Yaşayan dünya dinleri: Yahudilik, Hristiyanlık, Hint ve Çin dinleri

Hangi dinin kutsal kitabı hangisidir, kurucusu kimdir, temel inancı nedir? Yahudilikten Şintoizme yaşayan dinleri karşılaştırma tablolarıyla öğren.

8 durakDHBT-2 · MBSTS
16 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 16tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
DİNLER · YÖNTEM

Dinleri tanımak: sınıflandırma ölçütleri ve dinler tarihinin tarafsız yöntemi

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDört büyük ilahi kitap hangi peygamberlere indirilmiştir, suhuf nedir ve hangi peygamberlere kaç sahife verilmiştir?Bağlantılı konudan (Melek, kitap ve peygamber inancı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dört büyük ilahi kitap Tevrat (Hz. Musa), Zebur (Hz. Davud), İncil (Hz. İsa) ve Kur'an'dır (Hz. Muhammed). Bunların dışında bazı peygamberlere küçük sahifeler (suhuf) verilmiştir; zayıf kabul edilen bir rivayete göre Hz. Âdem'e 10, Şit'e 50, İdris'e 30, İbrahim'e 10 sahife. Kur'an'da sahifeleri anılan peygamberler ise Hz. İbrahim ve Hz. Musa'dır.

İlahi kitaplar ve suhuf

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Dinler nasıl sınıflandırılır, dinler tarihi hangi yöntemle çalışır?

Kısa cevap: Dinler kaynağına göre vahye dayalı ve beşerî, yayılma alanına göre evrensel ve milli (etnik), kurucusuna göre kurucusu bilinen ve bilinmeyen, Tanrı anlayışına göre tek tanrılı, çok tanrılı ve düalist diye sınıflandırılır. Dinler tarihi, dinleri hak-batıl yargısı vermeden, mensuplarının kendi kavramlarıyla betimleyen tarafsız bir bilim dalıdır.

Bir din görevlisine bir gün mutlaka sorulur: “Budistler neye inanır?” Doğru cevap, önce o dini kendi kelimeleriyle anlatabilmekten geçer.

Dört soru, dört ölçüt

Dinleri sınıflandırmak, her dine aynı dört soruyu sormaktır: Nereden geldi? Kime seslenir? Kim başlattı? Tanrıyı nasıl düşünür? Aynı din her soruda farklı bir gruba düşebilir. Budizm bir insanın öğretisine dayandığı için beşerîdir ama bütün insanlara seslendiği için evrenseldir; Yahudilik kökeni vahye dayanan bir din olarak anılır ama bir halkla sınırlı kaldığı için millidir. Sınavda bu çapraz konumlar sık sorulur.

Dinlerin sınıflandırılması
ÖlçütGruplarÖrnekler
KaynağıVahye dayalı / beşerî (bir öğretmenin öğretisine ya da geleneğe dayanan)Vahye dayalı olarak anılanlar: Yahudilik, Hristiyanlık, İslam. Beşerî: Budizm, Konfüçyanizm, Taoizm, Hinduizm
Yayılma alanıEvrensel (bütün insanlara çağrı) / milli ya da etnik (bir halkla sınırlı)Evrensel: Hristiyanlık, İslam, Budizm. Milli: Yahudilik, Hinduizm, Şintoizm, Konfüçyanizm, Taoizm
KurucusuKurucusu bilinen / bilinmeyenBilinen: Budizm (Buda), Caynizm (Mahavira), Sihizm (Guru Nanak), Zerdüştlük (Zerdüşt), Maniheizm (Mani). Bilinmeyen: Hinduizm, Şintoizm
Tanrı anlayışıTek tanrılı / çok tanrılı / düalist (iki ilkeli) / Tanrı fikrini merkeze almayanTek: Yahudilik, Hristiyanlık (Hristiyanlar teslisi tek Tanrı inancı olarak tanımlar), İslam, Sihizm. Çok: Hinduizm'in halk biçimleri, Şintoizm. Düalist: Zerdüştlüğün sonraki biçimi, Maniheizm. Merkeze almayan: Budizm, Caynizm
Yaşama durumuYaşayan / tarihe karışmışTarihe karışmış: Maniheizm, eski Mısır ve Mezopotamya dinleri

Dinler tarihi: betimlemek, yargılamamak

Dinler tarihi, geçmişte ve bugün var olan bütün dinlerin tarihini, inanç, ibadet ve ahlak sistemlerini, kurumlarını inceleyen bilim dalıdır. Yöntemi betimleyicidir (tasvirî): bir dini, mensuplarının kutsal metinlerine ve kendi kavramlarına dayanarak anlatır; onu doğru-yanlış, hak-batıl, üstün-aşağı diye değerlendirmez. Bu yüzden normatif, yani kural koyan ve hüküm veren bir bilim değildir. Kelamdan ayrıldığı nokta da budur: kelam İslam inancını delillerle savunur, dinler tarihi ise diğer dinleri anlamaya çalışır. Bir Müslüman araştırmacının kendi inancını taşıması bu yöntemle çelişmez; çelişen, başka bir dini onun mensubunun tanımayacağı biçimde anlatmaktır.

Müslümanların başka dinlerle ilgilenmesi Kur'an'ın Yahudi, Hristiyan, Sabii ve Mecusilerden söz etmesiyle başladı. İlk eserlerin bir kısmı reddiye amaçlıydı. Biruni (ö. 1048) ise Hindistan'da bizzat gözlem yaparak yazdığı Tahkîku mâ li'l-Hind'de Hinduizm'i Hinduların kendi kaynaklarından tarafsız biçimde anlattı; eser modern dinler tarihinin öncüleri arasında sayılır. İslam mezhepleri tarihi sayfasında andığımız Şehristani'nin el-Milel ve'n-nihal'i ise vahye dayanan dinleri “milel”, diğer yolları “nihal” başlığı altında toplayarak karşılaştırmalı dinler tarihinin ilk örneklerinden biri oldu.

Dört büyük Asya dini aynı iki yüzyılda doğdu; Hristiyanlık, Maniheizm, İslam ve Sihizm ise milattan sonraki çizgide sıralanır.Görsel: Sınav Defteri
Lisans düzeyi için ek: Osmanlı ve Cumhuriyet'te dinler tarihi

Osmanlı'da Tanzimat'a kadar milel-nihal ve kısas-ı enbiya türü eserler öne çıktı. Bu alanda Türkçe yazılan ilk müstakil eserlerden biri Şemseddin Sami'nin Esâtîr'idir. Dinler tarihi XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Darülfünun'da ders olarak okutulmaya başladı, Cumhuriyet döneminde ilahiyat fakültelerinin temel derslerinden biri oldu.

Akılda kalsın: Bir dini dört soruyla yerleştir: Nereden? (vahiy / beşerî) · Kime? (evrensel / milli) · Kim? (kurucu bilinen / bilinmeyen) · Kaç? (tek / çok / iki ilke). Dinler tarihinin anahtar kelimeleri betimleyici, tarafsız, normatif değil.
Sınavda

Nasıl sorulurDinler tarihinin tanımı ve yöntemi anlatılıp “hangisi bu bilimin özelliği değildir?” diye sorulur ya da bir dinin hangi gruba girdiği istenir.

TuzakDinler tarihini kelamla karıştırıp “dinleri hak ve batıl diye ayırır”, “İslam'ın üstünlüğünü ispat eder” şıklarını işaretlemektir; bunlar normatif yaklaşımlardır. Sınıflandırmada tuzak, Budizm'i “beşerî olduğu için milli” sanmaktır; Budizm beşerî ama evrenseldir.

⇄Bilgi eşleştirme sınıf ↔ din

?Soru çöz

İlahiyat öğrencisi Emre, dinler tarihi dersi için Şintoizm üzerine bir ödev hazırlamıştır. Hocası, ödevdeki cümlelerden birinin dinler tarihinin yöntemine aykırı düştüğünü söyleyerek onu çizmiştir.
Hocanın çizdiği cümle aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Bir inancı “bâtıl” diye nitelemek normatif bir hükümdür; dinler tarihi betimler, savunma ve eleştiri kelamın işidir. A dini mensubunun kendi kavramıyla (kami) anlatmak tarafsız yöntemin özüdür; C karşılaştırmalı betimleme bu bilimin olağan aracıdır; D tarihî gelişimi kaynakla aktarmak adındaki “tarih” işinin kendisidir.
DİNLER · YAHUDİLİK

Yahudilik: ahit, Tanah ve Talmud, Şabat ve mezhepler

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHz. Musa ve Hz. Yusuf kıssalarında hangi olaylar anlatılır, ana mesajları nelerdir?Bağlantılı konudan (Kur'an'ın ana konuları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kur'an'da en çok anlatılan kıssa Hz. Musa'nınkidir: Firavun'un zulmü, Tur'da Allah'la konuşma, mucizeler, denizin yarılması, buzağı olayı ve bilgi peşindeki yolculuk. Hz. Yusuf kıssası tek surede, kuyudan Mısır'da yönetime uzanan bir hayatı anlatır; sabır, iffet, kıskançlığın sonu ve affetme mesajlarını taşır.

Hz. Musa ve Hz. Yusuf kıssaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yahudiliğin kutsal kitabı, temel inançları, ibadet ve bayramları nelerdir; Yahudi mezhepleri hangileridir?

Kısa cevap: Yahudilik, Hz. İbrahim'i ata, Hz. Musa'yı en büyük peygamber kabul eden, tek Tanrı inancına ve Tanrı ile İsrailoğulları arasındaki ahde dayanan milli bir dindir. Kutsal metni Tora, Neviim ve Ketuvim'den oluşan Tanah; sözlü geleneğin yazıya geçmiş hâli Talmud'dur. Dinî hayatın merkezinde Şabat, sinagog ve günde üç vakit dua vardır.

Yahudilik bir halkın hikâyesiyle bir inancın hikâyesini birbirinden ayırmadan anlatır; bu yüzden tarihini bilmeden bayramlarını anlamak zordur.

Bir halkın dört adı ve tarihin kırılma noktaları

Bu din ve halk için dört ad kullanılır: İbrani (Hz. İbrahim'e ve “nehri geçen” anlamına bağlanır), İsrail (Hz. Yakup'un lakabı; on iki kabile onun oğullarından gelir), Yahudi (Yahuda kabilesinden ve onun adını taşıyan krallıktan) ve Musevi (Hz. Musa'ya nispetle; Türkiye'de yaygın kullanım). Yahudi geleneğine göre Hz. Musa İsrailoğullarını Mısır'dan çıkarmış, Sina'da Tora'yı almıştır. Tarihin asıl kırılma noktası MS 70'tir: Romalıların ikinci Mabet'i yıkmasıyla kurban ve rahip merkezli din, sinagog ve haham merkezli bir yapıya dönüştü; Yahudiler dünyaya dağıldı (diaspora).

Ek bilgi: birinci Mabet'ten ikinciye

Hz. Davud ve Hz. Süleyman döneminde Kudüs merkez oldu ve Mabet inşa edildi. MÖ 586'da Babilliler Mabet'i yıktı ve halkı sürgün etti; Pers döneminde dönüşle ikinci Mabet kuruldu. Orta Çağ'da İbn Meymun (Maimonides) Yahudi inancını on üç esasta toplamıştır.

İnanç ve kutsal metin

Yahudi inancının özü tek Tanrı inancı ve Tanrı'nın İsrailoğullarıyla yaptığı ahittir; seçilmişlik bu ahdin sorumluluğu olarak anlatılır. Zamanın sonunda Davud soyundan bir Mesih'in geleceği beklenir. Kutsal metin Tanah'tır; adı üç bölümünün baş harflerinden gelir: Tora (Tekvin, Çıkış, Levililer, Sayılar, Tesniye; beş kitap), Neviim (Peygamberler) ve Ketuvim (Kitaplar, Mezmurlar dahil). Sözlü olarak aktarılan yorum ve hukuk geleneği MS 200 civarında Mişna adıyla yazıya geçirildi; Mişna ile onun şerhi olan Gemara birlikte Talmud'u oluşturur (Kudüs ve Babil Talmudu). Kur'an'a göre Tevrat Hz. Musa'ya indirilmiş ilahi bir kitaptır; elde bulunan metnin ise zamanla değişikliğe uğradığı bildirilir.

İbadet, bayram, mekân

Günde üç vakit dua edilir (sabah, öğleden sonra, akşam); toplu dua için on erişkin erkekten oluşan minyan gerekir. Şabat, cuma gün batımından cumartesi gün batımına kadar süren çalışma yasağı ve dinlenme günüdür. Yiyeceklerde koşer kuralları uygulanır; erkek çocuk sekizinci gün sünnet edilir, on üç yaşında dinî yükümlülüğe giriş töreni (Bar Mitzva) yapılır. İbadet yeri sinagog, din önderi hahamdır. Kutsal mekân Kudüs, özellikle ikinci Mabet'ten kalan Batı Duvarı'dır (Ağlama Duvarı). Semboller yedi kollu şamdan (menora), Davud yıldızı, kapı pervazına asılan mezuza ve dua kayışlarıdır (tefilin).

Karıştırılanlar: Yahudi bayramları
BayramNeyi anar?Tanıyıcı ipucu
Pesah (Hamursuz)Mısır'dan çıkışıMayasız ekmek
Şavuot (Haftalar)Sina'da Tora'nın verilişiniPesah'tan yedi hafta sonra
Sukot (Çardak)Çölde geçen yıllarıGeçici çardaklarda kalınır
Roş HaşanaYahudi yılbaşınıBoru (şofar) çalınır
Yom KipurKefaret ve tövbe gününüYılın en kutsal günü; tam gün oruç
HanukaMabet'in yeniden kutsanmasınıSekiz gün mum yakılır
Yahudi mezhepleri: dün ve bugün
MezhepDönemTanıyıcı tutum
Ferisilerİkinci Mabet dönemiSözlü geleneği ve ahireti kabul; bugünkü haham Yahudiliğinin kökü
Sadukilerİkinci Mabet dönemiRahip ve aristokrat çevre; yalnız yazılı Tora; ahireti kabul etmez
Essenilerİkinci Mabet dönemiToplumdan çekilmiş, çileci topluluk
KaraimlerVIII. yüzyıldan beriTalmud'u reddeder, yalnız yazılı metne bağlıdır
OrtodoksGünümüzTora ve Talmud'un hükümleri değişmez
ReformXIX. yüzyıl, AlmanyaDinî hukuku çağın şartlarına göre yorumlar
MuhafazakârXIX.–XX. yüzyılGelenek ile değişim arasında orta yol
Yeniden YapılanmacıXX. yüzyıl, ABDYahudiliği gelişen bir medeniyet olarak görür

Siyonizm ise bir mezhep değil, XIX. yüzyıl sonunda Theodor Herzl'in öncülüğünde (1897 Basel Kongresi) doğan ve Filistin'de bir Yahudi devleti kurmayı hedefleyen siyasi harekettir; 1948'de İsrail'in kuruluşuyla sonuçlandı. Bazı Ortodoks gruplar Siyonizm'e dinî gerekçelerle karşı çıkar.

Akılda kalsın: TaNaH = Tora + Neviim + Ketuvim; Talmud = Mişna (metin) + Gemara (şerh). Tora Tanah'ın yalnız ilk beş kitabıdır. Ahireti reddeden Sadukiler, kabul eden Ferisiler; Talmud'u reddeden Karaimler.
Sınavda

Nasıl sorulurBir bayram, metin ya da mezhep tarif edilip adı sorulur, ya da din-kutsal metin tablosu verilir.

TuzakTora'yı Tanah'ın tamamı, Talmud'u vahiy metni sanmaktır; Talmud sözlü geleneğin yazıya geçmiş yorumudur. Yom Kipur ile Roş Haşana'yı karıştırma: kefaret ve oruç günü Yom Kipur'dur. Siyonizm şıkta “Yahudi mezhebi” diye gelirse yanlıştır; o siyasi bir harekettir.

▭Boşluk doldurma

Yahudilerin Tora, Neviim ve Ketuvim'den oluşan kutsal metnine denir. Sözlü geleneğin Mişna ve Gemara olarak yazıya geçmiş hâli dur. Cuma gün batımından cumartesi gün batımına kadar süren dinlenme günü ise tır.

TalmudAvestaŞabatMişnaTanahTripitaka

?Soru çöz

Kırım kökenli bir Yahudi topluluğunun üyesi olan Aron Bey şöyle demektedir: “Bizim için bağlayıcı olan yalnız yazılı Tanah'tır. Hahamların sözlü geleneğini yazıya geçiren Mişna ve onun şerhi Gemara'yı dinî hükümde ölçü saymayız.”
Aron Bey'in görüşü, aşağıdaki Yahudi mezheplerinden hangisinin tutumunu yansıtır?

✓ C. Talmud'u (Mişna + Gemara) reddedip yalnız yazılı metne bağlanmak, VIII. yüzyıldan beri süren Karaimliğin tanıyıcı tutumudur. A Ferisiler tam tersine sözlü geleneği kabul eder, bugünkü haham Yahudiliğinin köküdür; B Sadukiler de yalnız yazılı Tora'ya bağlıydı ama İkinci Mabet döneminde, Talmud yazılmadan önce kayboldu; D Reform, dinî hukuku çağa göre yorumlar.
DİNLER · HRİSTİYANLIK

Hristiyanlık: Filistin'den Roma'ya, Pavlus'tan İznik'e

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAshab-ı Kehf kıssası, Lokman'ın öğütleri ve Hz. İsa ile Hz. Meryem kıssası ne anlatır?Bağlantılı konudan (Kur'an'ın ana konuları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ashab-ı Kehf, putperest kavimlerinden imanları uğruna ayrılıp mağaraya sığınan ve uzun bir uykudan sonra uyandırılan gençlerdir. Lokman, oğluna şirkten sakınma, anne-babaya iyilik, namaz, iyiliği emretme, sabır ve tevazu öğütleyen hikmet sahibi bir kişidir. Meryem ve İsa kıssası babasız doğumu, mucizeleri ve İsa'nın Allah'ın kulu ve elçisi olduğunu anlatır.

Ashab-ı Kehf, Lokman, Hz. İsa ve Meryem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hristiyanlık nasıl doğdu, Pavlus'un rolü nedir; teslis, kefaret ve Kitab-ı Mukaddes ne demektir?

Kısa cevap: Hristiyanlık, Hz. İsa'nın I. yüzyılda Filistin'deki tebliğine dayanan; Pavlus'un Yahudi olmayanlara yönelttiği misyon ve IV. yüzyıl konsilleriyle şekillenen dindir. Temel inançları teslis (Baba, Oğul, Kutsal Ruh), enkarnasyon, asli günah ve İsa'nın çarmıhtaki ölümüyle kefarettir. Kutsal kitabı Eski Ahit ile dört İncil'i içeren Yeni Ahit'ten oluşan Kitab-ı Mukaddes'tir.

Hristiyanlığın ilk yüzyılı bir sorunun etrafında döner: Yahudi bir öğretmenin mesajı Yahudi olmayanlara da açılacak mıydı?

Doğuş ve Pavlus

Hz. İsa, Roma yönetimindeki Filistin'de Yahudi bir çevrede yaşadı ve on iki havariyle birlikte tebliğ yaptı. Hristiyanlara göre çarmıha gerilerek öldü, üçüncü gün dirildi ve göğe yükseldi; bu olaylar Hristiyan inancının merkezidir. Kur'an'a göre ise Hz. İsa öldürülmemiş ve çarmıha gerilmemiş, Allah onu kendi katına yükseltmiştir (Nisa 4/157-158).

Hristiyanlığa bugünkü biçimini veren isim, Hz. İsa'yı hayattayken hiç görmemiş olan Pavlus'tur. Tarsuslu bir Yahudi olan Pavlus (eski adı Saul) önce Hristiyanlara karşı çıktı; Hristiyan kaynaklarına göre Şam yolunda İsa'yı bir görümde görerek Hristiyan oldu. Anadolu ve Yunanistan'a yaptığı yolculuklarla mesajı Yahudi olmayanlara taşıdığı için “milletlerin havarisi” diye anılır. Sünnet ve yiyecek yasakları gibi Tora hükümlerinin Yahudi olmayan Hristiyanlar için bağlayıcı olmadığını savundu; kurtuluşu İsa'ya imana bağladı ve İsa'nın ölümünü insanlığın günahına kefaret olarak yorumladı. Kiliselere yazdığı mektuplar Yeni Ahit'in önemli bir kısmını oluşturur.

Roma'da kabul ve konsiller

Uzun süre baskı gören Hristiyanlar, İmparator Konstantin'in 313'teki Milano Fermanı'yla serbestlik kazandı. Konstantin'in topladığı İznik Konsili (325) İsa'nın Tanrı'yla aynı özden olduğunu kabul edip onun yaratılmış olduğunu söyleyen Arius'un görüşünü reddetti. İstanbul Konsili (381) Kutsal Ruh'un ulûhiyetini de tanımlayarak teslis formülünü tamamladı. IV. yüzyılın sonunda, İmparator I. Theodosius döneminde Hristiyanlık Roma'nın resmî dini oldu; kaynaklarda bu ilan için 380 (Selanik Fermanı) ve 395 diye iki farklı tarih geçer.

Karıştırılanlar: Hristiyan inancının temel kavramları
KavramHristiyan inancındaki anlamı
TeslisTek Tanrı'nın Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak üç kişiliği (uknum)
EnkarnasyonTanrı'nın İsa'da beden alması; İsa'nın hem tam Tanrı hem tam insan olması
Asli günahÂdem'in işlediği günahın bütün insanlığa geçmesi
Kefaretİsa'nın çarmıhtaki ölümüyle insanlığın günahının bedelinin ödenmesi
Diriliş ve ikinci gelişİsa'nın ölümden dirilmesi ve zamanın sonunda yeniden gelmesi
Kiliseİnananlar topluluğu; Katolik anlayışta kurtuluşun aracısı

Kitab-ı Mukaddes

Hristiyanların kutsal kitabı iki bölümdür. Eski Ahit Yahudilerin Tanah'ını kapsar; Katolik ve Ortodoks kanonunda buna ek kitaplar da vardır. Yeni Ahit yirmi yedi kitaptır: dört İncil (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna; ilk üçü birbirine benzediği için “sinoptik” diye anılır), Resullerin İşleri, mektuplar ve Vahiy kitabı. İnciller Hz. İsa'dan sonra, I. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yazılmıştır. İslam âlimleri Kur'an'da adı geçen ve Hz. İsa'ya verilen İncil ile Hristiyanların elindeki, onun hayatını anlatan dört İncil'i birbirinden ayırır.

Akılda kalsın: Pavlus üç kapı açtı: Yahudi olmayanlara misyon, Tora hükümlerinin kaldırılması, kurtuluşun İsa'ya imanla olması. Konsil sırası: İznik 325 → Oğul; İstanbul 381 → Kutsal Ruh.
Sınavda

Nasıl sorulurMadde imli özellik listesi verilip şahıs sorulur: Tarsuslu, İsa'yı görmemiş, milletlerin havarisi, şeriatı kaldıran → Pavlus.

TuzakPavlus'u on iki havariden biri sanmak ya da onu Petrus ile karıştırmaktır. Arius'u konsilin “kabul ettiği” kişi sanma; İznik onun görüşünü reddetmiştir. Sinoptik İnciller sorulursa Yuhanna dışarıda kalır.

↕Sıralama ilk dört yüzyıl

  1. İznik Konsili'nde Arius'un görüşünün reddi
  2. Pavlus'un Anadolu ve Yunanistan'a misyon yolculukları
  3. Milano Fermanı ile Hristiyanlara serbestlik tanınması
  4. İstanbul Konsili'nde Kutsal Ruh'un tanımlanması

?Soru çöz

• Tarsus'ta doğmuş bir Yahudi'dir.
• Hz. İsa'yı hayattayken görmemiştir.
• Yahudi olmayanlara yönelik misyonu nedeniyle “milletlerin havarisi” diye anılır.
• Sünnetin ve Tora hükümlerinin Yahudi olmayan Hristiyanlar için bağlayıcı olmadığını savunmuştur.
Bu özellikler aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ D. Tarsus, İsa'yı görmemiş olmak ve “milletlerin havarisi” unvanı Pavlus'u tanıtır. A Petrus İsa'nın havarilerindendir, onu görmüştür; B Yuhanna da havaridir ve bir İncil ona nispet edilir; C Arius IV. yüzyılda yaşamış, İsa'nın yaratılmış olduğunu savunduğu için İznik'te görüşü reddedilmiş bir din adamıdır.
DİNLER · KİLİSE

Kilisenin sırları ve bölünmeleri: sakramentler, 1054, Luther ve Trent

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİslam mezhepleri neden ortaya çıktı, itikadi ve fıkhi mezhepler nasıl sınıflandırılır?Bağlantılı konudan (İslam mezhepleri tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslam mezhepleri; hilafet tartışması, Cemel ve Sıffin gibi iç savaşlar, ayet ve hadislerin birden çok anlama açık olması, fetihlerle tanışılan yeni kültür ve felsefeler, Arap ile mevali arasındaki toplumsal gerilim gibi sebeplerle doğdu. İnanç alanındaki yorum ekollerine itikadi, ibadet ve hukuk alanındakilere fıkhi mezhep denir.

Mezheplerin doğuş sebepleri ve mezhepler ağacı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hristiyanlıkta sakramentler nelerdir; Katoliklik, Ortodoksluk ve Protestanlık nasıl ayrılır, Luther neye itiraz etti, Trent Konsili ne karar aldı?

Kısa cevap: Hristiyanlıkta kilisenin düzenli kutsal ritüellerine sakrament denir; Katolik ve Ortodokslar yedi sakramenti, Protestanlar yalnız vaftiz ve evharisti kabul eder. Kilise 1054'te Katolik ve Ortodoks diye ayrıldı; 1517'de Luther'in endüljans ve papalık eleştirisiyle Protestanlık doğdu, Katolik Kilisesi de Trent Konsili'yle (1545–1563) karşılık verdi.

Bir Hristiyan'ın hayatı doğumdan ölüme kadar kilisenin ritüelleriyle işaretlenir; hangi ritüelin geçerli sayılacağı ise mezhepleri birbirinden ayıran çizgidir.

Yedi sakrament

Sakramentler
SakramentNe yapılır?Kimler kabul eder?
VaftizSuya daldırma ya da su serpme ile dine giriş ve asli günahtan arınmaBütün kiliseler
Evharist (komünyon)Son akşam yemeğini anan ekmek-şarap ayiniBütün kiliseler
KonfirmasyonVaftiz edilenin imanının teyit edilmesi ve kiliseye tam kabulü; Ortodokslarda vaftizden hemen sonra, Katoliklerde çocukluk ya da ergenlikteKatolik, Ortodoks
Günah itirafıGünahların rahibe itiraf edilmesi ve rahibin bağışlamasıKatolik, Ortodoks
EvlilikNikâhın kilisede rahip önünde kıyılmasıKatolik, Ortodoks
Rahip takdisiDin adamının üst ruhban tarafından görevine atanmasıKatolik, Ortodoks
Hasta yağlamaHasta ya da ölüme yakın kişiye kutsanmış yağ sürülmesiKatolik, Ortodoks

Başlıca bayramlar Noel (İsa'nın doğumu), Paskalya (dirilişi; öncesinde kırk günlük perhiz dönemi) ve Paskalya'dan elli gün sonra Kutsal Ruh'un havarilere indiğine inanılan günü anan Pentekost'tur. Semboller haç, balık ve ikondur; kutsal mekânlar Kudüs'teki Kutsal Kabir Kilisesi, Beytüllahim'deki Doğuş Kilisesi ve Vatikan'dır.

1054: Doğu ile Batı

Roma'daki papanın bütün kiliseler üzerindeki otoritesi ve Kutsal Ruh'un yalnız Baba'dan mı yoksa “Oğul'dan da” (filioque) mı çıktığı tartışması, 1054'te Roma ile İstanbul kiliselerinin birbirini aforoz etmesiyle sonuçlandı. Batıda Katolik, doğuda Ortodoks kilise ayrı yollara girdi.

1517: Luther'in itirazları

Alman rahip Martin Luther 1517'de Wittenberg'de doksan beş tezini yayımlayarak Katolik Kilisesi'ne itiraz etti. İtirazlarının merkezinde para karşılığı günah bağışlama belgesi satışı (endüljans) vardı; buna papanın dinî otoritesi ve yanılmazlık iddiası, ruhban sınıfının Tanrı ile insan arasında aracı olması, Kutsal Kitap'ın halkın anlamadığı Latince okunması ve rahiplerin evlenmemesi eklendi. Luther Kutsal Kitap'ı Almancaya çevirdi, kendisi evlendi ve yalnız iki sakramenti kabul etti. Teslis ve Hz. İsa'nın ulûhiyeti gibi temel inançlara ise itiraz etmedi. Protestanlığın özü üç “yalnız” ilkesinde toplanır: yalnız Kutsal Kitap, yalnız iman, yalnız lütuf.

1545–1563: Trent Konsili

Katolik Kilisesi Protestanlığı mahkûm etmek ve kendi içinde reform yapmak için İtalya'daki Trent'te uzun bir konsil topladı. Trent Konsili, Kutsal Kitap'ın yanında kilise geleneğinin de otorite olduğunu, yedi sakramentin geçerliliğini ve kurtuluşta imanla birlikte amelin de payı bulunduğunu teyit etti; Latince Vulgata çevirisini resmî metin kabul etti ve endüljans istismarlarını yasakladı. Bu karşı hamleye Katolik reform ya da karşı reform denir.

Karıştırılanlar: üç büyük kilise
ÖlçütKatoliklikOrtodokslukProtestanlık
Önder ve merkezPapa, VatikanPatrikler; İstanbul Fener Rum Patriği “eşitler arasında birinci”Tek merkez yok; Luther, Kalvin, Zwingli
Kutsal RuhBaba'dan ve Oğul'dan çıkar (filioque)Yalnız Baba'dan çıkarFilioque'yi korur
Sakrament sayısı772 (vaftiz, evharist)
Din adamının evliliğiRahipler evlenmezPapaz evlenebilir, piskopos evlenmezPapaz evlenir
Öne çıkanPapalık, Meryem ve azizlere saygıİkon, ulusal kiliselerKutsal Kitap tek otorite; evanjelik akımlar
Lisans düzeyi için ek: Doğu kiliseleri ve Türkiye'deki kiliseler

451'deki Kadıköy (Kalkedon) Konsili'nin İsa'da iki tabiat (ilahi ve insani) bulunduğu kararını kabul etmeyen Ermeni, Süryani ve Kıpti kiliseleri “Doğu kiliseleri” diye anılır. Türkiye'de Ermeni Patrikhanesi, Süryani Kadim Kilisesi ve Fener Rum Patrikhanesi bulunur. Evanjelik adı Yunanca “müjde” kelimesinden gelir; kişisel iman tecrübesini ve misyonu öne çıkaran Protestan akımları kapsar.

Akılda kalsın: Sakrament sayısı mezhebi gösterir: 7 = Katolik ve Ortodoks, 2 = Protestan. Luther'in üç “yalnız”ına Trent üç “ile” ile cevap verdi: Kitap ile gelenek, iman ile amel, iki değil yedi sakrament.
Sınavda

Nasıl sorulurLuther'in itirazları olumsuz kökle sorulur (“hangisi itirazları arasında yoktur?”) ya da Trent'in amacı ve kararları paragrafla anlatılıp konsilin adı istenir; bir sakramentin tarifi verilip adı da sorulabilir (konfirmasyon).

TuzakLuther'e teslisin reddini yüklemektir; o temel inançlara değil kilisenin uygulamalarına itiraz etmiştir. Trent'i Protestanların toplantısı sanma; o Katolik kilisenin cevabıdır.

⇄Bilgi eşleştirme tarif ↔ sakrament

?Soru çöz

1520'li yıllarda Almanya'da Luther'in görüşlerini benimseyen bir köy papazı, kilisesinde bazı değişiklikler yapmaya karar vermiştir.
Bu papazın aşağıdaki uygulamalarından hangisi Luther'in görüşleriyle bağdaşmaz?

✓ A. Luther kilisenin uygulamalarına itiraz etti, teslis ve Hz. İsa'nın ulûhiyeti gibi temel inançları korudu. B Kutsal Kitap'ı Almancaya çeviren Luther'in çizgisidir; C endüljans itirazın merkezidir; D Luther yalnız iki sakramenti kabul etti. Sakrament sayısını yedi olarak teyit eden Trent Konsili ise Katolik karşı hamledir.
DİNLER · HİNT

Hinduizm ve Budizm: Vedalardan kasta, dört yüce gerçekten nirvanaya

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDinler nasıl sınıflandırılır, dinler tarihi hangi yöntemle çalışır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Dinler kaynağına göre vahye dayalı ve beşerî, yayılma alanına göre evrensel ve milli (etnik), kurucusuna göre kurucusu bilinen ve bilinmeyen, Tanrı anlayışına göre tek tanrılı, çok tanrılı ve düalist diye sınıflandırılır. Dinler tarihi, dinleri hak-batıl yargısı vermeden, mensuplarının kendi kavramlarıyla betimleyen tarafsız bir bilim dalıdır.

Dinlerin sınıflandırılması ve dinler tarihinin yöntemi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hinduizm'in kutsal metinleri, kast sistemi, karma ve samsara nedir; Budizm'in dört yüce gerçeği ve sekiz dilimli yolu nelerdir?

Kısa cevap: Hinduizm, belli bir kurucusu olmayan, Vedalara dayanan; Brahman inancını, samsara (yeniden doğuş döngüsü), karma ve mokşa (kurtuluş) kavramlarını ve kast düzenini taşıyan Hint dinidir. Budizm MÖ VI.-V. yüzyılda Siddhartha Gautama'nın (Buda) öğretisiyle doğdu; acıdan kurtuluşu dört yüce gerçek ve sekiz dilimli yolla nirvanaya bağlar.

İki din aynı soruyla uğraşır: döngü hâlinde tekrar eden hayattan nasıl çıkılır? Cevapları ve yolları ise ayrılır.

Hinduizm

Hinduizm'in tek bir kurucusu ve başlangıç anı yoktur; Hint yarımadasına gelen Arilerin Vedik inançlarıyla yerel geleneklerin binlerce yıl içinde kaynaşmasından oluşmuştur. Mensupları ona “ebedî yol” anlamında sanatana dharma der. Kutsal metinlerin en yüksek otoritesi dört Vedadır; Manu Kanunları ve Mahabharata destanının içindeki Bhagavad Gita da en çok başvurulan metinlerdir.

Lisans düzeyi için ek: Hindu kutsal metinlerinin iki katmanı

Hindu kutsal metinleri iki gruptur: “işitilen” ve en yüksek otorite sayılan şruti (dört Veda: Rig, Sama, Yajur, Atharva ve Vedaların felsefi son kısmı Upanişadlar) ile “hatırlanan” smriti (Manu Kanunları, içinde Bhagavad Gita bulunan Mahabharata destanı, Ramayana ve Puranalar).

Hinduizm'de en yüksek gerçeklik Brahman, bireyin özü atmandır. Tanrısal güç Brahma (yaratıcı), Vişnu (koruyucu) ve Şiva (yok edici ve yenileyici) üçlüsünde (trimurti) dile gelir; Vişnu'nun yeryüzüne inişlerine avatar denir (Rama, Krişna). Ruh bedenden bedene geçer (samsara); bir sonraki hayatı bu hayattaki eylemlerin karşılığı (karma) belirler; döngüden kurtuluşa mokşa denir. Kurtuluşa bilgi, amel ve sevgiyle bağlılık (bhakti) yollarıyla ulaşılır. İbadet tapınakta ve evde yapılan pujadır; Ganj nehri ve Benares (Varanasi) kutsaldır, ölüler yakılır, inek kutsal sayılır, en bilinen sembol Om'dur.

Dört tabakanın üstünde din adamları, altında hizmetliler; kesik çizgi tabakaların dışında bırakılanları gösterir.Görsel: Sınav Defteri

Kast düzeninin dinî dayanağı Rig Veda'daki Puruşa ilahisidir: ilk insanın ağzından Brahminlerin, kollarından Kşatriyaların, uyluklarından Vaişyaların, ayaklarından Şudraların yaratıldığı anlatılır. Kurallar Manu Kanunları'nda ayrıntılanır. Hindistan anayasası bugün kast ayrımcılığını yasaklar, ama düzen toplumsal hayatta etkisini sürdürür.

Budizm

Siddhartha Gautama, bugünkü Nepal'deki Lumbini'de bir prens olarak doğdu. Rivayete göre yaşlı, hasta, ölü ve bir keşişle karşılaşınca sarayı terk etti; aşırı çileciliği de deneyip bırakarak “orta yol”u buldu. Bodh Gaya'da bir ağacın altında aydınlandı ve “uyanmış” anlamında Buda diye anıldı; ilk vaazını Sarnath'ta verdi, Kuşinagar'da öldü. Öğretinin özü dört yüce gerçektir: hayat acıdır; acının sebebi arzu ve bağlanmadır; arzu sona erince acı da biter; bunun yolu sekiz dilimli yoldur (doğru görüş, niyet, söz, eylem, geçim, çaba, dikkat ve yoğunlaşma). Ulaşılan sükûnete nirvana denir. Budizm samsara ve karmayı Hinduizm'den devralır, ama Vedaların otoritesini ve kast düzenini reddeder; yaratıcı bir Tanrı fikrine öğretide yer vermez.

Budistler Buda'ya, öğretisine (Dharma) ve rahipler topluluğuna (Sangha) sığınır (üç mücevher). Kutsal metin Pali dilindeki Tripitaka'dır (“üç sepet”: disiplin, vaazlar, öğreti). Üç ana kol vardır: Sri Lanka, Tayland ve Myanmar'da Theravada; Çin, Kore ve Japonya'da, bodhisattva idealini öne çıkaran Mahayana (Zen dahil); Tibet'te Vajrayana (Dalai Lama). Semboller Dharma çarkı, lotus ve stupadır; manastırlara vihara denir.

Karıştırılanlar: Hinduizm ve Budizm
ÖlçütHinduizmBudizm
KurucuYokSiddhartha Gautama (Buda)
Kutsal metinVedalar, Upanişadlar, Bhagavad GitaTripitaka
Vedaların otoritesiKabul ederReddeder
KastDinî düzenin parçasıReddeder
Samsara ve karmaKabul ederKabul eder
Kurtuluşun adıMokşaNirvana
YayılmaMilli, büyük ölçüde Hindistan ve NepalEvrensel; bugün daha çok Doğu ve Güneydoğu Asya
Akılda kalsın: Ortak zemin samsara + karma; Buda bu zemini korudu, Vedaları ve kastı attı. Kurtuluş adları: Hindu mokşa, Budist nirvana. Metinler: Hindu Veda, Budist Tripitaka (üç sepet).
Sınavda

Nasıl sorulurBir kavram listesi (kast, Manu, avatar, karma) verilip din sorulur ya da din-kurucu-kutsal metin tablosunda yanlış satır aranır.

TuzakOrtak kavramlardan dolayı Budizm'i “kastı kabul eden” saymak ve mokşa ile nirvanayı karıştırmaktır. Buda'nın doğduğu yer (Lumbini) ile aydınlandığı yeri (Bodh Gaya) ayırt et. Budizm Hindistan'da doğdu, ama bugün mensuplarının çoğu Hindistan dışında yaşar.

↕Sıralama Buda'nın hayatı

  1. Bodh Gaya'da aydınlanma
  2. Kuşinagar'da ölüm
  3. Lumbini'de doğum
  4. Sarnath'ta ilk vaaz
  5. Sarayı terk edip arayışa çıkış

?Soru çöz

I. Vedaların otoritesini kabul eder.
II. Samsara ve karma inancına yer verir.
III. Kast düzenini reddeder.
Yukarıdakilerden hangileri hem Hinduizm hem de Budizm için söylenebilir?

✓ C. Samsara ve karma iki dinin ortak zeminidir. A yalnız Hinduizm'e aittir, Budizm Vedaları reddeder; B yalnız Budizm'e aittir, Hinduizm'de kast dinî düzenin parçasıdır; D I. öncül Budizm için geçerli olmadığından yanlıştır.
DİNLER · HİNT

Caynizm ve Sihizm: ahimsanın en katı hâli ve gurulara bağlı bir yol

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHinduizm'in kutsal metinleri, kast sistemi, karma ve samsara nedir; Budizm'in dört yüce gerçeği ve sekiz dilimli yolu nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hinduizm, belli bir kurucusu olmayan, Vedalara dayanan; Brahman inancını, samsara (yeniden doğuş döngüsü), karma ve mokşa (kurtuluş) kavramlarını ve kast düzenini taşıyan Hint dinidir. Budizm MÖ VI.-V. yüzyılda Siddhartha Gautama'nın (Buda) öğretisiyle doğdu; acıdan kurtuluşu dört yüce gerçek ve sekiz dilimli yolla nirvanaya bağlar.

Hinduizm ve Budizm

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Caynizm'in kurucusu ve ahimsa ilkesi nedir; Sihizm'in kurucusu, kutsal kitabı ve 5 K nedir?

Kısa cevap: Caynizm, Buda ile çağdaş Mahavira'nın (MÖ VI. yy) öğretisine dayanan, hiçbir canlıya zarar vermeme (ahimsa) ilkesini en katı biçimde uygulayan ve yaratıcı Tanrı fikrine yer vermeyen Hint dinidir. Sihizm ise XV. yüzyılın sonunda Pencap'ta Guru Nanak'ın tek Tanrı inancına dayanan öğretisiyle doğdu; kutsal kitabı Guru Granth Sahib, merkezi Amritsar'daki Altın Tapınak'tır.

İki dinin adı kendi tanımını taşır: Cayn “nefsini yenen”in, Sih ise “öğrenci”nin yolunu izler.

Caynizm

Vardhamana Mahavira, MÖ VI. yüzyılda Buda ile aynı bölgede ve aynı dönemde yaşadı. Caynlara göre o, zamanın her devrinde gelen yirmi dört öncü önderin (tirthankara, “geçit açan”) sonuncusudur. Nefsini yenmiş kişiye jina (fatih) denir; dinin adı buradan gelir. Caynizm'e göre bütün canlılarda ruh (jiva) vardır; karma, ruhu ağırlaştırıp döngüye bağlayan ince bir maddedir. Kurtuluş doğru inanç, doğru bilgi ve doğru davranıştan oluşan üç mücevherle ve çileci bir hayatla mümkündür.

Dinin ayırt edici ilkesi ahimsadır: hiçbir canlıya, böceğe bile zarar vermemek. Rahipler yürürken önlerini süpürür, bazıları ağızlarını bezle örter; Caynlar katı vejetaryendir ve toprağı sürerken canlıları öldürmemek için tarım yerine ticaret ve zanaate yönelmiştir. İki ana kol vardır: rahiplerin giysisiz yaşadığı Digambara (“gökyüzünü giyinenler”) ve beyaz giyinen Svetambara. Kutsal metinleri Agamalar'dır; mensuplarının çoğu Batı Hindistan'da yaşar.

Sihizm

Guru Nanak (1469 doğumlu) Pencap'ta, Hindu ve Müslüman toplulukların iç içe yaşadığı bir çevrede yetişti. Öğretisinde tek ve biçimsiz Tanrı (Ik Onkar, “tek Yaratıcı”) inancı, Tanrı'nın adını anma, dürüst kazanç ve paylaşma öne çıkar. Sihizm samsara ve karmayı kabul eder; kast ayrımını, put ve suretleri ibadet aracı yapmayı ve ruhban aracılığını reddeder. Araştırmacılar Sih öğretisinde Hint bhakti hareketinin ve tasavvufun izlerini görür.

Nanak'tan sonra dokuz guru daha geldi. Beşinci guru Arjan Dev Amritsar'daki Altın Tapınak'ı inşa ettirip kutsal kitaba son biçimini verdi (Adi Granth). Onuncu guru Gobind Singh 1699'da Sih topluluğunu Khalsa adıyla teşkilatlandırdı ve ölmeden önce kendisinden sonra guruluğun kitaba geçtiğini bildirdi; bu yüzden kitaba Guru Granth Sahib denir. Khalsa'ya giren erkekler adlarına Singh (aslan), kadınlar Kaur (prenses) ekler. Sih tapınağına gurdvara denir; her gurdvarada herkesin yan yana yemek yediği ortak mutfak (langar), kastın reddinin gündelik hayattaki karşılığıdır.

Sihizm'de 5 K (Khalsa üyesinin taşıdığı beş işaret)
AdNedir?
KeşKesilmemiş saç ve sakal (türbanla örtülür)
KanghaTahta tarak
KaraÇelik bilezik
KirpanKısa kılıç
KaçeraPamuklu iç giysi
Karıştırılanlar: dört Hint dini
DinKurucuTanrı anlayışıKastKutsal metin
HinduizmYokBrahman; çok tanrılı halk biçimleriKabulVedalar, Gita
BudizmBudaMerkezde değilRetTripitaka
CaynizmMahaviraYaratıcı Tanrı yokRetAgamalar
SihizmGuru NanakTek TanrıRetGuru Granth Sahib
Akılda kalsın: Cayn = jina (nefsini yenen) + ahimsa; Sih = öğrenci + guru. Sihizm'i üç sayıyla hatırla: 10 guru, 1 kitap (Guru Granth Sahib), 5 K. Kutsal şehir Amritsar; Benares Hinduizm'indir.
Sınavda

Nasıl sorulurDin-kurucu-kutsal metin üçlüsü tabloyla eşleştirilir ya da madde imli özelliklerden din istenir (çelik bilezik, kesilmemiş saç, ortak mutfak → Sihizm).

TuzakCaynizm ile Budizm'i karıştırmaktır: ikisi de MÖ VI. yüzyılda doğdu ve Vedaları reddetti; ayırt edici olan Caynizm'in ahimsayı en katı biçimde uygulaması ve her canlıda ruh görmesidir. Guru Granth Sahib ile Bhagavad Gita'yı da birbirine karıştırma.

▭Boşluk doldurma

Sihlerin kutsal kitabı , kutsal şehirleri Altın Tapınak'ın bulunduğu dır. Caynizm'in en katı biçimde uyguladığı, hiçbir canlıya zarar vermeme ilkesine denir.

BenaresahimsaTripitakaGuru Granth SahibnirvanaAmritsar

?Soru çöz

Batı Hindistan'da yaşayan Rajesh Bey güneş battıktan sonra yemek yemez; patates ve soğan gibi toprak kazılarak sökülen sebzeleri de sofrasına koymaz. Ailesi kuşaklardır çiftçilik yerine ticaretle geçinmektedir. Rajesh Bey bunları, karanlıkta ya da toprağı kazarken küçük canlıların zarar görmemesi için yaptığını söyler.
Rajesh Bey'in uygulamaları hangi dinin hangi ilkesine dayanır?

✓ B. Hiçbir canlıya, böceğe bile zarar vermemek ahimsadır ve en katı biçimi Caynizm'dedir; ticarete yönelme ve Batı Hindistan da Caynları gösterir. A langar Sih gurdvaralarındaki ortak mutfaktır, beslenme yasağı değildir; C Budizm'in orta yolu aşırı çilecilikten de kaçınır; D kast toplumsal düzenle ilgilidir, canlıyı koruma ilkesi değildir.
DİNLER · ÇİN-JAPON

Uzak Doğu'nun üç yolu: Konfüçyanizm, Taoizm ve Şintoizm

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİslam ahlakında dört temel erdem nedir, hikmet, iffet, şecaat ve adalet ne demektir?Bağlantılı konudan (İslam ahlakı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İslam ahlak geleneğinde (İbn Miskeveyh, Kınalızade Ali Efendi) insan nefsinin üç gücü vardır: akıl, öfke ve arzu. Akıl gücünün erdemi hikmet, öfke gücünün erdemi şecaat (cesaret), arzu gücünün erdemi iffettir. Bu üç gücün dengesinden adalet doğar. Her erdem, aşırılık (ifrat) ile eksiklik (tefrit) arasındaki orta yoldur.

Dört temel erdem ve orta yol

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Konfüçyanizm, Taoizm ve Şintoizm'in temel kavramları ve kutsal metinleri nelerdir?

Kısa cevap: Konfüçyanizm, Konfüçyüs'ün (MÖ 551–479) toplumsal ahlak, aile ve atalara saygı ile erdemli yönetim öğretisine; Taoizm, Lao Tzu'ya nispet edilen Tao Te Ching'deki Tao (yol), wu wei (zorlamama) ve yin-yang dengesine dayanır. Şintoizm ise kurucusu olmayan, kami denen kutsal varlıklara ve atalara saygıya dayanan Japon milli dinidir.

Çin'in iki büyük öğretisi aynı karışık çağa iki zıt reçete yazdı: biri “kurallara dön”, öteki “doğaya dön” dedi.

Konfüçyanizm: düzen, ilişki, atalar

Konfüçyüs (Kong Fuzi), siyasi kargaşanın yaşandığı bir dönemde Lu eyaletinde yetişti; çözümü eski bilgelerin âdâbına dönmekte ve erdemli yöneticide gördü. Öğretisinin merkezinde insanlık ve iyilik (ren), âdâb ve ritüel (li), anne-babaya saygı (xiao) ve doğruluk vardır. Toplum beş ilişki üzerine kuruludur: hükümdar-tebaa, baba-oğul, ağabey-kardeş, karı-koca, arkadaş-arkadaş; her ilişkide büyüğün koruma, küçüğün saygı borcu vardır. Ataların ruhuna saygı ritüelleri dinî hayatın temelidir. Metinler Beş Klasik (Şiirler, Tarih, Değişimler, Ritüeller ve İlkbahar-Sonbahar Yıllıkları) ile Konfüçyüs'ün sözlerini derleyen Konuşmalar (Analektler) ve Mencius'un eserini içeren Dört Kitap'tır. Konfüçyanizm Han hanedanından itibaren devletin resmî öğretisi oldu ve 1912'ye kadar bu konumunu korudu.

Taoizm: yol, akış, denge

Taoizm, MÖ VI. yüzyılda yaşadığı rivayet edilen ve tarihî kişiliği tartışmalı olan Lao Tzu'ya nispet edilen Tao Te Ching'e dayanır; diğer temel metin Çuang Tzu'nun eseridir. Tao her şeyin kaynağı olan, adlandırılamayan “yol”dur; insan ona zorlamadan, doğal akışa uyarak (wu wei) ulaşır. Evrendeki her şey birbirini tamamlayan iki zıt gücün, yin ve yangın dengesiyle var olur. Felsefi Taoizm'in yanında tapınakları, rahipleri ve ölümsüzlük arayışıyla dinî bir Taoizm de gelişmiştir.

Şintoizm: kamilerin yolu

Şinto, “tanrıların (kami) yolu” demektir. Kami; dağlar, ağaçlar, ırmaklar gibi doğa güçlerinde, atalarda ve olağanüstü kişilerde bulunan kutsal varlıklardır. Kamilerin en önemlisi Güneş tanrıçası Amaterasu'dur; Şinto geleneğine göre imparatorluk soyu ona dayanır. Kurucusu ve tek bir kutsal kitabı yoktur; mitolojiyi anlatan Kojiki (712) ve Nihongi (720) temel metinlerdir. Tapınaklara jinja denir, girişlerinde torii kapısı durur; arınma ritüelleri önemlidir. 1868'den sonra Devlet Şintoizmi kuruldu, 1945'ten sonra din ile devlet ayrıldı. Japonlar Şinto ile Budizm'i çoğu zaman birlikte yaşar.

Karıştırılanlar: Uzak Doğu dinleri
DinKurucuTemel metinAnahtar kavramSembol ve mekân
KonfüçyanizmKonfüçyüsBeş Klasik, Dört Kitap (Analektler)li, ren, xiao, beş ilişkiAtalar sunağı, Konfüçyüs tapınakları
TaoizmLao Tzu (rivayet)Tao Te ChingTao, wu wei, yin-yangYin-yang dairesi
ŞintoizmYokKojiki, Nihongikami, AmaterasuJinja, torii
Akılda kalsın: Konfüçyüs düzeni kural ve ilişkiyle (li), Lao Tzu doğallıkla (wu wei) kurar; Şinto ise “kim kutsal?” sorusuna kami der. Kitap ipucu: Analektler → Konfüçyüs, Tao Te Ching → Lao Tzu, Kojiki → Şinto.
Sınavda

Nasıl sorulurBir kavram verilip din sorulur ya da din-metin eşleştirmesindeki yanlış satır aranır.

TuzakYin-yang'ı Konfüçyanizm'e, beş ilişkiyi Taoizm'e vermektir. Şintoizm'in kurucusu olduğunu söyleyen şık yanlıştır; Hinduizm gibi kurucusu bilinmeyen bir dindir. Çin ve Japonya'da yaygın olan Budizm şıklarda “sızan öğe” olarak gelebilir; Budizm'in kökeni Hindistan'dır.

⇄Bilgi eşleştirme kavramın tarifi ↔ din

?Soru çöz

Dinler tarihi dersinde öğretmen, Asya dinleri için aşağıdaki kimlik kartı tablosunu hazırlamıştır.

SatırDinKurucuTemel metinAnahtar kavram
IKonfüçyanizmKonfüçyüsAnalektlerLi
IITaoizmLao TzuTao Te ChingYin-yang
IIIŞintoizmBelirli bir kurucusu yokKojikiKami
IVBudizmBudaAvestaNirvana

Buna göre tablonun hangi satırında yanlış bir bilgi vardır?

✓ D. Avesta Zerdüştlüğün kutsal kitabıdır, Budizm satırına “sızmıştır”; Budizm'in metni Tripitaka'dır. A Analektler Konfüçyüs'ün sözlerinin derlemesi, li onun ritüel düzenidir; B Tao Te Ching Lao Tzu'ya nispet edilir, yin-yang Taoist denge kavramıdır; C Şintoizm'in kurucusu yoktur, Kojiki en eski metnidir.
DİNLER · İRAN

İran ve Mezopotamya'nın ışık-karanlık dinleri ve dinlerin kimlik kartı

DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAllah'ın varlığının delilleri nelerdir; hudus, imkân, gaye-nizam, fıtrat ve temanü delilleri neyi anlatır?Bağlantılı konudan (İman ve Allah inancı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Allah'ın varlığı için kelamcılar âlemin sonradan olduğundan (hudus), filozoflar varlıkların başkasına muhtaç oluşundan (imkân) yola çıkar; kâinattaki düzen gaye-nizam, insanın yaratıcıya yönelişi fıtrat, ahlak yasası ahlak delilidir. Allah'ın birliği temanü deliliyle açıklanır. Cevher-araz gibi ispat araçlarına vesail, ispat edilen esaslara mesail denir.

Allah'ın varlığının ve birliğinin delilleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Zerdüştlük, Maniheizm ve Sabiilik nedir; yaşayan dinlerin kurucusu ve kutsal kitapları nelerdir?

Kısa cevap: Zerdüştlük (Mecusilik), Zerdüşt'ün İran'da Ahura Mazda'yı yücelten öğretisine dayanır; kutsal kitabı Avesta'dır ve zamanla iyilik-kötülük düalizmi belirginleşmiştir. Maniheizm, III. yüzyılda Mani'nin kurduğu, ışık ile karanlığı ezelî iki ilke sayan dindir. Sabiiler (Mendaîler) Hz. Yahya'yı önder tanıyan, akarsuda vaftizi esas alan bir topluluktur; Kur'an'da üç ayette anılır.

Işık ile karanlığın savaşı, İran'dan Mezopotamya'ya uzanan üç dinin ortak dilidir; ama her biri bu ikiliği başka bir yere koyar.

Zerdüştlük (Mecusilik)

Zerdüşt'ün yaşadığı tarih tartışmalıdır (MÖ VI. yüzyıl ya da çok daha erken). Zerdüşt bilgelik tanrısı Ahura Mazda'yı en yüce varlık olarak öne çıkardı; bu yüzden tek tanrı inancının temellerini attığı söylenir. Sonraki dönemde, özellikle Sasaniler döneminde, iyilik tanrısı Ahura Mazda (Hürmüz) ile kötülük ilkesi Angra Mainyu (Ehrimen) arasında ikili bir anlayış yerleşti. Ahlakın özü iyi düşünce, iyi söz ve iyi davranıştır. Kutsal kitap Avesta'dır; içindeki Gathalar Zerdüşt'e nispet edilir, Sasani döneminde yazılan yorumlara Zend-Avesta denir. Ateş Ahura Mazda'nın sembolüdür ve mabetlere ateşgede denir. Bugün mensupları çoğunlukla İran'da ve Hindistan'da (Parsiler) yaşar. Kur'an'da Mecusiler Hac 22/17'de anılır.

Ek bilgi: Zerdüşt geleneğinde ölüm ve ahiret

Ölü toprağı, ateşi ve suyu kirletmesin diye ne gömülür ne yakılır; “sessizlik kulesi” (dahme) denen yüksek yapılara bırakılır. Ölümden sonra ruh Cinvat köprüsünden geçer; zamanın sonunda Saoşyant adlı bir kurtarıcı beklenir.

Maniheizm

Mani (216–276) Güney Mezopotamya'da doğdu ve III. yüzyılda Sasani İran'ında yeni bir din ilan etti. Maniheizm'e göre ışık ile karanlık, iyilik ile kötülük ezelî ve ebedî iki ilkedir; insanda ruh ışığı, beden karanlığı temsil eder ve kurtuluş ışığın bedenden kurtulmasıdır. Mani kendini ışık elçilerinin sonuncusu olarak tanıttı; öğrencileri onu Hristiyanlara Faraklit, Budistlere beklenen Buda olarak anlattı. Bu yüzden Zerdüştlük, Hristiyanlık ve Budizm'den unsurlar taşıyan bir sentez olarak görülür. Topluluk sıkı kurallara uyan seçkinler ve onlara hizmet eden dinleyiciler diye ikiye ayrılırdı. Maniheizm VIII. yüzyılda Bögü Kağan döneminde Uygurların resmî dini oldu; Batı'da ve Asya'da sonradan geriledi ve bugün mensubu yoktur.

Sabiilik (Mendaîlik)

Kur'an'da Sabiiler üç ayette anılır (Bakara 2/62, Maide 5/69, Hac 22/17). Bugün bu adla bilinen topluluk kendine Mendaî der ve Güney Irak ile İran'ın Karun ırmağı çevresinde yaşar. Hz. Yahya'yı en önemli önder sayar; akarsuda bütün bedeni suya daldırarak yapılan vaftiz temel ritüelleridir. Işık âlemi ile karanlık âlemi karşı karşıya koyan gnostik bir düalizm taşır; kurtuluş ilahi bilgiye (gnosis) bağlıdır. En önemli kutsal kitabı Ginza'dır (Âdem'in Kitabı da denir). İslam kaynaklarında aynı adı sonradan benimseyen, yıldızlara kült gösteren Harran Sabiileri ise ayrı bir topluluktur.

Karıştırılanlar: üç ışık-karanlık dini
ÖlçütZerdüştlükManiheizmSabiilik (Mendaîlik)
Kurucu / önderZerdüştMani (III. yy)Hz. Yahya'yı önder tanır
Kutsal metinAvesta (Gathalar)Mani'nin eserleri (parçalar hâlinde)Ginza
Ritüel ve sembolKutsal ateş, ateşgedeSeçkin-dinleyici düzeniAkarsuda vaftiz
Tanıyıcı ipucuAhura Mazda-Ehrimen, sessizlik kulesiUygurlar, Faraklit iddiası, ölü dinKur'an'da üç ayet, Güney Irak
Akılda kalsın: Işık-karanlık ikiliğini üç durakta ayır: ateş = Zerdüşt (Ahura Mazda-Ehrimen), Uygur = Mani (iki ezelî ilke), akarsu = Sabii (Yahya, vaftiz). Kur'an'da adı geçen iki topluluk: Mecusiler (Hac 17) ve Sabiiler (üç ayet).
Sayfa özeti: dinlerin kimlik kartı ve karıştırılan satırlar
DinKurucu ya da önderKutsal metinMabet / kutsal mekânAnahtar kavramKarıştırılanKonu
YahudilikHz. MusaTanah, TalmudSinagog; KudüsAhit, ŞabatTora ≠ Tanah; Karaim ↔ Sadukik2
HristiyanlıkHz. İsa; PavlusKitab-ı MukaddesKilise; Kudüs, VatikanTeslis, sakrament7 sakrament (Katolik, Ortodoks) ↔ 2 (Protestan)k3, k4
HinduizmYokVedalar, GitaMandir; BenaresKast, samsara, mokşaMokşa ↔ nirvanak5
BudizmBudaTripitakaVihara; Bodh GayaNirvanaVedaları ve kastı reddederk5
CaynizmMahaviraAgamalarCayn tapınağıAhimsaEn katı ahimsa ↔ Budizm'in orta yoluk6
SihizmGuru NanakGuru Granth SahibGurdvara; AmritsarKhalsa, 5 KAltın Tapınak Amritsar'da, Benares'te değilk6
KonfüçyanizmKonfüçyüsBeş Klasik, Dört KitapAtalar sunağıLi, beş ilişkiLi ↔ wu weik7
TaoizmLao TzuTao Te ChingTaoist tapınağıWu wei, yin-yangYin-yang'ı Konfüçyanizm'e vermekk7
ŞintoizmYokKojiki, NihongiJinja (torii)KamiKojiki ↔ Analektlerk7
ZerdüştlükZerdüştAvestaAteşgedeAhura MazdaAvesta'yı Budizm ya da Sabiilik satırına kaydırmakk8
ManiheizmManiMani'nin eserleri—Işık-karanlıkUygurların dini; Zerdüşt ile karıştırmak8
SabiilikHz. Yahya'yı önder tanırGinzaAkarsu kıyısıVaftizMendaî ↔ Harran Sabiilerik8

Bu tabloyu kapatıp satır satır söyleyebiliyorsan sayfa tamam; takıldığın satırın konusuna dön.

Sınavda

Nasıl sorulurMadde imli bir tarif verilip din istenir (III. yüzyılda kuruldu, Uygurların resmî dini oldu → Maniheizm) ya da öncüllerle Sabiiler hakkında hangilerinin doğru olduğu sorulur.

TuzakMani'yi Zerdüşt ile karıştırmak ve Mendaî Sabiileri yıldızlara kült gösteren Harran Sabiileri sanmaktır. Kimlik kartı tablosunda Avesta, Ginza ve Guru Granth Sahib gibi metinler yer değiştirerek sızan satır hâlinde gelir.

⇄Bilgi eşleştirme kutsal metin ↔ din

?Soru çöz

I. Kur'an'da adı geçer.
II. Hz. Yahya'yı önder kabul eder.
III. Akarsuda vaftiz temel ritüelidir.
IV. VIII. yüzyılda Uygurların resmî dini olmuştur.
Yukarıdakilerden hangileri Sabiiler (Mendaîler) için söylenebilir?

✓ B. Sabiiler Kur'an'da üç ayette anılır, Hz. Yahya'yı önder tanır ve akarsuda vaftizi esas alır. IV. öncül Maniheizm'e aittir; bu yüzden onu içeren A, C ve D yanlıştır. A ayrıca II ve III'ü dışarıda bırakır; C ile D ise Uygur bilgisini Sabiilere yükleyen sızan öncüle düşer.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

XIX. yüzyıldan itibaren bu makamın yetki alanı giderek daraltılmış; yargının büyük kısmı Adliye, eğitim Maarif, vakıflar Evkaf nezaretlerine devredilmiştir. Cumhuriyet'e gelindiğinde elinde başlıca fetva işleri, medreseler ve şer'iyye mahkemeleri kalmıştı.
Parçada yetkilerinin daraldığı anlatılan makam aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Fetva, medrese ve şer'iyye mahkemesi şeyhülislamın başında bulunduğu meşihatın elinde kalan son yetkilerdir. B kazaskerlik bir yargı ve atama makamıdır, fetva onun işi değildir; C sadrazamlık yürütmenin başıdır, ilmiye makamı değildir; D Şer'iye ve Evkaf Vekâleti 1920'de Ankara'da kurulan yeni kurumdur, yetkisi daralan değil.Kaynak: Emeviler, Abbasiler ve Türk-İslam tarihi · Osmanlı'da din hizmetleri: ilmiye ve şeyhülislamlık

?Soru 2

I. Ayşe, sınıf arkadaşı Zehra'nın gerçekten dağınık olan masasını, Zehra yokken diğerlerine alaylı biçimde anlatır.
II. Kerem, Ali'nin yapmadığı bir kopyayı onun yaptığını öğretmenlere söyler.
III. Selim, Burak'ın kendisi hakkında söylediklerini Emre'ye taşıyarak ikisinin arasını açmaya çalışır.
Bu davranışlar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

✓ C. I'de kusur gerçek ve kişi yokken anlatılıyor: gıybet. II'de kişide olmayan bir suç ona yükleniyor: iftira. III'te amaç ara bozmak için söz taşımak: koğuculuk. A ilk ikisini ters çevirir (gerçek kusur iftira olmaz); B ikinci ve üçüncüyü karıştırır; D'deki tecessüs gizli hâli araştırmaktır, Ayşe araştırmıyor, anlatıyor.Kaynak: İslam ahlakı · Dille işlenen kötülükler

?Soru 3

Hindistan'ın Pencap bölgesinde XIX. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan; kurucusu önce vaat edilen mesih ve mehdi, ardından peygamber olduğunu ileri sürdüğü için hatm-i nübüvvet inancıyla bağdaşmadığı kabul edilen akım hangisidir?

✓ B. Pencap, XIX. yüzyıl sonu ve mesih-nebi iddiası Mirza Gulam Ahmed'in kurduğu Kadıyaniliği (Ahmedilik) gösterir. A Bahailik İran kökenlidir, kurucusu Bahaullah'tır; C Kadiriyye Abdülkadir Geylani'ye bağlanan bir tasavvuf yoludur, yalnız ses benzerliği vardır; D Babilik de İran'da, Bab'ın 1844'teki davetiyle doğmuştur.Kaynak: İslam mezhepleri tarihi · Alevilik-Bektaşilik, yeni akımlar ve birlik

?Soru 4

633 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre aşağıdakilerden hangisi Diyanet İşleri Başkanlığının kuruluş amaçları arasında yer almaz?

✓ B. Okulların ve eğitim programlarının yönetimi Millî Eğitim Bakanlığının görevidir; kanunun ilk maddesinde yer almaz. A, C ve D 633 sayılı Kanun'un 1. maddesinde sayılan üç amaçtır: işleri yürütmek, toplumu aydınlatmak, ibadet yerlerini yönetmek.Kaynak: Emeviler, Abbasiler ve Türk-İslam tarihi · Diyanet İşleri Başkanlığı: 1924'ten bugüne

?Soru 5

Emevi yöneticilerinin Arap olmayan Müslümanlara karşı ayrımcı tutumu, özellikle Horasan'da derin bir hoşnutsuzluk doğurmuştu. Hz. Peygamber'in ailesinden birinin yönetime geçmesi çağrısıyla yürütülen gizli davet, bu bölgede kısa sürede geniş destek buldu ve siyah bayraklarla başlayan hareket Emevi iktidarını yıktı.
Parçaya göre Abbasi ihtilalinin başarıya ulaşmasında aşağıdakilerden hangisinin desteği belirleyici olmuştur?

✓ D. Paragraf ayrımcılığa uğrayan Arap olmayan Müslümanların Horasan'da davete katıldığını söyler; bu kesim mevalidir. A Şam Emevilerin merkezi ve dayanağıydı; B Zübeyr ailesinin hilafet iddiası 692'de bitmişti, Abbasi daveti Peygamber ailesi adınaydı; C Bizans'ın ihtilalde rolü yoktur, parçada da geçmez.Kaynak: Emeviler, Abbasiler ve Türk-İslam tarihi · Abbasiler: kuruluş, Bağdat ve ilim

?Soru 6

Bir dünya haritasında Fas, Cezayir, Tunus, Libya ve Moritanya aynı renkle boyanmış ve “fıkhi mezhep dağılımı” başlığı verilmiştir.
Bu renk, hangi mezhebin yaygın olduğu bölgeyi göstermektedir?

✓ D. Kuzey ve Batı Afrika (Mağrib) Maliki mezhebinin tarihî ve bugünkü bölgesidir. A Hanefilik Türkiye, Balkanlar, Orta Asya ve Hint alt kıtasında yaygındır; B Şafiilik Mısır, Doğu Afrika ve Güneydoğu Asya'da; C Hanbelilik büyük ölçüde Arap Yarımadası'nın içinde, Suudi Arabistan ve Katar'da.Kaynak: İslam mezhepleri tarihi · Fıkhi mezhepler ve coğrafyaları

?Soru 7

Bir mezhepler tarihi ödevinde, erken dönemde dile getirilmiş üç görüş şöyle sıralanmıştır:
I. Ehliyetli olduktan sonra Kureyş'ten olmayan bir Müslüman da halife seçilebilir.
II. Farz namazı bile bile terk eden kişi hakkında dünyada hüküm verilmez; durumu Allah'a bırakılır.
III. Sıffin'den sonra hakem kararına razı olanlar hata etmiş, dinden çıkmıştır.
Bu görüşlerden hangileri Haricilere aittir?

✓ B. Kureyş şartını kaldırmak (I) ve tahkime razı olanları tekfir etmek (III) Haricilerin tanıyıcı tezleridir. II hükmü ertelemek, yani irca olduğu için Mürcie'nin görüşüdür; Hariciler büyük günah işleyeni hemen kâfir sayar. Bu yüzden II'yi içeren C ve D yanlış, III'ü dışarıda bırakan A eksiktir.Kaynak: İslam mezhepleri tarihi · Hariciler ve Mürcie

?Soru 8

Bir hadiste, kıyamet günü önce hesaba çekilecekler arasında, ilmini “âlim desinler” diye öğrenen, malını “cömert desinler” diye harcayan ve “cesur desinler” diye savaşan kimselerin bulunduğu, bu amellerin karşılığını dünyada aldıkları için ahirette kendilerine bir şey kalmadığı anlatılır.
Bu hadiste aşağıdaki kavramlardan hangisinin kötülüğüne dikkat çekilmektedir?

✓ B. Amellerin “öyle desinler” diye, insanların övgüsü için yapılması riyadır (hadis: Müslim, “İmâre”, 152). A kibir başkasını küçük görmektir, hadiste kimse küçümsenmiyor; C haset başkasının nimetinin gitmesini istemektir; D suizan delilsiz kötü zandır, kişilerin niyetiyle ilgili bir yargı içermez, gösterişle ilgisi yoktur.Kaynak: İslam ahlakı · Kalpteki kötülükler: haset, suizan, kibir, riya

?Soru 9

Bir öğrenci, “Her yaptığım önceden belirlenmiş; ben rüzgârın önündeki bir yaprağım. İşlediğim günahı ben seçmedim, bu yüzden sorumluluğu da bana ait değil.” diyor.
Bu öğrencinin görüşü hangi mezhebin anlayışına uygundur?

✓ C. İnsanın seçme gücünü tamamen reddedip onu yaprağa benzeten görüş Cebriye'dir. A Kaderiyye, adına rağmen tam tersini, insanın fiilini kendisinin yarattığını söyler; B Mutezile de insanı fiilinin yaratıcısı ve sorumlusu sayar; D Matüridilik cüzi iradeyi kabul eder, kişiyi sorumlu tutar.Kaynak: İslam mezhepleri tarihi · Mutezile, Cebriye ve Kaderiyye

?Soru 10

“İçinizden Allah'ın lutfuna ve âhiret gününe umut bağlayanlar, Allah'ı çokça ananlar için hiç şüphe yok ki, Resûlullah'ta güzel bir örneklik vardır.” (Ahzab 33/21)
Bu ayette öncelikle aşağıdaki kavramlardan hangisi vurgulanmaktadır?

✓ B. Ayet Hz. Peygamber'i müminlerin örnek alacağı güzel model olarak tanıtır; bu üsve-i hasenedir. A takva sakınma bilincidir, ayette Allah'ı anma geçse de vurgu örnekliktedir; C ihsan işi en güzel yapmaktır; D tebliğ Peygamber'in vahyi duyurma görevidir, ayet onun davranışının örnekliğini anlatır.Kaynak: İslam ahlakı · Ahlak, kaynağı ve Peygamber ahlakı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Hizmetleri Alan Bilgisi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene; karmayı 1, 3 ve 7 gün sonra yeniden çöz.
Soru çöz →