻¹² M

Çözümlü örnek

60 °C'de Ksu yaklaşık 1·10⁻¹³ alınırsa bu sıcaklıktaki saf suyun pH'ı kaçtır? Su asidik midir?

  1. Saf suda [H₃O⁺] = [OH⁻] = x: x2 = 10−13, x = 10−6,5 M.
  2. pH = 6,5; bu sıcaklıkta pH + pOH = 13'tür.
  3. [H₃O⁺] = [OH⁻] olduğu için su nötrdür; pH'ın 7'den küçük olması asitlik göstermez.

Cevap: pH 6,5; su nötr

✔ Doğru

  • 25 °C'de pH + pOH = 14 ve [H3O+][OH−] = 10−14.
  • [OH−] = 10−5 M ise pOH 5, pH 9.
  • Nötr demek [H3O+] = [OH−] demektir; pH 7 yalnız 25 °C'de.

✘ Sık yapılan hata

  • pOH değerini pH diye yazmak.
  • Isıtılınca pH'ı 7'nin altına inen saf suyu asidik sanmak.
  • pH 1 artınca [H3O+]'ın 1 birim azaldığını sanmak (10 kat azalır).
Akılda kalsın: 25 °C'de “14 kuralı”: pH + pOH = 14 ve [H₃O⁺]·[OH⁻] = 10⁻¹⁴. Nötr demek pH 7 demek değil, [H₃O⁺] = [OH⁻] demektir.
Sınavda

Nasıl sorulur[H₃O⁺], [OH⁻], pH ve pOH'tan biri verilip ötekiler istenir; ya da farklı sıcaklıktaki saf suyun asitliği sorulur.

TuzakPOH'u pH sanmaktır: [OH⁻] = 10⁻⁵ M olan çözeltinin pH'ı 5 değil 9'dur. İkinci tuzak, sıcakta pH'ı 7'nin altına inen saf suyu asidik sanmaktır; [H₃O⁺] = [OH⁻] olduğu sürece su nötrdür.

?Soru çöz

25 °C'de [OH⁻] = 1·10⁻⁵ M olan bir çözeltinin pH değeri kaçtır?

✓ B. pOH = 5, pH = 14 − 5 = 9; çözelti baziktir. A pOH'u pH sanmaktan; C pH yerine [H₃O⁺] derişimini (10⁻⁹ M) yazmaktan; D 14'ten çıkarmak yerine toplamaktan çıkar.

▭Sen çöz pH ve pOH

25 °C'de [H₃O⁺] = 10⁻³ M olan çözeltide pH = , pOH = olur ve [OH⁻] = 10 üssü M'dir.

311−11−314
MODEL · ASİT-BAZ

Brönsted-Lowry asit ve bazları: proton veren, proton alan

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAsitler ve bazlar suda hangi iyonları oluşturur, CO₂ ve CaO neden asit ya da baz gibi davranır?Bağlantılı konudan (Asitler, bazlar ve tuzlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Asitler suda çözününce H₃O⁺ (kısaca H⁺) iyonu oluşturur: HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻. Bazlar suda OH⁻ iyonu oluşturur: NaOH → Na⁺ + OH⁻. Bazı maddeler kendileri asit ya da baz olmasa da suyla tepkimeye girerek asit ya da baz oluşturur: CO₂, SO₂ ve N₂O₅ gibi ametal oksitleri asidik; NH₃ ve CaO bazik özellik gösterir.

Suda asit ve baz davranışı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Brönsted-Lowry asit ve bazı nedir, konjuge asit-baz çifti nasıl bulunur?

Kısa cevap: Brönsted-Lowry tanımına göre asit proton (H⁺) veren, baz proton alan türdür. Bir asit protonunu verince konjuge bazına, bir baz proton alınca konjuge asidine dönüşür; aralarında bir proton fark olan bu ikiliye konjuge asit-baz çifti denir. Su, karşısındaki maddeye göre hem asit hem baz gibi davranabildiği için amfoterdir.

Amonyağın formülünde hiç OH bulunmaz; yine de sulu çözeltisi baziktir, çünkü sudan bir proton koparır.

Asitler, bazlar ve tuzlar sayfasında asidi suda H₃O⁺, bazı OH⁻ oluşturan madde olarak tanıdık. Bu tanım NH₃ gibi formülünde OH bulunmayan bazları açıklamakta zorlanır. Brönsted-Lowry tanımı odağı protona taşır: asit proton veren, baz proton alan türdür. Asit-baz tepkimesi bir proton aktarımıdır.

HCl(g) + H2O(s) → H3O+(suda) + Cl−(suda) NH3(suda) + H2O(s) ⇌ NH4+(suda) + OH−(suda)İlkinde su proton alır (baz), ikincisinde proton verir (asit): su amfoterdir.

Asit protonunu verdikten sonra kalan tür, protonu geri alabilir; bu yüzden ona asidin konjuge bazı denir. Baz proton aldıktan sonra oluşan tür de bazın konjuge asididir. HCl/Cl⁻, NH₄⁺/NH₃ ve H₃O⁺/H₂O birer konjuge çifttir; çiftin üyeleri arasında tam bir proton fark vardır ve biri tepkimenin bir tarafında, öteki öbür tarafındadır. Hem proton verip hem alabilen türlere (H₂O, HCO₃⁻) amfoter denir.

Konjuge asit-baz çiftleri
AsitKonjuge bazAsitKonjuge baz
HClCl⁻NH₄⁺NH₃
H₂SO₄HSO₄⁻H₃O⁺H₂O
HSO₄⁻SO₄²⁻H₂OOH⁻
CH₃COOHCH₃COO⁻HCO₃⁻CO₃²⁻
Çözümlü örnek

HCO3−(suda) + H2O(s) ⇌ CO32−(suda) + H3O+(suda) tepkimesinde ileri yöndeki asit ve baz hangileridir? Konjuge çiftleri yazınız.

  1. HCO₃⁻ bir proton verip CO₃²⁻'ye dönüşüyor: asit.
  2. H₂O bir proton alıp H₃O⁺'ya dönüşüyor: baz.
  3. Çiftler, bir protonla farklılaşan ve zıt taraflarda bulunan türlerdir: HCO₃⁻/CO₃²⁻ ve H₃O⁺/H₂O.

Cevap: asit HCO₃⁻, baz H₂O; çiftler HCO₃⁻/CO₃²⁻ ve H₃O⁺/H₂O

Çözümlü örnek

NH4+(suda) + CN−(suda) ⇌ NH3(suda) + HCN(suda) tepkimesinde ileri ve geri yöndeki Brönsted-Lowry asitleri hangileridir? Bu tepkime Arrhenius tanımıyla açıklanabilir mi?

  1. İleri yönde NH₄⁺ proton verir (asit), CN⁻ alır (baz).
  2. Geri yönde HCN proton verir (asit), NH₃ alır (baz).
  3. Çiftler: NH₄⁺/NH₃ ve HCN/CN⁻.
  4. Tepkimede ne H₃O⁺ ne OH⁻ oluşuyor; Arrhenius tanımı bu proton aktarımını açıklayamaz.

Cevap: ileri NH₄⁺, geri HCN; Arrhenius tanımıyla açıklanamaz

✔ Doğru

  • Asit proton verir, baz proton alır.
  • Konjuge çift bir H+ farkıyla ayrılır ve tepkimenin iki ayrı tarafındadır.
  • H2SO4'ün konjuge bazı HSO4−, NH3'ün konjuge asidi NH4+.

✘ Sık yapılan hata

  • Konjuge çifti tepkimenin aynı tarafındaki iki türden seçmek.
  • H2SO4'ün konjuge bazını SO42− sanmak.
  • Suyun bir tepkimede asit, ötekinde baz olabildiğini görmemek.
Akılda kalsın: Asit verir, baz alır; konjugeler arasında tek bir H⁺ farkı vardır. Konjuge baz için asitten bir H çıkar ve yükü bir azalt; konjuge asit için baza bir H ekle ve yükü bir artır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir tepkimede Brönsted-Lowry asidi ve bazı, konjuge çiftler ya da amfoter tür sorulur.

TuzakKonjuge çifti tepkimenin aynı tarafındaki iki türden seçmektir; çift, biri girenlerde biri ürünlerde olan ve bir protonla farklılaşan türlerdir. İkinci tuzak, H₂SO₄'ün konjuge bazını SO₄²⁻ sanmaktır; bir proton çıkınca HSO₄⁻ oluşur.

⇄Bilgi eşleştirme asit ve konjuge bazı

▭Sen çöz bir proton farkı

HSO₄⁻'nin konjuge bazının yükü , NH₃'ün konjuge asidindeki H atomu sayısı , CO₃²⁻'nin konjuge asidinin yükü olur.

−24−103
KAVRAM · ASİT-BAZ GÜCÜ

Asit ve baz gücü: Ka, Kb ve iyonlaşma oranı

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDenge sabiti Kc nasıl yazılır ve hesaplanır?Bağlantılı konudan (Kimyasal denge). Önce kendin cevapla, sonra aç.

aA + bB ⇌ cC + dD dengesi için Kc = [C]ᶜ[D]ᵈ / ([A]ᵃ[B]ᵇ) yazılır: ürünlerin denge derişimleri katsayı kadar üsle paya, girenlerinki paydaya konur. Katılar ve saf sıvılar ifadeye girmez. Kc yalnız sıcaklığa bağlıdır; başlangıç miktarları değişse de aynı sıcaklıkta aynı kalır. Kc büyükse dengede ürünler, küçükse girenler baskındır.

Denge sabiti Kc

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kuvvetli ve zayıf asit nedir, Ka ve Kb asit-baz gücünü nasıl gösterir?

Kısa cevap: Kuvvetli asit ve bazlar suda tamamen iyonlaşır; zayıf olanlar kısmen iyonlaşır ve bir denge kurar. Zayıf asidin denge sabiti Ka, zayıf bazınki Kb'dir; sabit büyüdükçe asit ya da baz kuvvetlenir ve iyonlaşma oranı artar. Bir konjuge çift için Ka·Kb = Ksu'dur: asit ne kadar kuvvetliyse konjuge bazı o kadar zayıftır.

Aynı derişimdeki hidroklorik asit ile sirke asidi magnezyum şeridine bambaşka hızlarda saldırır; fark, kaç molekülün iyonlaştığındadır.

Kuvvetli asitler (HCl, HBr, HI, HNO₃, HClO₄) suda tamamen iyonlaşır; çözeltide neredeyse hiç iyonlaşmamış asit molekülü kalmaz. Kuvvetli bazlar (NaOH, KOH gibi 1A hidroksitleri, Ca(OH)₂ ve Ba(OH)₂'nin çözünen kısmı) da tamamen iyonlaşır. Zayıf asitler (CH₃COOH, HF, HCN) ve zayıf bazlar (NH₃) ise kısmen iyonlaşır ve iyonlarıyla denge kurar. Kuvvet ile derişim karıştırılmamalıdır: seyreltik bir HCl çözeltisi seyreltik ama kuvvetli, derişik sirke asidi derişik ama zayıftır.

HA + H2O ⇌ H3O+ + A−: Ka = [H3O+][A−][HA] B + H2O ⇌ BH+ + OH−: Kb = [BH+][OH−][B] Ka·Kb = Ksuİyonlaşma oranı = iyonlaşan derişim / başlangıç derişimi; yüzde için 100 ile çarpılır. Son eşitlik konjuge çift içindir.

Ka büyüdükçe denge iyonlar yönüne kayar, asit kuvvetlenir. Aynı derişimdeki iki zayıf asitten Ka'sı büyük olanın [H₃O⁺]'ı büyük, pH'ı küçüktür. Konjuge çiftin sabitlerinin çarpımı Ksu'ya eşit olduğu için kuvvetli asidin konjuge bazı çok zayıftır: Cl⁻ suda baz gibi davranmaz; zayıf asit CH₃COOH'nin konjuge bazı CH₃COO⁻ ise sudan proton koparabilecek kadar baziktir.

Kuvvetli mi, zayıf mı?
Kuvvetli (tam iyonlaşır)Zayıf (dengede kalır)
AsitHCl, HBr, HI, HNO₃, HClO₄CH₃COOH, HF, HCN, HCOOH
BazNaOH, KOH, Ca(OH)₂, Ba(OH)₂NH₃
Konjuge eşiçok zayıf: Cl⁻, NO₃⁻ suyla etkileşmezgörece kuvvetli: CH₃COO⁻, F⁻, CN⁻, NH₄⁺ suyla etkileşir
Çözümlü örnek

Aynı sıcaklıkta HX için Ka = 1·10⁻³, HY için 1·10⁻⁵, HZ için 1·10⁻⁹'dur. Eşit derişimli çözeltilerde asit kuvveti, pH ve konjuge baz kuvveti nasıl sıralanır?

  1. Ka büyükse asit kuvvetli: HX > HY > HZ.
  2. Kuvvetli asidin [H₃O⁺]'ı büyük, pH'ı küçüktür: pH sırası HX < HY < HZ.
  3. Konjuge bazların Kb'si Ksu/Ka'dır; sıralama ters döner: Z⁻ > Y⁻ > X⁻.

