Sıvı çözeltiler ve çözünürlük: molarite, koligatif özellikler, çözünürlük

Derişim birimlerini, seyreltme ve karıştırma hesaplarını, koligatif özellikleri, çözünürlük hesaplarını ve sıcaklık-basınç etkisini çözümlü AYT örnekleriyle anlatıyoruz.

7 durakAYT
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
KAVRAM · ÇÖZÜNME

Çözünme olayı: çözücü ile çözünen arasında kurulan yeni etkileşimler

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaÇözünme moleküler düzeyde nasıl gerçekleşir, benzer benzeri çözer ne demektir?Bağlantılı konudan (Karışımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çözünmede çözünen tanecikleri arasındaki ve çözücü tanecikleri arasındaki etkileşimlerin bir kısmı kopar, çözücü ile çözünen arasında yeni etkileşimler oluşur. Yeni etkileşimler yeterince güçlüyse madde çözünür. Polar ve iyonik maddeler polar çözücülerde (su), apolar maddeler apolar çözücülerde (CCl₄, benzin) iyi çözünür: benzer benzeri çözer. Tuz suda iyon-dipol, alkol suda hidrojen bağıyla çözünür.

Çözünme süreci

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Bir madde suda nasıl çözünür, çözücü ile çözünen arasında hangi etkileşimler oluşur?

Kısa cevap: Çözünme, çözünen taneciklerinin birbirinden ayrılıp çözücü tanecikleri arasına dağılmasıdır. Bunun için çözünen-çözünen ve çözücü-çözücü etkileşimleri kırılır, yerine çözücü-çözünen etkileşimleri kurulur. İyonik katı suda iyon-dipol, etanol suda hidrojen bağı, iyot CCl₄'te London kuvvetleriyle çözünür. Bu yüzden polarlığı benzer olan maddeler birbirinde iyi çözünür: “benzer benzeri çözer”.

Bir çay kaşığı tuz suda gözden kaybolur; aynı tuz zeytinyağının dibinde ise olduğu gibi kalır.

Karışımlar sayfasında “benzer benzeri çözer” kuralını gördük: polar çözücü polar ve iyonik maddeleri, apolar çözücü apolar maddeleri çözer. Kuralın arkasında bir enerji hesabı vardır. Çözünme üç adımda düşünülebilir: çözünen tanecikleri birbirinden ayrılır, çözücü tanecikleri arasında yer açılır, çözücü ile çözünen arasında yeni etkileşimler kurulur. İlk iki adım enerji ister, üçüncüsü enerji verir. Yeni etkileşimler kırılanlara yakın güçteyse çözünme gerçekleşir.

Hangi çiftte hangi etkileşim?

Kovalent bağ ve zayıf etkileşimler sayfasında gördüğümüz etkileşimler burada iş başındadır. NaCl suya atılınca su moleküllerinin kısmi negatif oksijen uçları Na⁺ iyonlarını, kısmi pozitif hidrojen uçları Cl⁻ iyonlarını sarar: iyon-dipol etkileşimi. İyonların su molekülleriyle sarılmasına hidratlaşma denir. Etanol ile su arasında hidrojen bağı, I₂ ile CCl₄ arasında London kuvvetleri kurulur. Yağ suda çözünmez, çünkü su molekülleri arasındaki güçlü hidrojen bağlarını kırıp yerine yalnız zayıf etkileşim kurabilir; kazanç kayıptan küçüktür.

Katyonu suyun oksijen ucu, anyonu hidrojen ucu sarar. İyon kristalden koparken harcanan enerjinin bir kısmı bu çekimlerle geri kazanılır.Görsel: Sınav Defteri

İyonik ve moleküler çözünme

İyonik bileşikler suda iyonlarına ayrışarak çözünür; çözelti elektrik akımını iletir (elektrolit). Şeker ve etanol gibi moleküler maddeler ise molekül olarak dağılır; çözelti akım iletmez. Bir mol çözünenden kaç mol tanecik oluştuğu, bu sayfadaki koligatif özellik hesaplarında belirleyici olacak.

NaCl(k) → Na+(suda) + Cl−(suda) CaCl2(k) → Ca2+(suda) + 2Cl−(suda) C6H12O6(k) → C6H12O6(suda)1 mol NaCl 2 mol, 1 mol CaCl₂ 3 mol iyon verir; 1 mol glikoz 1 mol molekül olarak kalır.
Çözücü-çözünen çiftleri ve baskın etkileşim
ÇözünenÇözücüBaskın etkileşimSonuç
NaCl (iyonik)suiyon-dipoliyi çözünür
etanol (C₂H₅OH)suhidrojen bağıher oranda karışır
I₂ (apolar)CCl₄ (apolar)London kuvvetleriiyi çözünür
O₂ (apolar)sudipol-indüklenmiş dipolaz çözünür
zeytinyağısusu-su hidrojen bağları kırılamazçözünmez
Çözümlü örnek

I. KBr–su, II. I₂–su, III. CCl₄–hekzan (C₆H₁₄), IV. NH₃–su çiftlerinden hangilerinde iyi bir çözünme beklenir?

  1. I: iyonik katı, polar çözücü; iyon-dipol etkileşimi kurulur: çözünür.
  2. II: apolar I₂ ile polar su arasında yalnız zayıf etkileşim kurulur: az çözünür.
  3. III: ikisi de apolar, London kuvvetleri: çözünür.
  4. IV: NH₃ polardır ve suyla hidrojen bağı kurar: çok iyi çözünür.

Cevap: I, III ve IV

Çözümlü örnek

0,2 mol Al₂(SO₄)₃ suda tamamen çözündüğünde çözeltide toplam kaç mol iyon bulunur?

  1. Al2(SO4)3(k) → 2Al3+(suda) + 3SO42−(suda)
  2. 0,2 mol tuzdan 0,4 mol Al³⁺ ve 0,6 mol SO₄²⁻ oluşur. Sülfat iyonu çok atomlu tek bir iyondur; atomlarına ayrılmaz.
  3. Toplam: 0,4 + 0,6 = 1 mol iyon.

Cevap: 1 mol iyon

✔ Doğru

  • Çözünmede eski etkileşimler kırılır, yenileri kurulur.
  • Çok atomlu iyon bozulmadan kalır: 1 mol Na2SO4 → 3 mol iyon.
  • Şeker suda moleküller hâlinde çözünür; iyon vermez.

✘ Sık yapılan hata

  • SO42−'ü S ve O atomlarına ayırıp saymak.
  • Şeker çözeltisinin iyon içerdiğini sanmak.
  • Al2(SO4)3'ün 2 iyon verdiğini sanmak (5 iyon verir).
Akılda kalsın: Çözünme bir değiş tokuştur: eski etkileşimler kırılır, yenileri kurulur; yenisi eskisi kadar güçlüyse madde çözünür. İyon sayarken formüldeki çok atomlu iyonu (SO₄²⁻, NO₃⁻) tek iyon say.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözücü-çözünen çiftleri verilir; aralarındaki baskın etkileşim ya da çözünüp çözünmeyecekleri sorulur. Hesapta bir iyonik bileşiğin çözeltisindeki iyon derişimleri istenir.

TuzakSO₄²⁻ ya da NO₃⁻ gibi çok atomlu iyonları atomlarına ayırıp saymaktır; çözünmede bu iyonlar bozulmadan kalır. İkinci tuzak, şeker çözeltisinin de iyon içerdiğini sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme çift ve etkileşim

?Soru çöz

Aşağıdaki sulu çözeltilerden hangisinde toplam iyon derişimi en büyüktür?

✓ B. MgCl₂ 3 iyon verir: 0,3 · 3 = 0,9 M. A 0,4 · 2 = 0,8 M; iyon sayısına bakmadan yalnız derişime bakmak yanıltır. C 0,2 · 4 = 0,8 M; NO₃⁻'yi atomlarına ayıran öğrenci bunu büyük bulur. D glikoz molekül olarak çözünür, iyon vermez; en büyük molarite tuzağıdır.
HESAP · DERİŞİM

Molarite ve molalite: litre çözelti mi, kilogram çözücü mü?

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMol nedir, Avogadro sayısı ve mol kütlesi nasıl kullanılır?Bağlantılı konudan (Mol kavramı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mol, 6,02·10²³ tane tanecik içeren madde miktarıdır; bu sayıya Avogadro sayısı denir. Bir maddenin 1 molünün gram cinsinden kütlesine mol kütlesi denir ve sayıca bağıl kütleye eşittir: 1 mol H₂O 18 g, 1 mol CO₂ 44 g'dır. Mol kütlesi formüldeki atom kütleleri toplanarak bulunur. Normal şartlarda (0 °C, 1 atm) 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar.

Mol ve mol kütlesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Molarite ve molalite nedir, nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Molarite (M), 1 litre çözeltide çözünmüş maddenin mol sayısıdır: M = n/V. Molalite (m), 1 kilogram çözücüde çözünmüş maddenin mol sayısıdır: m = n/kg çözücü. Molaritenin paydası çözeltinin hacmi, molalitenin paydası yalnız çözücünün kütlesidir. Kütlece yüzde ve yoğunluk biliniyorsa molarite M = 10·d·%/mol kütlesi ile bulunur.

Aynı şekeri bir bardak çaya da bir demliğe de birer kaşık atabilirsin; tatları farklı olur, çünkü belirleyici olan miktar değil, derişimdir.

Karışımlar sayfasında derişimi kütlece ve hacimce yüzdeyle anlattık. Tepkimeler tanecik sayısıyla yürüdüğü için kimyada asıl kullanışlı birimler mol üzerine kurulur. Molarite (molar derişim), 1 L çözeltideki çözünen mol sayısıdır; birimi mol/L, kısaca M'dir. Laboratuvarda çözeltiler hacimle ölçülüp aktarıldığı için en çok kullanılan birim budur.

Molalite ise 1 kg çözücüdeki çözünen mol sayısıdır; birimi mol/kg, kısaca m'dir. Paydada hacim değil kütle bulunduğu için sıcaklıkla değişmez: çözelti ısınınca genleşir, hacmi büyür ve molaritesi biraz azalır; kütle ise aynı kalır. Bu yüzden kaynama ve donma noktası hesaplarında molalite kullanılır.

M = n (mol)V (L çözelti) m = n (mol)kg çözücü M = 10 · d · %MAd: yoğunluk (g/mL) · %: kütlece yüzde (ör. 36,5) · MA: çözünenin mol kütlesi (g/mol)

Son formül ezber değildir: 1 L çözelti 1000·d gramdır; bunun yüzde kaçı çözünense o kadarı (1000·d·%/100 = 10·d·%) çözünenin kütlesidir; mol kütlesine bölünce 1 L'deki mol sayısı çıkar.

Molarite mi, molalite mi?
Molarite (M)Molalite (m)
Paydaçözeltinin hacmi (L)çözücünün kütlesi (kg)
Birimmol/Lmol/kg
Sıcaklık değişincebiraz değişir (hacim genleşir)değişmez
Nerede kullanılır?titrasyon, tepkime hesaplarıdonma ve kaynama noktası hesapları
Birim analizi

4 g NaOH suda çözülerek 250 mL çözelti hazırlanıyor. Çözeltinin molaritesi kaçtır? (NaOH: 40 g/mol)

4 g · 1 mol40 g = 0,1 mol 0,1 mol0,250 L = 0,4 mol/LGram sadeleşir, mol kalır; mol hacme bölünür, mol/L kalır.
  1. Kütleyi mole çevir: 4/40 = 0,1 mol.
  2. Hacmi litreye çevir: 250 mL = 0,25 L.
  3. M = 0,1/0,25 = 0,4 M.

Cevap: 0,4 M

Çözümlü örnek

Derişik hidroklorik asit kütlece %36,5 HCl içerir ve yoğunluğu 1,2 g/mL'dir. Bu çözeltinin molaritesi kaçtır? (HCl: 36,5 g/mol)

  1. 1 L çözeltinin kütlesi: 1000 mL · 1,2 g/mL = 1200 g.
  2. İçindeki HCl: 1200 · 0,365 = 438 g.
  3. Mol: 438/36,5 = 12 mol; 1 L'de 12 mol olduğuna göre 12 M.
  4. Formülle: 10 · 1,2 · 36,5/36,5 = 12.

Cevap: 12 M

✔ Doğru

  • Molarite = mol çözünen ÷ litre çözelti.
  • Molalite = mol çözünen ÷ kg çözücü.
  • Molalite sıcaklıkla değişmez; kütle genleşmez.

✘ Sık yapılan hata

  • Molalitede paydaya çözeltinin kütlesini yazmak.
  • 250 mL'yi 0,25 L'ye çevirmeden bölmek.
  • Molaritenin sıcaklıkla değişmediğini sanmak.
Akılda kalsın: Molaritenin paydasına çözeltinin litresini, molalitenin paydasına çözücünün kilogramını yaz. Sıcaklıktan etkilenmeyen molalitedir, çünkü kütle genleşmez.
Sınavda

Nasıl sorulurKütle ve hacim verilip molarite, ya da kütlece yüzde ve yoğunluk verilip molarite istenir; bazen aynı çözeltinin molalitesi de sorulur.

TuzakMolalitede paydaya çözeltinin kütlesini yazmaktır; payda yalnız çözücüdür. İkinci tuzak, mL'yi litreye çevirmeden bölmektir. Üçüncü tuzak, sıcaklık değişince molalitenin de değiştiğini sanmaktır.

▭Sen çöz molarite ve molalite

11,7 g NaCl suda çözülerek 400 mL çözelti hazırlanırsa molarite M olur. Aynı miktar NaCl 500 g suda çözülürse molalite m olur. (NaCl: 58,5 g/mol)

0,50,40,229,250,08

?Soru çöz

Kütlece %20 NaOH içeren bir çözeltinin yoğunluğu 1,2 g/mL'dir. Bu çözeltinin molaritesi kaçtır? (NaOH: 40 g/mol)

✓ D. 1 L çözelti 1200 g, içinde 240 g yani 6 mol NaOH vardır; formülle 10 · 1,2 · 20/40 = 6 M. A yoğunlukla çarpmak yerine bölmekten; B yoğunluğu hesaba katmayıp 1 L çözeltiyi 1000 g saymaktan; C 1 L yerine 100 mL çözelti üzerinden hesaplamaktan çıkar.
HESAP · DERİŞİM

Kütlece yüzde, mol kesri ve ppm: derişimi anlatmanın diğer yolları

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKütlece yüzde, hacimce yüzde ve ppm derişimi nedir, nasıl hesaplanır?Bağlantılı konudan (Karışımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Derişim, çözeltideki çözünen miktarını belirtir. Çözüneni çok olan çözelti derişik, az olan seyreltiktir. Kütlece yüzde, 100 g çözeltideki çözünenin gram cinsinden kütlesidir; hacimce yüzde, 100 mL çözeltideki çözünenin mililitre cinsinden hacmidir. Çok seyreltik çözeltilerde ppm (milyonda bir) kullanılır: 1 kg çözeltideki çözünenin miligram cinsinden kütlesi.

Derişim: yüzde ve ppm

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kütlece yüzde, hacimce yüzde, mol kesri ve ppm nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Kütlece yüzde, 100 g çözeltideki çözünen kütlesidir; hacimce yüzde, 100 mL çözeltideki çözünen hacmidir. Mol kesri bir bileşenin mol sayısının toplam mol sayısına oranıdır; bileşenlerin mol kesirleri toplamı 1'dir. ppm, milyon birim kütledeki çözünen kütlesidir; içme suyundaki iyonlar gibi çok seyreltik çözeltilerde kullanılır.

Kolonya şişesindeki “80 derece” ile su şişesindeki “sodyum 5 mg/L” aynı soruyu yanıtlar: bu karışımda ne kadar ne var?

Karışımlar sayfasında bu birimlerin tanımlarını gördük; burada hesaba dökeceğiz. Hepsi aynı mantıkla kurulur: çözünen miktarı, toplam miktara oranlanır ve bir sayıyla çarpılır. Farkları yalnız neyin neye oranlandığıdır; payda daima çözeltinin tamamıdır, çözücü değil.

kütlece % = mçözünenmçözelti · 100 hacimce % = VçözünenVçözelti · 100 XA = nAntoplam ppm = mçözünenmçözelti · 106Çözelti kütlesi = çözünen + çözücü. Seyreltik sulu çözeltide 1 ppm ≈ 1 mg/kg ≈ 1 mg/L.

Kütlece yüzde en çok katı-sıvı çözeltilerde, hacimce yüzde iki sıvının karışımında kullanılır; kolonyanın “derecesi” içindeki etil alkolün hacimce yüzdesidir. Mol kesri birimsizdir; iki bileşenli çözeltide XA + XB = 1 olur. Gazlar sayfasında kısmi basınç hesabında kullandığımız mol kesri de aynı niceliktir. ppm (milyonda bir kısım) çok küçük miktarlar içindir: 1 kg suda 1 mg madde 1 ppm eder. İçme suyundaki nitrat, florür, kurşun gibi maddelerin sınır değerleri ppm ile verilir.

Derişim birimleri: neyi neye oranlar?
BirimOranTipik kullanım
Kütlece %g çözünen / 100 g çözeltişekerli su, tuzlu su
Hacimce %mL çözünen / 100 mL çözeltikolonya, alkol-su karışımı
Mol kesrimol / toplam molgaz karışımı, buhar basıncı hesabı
ppmmg çözünen / kg çözeltiiçme suyundaki eser maddeler
Molaritemol / L çözeltilaboratuvar, titrasyon
Molalitemol / kg çözücüdonma ve kaynama noktası
Çözümlü örnek

a) 30 g şeker 120 g suda çözülüyor; çözelti kütlece yüzde kaç şekerlidir? b) Bir maden suyunun 1,5 kg'ında 0,03 g Na⁺ bulunuyor; Na⁺ derişimi kaç ppm'dir?

  1. a) Çözelti kütlesi 30 + 120 = 150 g; kütlece % = 30/150 · 100 = %20 (120'ye bölüp %25 bulmak yanlıştır).
  2. b) Kütleleri aynı birime getir: 1,5 kg = 1500 g.
  3. ppm = 0,03/1500 · 106 = 20 ppm

Cevap: a) %20, b) 20 ppm

Çözümlü örnek

46 g etanol (C₂H₅OH) ile 54 g su karıştırılıyor. Etanolün mol kesri ve kütlece yüzdesi kaçtır? Bu iki sayı neden farklıdır? (H: 1, C: 12, O: 16 g/mol)

  1. Mol sayıları: etanol 46/46 = 1 mol, su 54/18 = 3 mol; toplam 4 mol.
  2. Xetanol = 1/4 = 0,25, Xsu = 0,75.
  3. Kütlece %: 46/100 · 100 = %46.
  4. Su molekülü (18 g/mol) etanolden (46 g/mol) çok hafif olduğu için aynı kütlede çok daha fazla su molekülü vardır; kütle payı ile tanecik payı farklı çıkar.

Cevap: X = 0,25; kütlece %46

✔ Doğru

  • Payda daima çözeltinin tamamıdır: 30 g şeker + 120 g su → %20.
  • Mol kesirlerinin toplamı 1'dir.
  • ppm = mg çözünen ÷ kg çözelti: 1 kg suda 2 mg → 2 ppm.

✘ Sık yapılan hata

  • Paydaya yalnız suyu yazıp %25 bulmak.
  • ppm'de mg ile kg'ı uygun birime çevirmeden oranlamak.
  • Mol kesrinde paydaya yalnız çözücünün molünü yazmak.
Akılda kalsın: Hepsi “parça/bütün”dür; bütün daima çözeltinin tamamıdır. Yüzde için ×100, ppm için ×1 000 000. Mol kesirlerinin toplamı her zaman 1'dir.
Sınavda

Nasıl sorulurKütlece yüzdesi verilen bir çözeltideki su ya da çözünen kütlesi istenir; su örneğindeki eser madde ppm olarak hesaplatılır. Mol kesri sorularında kütleler verilir, önce mole çevirmek gerekir.

TuzakPaydaya çözeltinin değil çözücünün kütlesini yazmaktır: 30 g şeker + 120 g su %25 değil %20'dir. İkinci tuzak, ppm hesabında mg ile kg'ı aynı birime çevirmeyi unutmaktır.

▭Sen çöz yüzde derişim

Hacimce %40'lık 250 mL alkol-su karışımında mL alkol vardır. Kütlece %15'lik 400 g tuzlu suda g su vardır.

10034060150160

?Soru çöz

Bir gölden alınan 2 kg su örneğinde 0,5 mg kurşun bulunmuştur. Bu sudaki kurşun derişimi kaç ppm'dir?

✓ A. 0,5 mg/2 kg = 0,25 mg/kg = 0,25 ppm; gramla: 0,0005/2000 · 10⁶ = 0,25. B mg'ı grama çevirmeden kg'ı grama çevirmekten (0,5/2000 · 10⁶); C kütleleri bölmek yerine çarpmaktan; D oranı 10⁶ ile çarpmayı unutmaktan çıkar.
HESAP · ÇÖZELTİ HAZIRLAMA

Çözelti hazırlama, seyreltme ve karıştırma: mol sayısını takip et

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKütle, mol, tanecik sayısı ve gaz hacmi arasındaki mol hesapları nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Mol kavramı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mol hesaplarında bir nicelikten ötekine her zaman mol üzerinden geçilir: kütle mol kütlesine, tanecik sayısı Avogadro sayısına, normal şartlardaki gaz hacmi 22,4 L'ye bölünerek mole çevrilir; mol bunların tersiyle çarpılarak geri çevrilir. Atom sayısı için molekülün mol sayısı formüldeki atom sayısıyla çarpılır. Birim analizi hangi değerle çarpılıp bölüneceğini gösterir.

Mol hesapları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözelti nasıl hazırlanır, seyreltme ve karıştırma hesapları nasıl yapılır?

Kısa cevap: Belirli molaritede çözelti hazırlamak için gereken çözünen kütlesi m = M·V·(mol kütlesi) ile bulunur; madde balon jojede az suyla çözülür, işaret çizgisine kadar su eklenir. Seyreltmede çözünenin mol sayısı değişmez: M₁V₁ = M₂V₂. Aynı çözünenin iki çözeltisi karıştırılınca son derişim (M₁V₁ + M₂V₂)/(V₁ + V₂) olur.

Hastanede birçok ilaç derişik stok çözeltiden seyreltilerek hazırlanır; tek bir hesap hatası on kat derişik bir doz demektir.

Kimya bilimi sayfasında gördüğümüz balon joje, belirli hacimde çözelti hazırlamak için yapılmıştır. Önce gereken mol (n = M·V) ve kütle (m = n·MA) hesaplanır, madde tartılır. Katı doğrudan suyun tamamına atılmaz: balon jojeye konur, bir miktar suyla çözülür, sonra boynundaki işaret çizgisine kadar su eklenip çalkalanır. Böylece toplam hacim tam istenen değer olur; 250 mL suya katı atmak 250 mL çözelti vermez.

Seyreltme ve deriştirme

Çözeltiye su eklemek çözünenin mol sayısını değiştirmez; yalnız hacmi büyütür, derişimi küçültür. n = M·V sabit olduğundan M₁V₁ = M₂V₂ yazılır; V₂ son hacimdir. Tersine, çözücü buharlaştırılırsa (çözünen uçucu değilse ve çökmüyorsa) yine mol sabit kalır, hacim küçülür, derişim artar.

Karıştırma

Aynı maddenin iki çözeltisi karıştırılınca mol sayıları da hacimler de toplanır (seyreltik çözeltilerde hacimlerin toplanabildiği kabul edilir). Farklı tuzlar karıştırılırsa her iyon ayrı izlenir: ortak iyonun molleri toplanır ve toplam hacme bölünür.

n = M · V M1V1 = M2V2 Mson = M1V1 + M2V2V1 + V2Seyreltmede V₂ son hacimdir; eklenen su = V₂ − V₁.

✔ Doğru

  • 250 mL çözelti için katıyı balon jojede çözüp çizgiye tamamla.
  • “Kaç mL su eklenmeli?”: son hacimden ilk hacmi çıkar.
  • MgCl₂ çözeltisinde Cl⁻ molü, tuz molünün 2 katıdır.

✘ Sık yapılan hata

  • Katıyı 250 mL suya atmak: çözelti 250 mL'den fazla olur.
  • M₁V₁ = M₂V₂'de V₂ yerine eklenen suyu yazmak.
  • Karışımda Cl⁻'yi tuz molü kadar saymak.
Çözümlü örnek

0,5 M 200 mL NaOH çözeltisine 300 mL su ekleniyor. Son derişim kaç M olur?

  1. Mol sayısı değişmez: n = 0,5 · 0,2 = 0,1 mol.
  2. Son hacim: 200 + 300 = 500 mL = 0,5 L.
  3. M2 = 0,1/0,5 = 0,2 M (ya da 0,5 · 200 = M2 · 500).

Cevap: 0,2 M

Çözümlü örnek

0,2 M 300 mL NaCl çözeltisi ile 0,4 M 200 mL MgCl₂ çözeltisi karıştırılıyor. Son çözeltide Na⁺, Mg²⁺ ve Cl⁻ derişimleri kaçtır?

  1. Tuz molleri n = M · V: NaCl 0,2 · 0,3 = 0,06 mol; MgCl₂ 0,4 · 0,2 = 0,08 mol (her MgCl₂ iki Cl⁻ verir).
  2. İyonları tek tek izle, ortak iyonu (Cl⁻) topla, toplam hacme (0,3 + 0,2 = 0,5 L) böl.
Karıştırmada iyon tablosu (toplam 0,5 L)
İyonNaCl'den (mol)MgCl2'den (mol)Toplam (mol)Derişim (M)
Na+0,06—0,060,06 ÷ 0,5 = 0,12
Mg2+—0,080,080,08 ÷ 0,5 = 0,16
Cl−0,062 · 0,08 = 0,160,220,22 ÷ 0,5 = 0,44

Cevap: [Na⁺] = 0,12 M, [Mg²⁺] = 0,16 M, [Cl⁻] = 0,44 M

Akılda kalsın: Su eklemek mol eklemek değildir. Önce mol bul (n = M·V), sonra yeni hacme böl. Karışımda iyonları tek tek say, ortak iyonu topla.
Sınavda

Nasıl sorulurBir çözeltiye su eklenir, su buharlaştırılır ya da iki çözelti karıştırılır; son derişim ya da belirli bir iyonun derişimi sorulur.

Tuzak“kaç mL su eklenmeli?” sorusunda son hacmi cevap sanmaktır; eklenen su son hacimden ilk hacim çıkarılarak bulunur. İkinci tuzak, karışımda MgCl₂ gibi tuzların iki Cl⁻ verdiğini unutmaktır.

↕Sıralama 0,1 M 250 mL NaCl hazırlama

  1. İşaret çizgisine kadar saf su ekle
  2. NaCl'yi tart ve balon jojeye aktar
  3. Kapağı kapatıp çalkalayarak karıştır
  4. Gereken NaCl kütlesini hesapla (n = M·V)
  5. Bir miktar saf suyla NaCl'yi tamamen çöz

?Soru çöz

2 M 150 mL HCl çözeltisinin derişimini 0,5 M'ye düşürmek için çözeltiye kaç mL su eklenmelidir?

✓ B. 2 · 150 = 0,5 · V₂, V₂ = 600 mL; eklenecek su 600 − 150 = 450 mL. A son hacmi eklenen su sanmaktan; C oranı ters kurmaktan (0,5 · 150/2); D son hacme bir de ilk hacmi eklemekten çıkar.
HESAP · KOLİGATİF

Koligatif özellikler: tuz neden buzu eritir, tuzlu su neden geç kaynar?

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTuz eklenen suyun donma ve kaynama noktası neden değişir, yollara neden tuz dökülür?Bağlantılı konudan (Karışımlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bir sıvıda uçucu olmayan bir madde çözündüğünde çözeltinin kaynama noktası saf çözücüden yüksek, donma noktası düşük olur; derişim arttıkça fark büyür. Bu yüzden kışın yollara tuz dökülür ve araç radyatörüne antifriz konur. Saf sıvıdan farklı olarak çözeltiler kaynarken ve donarken sıcaklık sabit kalmaz, çünkü çözücü azaldıkça derişim artar.

Çözeltilerin donma ve kaynama noktası

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Koligatif özellikler nelerdir, donma noktası alçalması ve kaynama noktası yükselmesi nasıl hesaplanır?

Kısa cevap: Koligatif özellikler çözünenin cinsine değil, çözeltideki tanecik sayısına bağlıdır: buhar basıncı alçalması, kaynama noktası yükselmesi, donma noktası alçalması ve osmotik basınç. Uçucu olmayan bir madde çözününce buhar basıncı düşer, kaynama noktası yükselir, donma noktası düşer. Hesap ΔT = K·m·i ile yapılır; su için Kk = 0,52, Kd = 1,86 °C/m'dir.

Kışın yollara serpilen tuz buzu eritir; radyatöre konan antifriz ise suyun donmasını çok daha düşük sıcaklıklara erteler.

Karışımlar sayfasında bu olayları hesapsız gördük; şimdi nedenine ve hesabına bakalım. Uçucu olmayan bir madde suda çözününce yüzeydeki su moleküllerinin bir kısmının yerini çözünen tanecikleri alır; birim zamanda buhara geçebilen su molekülü sayısı azalır. Çözeltinin buhar basıncı saf suyunkinden düşüktür. Kaynama, buhar basıncının dış basınca eşitlendiği sıcaklık olduğundan çözelti daha yüksek sıcaklıkta kaynar; donma noktası ise düşer.

Belirleyici olan tanecik sayısı

Bu değişimler çözünenin cinsine bakmaz, yalnız tanecik derişimine bakar; bu yüzden koligatif (toplu) özellik denir. 1 mol glikoz 1 mol, 1 mol NaCl 2 mol, 1 mol CaCl₂ 3 mol tanecik verir; bu çarpana i denir. Derişim birimi olarak molalite kullanılır, çünkü ısıtma ve soğutma sırasında hacim değişse de kütle değişmez. Buhar basıncı alçalması ise çözücünün mol kesriyle hesaplanır (Raoult yasası).

Pçözelti = Xçözücü · P°çözücü ΔTk = Kk · m · i ΔTd = Kd · m · iSu için Kk = 0,52 °C·kg/mol, Kd = 1,86 °C·kg/mol · m: molalite · i: bir formül biriminden oluşan tanecik sayısı
Çözeltinin eğrisi saf suyun eğrisinin altında kalır. Bu yüzden 760 mmHg'ye daha yüksek sıcaklıkta ulaşır: kaynama noktası yükselmesi buhar basıncı alçalmasının sonucudur.Görsel: Sınav Defteri

Osmotik basınç ve ters osmoz

Yarı geçirgen bir zar su moleküllerini geçirip çözünen taneciklerini tutuyorsa su seyreltik taraftan derişik tarafa geçer: osmoz. Bu geçişi durdurmak için derişik tarafa uygulanması gereken basınca osmotik basınç denir; o da tanecik derişimiyle artar. Tuzlu suya konan marulun pörsümesi ve damardan verilen serumun kanla aynı derişimde hazırlanması osmozla ilgilidir. Derişik tarafa osmotik basınçtan büyük bir basınç uygulanırsa su ters yönde, derişikten seyreltiğe geçer: ters osmoz. Deniz suyundan içme suyu elde eden tesisler ve evlerdeki arıtma cihazları bu ilkeyle çalışır.

Çözümlü örnek

0,5 mol NaCl 1 kg suda çözülüyor. 1 atm'de çözeltinin kaynama ve donma noktası kaç °C'dir? (Kk = 0,52, Kd = 1,86 °C·kg/mol)

  1. Molalite: 0,5 mol/1 kg = 0,5 m; NaCl iki iyon verir, i = 2.
  2. ΔTk = 0,52 · 0,5 · 2 = 0,52 °C → kaynama 100,52 °C.
  3. ΔTd = 1,86 · 0,5 · 2 = 1,86 °C → donma −1,86 °C.

Cevap: kaynama 100,52 °C; donma −1,86 °C

Çözümlü örnek

Belirli bir sıcaklıkta saf suyun buhar basıncı 24 mmHg'dir. 90 g glikoz (C₆H₁₂O₆, 180 g/mol) 171 g suda (18 g/mol) çözülüyor. Çözeltinin buhar basıncı ve buhar basıncındaki alçalma kaç mmHg'dir?

  1. Mol sayıları: glikoz 90/180 = 0,5 mol; su 171/18 = 9,5 mol; toplam 10 mol.
  2. Glikoz uçucu değildir ve iyonlaşmaz; Xsu = 9,5/10 = 0,95.
  3. Pçözelti = 0,95 · 24 = 22,8 mmHg; alçalma 24 − 22,8 = 1,2 mmHg.

Cevap: 22,8 mmHg; alçalma 1,2 mmHg

✔ Doğru

  • Koligatif etki tanecik derişimine (m · i) bağlıdır.
  • 0,1 m CaCl2 (0,3 m tanecik), 0,2 m glikozdan daha düşük sıcaklıkta donar.
  • Çözelti kaynarken derişir; kaynama sıcaklığı yükselmeyi sürdürür.

✘ Sık yapılan hata

  • Yalnız molaliteye bakıp iyon sayısını (i) unutmak.
  • Çözeltinin kaynarken sabit sıcaklıkta kaldığını sanmak.
  • Çözünen eklenince buhar basıncının arttığını sanmak.
Akılda kalsın: Koligatif özellik “ne?” diye değil “kaç tane?” diye sorar. Tanecik derişimi (m·i) büyüdükçe buhar basıncı ve donma noktası düşer; kaynama noktası ve osmotik basınç yükselir.
Sınavda

Nasıl sorulurFarklı çözeltilerin kaynama ya da donma noktaları sıralatılır, ya da molalite ve K değeri verilip ΔT hesaplatılır.

TuzakYalnız molaliteye bakıp i'yi unutmaktır: 0,1 m CaCl₂ (0,3 m tanecik), 0,2 m glikozdan daha düşük sıcaklıkta donar. İkinci tuzak, çözeltinin kaynarken sıcaklığının sabit kaldığını sanmaktır; su buharlaştıkça çözelti derişir ve kaynama sıcaklığı yükselmeyi sürdürür.

▭Sen çöz ΔT = K·m·i

0,5 mol KBr 500 g suda çözülüyor (Kk = 0,52, Kd = 1,86 °C·kg/mol). 1 atm'de çözeltinin kaynama noktası °C, donma noktası °C olur.

101,04−3,72100,52−1,861,04

?Soru çöz

Aynı dış basınçta bulunan aşağıdaki sulu çözeltilerden hangisinin donma noktası en düşüktür?

✓ C. Donma noktası tanecik derişimi (m·i) en büyük olanda en düşüktür: Al(NO₃)₃ 4 iyon verir, 0,1 · 4 = 0,4 m. A glikoz iyonlaşmaz, 0,2 m; en büyük molalite tuzağıdır. B 0,15 · 2 = 0,3 m. D 0,12 · 3 = 0,36 m; yakındır ama küçüktür.
KAVRAM · ÇÖZÜNÜRLÜK

Çözünürlük: doygun, doymamış ve aşırı doymuş çözeltiler

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBir madde suda nasıl çözünür, çözücü ile çözünen arasında hangi etkileşimler oluşur?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Çözünme, çözünen taneciklerinin birbirinden ayrılıp çözücü tanecikleri arasına dağılmasıdır. Bunun için çözünen-çözünen ve çözücü-çözücü etkileşimleri kırılır, yerine çözücü-çözünen etkileşimleri kurulur. İyonik katı suda iyon-dipol, etanol suda hidrojen bağı, iyot CCl₄'te London kuvvetleriyle çözünür. Bu yüzden polarlığı benzer olan maddeler birbirinde iyi çözünür: “benzer benzeri çözer”.

Çözünme ve etkileşimler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Çözünürlük nedir, doygun, doymamış ve aşırı doymuş çözelti arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Çözünürlük, belirli sıcaklık ve basınçta 100 g suda çözünebilen en fazla madde kütlesidir (g/100 g su). Bu sınıra ulaşmış çözelti doygun, ulaşmamış çözelti doymamıştır. Çözünürlüğünden fazla madde içeren kararsız çözeltiye aşırı doymuş denir. Seyreltik ve derişik ise iki çözeltiyi karşılaştıran göreli kavramlardır.

Çaya şeker atmayı sürdürürsen bir noktadan sonra şeker artık erimez ve bardağın dibinde birikir.

Bir maddenin belli bir çözücüde ne kadar çözünebileceğinin bir sınırı vardır. Belirli sıcaklık ve basınçta 100 g suda çözünebilen en fazla madde kütlesine çözünürlük denir; birimi g/100 g su'dur. Çözünürlük maddeler için ayırt edici bir özelliktir, ama yalnız sıcaklık, basınç ve çözücü belirtildiğinde anlamlıdır.

Çözebileceği kadar maddeyi çözmüş çözeltiye doygun, daha fazla madde çözebilecek olana doymamış çözelti denir. Doygun bir çözeltiye eklenen kristal dibe çöker; dipteki katı ile çözelti arasında dinamik bir denge kurulur: birim zamanda çözünen ve çöken tanecik sayısı eşittir. Yüksek sıcaklıkta doyurulan bir çözelti sarsılmadan yavaşça soğutulursa bazen çözünürlüğün üstünde madde içeren aşırı doymuş çözelti oluşur. Bu durum kararsızdır: küçük bir kristal atılınca ya da kap sarsılınca fazla madde hızla kristallenir. Ceplik el ısıtıcıları bu yolla ısı verir.

Seyreltik ve derişik ise doygunlukla ilgili değildir; iki çözeltiyi karşılaştırır. Az çözünen bir maddenin doygun çözeltisi seyreltik, çok çözünen bir maddenin doymamış çözeltisi derişik olabilir.

Çözelti türleri: bir kristal eklersen ne olur?
TürÇözünmüş maddeKristal eklenince
Doymamışçözünürlükten azkristal çözünür
Doygunçözünürlüğe eşitkristal dipte kalır, kütlesi değişmez (dinamik denge)
Aşırı doymuşçözünürlükten fazla, kararsızhızlı kristallenme; fazla madde çöker
mçözünenmsu = çözünürlük100 mdoygun çözelti = msu + mçözünenAynı sıcaklıkta doygun çözeltide çözünen/su oranı her kütle için aynıdır.
Çözümlü örnek

Belirli bir sıcaklıkta çözünürlüğü 40 g/100 g su olan X tuzuyla 250 g su kullanılarak doygun çözelti hazırlanıyor. Çözeltide kaç g X vardır, çözelti kütlece yüzde kaç X içerir?

  1. 100 g su 40 g X çözerse 250 g su 250 · 40/100 = 100 g X çözer.
  2. Doygun çözelti kütlesi 250 + 100 = 350 g.
  3. Kütlece %: 100/350 · 100 ≈ %28,6 (çözünürlük değeri olan 40 ile karıştırılmamalı).

Cevap: 100 g X; yaklaşık %28,6

Çözümlü örnek

Belirli bir sıcaklıkta X'in çözünürlüğü 25 g/100 g su'dur. 300 g doygun X çözeltisinde kaç g X vardır? Bu çözeltiye aynı sıcaklıkta 40 g su eklenirse en fazla kaç g X daha çözünebilir?

  1. Doygun çözeltide 25 g X + 100 g su = 125 g çözelti; 300 g çözelti bunun 2,4 katıdır.
  2. X: 25 · 2,4 = 60 g; su: 240 g.
  3. Su 280 g'a çıkınca en fazla 280 · 25/100 = 70 g X çözünür; 70 − 60 = 10 g daha çözünebilir.

Cevap: 60 g; 10 g daha

✔ Doğru

  • Çözünürlük 100 g su başınadır: 25 g/100 g su → 125 g doygun çözeltide 25 g.
  • Doygunluk sınıra, derişiklik miktara bakar.
  • Az çözünen maddenin doygun çözeltisi seyreltik olabilir.

✘ Sık yapılan hata

  • Çözünürlüğü 100 g çözelti başına sanmak.
  • Seyreltik çözeltinin mutlaka doymamış olduğunu sanmak.
  • Aşırı doymuş çözeltiyi kararlı sanmak (bir kristal eklenince çöker).
Akılda kalsın: Doygunluk “sınıra ulaştı mı?”, derişiklik “hangisinde daha çok var?” sorusudur. Doygun çözeltide oranı 100 g suya göre kur, 100 g çözeltiye göre değil.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözünürlük değeri verilir; belirli kütlede su ya da doygun çözeltide kaç gram madde bulunduğu, su eklenince ya da buharlaşınca ne kadar madde çözüneceği veya çökeceği sorulur.

TuzakÇözünürlüğü 100 g çözelti başına sanmaktır: 25 g/100 g su, 125 g doygun çözeltide 25 g madde demektir. İkinci tuzak, seyreltik çözeltinin mutlaka doymamış olduğunu sanmaktır.

⇄Bilgi eşleştirme çözelti türü ve gözlem

▭Sen çöz çözünürlük hesabı

Çözünürlüğü 36 g/100 g su olan bir tuzun 50 g suyla hazırlanan doygun çözeltisinde g tuz vardır; doygun çözeltinin kütlesi g'dır.

18683613686
GRAFİK · ÇÖZÜNÜRLÜK

Çözünürlük eğrileri: sıcaklık, basınç ve kristallendirme hesapları

MEB 11. sınıf · Sıvı çözeltiler ve çözünürlük · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBoyle ve Charles yasaları nedir, grafikleri nasıl yorumlanır?Bağlantılı konudan (Gazlar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Boyle yasasına göre sabit sıcaklıkta belirli miktar gazın basıncı ile hacmi ters orantılıdır: P₁V₁ = P₂V₂. Charles yasasına göre sabit basınçta gazın hacmi mutlak sıcaklıkla doğru orantılıdır: V₁/T₁ = V₂/T₂. P–V grafiği hiperbol, V–T(K) grafiği orijinden geçen doğrudur; V–t(°C) doğrusu −273 °C'ye uzanır.

Boyle ve Charles yasaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Sıcaklık ve basınç çözünürlüğü nasıl etkiler, çözünürlük eğrisi nasıl okunur?

Kısa cevap: Katıların çoğunun sudaki çözünürlüğü sıcaklıkla artar, bazılarınınki azalır. Gazların çözünürlüğü ise sıcaklık arttıkça azalır, gazın kısmi basıncı arttıkça artar; basınç katı ve sıvıların çözünürlüğünü pek etkilemez. Çözünürlük eğrisinden, doygun bir çözelti soğutulunca ne kadar katının çökeceği ya da su buharlaşınca ne olacağı hesaplanır.

Buzdolabından çıkan gazoz açılınca hafifçe köpürür; güneşte kalmış bir gazoz ise neredeyse taşar.

Çözünürlüğün sıcaklıkla değişimi bir grafikle gösterilir: çözünürlük eğrisi. Eğri üzerindeki her nokta o sıcaklıktaki doygun çözeltiyi gösterir; eğrinin altındaki noktalar doymamış, üstündekiler (kristal yoksa) aşırı doymuş çözeltidir. Çözünmesi ısı alan katıların çoğunun çözünürlüğü sıcaklıkla artar; çözünmesi ısı veren bazı katılarınki azalır. İki eğrinin kesiştiği sıcaklıkta iki maddenin çözünürlüğü eşittir; çözünürlükleri sıcaklıkla çok farklı değişen tuzlar ayrımsal kristallendirmeyle ayrılabilir.

X, Y ve Z bu sayfadaki örnekler için seçilmiş tuzlardır; değerler örnek değerdir. X'in eğrisi dik olduğu için soğutmayla en çok kristal veren tuz X'tir.Görsel: Sınav Defteri

Gazların çözünürlüğü

Gaz tanecikleri ısınınca hızlanır ve sıvıdan kolayca kaçar; bu yüzden gazların çözünürlüğü sıcaklık artınca azalır. Yazın ılık suda çözünmüş oksijen azaldığı için balıklar yüzeye çıkar; fabrikaların akarsulara sıcak su boşaltması (ısıl kirlilik) bu yüzden zararlıdır. Basınç ise gaz çözünürlüğünü artırır: sıvının üstündeki gazın kısmi basıncı arttıkça sıvıya daha çok tanecik girer. Gazlı içecekler basınç altında CO₂ ile doldurulur; kapak açılınca basınç düşer, fazla CO₂ kabarcık olarak çıkar. Gazlar sayfasında gördüğümüz kısmi basınç burada belirleyicidir. Derinden hızla yükselen dalgıcın kanında çözünmüş azotun kabarcıklanması (vurgun) da aynı nedenle olur.

Kristallendirme ve deriştirme hesapları

Yüksek sıcaklıkta doyurulan çözelti soğutulursa su miktarı aynı kalır ama suyun taşıyabileceği madde azalır; fark katı olarak çöker. Su buharlaştırılırsa (deriştirme) madde aynı kalır, su azalır; çözelti önce doygun hâle gelir, sonra madde çökmeye başlar. Hesap hep 100 g suya göre kurulur: önce çözeltideki su ve madde kütlesi bulunur, sonra yeni koşuldaki çözünürlükle karşılaştırılır.

çöken kütle = msu100 · (Ssıcak − Ssoğuk)S: çözünürlük (g/100 g su). Su kütlesi değişmiyorsa ve başlangıç çözeltisi doygunsa geçerlidir.
Çözümlü örnek

Grafikteki X tuzunun 60 °C'de hazırlanmış 380 g doygun çözeltisi 20 °C'ye soğutuluyor. Kaç gram X kristallenir?

  1. 60 °C'de çözünürlük 90 g/100 g su: 190 g doygun çözeltide 100 g su vardır; 380 g çözelti bunun 2 katı, yani 200 g su + 180 g X.
  2. 20 °C'de 200 g su en fazla 200 · 30/100 = 60 g X tutar.
  3. Çöken: 180 − 60 = 120 g. Formülle: 200/100 · (90 − 30) = 120 g.

Cevap: 120 g X

Çözümlü örnek

20 °C'de 30 g X, 200 g suda çözünmüş durumdadır (X'in çözünürlüğü 20 °C'de 30 g/100 g su). Sıcaklık değişmeden en az kaç gram su buharlaştırılırsa çözelti doygun olur?

  1. 30 g X'i doygun tutmaya 100 g su yeter (30 g/100 g su).
  2. Çözeltide 200 g su var; doygunluk için 200 − 100 = 100 g su buharlaşmalı.
  3. Daha fazla su buharlaşırsa X çökmeye başlar; çözelti doygun kalır.

Cevap: 100 g su

✔ Doğru

  • Katıların çoğu sıcakta, gazlar soğukta daha çok çözünür.
  • Gazın çözünürlüğü basınçla artar: gazozun kapağı açılınca köpürür.
  • Soğutmada su kütlesi değişmez; değişen çözünürlüktür.

✘ Sık yapılan hata

  • 380 g doygun çözeltiyi 380 g su gibi kullanmak.
  • Gazların da sıcakta daha çok çözündüğünü sanmak.
  • Çöken miktarı su yerine çözelti kütlesi üzerinden oranlamak.
Akılda kalsın: Katı çoğunlukla sıcakta çok çözünür; gaz ise soğukta ve basınç altında çok çözünür. Kristallendirme sorusunda önce suyun kütlesini bul: soğutmada su değişmez, değişen çözünürlüktür.
Sınavda

Nasıl sorulurÇözünürlük eğrisi verilir; doygun bir çözelti soğutulunca kaç gram katı çökeceği, hangi tuzun ayrımsal kristallendirmeyle ayrılabileceği ya da gazların çözünürlüğünün hangi koşulda arttığı sorulur.

TuzakDoygun çözelti kütlesini su kütlesi gibi kullanmaktır: 380 g doygun çözeltide 200 g su vardır. İkinci tuzak, gazların da katılar gibi sıcakta daha çok çözündüğünü sanmaktır.

?Soru çöz

Grafikteki X tuzuyla 60 °C'de 50 g su kullanılarak hazırlanan doygun çözelti 20 °C'ye soğutuluyor. Kaç gram X çöker?

✓ A. 50 g su 60 °C'de 45 g, 20 °C'de 15 g X tutar; fark 30 g çöker. B 50 g yerine 100 g su için hesaplamaktan; C çözünmüş X'in tamamının çöktüğünü sanmaktan; D 20 °C'de çözeltide kalan miktarı çöken sanmaktan çıkar.

▭Boşluk doldurma gazların çözünürlüğü

Gazların sudaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça , gazın kısmi basıncı arttıkça . Gazlı içecek açılınca CO₂'nin kısmi basıncı için kabarcıklar çıkar.

azalırartardüştüğüyükseldiğideğişmez

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

50 cm uzunluğundaki bir cam borunun bir ucundan H₂, öbür ucundan X gazı aynı anda gönderiliyor. Gazlar H₂'nin girdiği uçtan 40 cm uzakta karşılaşıyor. X'in mol kütlesi kaç g/mol'dür? (H: 1 g/mol)

✓ B. Aynı sürede H₂ 40 cm, X 10 cm yol alır; v(H₂)/v(X) = 4 = √(M_X/2), M_X = 16 · 2 = 32. A karekökü unutup 4 · 2 almaktan; C oranın karesini H₂'nin mol kütlesiyle çarpmayı unutmaktan; D X'in yolu yerine borunun toplam uzunluğunu (50/10) kullanmaktan çıkar.Kaynak: Gazlar · Kinetik teori ve Graham yasası

?Soru 2

3. periyot elementlerinin oksitleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Al2O3 amfoterdir; hem asitlerle hem kuvvetli bazlarla tepkimeye girer. Yalnız bazik oksit gibi düşünülmüş. A metal oksidi suyla NaOH verir; B ametal oksidi suyla H2SO4 verir; D metalik özellik azaldıkça asitlik artar: üçü doğrudur.Kaynak: Periyodik özellikler · Oksit ve hidroksitlerin asitliği

?Soru 3

26Fe3+ iyonunun elektron dizilimi aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Önce iki 4s elektronu, ardından bir 3d elektronu gider: [Ar] 3d5. B elektronlar 3d'den koparılmış, dolma sırasının tersi uygulanmış; C bir 4s elektronu bırakılmış; D Fe2+'nin dizilimidir, yük karıştırılmış.Kaynak: Modern atom teorisi · İyonların elektron dizilimi

?Soru 4

Aşağıdaki yarıçap karşılaştırmalarından hangisi yanlıştır?

✓ B. Na elektron verince dış katmanı boşalır, kalan elektronlar daha güçlü çekilir; Na+ atomundan küçüktür. A anyon atomundan büyüktür, doğru; C izoelektronik türlerde protonu az olan F− büyüktür, doğru; D bağsız atomlar arası uzaklık daha büyüktür, doğru.Kaynak: Periyodik özellikler · Yarıçap türleri, atom ve iyon

?Soru 5

Elektron dizilimi 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p3 olan element için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Dizilim 4p ile bitiyor: p bloku; en büyük n = 4; dış katmanda 4s2 4p3 → 5 elektron → 5A. A yalnız p elektronları sayılmış, 4s unutulmuş; B periyot 3d'nin n'sinden okunmuş; D dolu 3d10 son alt düzey sanılmış, blok yanlış seçilmiş.Kaynak: Modern atom teorisi · Dizilimden blok, grup, periyot

?Soru 6

0 °C ve 1 atm'de yoğunluğu 1,25 g/L olan bir gaz 273 °C'ye ısıtılıyor ve basıncı 2 atm'ye çıkarılıyor. Gazın yeni yoğunluğu kaç g/L olur?

✓ D. d = PM/RT; P 2 katına, T de 273 K'den 546 K'ye yani 2 katına çıktığı için oran değişmez, d = 1,25 g/L. A yalnız sıcaklık artışını, B yalnız basınç artışını hesaba katmaktan; C sıcaklığın da yoğunluğu artırdığını sanmaktan (iki değişimi de çarpan saymak) çıkar.Kaynak: Gazlar · İdeal gaz denklemi

?Soru 7

Aşağıdaki kuantum sayısı takımlarından (n, ℓ, mℓ, ms) hangisi bir elektron için mümkün değildir?

✓ A. ℓ en çok n − 1 olabilir; n = 2 için ℓ = 2 (2d) yoktur. B bir 3d elektronudur, mℓ = −2 aralıktadır; C bir 4s elektronudur; D bir 3p elektronudur. ℓ'nin n'ye eşit olabileceğini sanmak bu soruyu yanlış yaptırır.Kaynak: Modern atom teorisi · Kuantum sayıları

?Soru 8

Sabit sıcaklıkta 2 L'lik kapta 3 atm basınçta He, 4 L'lik kapta 1,5 atm basınçta Ne bulunuyor. Kaplar arasındaki musluk açılıp gazlar karıştığında toplam basınç kaç atm olur? (Bağlantı borusunun hacmi önemsizdir.)

✓ A. Her gaz 6 L'ye yayılır: P(He) = 3 · 2/6 = 1 atm, P(Ne) = 1,5 · 4/6 = 1 atm; toplam 2 atm. B tek bir gazın kısmi basıncını toplam sanmaktan; C hacimleri hesaba katmadan basınçların ortalamasını almaktan; D hacim büyümesini unutup iki basıncı doğrudan toplamaktan çıkar.Kaynak: Gazlar · Kısmi basınç (Dalton yasası)

?Soru 9

Hacmi sabit çelik bir kapta 27 °C'de 1,5 atm basınç yapan bir gaz vardır. Kaba aynı gazdan eklenerek mol sayısı 2 katına çıkarılıyor ve sıcaklık 127 °C'ye yükseltiliyor. Kaptaki son basınç kaç atm olur?

✓ C. V sabit: P₂ = P₁ · (n₂/n₁) · (T₂/T₁) = 1,5 · 2 · 400/300 = 4 atm. A sıcaklık oranını ters (300/400) almaktan; B yalnız mol artışını hesaba katıp ısınmayı unutmaktan; D sıcaklıkları kelvine çevirmeden 127/27 ile oranlamaktan çıkar.Kaynak: Gazlar · Gay-Lussac, Avogadro, birleşik denklem

?Soru 10

Aşağıdaki türlerde belirtilen atomun yükseltgenme basamaklarından hangisi yanlış verilmiştir?

✓ D. HClO4'te +1 + Cl + 4(−2) = 0 → Cl = +7; +5, HClO3'teki değerdir, oksijen sayısı yanlış okunmuş. A +1 + Mn − 8 = 0 → +7, doğru; B N + 3 = 0 → −3, doğru; C S − 8 = −2 → +6, doğru (iyon yüküne eşitlendi).Kaynak: Periyodik özellikler · Yükseltgenme basamakları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Kimya soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →