Karışımlar: çözeltiler, derişim, ayırma ve saflaştırma teknikleri

Karışımları sınıflandırmayı, çözünmenin moleküler açıklamasını, yüzde derişimi ve süzmeden ayrımsal damıtmaya ayırma tekniklerini hangi özellik farkına dayandıklarıyla anlatıyoruz.

7 durakTYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · KARIŞIM

Homojen ve heterojen karışımlar: her yudumu aynı mı?

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTuz ruhu, kezzap, zaç yağı ve sönmüş kirecin formülleri nedir?Bağlantılı konudan (Kimya bilimi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bileşik, iki ya da daha fazla elementin belirli oranda kimyasal yolla birleşmesiyle oluşan, özellikleri kendisini oluşturan elementlerden farklı olan saf maddedir. Formül atomların cinsini ve sayısını gösterir. Sık sorulan yaygın adlar: HCl tuz ruhu, HNO₃ kezzap, H₂SO₄ zaç yağı, NaOH sud kostik, Ca(OH)₂ sönmüş kireç, CaO sönmemiş kireç, NaHCO₃ yemek sodası.

Bileşik formülleri ve yaygın adlar

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Homojen ve heterojen karışım nedir, çözeltiye örnekler nelerdir?

Kısa cevap: Karışım, iki ya da daha fazla maddenin kimliklerini koruyarak, istenen oranda bir araya gelmesidir. Her yerinde aynı özelliği gösteren, tek fazlı karışımlara homojen karışım ya da çözelti denir: tuzlu su, hava, kolonya, alaşımlar. Her yerinde aynı özelliği göstermeyen, bileşenleri ayırt edilebilen karışımlara heterojen karışım denir: çamurlu su, zeytinyağı-su, sis.

Şekerli çayın ilk yudumu da son yudumu da aynı tatlılıktadır; ayranın dibinde ise bir süre sonra koyu bir tabaka birikir.

Saf maddeler (element ve bileşikler) belirli bir bileşime ve belirli erime-kaynama noktalarına sahiptir. Karışımlar ise bileşenlerinin istenen oranlarda bir araya gelmesiyle oluşur; bileşenler kimliklerini korur ve fiziksel yollarla ayrılabilir. Şekerli suda şeker de su da şeker ve su olarak kalır; şekerin oranı bir bardakta az, ötekinde çok olabilir.

Homojen mi heterojen mi?

Ayırt edici soru şudur: karışımın her yerinden alınan örnek aynı özelliği gösteriyor mu? Gösteriyorsa karışım homojendir; bunlara çözelti denir. Çözeltide fazla olan ya da hâlini koruyan bileşen çözücü, öteki çözünendir. Çözeltiler yalnız sıvı değildir:

Fiziksel hâllerine göre çözelti örnekleri
Çözünen / çözücüÖrnek
katı / sıvıtuzlu su, şekerli su, deniz suyu
sıvı / sıvıkolonya (alkol-su), sirke (asetik asit-su)
gaz / sıvıgazoz (CO2-su), suda çözünmüş oksijen
gaz / gazhava (azot, oksijen, argon…)
katı / katıalaşımlar: pirinç (bakır-çinko), bronz (bakır-kalay), çelik (demir-karbon)

Her yerinde aynı özelliği göstermeyen karışımlar heterojendir: çamurlu su, zeytinyağı-su, granit taşı. Heterojen karışımlarda bileşenler çoğu zaman gözle ya da mikroskopla ayırt edilebilir ve bekletilince bileşenlerden biri dibe çökebilir ya da üstte toplanabilir.

Çözümlü örnek

Hava, pirinç, çamurlu su, kolonya ve zeytinyağı-su karışımlarını homojen ve heterojen diye ayır.

  1. Her yerinde aynı bileşimi gösterenler: hava (gaz-gaz), pirinç (katı-katı alaşım), kolonya (sıvı-sıvı) → homojen.
  2. Bileşenleri ayırt edilebilen, bekleyince ayrışanlar: çamurlu su, zeytinyağı-su → heterojen.

Cevap: homojen hava, pirinç, kolonya · heterojen çamurlu su, zeytinyağı-su

Çözümlü örnek

Saf su ile tuzlu su nasıl ayırt edilir? (İkisi de renksiz ve saydamdır.)

  1. Saf maddenin kaynama noktası sabittir: saf su 1 atm'de 100 °C'de kaynar ve kaynarken sıcaklığı değişmez.
  2. Tuzlu su 100 °C'nin üstünde kaynamaya başlar ve kaynarken sıcaklığı yükselir.
  3. Ayrıca bir damlası buharlaştırılınca tuzlu sudan geriye beyaz bir kalıntı kalır.

Cevap: kaynama noktası ve kaynama sırasındaki sıcaklık davranışıyla

✔ Doğru

  • Hava gaz çözelti, alaşım (pirinç, çelik) katı çözeltidir.
  • Homojen karışım tek fazlıdır; her yerinden alınan örnek aynıdır.
  • Karışımın bileşenleri kimliğini korur, fiziksel yolla ayrılır.

✘ Sık yapılan hata

  • Çözeltiyi yalnız sıvı sanıp havayı, alaşımı dışarıda bırakmak.
  • Saydam, renksiz şekerli suyu saf madde sanmak.
  • Karışımın belirli bir erime noktası olduğunu sanmak.
Akılda kalsın: Homojen = çözelti = tek faz; her yudum aynı. Çözelti yalnız sıvı değildir: hava gaz çözelti, alaşım katı çözelti. Karışımda bileşenler kimliğini korur ve fiziksel yolla ayrılır.
Sınavda

Nasıl sorulurÖrnekler verilir, hangilerinin homojen ya da hangilerinin saf madde olduğu sorulur.

TuzakAlaşımları ve havayı çözelti saymamaktır; ikisi de homojen karışımdır. İkinci tuzak, saydam ve renksiz her sıvıyı saf madde sanmaktır: şekerli su da saydamdır ama karışımdır.

⇄Bilgi eşleştirme örnek → karışım türü

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi homojen bir karışımdır?