Cevap: asit HX > HY > HZ; konjuge baz Z⁻ > Y⁻ > X⁻

Çözümlü örnek

0,1 M HA çözeltisinde [H₃O⁺] = 1·10⁻³ M ölçülüyor. HA'nın iyonlaşma yüzdesi, Ka değeri ve konjuge bazının Kb değeri kaçtır? (25 °C)

  1. İyonlaşma oranı: 10⁻³/10⁻¹ = 0,01, yani %1.
  2. [A⁻] = [H₃O⁺] = 10⁻³ M; iyonlaşmamış HA ≈ 0,1 M (iyonlaşan kısım çok küçük).
  3. Ka = (10−3)2/0,1 = 10−5
  4. Kb = 10−14/10−5 = 10−9

Cevap: %1; Ka = 10⁻⁵; Kb = 10⁻⁹

✔ Doğru

  • Kuvvetli asit tamamen, zayıf asit kısmen iyonlaşır.
  • Ka büyüdükçe asit kuvvetlenir, konjuge bazı zayıflar.
  • 25 °C'de Ka · Kb = 10−14.

✘ Sık yapılan hata

  • Kuvvetli ile derişiği aynı şey sanmak.
  • En kuvvetli asidin konjuge bazını da en kuvvetli sanmak.
  • Seyreltik HCl'yi zayıf asit saymak.
Akılda kalsın: Kuvvetli tamamen iyonlaşır, zayıf dengede kalır. Ka ile konjuge bazın Kb'si tahterevalli gibidir: biri büyürse öteki küçülür, çarpımları 25 °C'de hep 10⁻¹⁴'tür.
Sınavda

Nasıl sorulurKa ya da Kb değerleri verilip asitlerin kuvvet sırası, aynı derişimde pH sırası ya da konjuge bazların kuvvet sırası sorulur; iyonlaşma yüzdesinden Ka hesaplatılır.

TuzakKuvvetli ile derişiği karıştırmaktır. İkinci tuzak, en kuvvetli asidin konjuge bazının da en kuvvetli olduğunu sanmaktır; sıralama terstir.

?Soru çöz

Aynı sıcaklıkta HA için Ka = 1·10⁻⁴, HB için 1·10⁻⁶, HC için 1·10⁻²'dir. Bu asitlerin eşit derişimli sulu çözeltileri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Ka'sı en büyük HC en kuvvetli asittir: [H₃O⁺]'ı en büyük, pH'ı en küçüktür; Ka'sı en küçük HB'nin konjuge bazı B⁻ en kuvvetli bazdır. B Ka'sı en küçük asidi en kuvvetli sanmaktan; C kuvvetli asidin konjuge bazını da kuvvetli sanmaktan; D derişim eşitliğini kuvvet eşitliği sanmaktan çıkar.

▭Sen çöz Ka, Kb, iyonlaşma

25 °C'de Ka = 4·10⁻⁶ olan HA'nın konjuge bazı için Kb = ·10⁻⁹ olur. 0,1 M HB çözeltisinde iyonlaşma %0,1 ise [H₃O⁺] = 10 üssü M'dir.

2,5−44−30,25
HESAP · ASİT-BAZ

pH hesapları: kuvvetli asit doğrudan, zayıf asit karekökle

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSuyun oto-iyonizasyonu nedir, pH ve pOH nasıl hesaplanır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Saf su çok az iyonlaşır: H₂O + H₂O ⇌ H₃O⁺ + OH⁻. Bu dengenin sabiti Ksu = [H₃O⁺][OH⁻]'dir ve 25 °C'de 1·10⁻¹⁴'tür. pH = −log[H₃O⁺], pOH = −log[OH⁻] olarak tanımlanır; 25 °C'de pH + pOH = 14'tür. pH 7'den küçükse çözelti asidik, büyükse baziktir; saf suda [H₃O⁺] = [OH⁻] olduğu için su nötrdür.

Suyun iyonlaşması ve pH

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kuvvetli ve zayıf asit ile baz çözeltilerinin pH değeri nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Kuvvetli monoprotik asitte [H₃O⁺] asidin derişimine, kuvvetli bazda [OH⁻] bazın derişimi ile OH sayısının çarpımına eşittir. Zayıf asitte [H₃O⁺] = √(Ka·Ca), zayıf bazda [OH⁻] = √(Kb·Cb) yaklaşımı kullanılır. Bulunan derişimden pH ya da pOH hesaplanır; 25 °C'de pH = 14 − pOH'tur.

Aynı 0,1 M derişimdeki hidroklorik asidin pH'ı 1, sirke asidininki yaklaşık 3'tür; aradaki fark yüz kat asitliktir.

Kuvvetli monoprotik asitlerde (HCl, HNO₃) her molekül bir H₃O⁺ verdiği için [H₃O⁺] = Ca'dır. Kuvvetli bazlarda [OH⁻] = Cb · (OH sayısı): 0,01 M NaOH'te [OH⁻] = 0,01 M, 0,005 M Ca(OH)₂'te de 0,01 M'dir.

Zayıf asitlerde denge kurulur: HA ⇌ H⁺ + A⁻. İyonlaşan kısım x ise [H⁺] = [A⁻] = x, [HA] = Ca − x olur. Zayıf asitte x, Ca yanında çok küçük kaldığı için Ca − x ≈ Ca alınır; Ka = x²/Ca'dan x = √(Ka·Ca) çıkar. Zayıf bazlar için aynı yol [OH⁻]'yi verir. Aynı derişimde zayıf asidin [H₃O⁺]'ı kuvvetli asidinkinden çok küçük, pH'ı büyüktür.

kuvvetli asit: [H3O+] = Ca kuvvetli baz: [OH−] = Cb · (OH sayısı) zayıf asit: [H3O+] = Ka·Ca zayıf baz: [OH−] = Kb·CbCa, Cb: başlangıç derişimleri. Karekök yaklaşımı yalnız zayıf asit ve bazlarda kullanılır.
Çözümlü örnek

25 °C'de a) 0,01 M NaOH b) 0,005 M Ca(OH)₂ çözeltilerinin pH'ı kaçtır?

  1. a) [OH⁻] = 0,01 = 10⁻² M; pOH = 2; pH = 12.
  2. b) Ca(OH)₂ iki OH⁻ verir: [OH⁻] = 2 · 0,005 = 0,01 M; pH yine 12.

Cevap: ikisinin de pH'ı 12

Çözümlü örnek

25 °C'de 0,1 M CH₃COOH çözeltisinin pH'ı ve iyonlaşma yüzdesi kaçtır? Aynı derişimdeki HCl ile karşılaştırınız. (CH₃COOH için Ka = 1·10⁻⁵ alınız.)

CH3COOH ⇌ H+ + CH3COO− (mol/L)
CH3COOHH+CH3COO−
Başlangıç0,100
Değişim−x+x+x
Denge0,1 − x ≈ 0,1xx
x = 10−3 ile0,099 ≈ 0,110−310−3

Ka = x2/(0,1 − x) ≈ x2/0,1 = 10−5: x çok küçük olduğu için paydadaki x ihmal edilir.

  1. [H3O+] = 10−5 · 10−1 = 10−6 = 10−3 M; pH = 3.
  2. İyonlaşma: 10⁻³/10⁻¹ = %1.
  3. 0,1 M HCl'de [H₃O⁺] = 10⁻¹ M, pH = 1: zayıf asitten 100 kat daha asidik.

Cevap: pH 3, %1; HCl'nin pH'ı 1

✔ Doğru

  • Kuvvetli asitte [H3O+] = Ca; zayıf asitte √(Ka · Ca).
  • Bazda önce pOH bulunur, sonra pH = 14 − pOH.
  • 0,005 M Ca(OH)2'de [OH−] = 0,01 M: iki OH− verir.

✘ Sık yapılan hata

  • Zayıf asitte [H3O+]'ı asit derişimine eşit almak.
  • Bazın derişiminden bulunan değeri doğrudan pH sanmak.
  • Karekök yaklaşımını kuvvetli asitlere uygulamak.
Akılda kalsın: Kuvvetliyse “derişim = iyon”, zayıfsa “karekök (K·C)”. Bazda önce pOH'u bul, sonra 14'ten çıkar.
Sınavda

Nasıl sorulurDerişimi ve Ka ya da Kb'si verilen bir çözeltinin pH'ı, ya da pH'ı verilen zayıf asidin Ka'sı sorulur; kuvvetli ve zayıf asitlerin pH'ları karşılaştırılır.

TuzakZayıf asitte [H₃O⁺]'ı asidin derişimine eşit almaktır. İkinci tuzak, bazın derişiminden bulunan değeri doğrudan pH sanmaktır; önce pOH bulunur. Bu basit eşitlikler çok seyreltik ya da çok derişik çözeltiler için kullanılmaz; sorular bu uçlardan gelmez.

?Soru çöz

25 °C'de 0,01 M olan zayıf bir B bazının Kb değeri 1·10⁻⁶'dır. Çözeltinin pH'ı kaçtır?

✓ D. [OH⁻] = √(10⁻⁶ · 10⁻²) = 10⁻⁴ M; pOH = 4, pH = 10. A pOH'u pH sanmaktan; B zayıf bazı kuvvetli gibi tamamen iyonlaşmış sayıp [OH⁻] = 0,01 almaktan; C karekökü almayı unutup [OH⁻] = 10⁻⁸ bulmaktan çıkar.

▭Sen çöz kuvvetli ve zayıf

25 °C'de 0,001 M HNO₃ çözeltisinin pH'ı , Ka = 1·10⁻⁷ olan 0,1 M HA çözeltisinin pH'ı olur.

348111
KAVRAM · TUZ VE TAMPON

Tuz çözeltileri ve tamponlar: nötralleşme her zaman nötr çözelti vermez

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaSodyum klorür, sodyum karbonat, sodyum bikarbonat, kalsiyum karbonat ve amonyum klorür nerelerde kullanılır?Bağlantılı konudan (Asitler, bazlar ve tuzlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tuzlar, asit ve bazların tepkimesinde oluşan iyonik bileşiklerdir. Sodyum klorür (NaCl) sofra tuzu ve yol tuzu olarak, sodyum karbonat (Na₂CO₃, çamaşır sodası) cam ve deterjan yapımında, sodyum bikarbonat (NaHCO₃) kabartma tozunda ve mide ekşimesinde, kalsiyum karbonat (CaCO₃) mermer, tebeşir ve çimento yapımında, amonyum klorür (NH₄Cl, nişadır) kuru pil, lehimleme ve gübrede kullanılır.

Önemli tuzlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tuz çözeltileri neden asidik ya da bazik olur, tampon çözelti nedir?

Kısa cevap: Kuvvetli asit ile kuvvetli bazın tuzu (NaCl) nötrdür. Anyonu zayıf asidin konjuge bazı olan tuz (CH₃COONa, NaF) bazik, katyonu NH₄⁺ ya da anyonu HSO₄⁻ olan tuz asidiktir. Zayıf asit ile konjuge bazını ya da zayıf baz ile konjuge asidini birlikte içeren çözeltiye tampon denir; az asit, baz ya da su eklense de pH'ı pek değişmez.

Sirke asidi ile sodyum hidroksidi tam oranda karıştırırsan elde ettiğin çözelti nötr değil, hafif baziktir.

Asitler, bazlar ve tuzlar sayfasında tuzların nötralleşmeyle oluştuğunu gördük. Tuz suda iyonlarına ayrışır; iyonlardan biri suyla proton alışverişi yapıyorsa çözelti asidik ya da bazik olur. Baz gibi davranan anyonlar zayıf asitlerin konjuge bazlarıdır: CH3COO− + H2O ⇌ CH3COOH + OH− ile OH⁻ oluşur, çözelti bazikleşir. Asit gibi davranan katyon NH₄⁺'tır: NH4+ + H2O ⇌ NH3 + H3O+. HSO₄⁻ anyonu da protonunu suya vererek çözeltiyi asidik yapar. Kuvvetli asitlerin anyonları (Cl⁻, NO₃⁻) ve kuvvetli bazların katyonları (Na⁺, K⁺) suyla etkileşmez.

Tuz çözeltisi asidik mi, bazik mi?
TuzKaynağıEtkin iyonÇözelti
NaCl, KNO₃kuvvetli asit + kuvvetli bazyoknötr
CH₃COONa, NaF, KCNzayıf asit + kuvvetli bazanyon, OH⁻ oluştururbazik
NH₄Cl, NH₄NO₃kuvvetli asit + zayıf bazNH₄⁺, H₃O⁺ oluştururasidik
NaHSO₄HSO₄⁻ içerirHSO₄⁻, H⁺ verirasidik

Tampon çözeltiler

Zayıf bir asit ile konjuge bazını (CH₃COOH ile CH₃COONa) ya da zayıf bir baz ile konjuge asidini (NH₃ ile NH₄Cl) birlikte içeren çözeltiye tampon çözelti denir. Eklenen az miktardaki asidi konjuge baz, eklenen bazı zayıf asit karşılar; böylece H₃O⁺ ve OH⁻ derişimleri, dolayısıyla pH pek değişmez. Seyreltme iki bileşeni aynı oranda azalttığı için pH'ı da fazla değiştirmez. Canlılar için tamponlar hayatidir: kanın pH'ı karbonik asit/bikarbonat (H₂CO₃/HCO₃⁻) tamponu sayesinde 7,35–7,45 gibi dar bir aralıkta tutulur.

asit eklenirse: CH3COO− + H3O+ → CH3COOH + H2O baz eklenirse: CH3COOH + OH− → CH3COO− + H2OKuvvetli asit ile kendi tuzu (HCl + NaCl) tampon değildir: Cl⁻ eklenen asidi karşılayamaz.
Çözümlü örnek

KCN, NH₄NO₃, KNO₃ ve NaHSO₄ tuzlarının sulu çözeltileri asidik mi, bazik mi, nötr müdür?

  1. KCN: CN⁻ zayıf asit HCN'nin konjuge bazı, OH⁻ oluşturur: bazik.
  2. NH₄NO₃: NH₄⁺ proton verir, NO₃⁻ etkisiz: asidik.
  3. KNO₃: K⁺ ve NO₃⁻ suyla etkileşmez: nötr.
  4. NaHSO₄: HSO₄⁻ proton verir: asidik.

Cevap: bazik, asidik, nötr, asidik

Çözümlü örnek

I. Eşit mol CH₃COOH ile NaOH karıştırılıyor. II. Eşit mol HCl ile NH₃ karıştırılıyor. Oluşan çözeltiler nötr müdür?

  1. I: tam nötralleşmeyle CH₃COONa oluşur; CH₃COO⁻ sudan proton alır: pH 7'den büyük, bazik.
  2. II: NH₄Cl oluşur; NH₄⁺ suya proton verir: pH 7'den küçük, asidik.
  3. Nötralleşme, asit ile bazın mol olarak tükenmesidir; çözeltinin nötr olması tuzun iyonlarına bağlıdır.

Cevap: I bazik, II asidik; ikisi de nötr değil

✔ Doğru

  • Kuvvetli asit + zayıf baz tuzu asidik, zayıf asit + kuvvetli baz tuzu baziktir.
  • NH4Cl çözeltisi asidik, CH3COONa çözeltisi baziktir.
  • Tampon: zayıf asit + konjuge bazı (CH3COOH + CH3COONa).

✘ Sık yapılan hata

  • Her tam nötralleşmenin pH 7 verdiğini sanmak.
  • HCl + NaCl karışımını tampon saymak.
  • NaCl çözeltisini asidik ya da bazik sanmak.
Akılda kalsın: Tuzda kuvvetli ebeveyn kazanır: kuvvetli asit + zayıf baz asidik, zayıf asit + kuvvetli baz bazik, ikisi de kuvvetliyse nötr. Tampon = zayıf eş + konjugesi.
Sınavda

Nasıl sorulurTuz çözeltileri verilip hangilerinin asidik, bazik ya da nötr olduğu; hangi karışımın tampon oluşturduğu sorulur.

TuzakHer nötralleşmenin pH 7 verdiğini sanmaktır: zayıf asit ile kuvvetli bazın tam nötralleşmesi bazik çözelti verir. İkinci tuzak, kuvvetli asit ile kendi tuzunu (HCl + NaCl) tampon saymaktır. Tuz çözeltilerinin pH hesabı sorulmaz; yalnız asidik, bazik, nötr ayrımı yapılır.

▭Sen çöz tuzları ayır

NaCl, CH₃COONa, NH₄Cl, KCN, KNO₃ ve NaF tuzlarının 0,1 M sulu çözeltilerinden tanesi bazik, tanesi asidik, tanesi nötrdür.

31240

?Soru çöz

Aşağıdaki karışımlardan hangisi tampon çözelti oluşturur?

✓ B. Zayıf asit CH₃COOH eklenen bazı, konjuge bazı CH₃COO⁻ eklenen asidi karşılar; pH pek değişmez. A ve D kuvvetli asit ile kendi tuzudur; Cl⁻ ve NO₃⁻ eklenen asidi tutamaz. C kuvvetli baz ile tuzudur; Na⁺ eklenen bazı karşılayamaz.
DENEY · TİTRASYON

Titrasyon: bilinmeyen derişimi damla damla bulmak

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNötralleşme tepkimesi nedir, asit ve bazın mol sayıları nasıl karşılaştırılır?Bağlantılı konudan (Asitler, bazlar ve tuzlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Nötralleşme, asidin H⁺ iyonlarıyla bazın OH⁻ iyonlarının birleşip su oluşturduğu tepkimedir; asidin anyonu ile bazın katyonu tuzu oluşturur: H₂SO₄ + 2NaOH → Na₂SO₄ + 2H₂O. Tam nötralleşme için H⁺ ve OH⁻ mol sayıları eşit olmalıdır. Biri fazla kalırsa çözelti fazla kalanın özelliğini gösterir: H⁺ fazlaysa asidik, OH⁻ fazlaysa bazik olur.

Nötralleşme

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Titrasyon nedir, titrasyon eğrisi nasıl yorumlanır ve hesabı nasıl yapılır?

Kısa cevap: Titrasyon, derişimi bilinen bir çözeltiyi büretten damla damla ekleyerek derişimi bilinmeyen bir asit ya da bazın miktarını bulma yöntemidir. H⁺ ve OH⁻ mol sayılarının eşitlendiği ana eşdeğerlik noktası denir; kuvvetli asit-kuvvetli baz titrasyonunda bu noktada pH 7'dir. Hesap Ma·Va·(H sayısı) = Mb·Vb·(OH sayısı) ile yapılır; bitiş indikatörün renk değişiminden anlaşılır.

Gıda denetiminde bir sirkenin gerçekten etiketteki asitlikte olup olmadığı birkaç damla indikatör ve bir büretle anlaşılır.

Kimya bilimi sayfasında gördüğümüz büret, titrasyonun ana aracıdır. Derişimi bilinen çözelti bürete konur; derişimi bilinmeyen asit ya da baz, birkaç damla indikatörle birlikte erlenmayere alınır. Büretten, erlenmayer çalkalanarak damla damla ekleme yapılır. H₃O⁺ ve OH⁻ mol sayılarının eşitlendiği an eşdeğerlik noktasıdır; indikatörün renk değiştirdiği an ise bitiş noktasıdır. İyi seçilmiş bir indikatörde ikisi neredeyse aynıdır.

n(H+) = n(OH−) Ma·Va·(H sayısı) = Mb·Vb·(OH sayısı)Hacimler aynı birimde olmalı. Kuvvetli asit-kuvvetli baz titrasyonunda eşdeğerlikte pH 7'dir.
Eşdeğerliğe yaklaşırken kalan asit çok azaldığı için tek damla pH'ı birkaç birim değiştirir. Fenolftaleinin dönüşüm aralığı bu dik bölgenin içinde kalır.Görsel: Sınav Defteri

Eğrinin biçimi bilgi verir. Başta asit fazladır; NaOH eklendikçe pH yavaş yükselir. Eşdeğerliğe yaklaşırken dik bir sıçrama olur. Eşdeğerlikten sonra baz fazlası birikir ve pH yine yavaş artar. İndikatörün renk değiştirdiği aralık dik bölgenin içinde kalmalıdır; fenolftalein (pH 8,2–10 arasında renksizden pembeye) bu yüzden kuvvetli asit-kuvvetli baz titrasyonunda uygundur. Eşdeğerlikten önce ya da sonra karışımın pH'ı, fazla kalan iyonun mol sayısı toplam hacme bölünerek bulunur.

Çözümlü örnek

Yukarıdaki eğride 20 mL 0,1 M HCl, 0,1 M NaOH ile titre ediliyor (25 °C). a) Başlangıç pH'ı neden 1'dir? b) Eşdeğerlik noktası kaç mL'de, pH kaçtadır? c) NaOH 0,2 M olsaydı sıçrama kaç mL'ye kayardı?

  1. a) HCl kuvvetli asittir: [H3O+] = 0,1 = 10−1 M → pH 1 (eğrinin başlangıcı).
  2. b) Dik sıçramanın ortası: 0,1 · 20 = 0,1 · Vb → 20 mL; NaCl nötr tuzdur, pH 7.
  3. c) 0,1 · 20 = 0,2 · Vb → 10 mL; sıçrama 10 mL'ye kayar, eşdeğerlikte pH yine 7.

Cevap: a) kuvvetli asit, pH 1; b) 20 mL, pH 7; c) 10 mL

Çözümlü örnek

25 mL Ba(OH)₂ çözeltisi 0,1 M HCl ile titre ediliyor; eşdeğerlik noktasına 20 mL HCl harcanıyor. Ba(OH)₂ çözeltisinin derişimi kaçtır?

  1. HCl'den gelen H⁺: 0,1 · 0,020 = 0,002 mol; eşdeğerlikte OH⁻ de 0,002 mol.
  2. Ba(OH)₂ iki OH⁻ verir: 0,002/2 = 0,001 mol Ba(OH)₂.
  3. M = 0,001/0,025 = 0,04 M

Cevap: 0,04 M

✔ Doğru

  • Eşdeğerlikte H+ molü = OH− molü.
  • Ba(OH)2 ve Ca(OH)2 iki OH− verir.
  • Karışımın derişiminde toplam hacim kullanılır.

✘ Sık yapılan hata

  • Ba(OH)2'nin iki OH− verdiğini unutmak.
  • Karıştırınca hacimleri toplamamak.
  • Eşdeğerlik noktasını her titrasyonda pH 7 sanmak.
Akılda kalsın: Titrasyonun tek kuralı “H⁺ molü = OH⁻ molü”. Eğride dik sıçramanın ortası eşdeğerliktir; indikatör o sıçramanın içinde renk değiştirmelidir.
Sınavda

Nasıl sorulurEşdeğerlik için gereken hacim ya da bilinmeyen derişim sorulur; titrasyon eğrisi verilip başlangıç pH'ı, eşdeğerlik hacmi ve pH'ı okunur. Eşdeğerlikten önce ya da sonra karışımın pH'ı da sorulabilir: önce fazla kalan iyonun molünü, sonra toplam hacmi bul.

TuzakBa(OH)₂ ya da Ca(OH)₂'nin iki OH⁻ verdiğini unutmaktır. İkinci tuzak, karışımın derişimini hesaplarken hacimleri toplamamaktır.

↕Sıralama bir asidin titrasyonu

  1. Kalıcı açık pembe renk görülünce musluğu kapat
  2. Asidi erlenmayere al, birkaç damla fenolftalein ekle
  3. Harcanan hacmi okuyup asidin derişimini hesapla
  4. Erlenmayeri çalkalayarak NaOH'yi damla damla ekle
  5. Bürete derişimi bilinen NaOH doldur, ilk hacmi oku

?Soru çöz

25 °C'de 50 mL 0,1 M HCl çözeltisine 50 mL 0,12 M NaOH çözeltisi ekleniyor. Oluşan karışımın pH'ı kaçtır? (Hacimler toplanabilir; log 2 = 0,3)

✓ C. H⁺ 0,005 mol, OH⁻ 0,006 mol; 0,001 mol OH⁻ artar, toplam hacim 0,1 L: [OH⁻] = 0,01 M, pOH 2, pH 12. A mol sayılarını karşılaştırmadan eşdeğerlik sanmaktan; B artan iyonu H⁺ sanmaktan; D hacimleri toplamayıp 0,05 L'ye bölmekten ([OH⁻] = 0,02 M) çıkar.
HESAP · ÇÖZÜNME-ÇÖKELME

Çözünürlük çarpımı Kçç: az çözünen tuzların dengesi

MEB 11. sınıf · Kimyasal tepkimelerde denge · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇözünürlük nedir, doygun, doymamış ve aşırı doymuş çözelti arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (Sıvı çözeltiler ve çözünürlük). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çözünürlük, belirli sıcaklık ve basınçta 100 g suda çözünebilen en fazla madde kütlesidir (g/100 g su). Bu sınıra ulaşmış çözelti doygun, ulaşmamış çözelti doymamıştır. Çözünürlüğünden fazla madde içeren kararsız çözeltiye aşırı doymuş denir. Seyreltik ve derişik ise iki çözeltiyi karşılaştıran göreli kavramlardır.

Çözünürlük ve çözelti türleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözünürlük çarpımı Kçç nedir, ortak iyon etkisi çözünürlüğü nasıl değiştirir?

Kısa cevap: Az çözünen bir tuzun doygun çözeltisinde katı ile iyonları arasında denge vardır; bu dengenin sabitine çözünürlük çarpımı (Kçç) denir. AB tipi tuz için Kçç = s², AB₂ tipi için 4s³'tür (s: mol/L cinsinden çözünürlük). İyon derişimleri çarpımı Kçç'yi aşarsa çökelme olur. Ortak iyon içeren çözeltide tuzun çözünürlüğü azalır; Kçç'yi ise yalnız sıcaklık değiştirir.

Böbrek taşlarının çoğu, idrarda az çözünen kalsiyum tuzlarının iyon derişimleri bir sınırı aşınca çökelmesiyle oluşur.

Sıvı çözeltiler ve çözünürlük sayfasında doygun çözeltide dipteki katıyla çözelti arasında dinamik bir denge olduğunu gördük. Az çözünen iyonik bir tuz için bu denge AgCl(k) ⇌ Ag+(suda) + Cl−(suda) gibi yazılır. Katı ifadeye girmediği için denge sabiti yalnız iyon derişimlerinin çarpımıdır: Kçç = [Ag⁺][Cl⁻]. Kçç de bir denge sabitidir ve yalnız sıcaklıkla değişir; çözünmesi endotermik olan tuzlarda sıcaklık artınca büyür.

AB(k) ⇌ A+ + B−: Kçç = s·s = s2 AB2(k) ⇌ A2+ + 2B−: Kçç = s·(2s)2 = 4s3s: doygun çözeltide çözünen tuzun mol/L cinsinden miktarı. A₂B tipi tuzda da Kçç = 4s³.

Bir çözeltideki iyon derişimlerinin anlık çarpımı (Qçç) Kçç'den küçükse çözelti doymamıştır, katı çözünür; eşitse doygundur; büyükse fazlalık çöker. Kimyasal tepkimeler sayfasında gördüğümüz çözünme-çökelme tepkimeleri bu dengeyle açıklanır.

Çöker mi, çözünür mü?
KarşılaştırmaÇözeltiSonuç
Qçç, Kçç'den küçükdoymamışkatı eklenirse çözünür
Qçç = Kççdoygundenge
Qçç, Kçç'den büyükaşırı doygunfazla iyonlar çöker

Ortak iyon etkisi

AgCl saf su yerine NaCl çözeltisine atılırsa ortamda zaten Cl⁻ vardır. Le Chatelier'e göre denge katı tarafına kayar; AgCl daha az çözünür. Buna ortak iyon etkisi denir: tuzun iyonlarından birini içeren çözeltide tuzun çözünürlüğü azalır, ama Kçç değişmez. Hesapta ortak iyonun derişimi, tuzdan gelen çok küçük katkı ihmal edilerek doğrudan alınır.

Çözümlü örnek

Az çözünen XY₂ tuzunun belirli bir sıcaklıktaki doygun çözeltisinde [X²⁺] = 2·10⁻⁴ M'dir. Bu sıcaklıkta tuzun Kçç değeri kaçtır?

  1. XY2(k) ⇌ X2+ + 2Y−: s = 2·10⁻⁴ M, [Y⁻] = 2s = 4·10⁻⁴ M.
  2. Kçç = (2·10−4)·(4·10−4)2 = 2·10−4 · 16·10−8
  3. Kçç = 3,2·10−11 (formülle: 4s³ = 4 · 8·10⁻¹²).

Cevap: 3,2·10⁻¹¹

Çözümlü örnek

Bir sıcaklıkta AgCl için Kçç = 1·10⁻¹⁰ alınıyor. a) Saf sudaki çözünürlüğü kaç mol/L'dir? b) 0,01 M NaCl çözeltisindeki çözünürlüğü kaçtır? c) [Ag⁺] = [Cl⁻] = 1·10⁻⁴ M olacak biçimde iki çözelti karıştırılırsa çökelme olur mu?

  1. a) s2 = 10−10, s = 10⁻⁵ M.
  2. b) [Cl⁻] ≈ 0,01 M: 10−10 = s · 10−2, s = 10⁻⁸ M; çözünürlük 1000 kat azaldı.
  3. c) Qçç = 10⁻⁴ · 10⁻⁴ = 10⁻⁸; Kçç'den büyük: AgCl çöker.
b) 0,01 M NaCl içinde AgCl(k) ⇌ Ag+ + Cl− (mol/L)
Ag+Cl−
Başlangıç00,01 (NaCl'den)
Değişim+s+s
Denges0,01 + s ≈ 0,01

Cevap: a) 10⁻⁵ M, b) 10⁻⁸ M, c) çöker

✔ Doğru

  • Kçç'de katı yazılmaz, katsayılar üs olur: XY2 için Kçç = [X2+][Y−]2.
  • AB'de s = √Kçç; AB2'de Kçç = 4s3.
  • Ortak iyon çözünürlüğü düşürür; Kçç yalnız sıcaklıkla değişir.

✘ Sık yapılan hata

  • AB2 tuzunda [B−]'yi 2s yerine s almak.
  • Ortak iyon eklenince Kçç'nin küçüldüğünü sanmak.
  • Qçç Kçç'den büyükken katının çözünmeyi sürdürdüğünü sanmak.
Akılda kalsın: Kçç yazarken katıyı sil, katsayıları üs yap. AB'de s = √Kçç, AB₂'de s = ∛(Kçç/4). Ortak iyon “aynı iyondan zaten var” demektir: çözünürlük düşer, Kçç değişmez.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözünürlükten Kçç, Kçç'den çözünürlük; iki çözelti karıştırılınca çökelme olup olmayacağı ve ortak iyonlu çözeltideki çözünürlük sorulur.

TuzakAB₂ tipi tuzda [B⁻]'yi s almaktır; 2s'dir ve Kçç'de karesi alınır. İkinci tuzak, ortak iyon eklenince Kçç'nin küçüldüğünü sanmaktır; küçülen çözünürlüktür, Kçç yalnız sıcaklıkla değişir.

?Soru çöz

Bir sıcaklıkta az çözünen XY tuzunun Kçç değeri 4·10⁻¹⁰'dur. Bu tuzun, X⁺ derişimi 0,02 M olan bir çözeltideki çözünürlüğü kaç mol/L'dir?

✓ A. [X⁺] ≈ 0,02 M alınır: Kçç = 0,02 · s, s = 4·10⁻¹⁰/0,02 = 2·10⁻⁸ M. B ortak iyonu unutup saf sudaki çözünürlüğü (√Kçç) bulmaktan; C Kçç'yi derişime bölmek yerine çarpmaktan; D bölümün bir de karekökünü almaktan çıkar.

▭Sen çöz Kçç'den çözünürlük

Kçç değeri 3,2·10⁻¹¹ olan AB₂ tipi bir tuzun doygun çözeltisinde çözünürlük s = ·10⁻⁴ M, [B⁻] = ·10⁻⁴ M olur.

243,281,6

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

500 K'de 2SO2(g) + O2(g) ⇌ 2SO3(g) için Kc = 41'dir. Aynı sıcaklıkta Kp kaçtır? (R = 0,082 L·atm/(mol·K))

✓ D. Δn = 2 − (2 + 1) = −1; Kp = Kc·(RT)⁻¹ = 41/(0,082 · 500) = 41/41 = 1. A Δn'nin işaretini ters alıp RT ile çarpmaktan; B Δn'yi sıfır sanıp Kp = Kc almaktan; C Δn'yi −2 alıp (RT)² ile bölmekten çıkar.Kaynak: Kimyasal denge · Kp ve K'ler arası ilişki

?Soru 2

Aşağıdakilerden hangisinin standart oluşum entalpisi sıfırdan farklıdır?

✓ D. Oksijenin 25 °C ve 1 atm'deki en kararlı hâli O₂ gazıdır; ozon kararsız allotroptur, oluşum entalpisi sıfır değildir. A oksijenin en kararlı hâlidir; B karbonun en kararlı allotropu elmas değil grafittir; C brom oda koşulunda sıvıdır, Br₂(g) olsaydı sıfır olmazdı.Kaynak: Kimyasal tepkimelerde enerji · Standart oluşum entalpisi

?Soru 3

Bir tepkimenin ileri aktifleşme enerjisi 60 kJ, tepkime entalpisi ΔH = −40 kJ'dür. Geri tepkimenin aktifleşme enerjisi ve aynı koşulda hangi yönün daha hızlı olduğu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

✓ C. Ea(geri) = Ea(ileri) − ΔH = 60 − (−40) = 100 kJ; engeli küçük olan ileri yön daha hızlıdır. A ΔH'nin işaretini ters alıp 60 − 40 yazmaktan; B Ea'sı büyük olan yönün hızlı olduğunu sanmaktan; D iki yönün engelinin eşit olduğunu sanmaktan çıkar.Kaynak: Tepkime hızı · Çarpışma teorisi

?Soru 4

Bir sıcaklıkta A(g) + B(g) ⇌ 2C(g) için Kc = 4'tür. 1 L'lik kapta bir anda 1 mol A, 1 mol B ve 4 mol C bulunuyor. Bu an için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Qc = [C]²/([A][B]) = 4²/(1 · 1) = 16; Qc, Kc'den büyük, ürün fazladır, tepkime geri yönde ilerler. A [C]'nin karesini almayı unutup 4 bulmaktan; B oranı ters kurmaktan (1/4); D Qc doğru bulunsa da yön kuralını ters uygulamaktan çıkar.Kaynak: Kimyasal denge · Denge hesapları ve Qc

?Soru 5

C2H4(g) + H2(g) → C2H6(g) tepkimesinin ΔH°'si kaç kJ'dür? (ΔH°ol: C₂H₄ +52, C₂H₆ −85 kJ/mol)

✓ B. ΔH = −85 − (52 + 0) = −137 kJ. A eteni çıkarırken işaretini değiştirmeyip −85 + 52 yazmaktan; C formülü girenler eksi ürünler diye ters kurmaktan; D eteni element sanıp sıfır almaktan çıkar.Kaynak: Kimyasal tepkimelerde enerji · Oluşum entalpisiyle ΔH hesabı

?Soru 6

Aşağıdaki tepkimelerin hangisinde en düşük enerji ve en yüksek düzensizlik eğilimleri aynı yöndedir?

✓ B. Ozonun bozunması ısı verir ve 2 mol gazdan 3 mol gaz oluşur; iki eğilim de ürünleri gösterir. A'da enerji ürünleri, düzensizlik girenleri (4 mol gaz → 2) gösterir; C'de enerji girenleri, düzensizlik gaz oluşan ürünleri gösterir; D'de enerji sıvıyı, düzensizlik buharı gösterir. Bu üçünde eğilimler zıttır, denge kurulur.Kaynak: Kimyasal denge · Denge kavramı

?Soru 7

H2(g) + Br2(g) → 2HBr(g) ΔH = −103 kJ'dür. H–H bağ enerjisi 436, H–Br bağ enerjisi 366 kJ/mol olduğuna göre Br–Br bağ enerjisi kaç kJ/mol'dür?

✓ A. −103 = (436 + x) − 2 · 366, x = 193 kJ/mol. B formülü ürünler eksi girenler diye ters kurmaktan; C ΔH'yi denkleme katmayıp sıfır almaktan; D hem katsayı 2'yi unutup hem formülü ters kurmaktan çıkar.Kaynak: Kimyasal tepkimelerde enerji · Bağ enerjisiyle ΔH

?Soru 8

Katalizörsüz bir tepkimenin ileri aktifleşme enerjisi 120 kJ, geri aktifleşme enerjisi 70 kJ'dür. Katalizör ileri aktifleşme enerjisini 90 kJ'ye düşürüyor. Katalizörlü geri tepkimenin aktifleşme enerjisi kaç kJ'dür?

✓ A. ΔH = 120 − 70 = +50 kJ ve katalizörle değişmez; katalizörlü Ea(geri) = 90 − 50 = 40 kJ, iki yön de 30 kJ düşer. B geri tepkimenin engelinin değişmediğini sanmaktan; C ileri ve geri engellerin eşitlendiğini sanmaktan; D katalizörün geri yönü yavaşlattığını, engeli 30 kJ yükselttiğini sanmaktan çıkar.Kaynak: Tepkime hızı · Sıcaklık ve katalizör

?Soru 9

Bir tepkimenin mekanizması: 1) O3(g) + Cl(g) → ClO(g) + O2(g) (yavaş), 2) ClO(g) + O(g) → Cl(g) + O2(g) (hızlı). Bu mekanizmayla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. ClO 1. basamakta oluşup 2. basamakta harcanır: ara üründür. A Cl önce girip sonra geri çıktığı için katalizördür, ara ürünle karıştırılmış; C hız ifadesi net denklemden (O₃ + O → 2O₂) değil yavaş basamaktan yazılır: r = k[O₃][Cl]; D O yalnız hızlı basamağa girdiği için derişimi hızı değiştirmez.Kaynak: Tepkime hızı · Hız belirleyici basamak

?Soru 10

2 L'lik bir kaba 1 mol PCl₅ konuyor. PCl5(g) ⇌ PCl3(g) + Cl2(g) dengesi kurulduğunda PCl₅'in %50'si ayrışmış bulunuyor. Bu sıcaklıkta Kc kaçtır?

✓ A. Dengede 0,5 mol PCl₅, 0,5 mol PCl₃ ve 0,5 mol Cl₂ vardır; derişimleri 0,25 M. Kc = 0,25 · 0,25/0,25 = 0,25. B derişim yerine mol sayılarını yazmaktan; C ifadeyi ters (girenler/ürünler) kurmaktan; D paydaya dengedeki değil başlangıçtaki PCl₅ derişimini (0,5 M) yazmaktan çıkar.Kaynak: Kimyasal denge · Denge sabiti Kc
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →