Tenvin ve sakin nun: dört hâl ve izhar
DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaKur'an'a nokta ve hareke ne zaman, kim tarafından konuldu, Kur'an nasıl korunmuştur?Bağlantılı konudan (Kur'an tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Hz. Osman'ın nüshalarında nokta ve hareke yoktu. Arapça bilmeyen Müslümanlar çoğalınca Ebü'l-Esved ed-Düeli harekeleri renkli noktalarla gösterdi; Haccac döneminde Nasr b. Asım ve Yahya b. Ya'mer benzer harfleri noktalarla ayırdı; Halil b. Ahmed bugünkü hareke işaretlerini geliştirdi. Kur'an ezber, yazı ve mukabeleyle kesintisiz korunmuştur.
Nokta, hareke ve Kur'an'ın korunması
✎Konu anlatımı
Tenvin ve sakin nunun hâlleri nelerdir, izhar nedir ve izhar harfleri hangileridir?
Kısa cevap: Tenvin ya da sakin nundan sonra gelen harfe göre dört kural oluşur: izhar, idgam, iklab ve ihfa. Ardından boğazdan çıkan altı harften biri (hemze, he, ayn, ha, ğayn, hı) gelirse izhar olur: nun gunnesiz, açık ve tutulmadan okunur. Hükmü vaciptir.Bir kelimenin sonundaki küçük bir “n” sesi, ardından gelen harfe göre dört ayrı biçimde okunur. Tecvidin en çok sorulan kuralları bu sesin çevresinde toplanır.
Tecvid 1 sayfasında tenvinin kelime sonuna sakin bir “n” sesi eklediğini gördük; cezimli nun da aynı sesi verir. İkisinin okunuşunu belirleyen tek şey, ardından gelen harftir. Bu yüzden kural bulmak için nuna değil, sonraki harfe bakılır. Dört sonuç vardır: harf boğazdansa nun açıkça okunur (izhar), harf ye, nun, mim, vav, lam ya da ra ise nun ona katılır (idgam), harf be ise nun mime döner (iklab), kalan on beş harfte nun gizlenir (ihfa).
İzhar: boğaz harflerinde açık nun
İzhar “açığa çıkarmak” demektir. Tenvin ya da sakin nundan sonra boğazdan çıkan altı harften biri gelirse nun kendi mahreciyle, gunnesiz ve tutulmadan okunur; sonraki harfe hemen geçilir. Bu altı harf hemze, he, ayn, ha, ğayn, hıdır (ء ه ع ح غ خ). Neden açık? Nun dil ucundan, bu harfler boğazdan çıkar; mahreçler birbirinden uzak olduğu için sesleri kaynaştırmaya gerek kalmaz.
Kural kelime içinde de, iki kelime arasında da işler: أَنْعَمْتَ (en'amte, Fatiha 1/7) kelimesinde sakin nundan sonra ayn, مِّنْ ءَالِ (min âli, Bakara 2/49) ifadesinde hemze gelir. Tenvinde de aynısı olur: خَوْفٌ عَلَيْهِمْ (havfun aleyhim, Bakara 2/62), نَارٌ حَامِيَةٌۢ (nârun hâmiyeh, Karia 101/11).
| Kural | Ardından gelen harf | Nun ne olur? | Gunne |
|---|---|---|---|
| İzhar | 6 boğaz harfi: hemze, he, ayn, ha, ğayn, hı | Açık okunur, tutulmaz | Yok |
| İdgam | Me'al gunne: ye, nun, mim, vav · Bila gunne: lam, ra | Sonraki harfe katılır, o harf şeddeli okunur | Me'al gunnede var, bila gunnede yok |
| İklab | Yalnız be | Mime çevrilir | Var |
| İhfa | Kalan 15 harf | Ne açılır ne katılır; gizlenir | Var |
Nasıl sorulurKural adları öncül olarak verilip “hangilerinin oluşması için tenvin ya da sakin nun gerekir?” diye sorulur; ya da bir tanım verilip uygun Arapça örnek seçtirilir.
TuzakNunla ilgisiz kuralları listeye sokmaktır: med-i lin, kalkale ve izhar-ı şefevi tenvin ya da sakin nun istemez. İkinci tuzak izhar ile izhar-ı şefeviyi karıştırmaktır: birincisi nunda boğaz harflerinden önce, ikincisi sakin mimde be ve mim dışındaki harflerden önce olur.
⇄Bilgi eşleştirme sonraki harf ↔ kural
?Soru çöz
Tecvid kurallarından;
I. İhfa
II. İzhar-ı şefevi
III. İdgam-ı bila gunne
IV. Kalkale
hangilerinin oluşması için tenvin ya da sakin nun bulunması gerekir?