✓ A. Bronz, bakır ile kalayın katı çözeltisidir (alaşım); her yerinde aynı bileşimdedir. B saf su karışım değil saf maddedir; C ve D'de bileşenler ayırt edilir ve bekleyince ayrışır, heterojendir.
KAVRAM · HETEROJEN KARIŞIM

Süspansiyon, emülsiyon, aerosol: heterojenin türleri

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaGazların genel özellikleri nelerdir, plazma hâli nedir?Bağlantılı konudan (Maddenin hâlleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Gaz tanecikleri birbirinden uzak, hızlı ve rastgele hareket eder; bu yüzden gazlar kabı tamamen doldurur, kolayca sıkıştırılır, her oranda karışır ve kabın çeperine çarparak basınç yapar. Gazlar basınç (atm, mmHg), hacim (L), sıcaklık (°C, K) ve miktar (mol) ile betimlenir. Plazma, çok yüksek sıcaklıkta ya da elektrik etkisinde iyonlaşmış gazdır ve maddenin dördüncü hâli sayılır.

Gazlar ve plazma

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Süspansiyon, emülsiyon, aerosol ve koloit nedir, örnekleri nelerdir?

Kısa cevap: Heterojen karışımlar, dağılan madde ile dağılma ortamının hâllerine göre adlanır: katı-sıvı süspansiyon (çamurlu su), sıvı-sıvı emülsiyon (zeytinyağı-su, süt), katı ya da sıvının gazda dağılması aerosol (duman, sis), gazın sıvı ya da katıda dağılması köpük (krem şanti, sünger). Tanecik boyutuna göre ise karışımlar çözelti, koloit ve süspansiyon diye sınıflandırılır.

Sabah sisinde araba farının ışığı bir koni gibi görünür; berrak bir havada ise ışığın yolu görünmez.

Heterojen karışımlara ad verirken iki soru sorulur: dağılan madde hangi hâlde, dağılma ortamı hangi hâlde? Bu iki bilgi karışımın adını belirler.

Heterojen karışımlar: dağılan / dağıtan
AdDağılan / ortamÖrnek
Süspansiyonkatı / sıvıçamurlu su, tebeşir tozu-su, şurup hâlindeki bazı ilaçlar (“çalkalayınız”)
Emülsiyonsıvı / sıvızeytinyağı-su, süt, mayonez
Aerosolkatı ya da sıvı / gazduman, tozlu hava (katı); sis, bulut, sprey (sıvı)
Köpükgaz / sıvı ya da katısabun köpüğü, krem şanti (sıvı); sünger, ponza taşı (katı)

Tanecik boyutuna göre: çözelti, koloit, süspansiyon

Karışımları sınıflandırmanın ikinci yolu dağılan taneciklerin büyüklüğüdür. Çözeltide tanecikler tek tek iyon ya da molekül kadar küçüktür. Süspansiyonda tanecikler gözle ya da mikroskopla görülecek kadar büyüktür ve bekleyince çöker. Arada kalan karışımlara koloit denir: tanecikler çökmeyecek kadar küçük, ışığı saçacak kadar büyüktür. Sisin farın ışığını görünür kılması bu saçılmadır (Tyndall etkisi). Süt, jöle, sis ve duman koloit örnekleridir.

Koloit, “çökmez ama ışığı saçar” özelliğiyle hem çözeltiden hem süspansiyondan ayrılır.Görsel: Sınav Defteri
Çözümlü örnek

Sis, mayonez, krem şanti ve ayakkabı boyası tozunun suyla karışımı hangi heterojen karışım türlerine girer?

  1. Sis: sıvı damlacıklar gazda → aerosol.
  2. Mayonez: yağ damlacıkları sulu ortamda → emülsiyon.
  3. Krem şanti: gaz kabarcıkları sıvıda → köpük. Toz-su: katı sıvıda → süspansiyon.

Cevap: aerosol, emülsiyon, köpük, süspansiyon

Çözümlü örnek

Üç bardakta tuzlu su, süt ve çamurlu su vardır. Karanlık odada yandan lazer ışığı tutuluyor ve bardaklar bir gün bekletiliyor. Gözlemler nasıl olur?

  1. Tuzlu su (çözelti): ışığın yolu görünmez, çökme olmaz.
  2. Süt (koloit): ışığın yolu görünür, çökme olmaz.
  3. Çamurlu su (süspansiyon): ışık saçılır, bekleyince dibe çamur çöker.

Cevap: ışık yolu sütte ve çamurlu suda görünür; yalnız çamurlu su çöker

✔ Doğru

  • Katı sıvıda dağılmışsa süspansiyon: çamurlu su, tebeşir tozlu su.
  • Sıvı sıvıda dağılmışsa emülsiyon: sütte yağ, mayonez.
  • Sis ve deodorant spreyi aerosoldür; sıvı damlacıklar havada dağılır.

✘ Sık yapılan hata

  • Çamurlu suyu emülsiyon, zeytinyağı-suyu süspansiyon saymak.
  • Sisi gaz-gaz karışımı sanmak.
  • Koloidin süspansiyon gibi zamanla dibe çöktüğünü sanmak.
Akılda kalsın: Adı, dağılan / ortam belirler: katı/sıvı süspansiyon, sıvı/sıvı emülsiyon, …/gaz aerosol, gaz/… köpük. Boyuta göre: çözelti < koloit < süspansiyon; koloit çökmez ama ışığı saçar.
Sınavda

Nasıl sorulurGünlük örnekler verilir, türleri eşleştirilir; ya da ışığı saçma, çökme, süzgeçten geçme gibi özellikler karşılaştırılır.

TuzakSüspansiyon ile emülsiyonu karıştırmaktır: dağılan katıysa süspansiyon, sıvıysa emülsiyon. İkinci tuzak, sisi gaz-gaz karışımı sanmaktır; sis havada asılı su damlacıklarıdır, yani aerosoldür.

↕Sıralama tanecik boyutu: küçükten büyüğe

  1. Çamurlu su (süspansiyon)
  2. Şekerli su (çözelti)
  3. Süt (koloit)

?Soru çöz

Aşağıdaki karışım–tür eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ C. Tebeşir tozu katıdır; katının sıvıda dağılması süspansiyondur. Emülsiyon için dağılan maddenin sıvı olması gerekir. A dumanda katı tanecikler gazda dağılmıştır; B iki sıvıdır; D gaz kabarcıkları sıvıdadır: üçü de doğrudur.
SÜREÇ · ÇÖZÜNME

Çözünme: benzer benzeri çözer

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHidrojen bağı nedir, suyun kaynama noktası neden bu kadar yüksektir?Bağlantılı konudan (Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hidrojen bağı, F, O ya da N atomuna bağlı hidrojen ile komşu moleküldeki ortaklanmamış elektron çifti taşıyan F, O ya da N atomu arasındaki çekimdir ve zayıf etkileşimlerin en güçlüsüdür. Bu yüzden H₂O, HF ve NH₃ benzerlerinden çok daha yüksek sıcaklıkta kaynar. Hidrojen bağı yoksa aynı gruptaki benzer moleküllerin kaynama noktası molekül büyüdükçe artar.

Hidrojen bağı ve kaynama noktası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözünme moleküler düzeyde nasıl gerçekleşir, benzer benzeri çözer ne demektir?

Kısa cevap: Çözünmede çözünen tanecikleri arasındaki ve çözücü tanecikleri arasındaki etkileşimlerin bir kısmı kopar, çözücü ile çözünen arasında yeni etkileşimler oluşur. Yeni etkileşimler yeterince güçlüyse madde çözünür. Polar ve iyonik maddeler polar çözücülerde (su), apolar maddeler apolar çözücülerde (CCl₄, benzin) iyi çözünür: benzer benzeri çözer. Tuz suda iyon-dipol, alkol suda hidrojen bağıyla çözünür.

Elindeki yağ lekesi suyla çıkmaz, biraz benzinle hemen çıkar; tuz ise suda kaybolur, benzinde dibe çöker.

Bir maddenin başka bir maddede çözünmesi, tanecikler arası etkileşimlerin yer değiştirmesidir. Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler sayfasında gördüğümüz çekimler burada iş başındadır. Çözünme için üç şey olur: çözünen tanecikleri birbirinden ayrılır, çözücü tanecikleri aralarına yer açar, çözücü ile çözünen arasında yeni etkileşimler kurulur. Yeni etkileşimler kopanlar kadar güçlü değilse madde çözünmez.

Su molekülleri iyonları örgüden koparıp sarar; iyon ile su arasındaki iyon-dipol etkileşimi, örgüdeki çekimin yerini alır.Görsel: Sınav Defteri
Üç maddenin suda çözünme deneyi
MaddeTürüSudaKurulan etkileşim
Sodyum klorür (NaCl)iyonikiyi çözünüriyon-dipol
Etil alkol (C2H5OH)polar, O–H içerirher oranda karışırhidrojen bağı
Karbon tetraklorür (CCl4)apolarçözünmez, ayrı katman oluşturursu ile yalnız zayıf indüklenmiş dipol; suyun kendi hidrojen bağları daha güçlü

CCl4 neden suda çözünmez? Su molekülleri birbirine güçlü hidrojen bağlarıyla tutunur. Apolar CCl4 molekülleri araya girebilmek için bu bağları koparmalıdır, ama karşılığında su ile ancak zayıf etkileşimler kurabilir. “Kazanç” “kayıptan” az olduğu için karışmazlar. Aynı CCl4 apolar iyodu (I2) ise iyi çözer; ikisinde de yalnız London kuvvetleri vardır.

Çözümlü örnek

I2, KCl ve CH3OH maddelerinden hangileri suda, hangileri CCl4'te daha iyi çözünür?

  1. KCl iyonik, CH3OH polar ve O–H içerir → polar su: suda.
  2. I2 apolar → apolar CCl4: CCl4'te.

Cevap: suda KCl ve CH₃OH; CCl₄'te I₂

Çözümlü örnek

Etil alkol suda çözünürken hangi etkileşimler kopar, hangileri oluşur?

  1. Kopanlar: su molekülleri arasındaki ve alkol molekülleri arasındaki hidrojen bağlarının bir kısmı.
  2. Oluşanlar: alkolün O–H grubu ile su molekülleri arasında yeni hidrojen bağları.
  3. Kopan ve oluşan etkileşimler benzer güçte olduğu için alkol ve su her oranda karışır.

Cevap: hidrojen bağları kopar, alkol-su hidrojen bağları oluşur

✔ Doğru

  • Benzer benzeri çözer: polar–polar, apolar–apolar.
  • NaCl suda iyon-dipol, etil alkol suda hidrojen bağıyla çözünür.
  • CCl4'ün bağları polar ama molekülü apolardır; suda çözünmez.

✘ Sık yapılan hata

  • Çözünmeyi yeni madde oluşan kimyasal tepkime sanmak.
  • Polar bağı olduğu için CCl4'ün suda çözüneceğini düşünmek.
  • İyotun suda iyi, CCl4'te kötü çözündüğünü sanmak.
Akılda kalsın: Benzer benzeri çözer: polar–polar, apolar–apolar. İyonik katı suda iyon-dipol, alkol suda hidrojen bağı. Çözünme, eski çekimlerin yerine yenilerinin kurulmasıdır; yeni çekim zayıfsa çözünme olmaz.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözücü-çözünen çiftleri verilir, hangisinde çözünme olacağı ya da çözünmede hangi etkileşimin oluştuğu sorulur.

TuzakÇözünmenin kimyasal tepkime olduğunu sanmaktır; yeni madde oluşmaz. İkinci tuzak, CCl4'ün polar bağları olduğu için suda çözüneceğini düşünmektir; molekülü apolardır.

▭Boşluk doldurma

Su bir çözücüdür. KBr suda çözünürken iyonlar ile su molekülleri arasında etkileşimi oluşur. Apolar iyot ise suda değil, çözücülerde iyi çözünür.

polariyon-dipolapolarLondoniyonik

?Soru çöz

Aşağıdaki çözücü–çözünen çiftlerinden hangisinde çözünme beklenmez?

✓ B. Hekzan apolar bir hidrokarbondur; su ile kuracağı zayıf etkileşimler suyun hidrojen bağlarını koparmaya yetmez. A amonyak polar ve N–H içerir, suyla hidrojen bağı kurar; C ikisi de apolardır; D şeker çok sayıda O–H grubuyla suyla hidrojen bağı yapar.
HESAP · DERİŞİM

Derişim: çözeltide ne kadar çözünen var?

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMol nedir, Avogadro sayısı ve mol kütlesi nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Mol kavramı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mol, 6,02·10²³ tane tanecik içeren madde miktarıdır; bu sayıya Avogadro sayısı denir. Bir maddenin 1 molünün gram cinsinden kütlesine mol kütlesi denir ve sayıca bağıl kütleye eşittir: 1 mol H₂O 18 g, 1 mol CO₂ 44 g'dır. Mol kütlesi formüldeki atom kütleleri toplanarak bulunur. Normal şartlarda (0 °C, 1 atm) 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.

Mol ve mol kütlesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kütlece yüzde, hacimce yüzde ve ppm derişimi nedir, nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Derişim, çözeltideki çözünen miktarını belirtir. Çözüneni çok olan çözelti derişik, az olan seyreltiktir. Kütlece yüzde, 100 g çözeltideki çözünenin gram cinsinden kütlesidir; hacimce yüzde, 100 mL çözeltideki çözünenin mililitre cinsinden hacmidir. Çok seyreltik çözeltilerde ppm (milyonda bir) kullanılır: 1 kg çözeltideki çözünenin miligram cinsinden kütlesi.

Hastanedeki serumun etiketinde “%0,9 NaCl”, kolonyanın şişesinde “80 derece” yazar; ikisi de bir derişim bilgisidir.

“Bu çözelti ne kadar tuzlu?” sorusunun bilimsel karşılığı derişimdir. Günlük dilde çok çözünen içeren çözeltiye derişik (koyu), az içerene seyreltik (açık) deriz; ama bunlar karşılaştırmalı sözlerdir. Sayıyla ifade etmek için yüzde ve ppm kullanılır.

kütlece % = çözünen kütlesiçözelti kütlesi · 100 hacimce % = çözünen hacmiçözelti hacmi · 100Çözelti kütlesi = çözünen + çözücü. Payda çözücü değil, çözeltidir.
Yaygın çözeltilerde derişim
ÇözeltiDerişimAnlamı
Serum fizyolojikkütlece %0,9 NaCl100 g serumda 0,9 g tuz
Deniz suyukütlece yaklaşık %3,5 tuz100 g deniz suyunda yaklaşık 3,5 g çözünmüş tuz
Kolonya (80°)hacimce %80 etil alkol100 mL kolonyada 80 mL alkol
Çeşme suyuiyonlar ppm düzeyinde1 kg suda birkaç ile birkaç yüz mg çözünmüş iyon

ppm (milyonda bir kısım), içme suyundaki iyonlar ya da havadaki kirleticiler gibi çok küçük derişimler için kullanılır: 1 ppm, 1 kg (106 mg) çözeltide 1 mg çözünen demektir. Ambalajlardaki “sodyum 12 mg/L” gibi bilgiler de bu türden derişim bilgileridir.

Çözümlü örnek

20 g şeker 80 g suda çözünüyor. Çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?

  1. Çözelti kütlesi: 20 + 80 = 100 g.
  2. Kütlece %: 20 ÷ 100 · 100 = 20.

Cevap: %20

Çözümlü örnek

Kütlece %15'lik 200 g tuzlu suya 100 g saf su ekleniyor. Yeni derişim kaçtır?

  1. Tuz kütlesi: 200 · 15 ÷ 100 = 30 g; su ekleyince tuz değişmez.
  2. Yeni çözelti kütlesi: 200 + 100 = 300 g.
  3. Yeni derişim: 30 ÷ 300 · 100 = 10.

Cevap: %10 (seyreltildi)

✔ Doğru

  • Kütlece % = çözünen ÷ çözelti · 100: 20 g şeker + 80 g su → %20.
  • Su eklemek çözünen kütlesini değiştirmez, yalnız toplamı büyütür.
  • ppm = 1 kg çözeltideki çözünenin miligramı.

✘ Sık yapılan hata

  • Paydaya yalnız suyu yazıp 20 ÷ 80 = %25 bulmak.
  • Çözünen eklenince toplam kütleyi güncellemeyi unutmak.
  • Seyreltince çözünen kütlesinin de azaldığını sanmak.
Akılda kalsın: Yüzde = 100 birim çözeltideki çözünen. Su eklemek çözüneni değiştirmez, yalnız toplamı büyütür. Çözünen eklenirse hem pay hem payda büyür. ppm = 1 kg'da kaç mg.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözünen ve çözücü kütleleri verilip yüzde derişim, ya da seyreltme ve deriştirme sonrası yeni derişim sorulur; ayrıca etiket bilgisi yorumlatılır.

TuzakPaydaya çözelti yerine çözücüyü (yalnız suyu) yazmaktır: 20 g şeker + 80 g suda derişim %25 değil %20'dir. İkinci tuzak, çözünen eklenince toplam kütleyi güncellemeyi unutmaktır.

▭Boşluk doldurma sayı yaz

Kütlece %8'lik 500 g tuz çözeltisinde g tuz ve g su vardır. Hacimce %80'lik 250 mL kolonyada mL etil alkol bulunur.

4046020050080

?Soru çöz

Kütlece %20'lik 150 g şeker çözeltisine 50 g şeker eklenip tamamen çözünüyor. Oluşan çözeltinin kütlece yüzde derişimi kaçtır?

✓ D. Başlangıçtaki şeker 150 · 0,20 = 30 g; toplam şeker 80 g, toplam çözelti 200 g; 80 ÷ 200 · 100 = 40. A yalnız eklenen şeker alınmış (50 ÷ 200); B çözelti kütlesi güncellenmemiş (80 ÷ 150); C yüzde ile kütle toplanmış (20 + 50).
KAVRAM · ÇÖZELTİ ÖZELLİĞİ

Çözeltilerin özellikleri: tuzlu su neden geç donar?

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKaynama ile buharlaşma arasındaki fark nedir, kaynama noktası dış basınçla nasıl değişir?Bağlantılı konudan (Maddenin hâlleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir sıvı, denge buhar basıncı dış basınca eşit olduğunda kaynar; sıvının her yerinde kabarcık oluşur ve saf sıvıda kaynama boyunca sıcaklık sabit kalır. Dış basınç azalırsa kaynama noktası düşer: su deniz seviyesinde 100 °C'de, yüksek bir dağda daha düşük sıcaklıkta kaynar. Düdüklü tencerede basınç arttığı için su 100 °C'nin üstünde kaynar. Buharlaşma ise her sıcaklıkta, yalnız yüzeyde olur.

Kaynama ve dış basınç

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tuz eklenen suyun donma ve kaynama noktası neden değişir, yollara neden tuz dökülür?

Kısa cevap: Bir sıvıda uçucu olmayan bir madde çözündüğünde çözeltinin kaynama noktası saf çözücüden yüksek, donma noktası düşük olur; derişim arttıkça fark büyür. Bu yüzden kışın yollara tuz dökülür ve araç radyatörüne antifriz konur. Saf sıvıdan farklı olarak çözeltiler kaynarken ve donarken sıcaklık sabit kalmaz, çünkü çözücü azaldıkça derişim artar.

Kışın yola serpilen tuz buzu eritir; deniz suyu da göl suyundan daha düşük sıcaklıkta donar.

Suya tuz eklenince su moleküllerinin bir kısmı iyonları sarmakla meşgul olur; yüzeyden kaçan ya da buz kristaline katılan su molekülü sayısı azalır. Sonuç: çözelti saf sudan daha yüksek sıcaklıkta kaynar, daha düşük sıcaklıkta donar. Etki, çözünenin cinsine değil çözünen tanecik sayısına bağlıdır; derişim arttıkça kaynama noktası daha çok yükselir, donma noktası daha çok düşer. (Bu değişimlerin hesaplanmasını AYT'de Sıvı çözeltiler ve çözünürlük sayfasında göreceğiz.)

Maddenin hâlleri sayfasında gördüğümüz düz bölge yalnız saf maddelere özgüdür. Çözeltinin grafiğinde kaynama bölgesi yükselerek ilerler.Görsel: Sınav Defteri
Saf su ve tuzlu su (1 atm)
Saf suTuzlu su
Kaynamaya başlama100 °C100 °C'nin üstünde
Kaynarken sıcaklıksabityavaş yavaş artar
Donmaya başlama0 °C0 °C'nin altında
Donarken sıcaklıksabityavaş yavaş düşer

Buzlanmaya karşı önlemler: artıları, eksileri

Karayollarına tuz (çoğunlukla NaCl, bazen CaCl2) serpilir; yüzeydeki ince su tabakasında çözünen tuz donma noktasını düşürür ve buzlanmayı önler. Araç radyatörlerine konan antifriz (etilen glikol içerir) suyun donmasını engeller. Ama tuzun bedeli de vardır: araçların ve köprülerin metal kısımlarında paslanmayı hızlandırır, yol kenarındaki toprağı tuzlandırıp bitkilere zarar verir, akarsulara karışarak su canlılarını etkiler. Bu yüzden tuzun miktarı ayarlanır, kum gibi alternatiflerle birlikte kullanılır.

Çözümlü örnek

Aynı koşullarda saf su, kütlece %5'lik ve %10'luk tuzlu su çözeltileri soğutuluyor. Donmaya başlama sıcaklıklarını yüksekten düşüğe sırala.

  1. Saf su 0 °C'de donar; çözünen eklendikçe donma noktası düşer.
  2. Derişim büyüdükçe düşme artar: %10'luk çözelti en düşük sıcaklıkta donar.

Cevap: saf su > %5'lik > %10'luk

Çözümlü örnek

Bir öğrenci ısıttığı berrak bir sıvının kaynarken sıcaklığının 100,4 °C'den 101,2 °C'ye yükseldiğini gözlüyor (1 atm). Sıvı saf su mudur?

  1. Saf su 1 atm'de 100 °C'de kaynar ve kaynarken sıcaklığı sabit kalır.
  2. Gözlemde kaynama 100 °C'nin üstünde başlıyor ve sıcaklık yükseliyor.
  3. Bu iki gözlem, suda uçucu olmayan bir maddenin çözündüğünü gösterir.

Cevap: hayır; bir çözeltidir

✔ Doğru

  • Çözünen eklenince kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer.
  • Tuzlu su kaynarken sıcaklığı yavaşça yükselir; sabit kalmaz.
  • Yola tuz, donma noktasını düşürerek buzlanmayı önler.

✘ Sık yapılan hata

  • Tuzun buzu ısıtarak erittiğini sanmak.
  • Çözeltinin kaynama sırasında saf su gibi sabit sıcaklıkta kaldığını sanmak.
  • Derişim artınca donma noktasının yükseldiğini sanmak.
Akılda kalsın: Çözünen ekle → kaynama noktası ↑, donma noktası ↓; derişim arttıkça etki büyür. Çözeltide hâl değişimi sırasında sıcaklık sabit kalmaz. Yol tuzu: buzu önler ama korozyon ve toprak tuzlanması bedelidir.
Sınavda

Nasıl sorulurDerişimleri farklı çözeltilerin kaynama ve donma noktaları sıralanır; ya da yola tuz dökülmesi gibi bir uygulama açıklatılır.

TuzakTuzun buzu “ısıtarak” erittiğini sanmaktır; tuz donma noktasını düşürür. İkinci tuzak, çözeltinin kaynarken sıcaklığının sabit kaldığını düşünmektir.

▭Boşluk doldurma

Suya tuz eklenirse kaynama noktası , donma noktası . Kışın yollara tuz dökülmesinin amacı buzlanmayı önlemek, en önemli olumsuz etkisi ise metallerde hızlanmasıdır.

yükselirdüşerkorozyondeğişmezerime

?Soru çöz

1 atm basınçta saf su ile tuzlu su için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Çözünen kaynama noktasını yükseltir; su buharlaştıkça derişim arttığı için kaynarken sıcaklık da artar. B donma noktası düşer, 0 °C'nin altındadır, yön ters; C sabit sıcaklıkta kaynama yalnız saf maddeye özgüdür; D derişim arttıkça kaynama noktası yükselir, azalmaz.
DENEY · AYIRMA

Ayırma teknikleri I: tanecik boyutu, yoğunluk ve mıknatıs

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHomojen ve heterojen karışım nedir, çözeltiye örnekler nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Karışım, iki ya da daha fazla maddenin kimliklerini koruyarak, istenen oranda bir araya gelmesidir. Her yerinde aynı özelliği gösteren, tek fazlı karışımlara homojen karışım ya da çözelti denir: tuzlu su, hava, kolonya, alaşımlar. Her yerinde aynı özelliği göstermeyen, bileşenleri ayırt edilebilen karışımlara heterojen karışım denir: çamurlu su, zeytinyağı-su, sis.

Homojen ve heterojen karışım

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eleme, süzme, diyaliz, ayırma hunisi ve yüzdürme hangi özellik farkına dayanır?

Kısa cevap: Karışımlar bileşenlerinin farklı fiziksel özelliklerinden yararlanılarak ayrılır. Tanecik boyutu farkıyla eleme (kum-çakıl), süzme (çamurlu su) ve diyaliz (kanın temizlenmesi); yoğunluk farkıyla ayırma hunisi (su-zeytinyağı) ve yüzdürme (kum-talaş); manyetik özellik farkıyla mıknatıs (demir tozu-kükürt) kullanılır. Bütün ayırma yöntemleri fizikseldir; ayrılan bileşenler kimliklerini korur ve aynı maddeler olarak geri kazanılır.

Un elemek, makarnayı süzgeçten geçirmek, düşen iğneyi mıknatısla bulmak: hepsi birer ayırma tekniğidir.

Bir karışımı ayırmanın ilk adımı, bileşenlerin hangi özelliğinin farklı olduğunu bulmaktır. Bileşenler kimliklerini koruduğu için ayırma fiziksel yollarla yapılır; bileşenler ayrıldıktan sonra da aynı maddelerdir.

Hangi yöntemin seçileceğini karışım değil, bileşenler arasındaki özellik farkı belirler.Görsel: Sınav Defteri
Boyut, yoğunluk ve manyetik özellik farkına dayanan yöntemler
YöntemDayandığı farkÖrnek
Elemetanecik boyutu (katı-katı)kum-çakıl, unun kepekten ayrılması
Süzmetanecik boyutu (katı-sıvı, katı çözünmemiş)çamurlu su, makarnanın sudan ayrılması
Diyaliztanecik boyutu (yarı geçirgen zar)böbrek yetmezliğinde kanın temizlenmesi: küçük atık molekülleri zardan geçer, kan hücreleri ve proteinler geçmez
Ayırma hunisiyoğunluk (birbirinde çözünmeyen sıvılar)su-zeytinyağı, su-benzin
Yüzdürmeyoğunluk (katılar, bir sıvı yardımıyla)kum-talaş karışımına su eklenmesi; madencilikte cevherin ayrılması
Mıknatısla ayırmamanyetik özellikdemir tozu-kükürt, hurdadan demirin ayrılması

Süzme neden tuzlu suyu ayıramaz? Çözünmüş tuz iyonları süzgeç kâğıdının gözeneklerinden çok küçüktür ve suyla birlikte geçer. Süzme yalnız çözünmemiş katıları ayırır; çözünmüş katıyı ayırmak için kaynama noktası ya da çözünürlük farkı gerekir.

Çözümlü örnek

Demir tozu, talaş ve tuzdan oluşan bir karışımın bileşenleri hangi sırayla, hangi yöntemlerle ayrılır?

  1. Mıknatısla demir tozu ayrılır.
  2. Kalan talaş-tuz karışımına su eklenir: tuz çözünür, talaş suyun üstünde yüzer; talaş alınır (yüzdürme) ya da süzülür.
  3. Tuzlu su buharlaştırılarak tuz geri kazanılır (bir sonraki konudaki yöntemler).

Cevap: mıknatıs → su ekleyip yüzdürme/süzme → buharlaştırma

Çözümlü örnek

Diyaliz makinesinde kan, yarı geçirgen bir zarın bir yanından, temiz bir sıvı öteki yanından akıtılıyor. Hangi maddeler zardan geçer, neden?

  1. Zarın gözenekleri yalnız küçük tanecikleri geçirir.
  2. Üre gibi küçük atık molekülleri ve fazla tuzlar zardan geçip kandan uzaklaşır.
  3. Kan hücreleri ve büyük protein molekülleri zardan geçemez, kanda kalır.

Cevap: küçük atık moleküller geçer; ayırma tanecik boyutu farkına dayanır

✔ Doğru

  • Süzme katıyı sıvıdan ayırır, çözünmüş tuzu ayıramaz.
  • Diyaliz tanecik boyutu farkına dayanır.
  • Ayırma hunisinde önce yoğun olan alttaki sıvı akar.

✘ Sık yapılan hata

  • Tuzlu suyu süzgeç kâğıdıyla ayırmaya çalışmak.
  • Diyalizi yoğunluk farkına bağlamak.
  • Su ile zeytinyağını süzerek ayırmaya çalışmak (ayırma hunisi gerekir).
Akılda kalsın: Boyut: eleme, süzme, diyaliz. Yoğunluk: ayırma hunisi, yüzdürme. Manyetik: mıknatıs. Süzme çözünmüş maddeyi ayıramaz. Ayırma hunisinde önce yoğun olan (alttaki) akar.
Sınavda

Nasıl sorulurKarışım–yöntem–dayanılan özellik eşleştirmesi sorulur.

TuzakTuzlu suyun süzmeyle ayrılabileceğini sanmaktır. İkinci tuzak, diyalizi yoğunluk farkına bağlamaktır; diyaliz tanecik boyutu farkına dayanır. Ayırma hunisinin yalnız birbirinde çözünmeyen sıvılar için kullanıldığını unutma: alkol-su bu yolla ayrılamaz.

⇄Bilgi eşleştirme karışım → yöntem

?Soru çöz

Aşağıdaki karışımlardan hangisi verilen yöntemle bileşenlerine ayrılamaz?

✓ C. Şeker suda çözünmüştür; molekülleri süzgeç kâğıdının gözeneklerinden geçer. Çözeltiler süzmeyle ayrılamaz. A çözünmemiş toprak süzgeçte kalır; B talaş yüzer, kum batar; D su ve benzin birbirinde çözünmez, yoğunlukları farklıdır.
DENEY · AYIRMA

Ayırma teknikleri II: kaynama noktası ve çözünürlük farkı

MEB 10. sınıf · Karışımlar · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDenge buhar basıncı nedir, neye bağlıdır, bağıl nem ne demektir?Bağlantılı konudan (Maddenin hâlleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kapalı bir kapta buharlaşan moleküllerin bir kısmı yeniden yoğuşur; buharlaşma ve yoğuşma hızları eşitlenince buharın basıncı sabitlenir. Buna denge buhar basıncı denir. Denge buhar basıncı yalnız sıvının cinsine ve sıcaklığa bağlıdır; sıvının miktarına ve kabın hacmine bağlı değildir. Tanecikler arası çekimi zayıf olan sıvı daha uçucudur ve buhar basıncı daha büyüktür.

Buhar basıncı ve nem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Damıtma, ayrımsal damıtma, özütleme ve kristallendirme nedir, hangi karışımlar bu yollarla ayrılır?

Kısa cevap: Kaynama noktası farkıyla basit damıtma (tuzlu sudan saf su) ve ayrımsal damıtma (alkol-su, ham petrol, sıvı hava); çözünürlük farkıyla özütleme (çay demleme, bitkiden yağ), kristallendirme (deniz suyundan tuz) ve ayrımsal kristallendirme (çözünürlükleri farklı tuzlar) yapılır. Erime noktası farkıyla da düşük sıcaklıkta eriyen bileşen eritilip ayrılabilir.

Rafineride ham petrolün bir kuleye gönderilip benzin, mazot, asfalt diye ayrılması aslında dev bir damıtmadır.

Süzmenin ayıramadığı çözeltiler için başka bir özellik farkı gerekir. En çok kullanılanı kaynama noktası farkıdır. Tuzlu suda su 100 °C'de kaynar, tuz ise bu sıcaklıkta katı kalır; suyu buharlaştırıp soğuk bir yüzeyde yoğuşturursak saf su elde ederiz. Bu, basit damıtmadır.

Basit damıtma bir katının sıvıdaki çözeltisini ya da kaynama noktaları çok farklı sıvıları ayırır. Laboratuvar araçlarını Kimya bilimi sayfasında tanımıştık.Görsel: Sınav Defteri

Ayrımsal damıtma: yakın kaynama noktaları

İki sıvının kaynama noktaları birbirine yakınsa (etil alkol 78 °C, su 100 °C) basit damıtmada ikisi birlikte buharlaşır. Ayrımsal damıtmada buhar, uzun bir kolondan (ayrımsal damıtma kolonu) geçerek defalarca yoğuşup yeniden buharlaşır; her adımda kaynama noktası düşük olan bileşen yukarıda zenginleşir. Ham petrolün bileşenlerine ayrılması ve sıvı havadan azot ile oksijen elde edilmesi böyle yapılır.

Çözünürlük farkı: özütleme ve kristallendirme

Kaynama noktası, çözünürlük ve erime noktası farkına dayanan yöntemler
YöntemDayandığı farkÖrnek
Basit damıtmakaynama noktası (çok farklı)tuzlu sudan saf su
Ayrımsal damıtmakaynama noktası (yakın)alkol-su, ham petrol, sıvı hava
Özütleme (ekstraksiyon)bir bileşenin bir çözücüde seçici çözünmesiçay ve kahve demleme, bitkilerden yağ ve boya elde etme
Kristallendirmeçözünenin çözücü buharlaşınca ya da soğuyunca kristalleşmesideniz suyundan tuz (tuzla), şeker üretimi
Ayrımsal kristallendirmeiki katının çözünürlüklerinin sıcaklıkla farklı değişmesiKNO3 ve NaCl karışımının sıcak çözeltisi soğutulunca önce KNO3 kristallenir
Eritmeerime noktasıdüşük sıcaklıkta eriyen bileşen (ör. mum, kurşun) eritilip akıtılır
Çözümlü örnek

Etil alkol-su karışımı ile tuzlu su karışımından hangisi basit damıtmayla, hangisi ayrımsal damıtmayla ayrılır?

  1. Tuzlu suda tuz uçucu değildir; kaynama noktası farkı çok büyüktür → basit damıtma.
  2. Alkol ve su ikisi de uçucudur, kaynama noktaları yakındır (78 °C, 100 °C) → ayrımsal damıtma.

Cevap: tuzlu su basit, alkol-su ayrımsal damıtma

Çözümlü örnek

Çay demlenirken hangi ayırma yöntemi uygulanır? Demlenmiş çaydaki yaprakları ayırmak için hangi yöntem kullanılır?

  1. Sıcak su, çay yaprağındaki renk ve tat veren maddeleri seçici olarak çözüp yapraktan çeker: özütleme.
  2. Çözünmemiş yapraklar ile çay çözeltisi tanecik boyutu farkıyla ayrılır: süzme (süzgeç).

Cevap: özütleme, ardından süzme

✔ Doğru

  • Kaynama noktası farkı büyükse basit, yakınsa ayrımsal damıtma.
  • Özütleme: bir maddeyi uygun çözücüyle karışımdan çekip almak.
  • Kristallendirmede çözücü buharlaştırılır, çözünen katı olarak kalır.

✘ Sık yapılan hata

  • Alkol-su karışımını ayırma hunisiyle ayırmaya çalışmak.
  • Özütlemeyi süzmeyle karıştırmak.
  • Ham petrolün basit damıtmayla ayrıldığını sanmak.
Akılda kalsın: Kaynama noktası: damıtma (fark büyükse basit, yakınsa ayrımsal). Çözünürlük: özütleme (çözücüyle çek), kristallendirme (çözücüyü uçur). Rafineri, sıvı hava, rakı-şarap üretimi: hep ayrımsal damıtma.
Sınavda

Nasıl sorulurBir karışım ve ayırma yöntemi verilir, dayanılan özellik sorulur; ya da bir endüstriyel işlem (rafineri, tuzla) tanıtılır.

TuzakAlkol-su karışımının ayırma hunisiyle ayrılabileceğini sanmaktır; ikisi birbirinde çözünür. İkinci tuzak, özütlemeyi süzmeyle karıştırmaktır: özütleme bir çözücüyle çekip almak, süzme tanecik boyutuyla tutmaktır.

▭Boşluk doldurma

Rafineride ham petrol ile bileşenlerine ayrılır. Tuzlalarda tuz ile, bitkilerden yağ ise uygun bir çözücüyle yoluyla elde edilir.

ayrımsal damıtmakristallendirmeözütlemesüzmediyaliz

?Soru çöz

Aşağıdaki ayırma işlemlerinden hangisi çözünürlük farkına dayanır?

✓ B. Demlemede kahvedeki bazı maddeler sıcak suda seçici olarak çözünüp çekilir: özütleme, çözünürlük farkı. A ayrımsal damıtmadır, kaynama noktası farkına dayanır; C yoğunluk farkıdır; D kaynama noktası farkıdır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

CxHy formüllü bir hidrokarbon oksijence zengin ortamda tamamen yakıldığında oluşan ürünler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

✓ D. Oksijen bolken karbon CO2'ye, hidrojen H2O'ya dönüşür: tam yanma. C eksik yanmanın ürünüdür, oksijen yetersizken oluşur; A hidrojenin de yanmadığı sanılmış; B karbonun is olarak kaldığı, çok yetersiz oksijenli durumdur.Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Yanma, sentez, analiz

?Soru 2

Ağzı açık bir porselen kapta bir miktar odun yakıldığında kaptaki katı kütlesinin azaldığı görülüyor. Bu gözlem için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. CO2 ve su buharı havaya karıştığı için terazi azalma gösterir; toplam kütle korunmuştur. A açık kaptaki görünüme aldanılmış; B atomlar tepkimede yok olmaz, yeniden düzenlenir; D kapalı kapta toplam kütle değişmez, ne artar ne azalır.Kaynak: Mol kavramı · Kütlenin korunumu

?Soru 3

Aşağıdaki katı–tanecikleri bir arada tutan kuvvet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Elmas kovalent kristaldir; karbon atomlarını kovalent bağ ağı tutar, London kuvveti iyot gibi moleküler kristallerin özelliğidir. B tuz iyonik kristaldir; C çinko metalik kristaldir; D buz moleküler kristaldir ve molekülleri başlıca hidrojen bağıyla bağlıdır.Kaynak: Maddenin hâlleri · Katılar: dört kristal türü

?Soru 4

N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g) tepkimesine göre 0,6 mol H2 tamamen harcandığında normal şartlarda kaç litre NH3 oluşur?

✓ C. H2 : NH3 = 3 : 2 → 0,6 · 2/3 = 0,4 mol NH3; 0,4 · 22,4 = 8,96 L. A katsayı oranı kullanılmadan 0,6 mol alınmış; B oran 2/3 yerine 1/3 alınmış (0,2 mol); D oran ters çevrilmiş, 3/2 ile çarpılmış (0,9 mol).Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Denklemle hesaplama

?Soru 5

Kütlece birleşme oranı m(Ca)/m(O) = 5/2 olan CaO bileşiği oluşturmak için 20 g kalsiyum ile 10 g oksijen tepkimeye sokuluyor. Tepkime tamamlandığında hangisi doğrudur?

✓ A. 20 g Ca için gereken O: 20 · 2/5 = 8 g; 10 − 8 = 2 g O artar, CaO = 20 + 8 = 28 g. B artan madde ürüne katılmış (20 + 10); C kütleler doğru ama artan element karıştırılmış, kalsiyumun tamamı harcanır; D oran ters çevrilmiş, 10 g oksijene 4 g kalsiyum düştüğü sanılmış.Kaynak: Mol kavramı · Sabit oranlar kanunu

?Soru 6

Kaynama noktaları N₂ için −196 °C, O₂ için −183 °C olan sıvı hava yavaşça ısıtılarak bileşenlerine ayrılmaktadır. Bu işlemle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Bileşenler kaynama noktalarına göre sırayla buharlaşır; bu ayrımsal damıtmadır. A kaynama noktası düşük olan azot önce buharlaşır, sıra ters okunmuş; B yoğunluk farkı ayırma hunisi gibi yöntemlerin ilkesidir; D hâl değişimi fizikseldir, N₂ ve O₂ molekülleri değişmez.Kaynak: Maddenin hâlleri · Hâllerin günlük hayattaki önemi

?Soru 7

2KClO3(k) → 2KCl(k) + 3O2(g) tepkimesi %60 verimle gerçekleşiyor. 0,4 mol KClO3 ısıtıldığında normal şartlarda kaç litre O2 elde edilir?

✓ D. Teorik O2: 0,4 · 3/2 = 0,6 mol; gerçek: 0,6 · 0,60 = 0,36 mol; 0,36 · 22,4 = 8,064 L. A verim uygulanmamış, teorik hacim (0,6 mol) verilmiş; B katsayı oranı kullanılmadan 0,4 mol alınıp verimle çarpılmış (0,24 mol); C verime bölünmüş (0,6 ÷ 0,6 = 1 mol), ürün sorulurken çarpmak gerekirdi.Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Yüzde verim

?Soru 8

Kapalı bir kapta sıvısıyla dengede bulunan bir maddenin denge buhar basıncını aşağıdakilerden hangisi değiştirir?

✓ B. Sıcaklık artınca daha çok molekül buharlaşacak enerjiye ulaşır, buhar basıncı yükselir. A sıvı miktarı etkilemez; C geniş yüzey buharlaşmayı da yoğuşmayı da hızlandırır, dengedeki basınç aynıdır; D fazla buhar yoğuşur ve basınç eski değerine döner.Kaynak: Maddenin hâlleri · Buhar basıncı ve nem

?Soru 9

Ca(OH)2 bileşiğinin mol kütlesi kaç g/mol'dür? (H: 1, O: 16, Ca: 40)

✓ A. 40 + 2·(16 + 1) = 74. B parantez dışındaki 2 hiç uygulanmamış (40 + 17); C 2 yalnız H'ye uygulanmış (40 + 16 + 2); D Ca da 2 ile çarpılmış (2·40 + 2·17), indisin yalnız parantezi çarptığı unutulmuş.Kaynak: Mol kavramı · Mol ve mol kütlesi

?Soru 10

Denkleştirilmiş bir kimyasal tepkimede aşağıdakilerden hangisi her zaman korunur?

✓ B. Atomlar tepkimede yok olmaz, yalnız yeniden düzenlenir; her elementin atom sayısı (ve toplam kütle) korunur. A ve C atom sayısıyla karıştırılmıştır: 2H2 + O2 → 2H2O'da 3 mol molekülden 2 mol oluşur; D gaz girenlerden sıvı ürün oluşabilir.Kaynak: Kimyasal tepkimeler · Tepkime denklemi ve denkleştirme
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →