Helal ve haram: yiyecekler, kesim, yemin, adak ve keffaretler

Hangi yiyecekler haramdır, kesimin şartları nelerdir, bozulan yeminin keffareti nedir, adak ne zaman geçerlidir? Gündelik hayatın fıkhını öğren.

7 durakDHBT-2 · MBSTS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
FIKIH · HELAL-HARAM

Helal ve haramın ölçüsü: asıl olan mubahlık, istisna olan haram

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaİstihsan, mesalih-i mürsele, sedd-i zerai, örf, istishab, sahabi kavli ve şer'u men kablena nedir, örnekleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Fıkıh usulü ve şer'i hükümler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Nasta ve kıyasta açık çözüm bulunamayınca başvurulan ferî deliller şunlardır: istihsan (daha güçlü gerekçeyle genel kuraldan ayrılmak), mesalih-i mürsele (nassın ruhuna uygun kamu yararı), sedd-i zerai (harama götüren yolu kapatmak), örf, istishab (var olanın devamı), sahabi kavli ve şer'u men kablena. Mezhepler bunları farklı ölçüde kullanır.

Ferî deliller ve örnek hükümler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslam'da helal ve haramı kim belirler, eşyada asıl olan mubahlık ne demektir ve zaruret hâlinde haram olan şey yenebilir mi?

Kısa cevap: Helal ve haramı belirleme yetkisi Allah'a ve O'nun bildirmesiyle Hz. Peygamber'e aittir. Eşyada ve yiyeceklerde asıl olan mubahlıktır: hakkında yasak bulunmayan şey helaldir. Harama götüren yol da haramdır, şüpheliden kaçınmak esastır. Hayati tehlike doğuran zaruret hâlinde haram, zaruret ölçüsünde mubah olur.

Fıkıh kitaplarında helallerin listesi yoktur, haramların listesi vardır; çünkü liste uzun olan değil, kısa olan yazılır.

Aile hukuku ve muamelat sayfasında insanlar arası akitlerde serbestliğin asıl olduğunu gördük. Aynı ilke yiyecek, içecek ve eşyada da geçerlidir: Kur'an yeryüzündekilerin insanın yararına yaratıldığını bildirir ve helal ve temiz olanlardan yemeyi emreder (Bakara 2/168). Kişinin kendi arzusuyla “bu helal, bu haram” demesi ise Allah adına yalan söylemek sayılarak yasaklanmıştır (Nahl 16/116).

Beş ilke

  • Asıl olan mubahlıktır: hakkında açık yasak bulunmayan şey helaldir; haramlık delil ister, helallik istemez.
  • Helalin alanı geniştir: haramlar az sayıdadır; helaller insanı harama muhtaç bırakmayacak genişliktedir.
  • Harama götüren de haramdır: Fıkıh usulü ve şer'i hükümler sayfasında gördüğümüz sedd-i zerai ilkesi burada işler.
  • Ad değiştirmek hükmü değiştirmez: haramı helal göstermek için başvurulan hile de haramdır.
  • Şüpheliden kaçınmak esastır: helal de haram da açıktır, aralarında çoğu insanın bilmediği şüpheli şeyler vardır; bunlardan sakınan dinini korumuş olur (hadisin anlamı).

Zaruret: haramın geçici izni

Haram kılınan yiyecekleri sayan ayet, aynı cümlede istisnayı da verir: mecbur kalan kişi, haddi aşmadan ve başkasının hakkına saldırmadan yerse günah işlemiş olmaz (Bakara 2/173). Fıkıh bu izni iki kuralla sınırlar: zaruretler yasakları mubah kılar, ama zaruret kendi ölçüsünce takdir edilir. Açlıktan ölmek üzere olan kişi hayatta kalacak kadar yer, doyasıya değil; zaruret bitince yasak geri döner. Haram bir maddeden yapılan ilacın kullanımı da aynı ölçüye bağlanır: gerçek bir hastalık bulunmalı, helal bir ilaç bulunamamalı ve güvenilir bir uzman hekim önermelidir.

Karıştırılanlar: haramın türleri ve benzer kavramlar
KavramTanıyıcı ölçütÖrnek
Haram li-aynihiKendisi haram olan şeyDomuz eti, şarap
Haram li-gayrihiKendisi mubah, dışarıdan bir sebeple haramÇalınmış ekmek, gasp edilmiş elbise
Şüpheli (müştebih)Helal mi haram mı olduğu açık değilKaynağı belirsiz katkı maddesi
ZaruretHayati ya da çok ağır zarar tehlikesi; haramı geçici olarak mubah kılarAçlıktan ölmek üzere olan kişinin leş yemesi
Akılda kalsın: Helalliğin delil sorusu yoktur, haramlığın vardır. Zaruret bir kapı açar ama ölçülü açar: hayatta kalacak kadar, zaruret sürdüğü kadar. Haram li-aynihi şeyin kendisinde, li-gayrihi yolunda aranır.
Sınavda

Nasıl sorulurBir vaka (karda mahsur kalan dağcılar, ilaç kullanmak zorunda kalan hasta) verilip “hangi ilkeye dayanılır?” diye sorulur; cevap zarurettir.

TuzakZaruretin haramı kalıcı olarak helal kıldığını ya da “doyuncaya kadar” izin verdiğini sanmaktır; izin ölçülü ve geçicidir. İkinci tuzak, delil bulunmayan bir şeyi “ihtiyaten haram” saymaktır; asıl olan mubahlıktır. Sedd-i zerai ile zaruret de karıştırılır: biri yasağı genişletir, öteki daraltır.

⇄Bilgi eşleştirme örnek ↔ ilke

?Soru çöz

Kış tırmanışında bir mağarada mahsur kalan Yusuf ile Bora'nın erzakı biter. Üçüncü gün, mağarada daha önce ölmüş bir yaban keçisi bulurlar ve bayılmamak için ondan bir miktar yerler. Kurtarıldıklarında Bora, “Madem izin vardı, dönüşte de kalanı pişirip yiyebiliriz.” der.
Bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Hayati tehlike anında haram, ihtiyaç kadar mubah olur; zaruret ortadan kalkınca hüküm eski hâline döner. A Bakara 2/173'teki zaruret istisnasını yok sayar; C zaruretin kalıcı değil geçici bir izin olduğunu unutur; D zaruretle yenen şey için keffaret öngörülmez, keffaret yasak ihlallerine bağlanır.
FIKIH · HELAL-HARAM

Haram yiyecek ve içecekler: dört Kur'anî yasak, sünnetin eklediği ölçüler

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFıkhın asli delilleri nelerdir, Kitap, sünnet, icma ve kıyas ne demektir ve kıyas nasıl yapılır?Bağlantılı konudan (Fıkıh usulü ve şer'i hükümler). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Fıkhın dört temel delili (edille-i erbaa) Kitap, sünnet, icma ve kıyastır. Kur'an bütün delillerin aslı, sünnet onu açıklayan ve tamamlayan ikinci delildir. İcma, Hz. Peygamber'den sonra bir dönemin müçtehitlerinin bir hükümde birleşmesidir; kıyas ise hükmü nasta bulunmayan meseleyi ortak illet üzerinden nastaki meseleye bağlamaktır.

Asli deliller: Kitap, sünnet, icma, kıyas

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kur'an'da haram kılınan yiyecekler nelerdir, Hanefi mezhebine göre hangi hayvanların eti yenmez, deniz ürünleri ve at eti hakkında mezhepler ne der?

Kısa cevap: Kur'an dört yiyeceği açıkça haram kılar: leş (meyte), akıtılmış kan, domuz eti ve Allah'tan başkası adına kesilen hayvan. Sünnet azı dişli yırtıcıları, pençeli yırtıcı kuşları ve ehlî eşeği ekler. Sarhoş eden her içki azı da çoğu da haramdır. Hanefilere göre deniz hayvanlarından yalnız balık yenir.

Yasak listesi kısa ama ilkesi geniştir: dört yiyecek adıyla sayılır, gerisi “pis ve zararlı olan” ölçüsüyle bulunur.

Haram kılınan yiyecekleri sayan ayetler birbirini tekrarlar ve tamamlar (Bakara 2/173, Maide 5/3, En'am 6/145, Nahl 16/115):

“Allah size yalnızca murdar eti, kanı, domuz etini ve Allah'tan başkasının adına kesilmiş olanı haram kıldı…”

Bakara 2/173 · Kur'an Yolu Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı

Kur'an'ın saydığı dört yasak

Meyte (leş): kesilmeden ölen hayvandır. Maide suresi buna boğularak, vurularak, yüksekten düşerek, boynuzlanarak ölen ve yırtıcının parçaladığı hayvanı da katar; bunlar ölmeden yetişilip usulünce kesilirse yenir. Kan: haram olan akıtılmış kandır (En'am 6/145); ette ve damarlarda kalan kan sayılmaz, ciğer ve dalak da kan değil et hükmündedir. Domuz: etiyle birlikte bütün parçaları haramdır. Allah'tan başkası adına kesilen: puta, bir şahsa ya da kutsal sayılan bir yere sunularak kesilen hayvandır; haramlığın sebebi etin kendisi değil, kesimdeki niyet ve tevhide aykırılıktır.

Sünnetin eklediği ölçüler

Hz. Peygamber azı dişiyle avlanan yırtıcıları (aslan, kurt, köpek, kedi) ve pençesiyle avlanan kuşları (kartal, doğan, akbaba) yemeyi yasaklamıştır (Müslim, “Sayd”, 15-16). Ehlî eşek ve katır da bu gruba girer. Fakihlerin çoğunluğu leşle beslenen kuşları, fare, yılan, akrep gibi iğrenç ve zararlı hayvanları da haram sayar. Buna karşılık sığır, koyun, keçi, deve, tavuk, güvercin, ceylan, tavşan ve çekirge helaldir.

Karıştırılanlar: mezheplerin ayrıldığı yiyecekler
YiyecekHanefilere göreDiğer mezheplere göre
BalıkHelal; kendiliğinden ölüp su yüzüne çıkan balık yenmezHelal; kendiliğinden ölen balık da yenir
Balık dışındaki deniz hayvanları (midye, karides, yengeç)YenmezMalikiler ve Şafiiler genel olarak helal sayar
At etiEbu Hanife'nin meşhur görüşüne göre tahrimen, mezhepte yaygın görüşe göre tenzihen mekruhEbu Yusuf, İmam Muhammed, Şafii ve Hanbeliler: helal
Ehlî eşekHaramDört mezhepte genel kabul: haram

Din İşleri Yüksek Kurulu, Kur'an ve sünnette deniz ürünleri için bir yasak listesi bulunmadığını ve mubahlığın asıl olduğunu esas alarak yengeç, karides, kalamar ve midyenin tüketiminin helal olduğunu belirtir. Sınav kökü “Hanefi mezhebine göre” dediğinde ise klasik Hanefi görüşü, yani yalnız balığın yenmesi beklenir.

Sarhoş edici içecekler

Kur'an içkiyi aşamalı yasaklamış, son aşamada şarabı kumar ve fal oklarıyla birlikte şeytan işi bir pislik saymış ve ondan uzak durmayı emretmiştir (Maide 5/90). Yasağın sebebi aklı örtmesidir; bu yüzden hüküm üzümden yapılan şarapla sınırlı değildir:

“Sarhoş eden her şey haramdır.”

Hadis · Müslim, “Eşribe”, 70

Çoğu sarhoşluk veren şeyin azının da haram olduğunu bildiren hadis (Tirmizi, “Eşribe”, 3) “bir yudum sarhoş etmez” mazeretini kapatır. Uyuşturucu maddeler de aynı gerekçeyle haramdır.

Akılda kalsın: Kur'an'ın dörtlüsü: leş, kan, domuz, Allah'tan başkası adına kesilen. Sünnetin üçlüsü: dişli yırtıcı, pençeli kuş, ehlî eşek. Hanefi denizi: yalnız balık, o da kendiliğinden ölüp su yüzüne çıkmamışsa. İçkide ölçü miktar değil vasıf: sarhoş ediyorsa azı da haram.
Sınavda

Nasıl sorulurKökte “Hanefi mezhebine göre” yazar ve bir liste verilip “hangisinin eti yenmez?” diye sorulur.

TuzakTuzak, kendiliğinden ölüp su yüzüne çıkan balıktır: diğer mezheplerde yenir, Hanefilerde yenmez. Karides ve midyeyi helal sayan Maliki-Şafii görüşü Hanefi kökünde çeldiricidir. Allah'tan başkası adına kesilen hayvanın haramlığını “etin pis olması”na bağlayan şık da yanlıştır; sebep kesimdeki niyettir.

▭Boşluk doldurma

Kesilmeden ölen hayvana denir. Hanefilere göre deniz hayvanlarından yalnız yenir. Sarhoşluk veren içkinin çoğu gibi da haramdır.

balıkmeytekaridesazımüştebihçoğu

?Soru çöz

Hanefi mezhebine mensup Kadir Bey, bir sahil köyünde konakladığı üç gün boyunca önüne gelen yemekleri not etmiştir: ilk gün usulüne uygun kesilmiş tavşan güveci, ikinci gün kızarmış çekirge ve sabah ağla tutulup karada çırpınarak ölen barbunya, üçüncü gün ise sabah kıyıda kendiliğinden ölüp su yüzünde bulunan kefallerden yapılmış çorba.
Hanefi mezhebine göre Kadir Bey'in bu yemeklerden hangisini yememesi gerekir?

✓ D. Hanefilere göre suda kendiliğinden ölüp yüzeye çıkan balık yenmez; diğer mezheplerde yenir, bu yüzden Hanefi kökünde ayırıcı ipucudur. A tavşan helal hayvanlar arasındadır, usulünce kesildiği için yenir; B çekirge hadisle helal kılınmıştır ve kesim gerektirmez; C tutulduktan sonra karada ölen balık, bir sebeple öldüğü için helaldir.
FIKIH · KESİM

Kesim ve avlanma: kim keser, besmele unutulursa ne olur, kaç damar?

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKurbanlık hayvanların yaşları ne olmalı, hangi kusurlu hayvan kurban edilmez, adak ve akika kurbanının hükmü nedir?Bağlantılı konudan (Zekât, sadaka ve kurban). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Koyun ve keçi bir yaşını, sığır ve manda iki yaşını, deve beş yaşını doldurmuş olmalıdır; altı ayını doldurmuş ve bir yaşındaki gibi iri görünen koyun da kurban edilebilir. Koyun-keçi bir kişi, büyükbaş en çok yedi kişi adına kesilir. Kör, belirgin topal, çok zayıf hayvan kurban olmaz. Adak kurbanından sahibi yiyemez; akika doğum şükrü için kesilir.

Kurbanlık hayvanlar, kusurlar, adak ve akika

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hayvan kesiminin şartları nelerdir, besmele unutulursa kesilen hayvan yenir mi, Hanefilere göre kaç damarın kesilmesi gerekir, avlanmanın şartları nelerdir?

Kısa cevap: Eti yenen hayvanın helal olması için kesimin Müslüman ya da Ehl-i kitap biri tarafından, besmeleyle ve boğazdaki damarlar kesilerek yapılması gerekir. Hanefilere göre besmeleyi kasten terk ederek kesilen hayvan yenmez, unutarak terk edilirse yenir; Ebu Hanife'ye göre dört damardan en az üçünün kesilmesi yeterlidir.

Aynı koyun iki farklı şekilde ölebilir: biri sofraya helal gelir, öteki leş olur. Fark kesenin kimliğinde, söylenen sözde ve bıçağın yerindedir.

Eti yenen bir hayvanın usulüne uygun öldürülmesine fıkıhta tezkiye denir. Önceki konuda leşin haram olduğunu gördük; tezkiye, hayvanı leş olmaktan çıkaran işlemdir. İki türü vardır: hayvanın boğazından kesildiği ihtiyari kesim ve kaçan, kuyuya düşen ya da yakalanamayan hayvanın ve avın vücudunun herhangi bir yerinden yaralanarak kanının akıtıldığı ıztırari kesim.

Üç kapının üçü de Hanefi ölçüsüyle çizildi; sağdaki notlar sınavda çeldirici olarak gelen diğer görüşlerdir.Görsel: Sınav Defteri

Kesen kişi

Kesimi akıllı ve ayırt etme gücüne sahip bir Müslüman ya da Ehl-i kitap (Yahudi, Hristiyan) yapmalıdır; kadının ve ayırt etme çağındaki çocuğun kestiği de yenir. Mecusinin, putperestin ve dinden dönenin kestiği yenmez. Ehl-i kitabın kestiğinin yenmesi Maide 5/5'e dayanır; Allah'tan başkası adına kestiği bilinirse o hayvan yenmez.

Besmele

Kesim sırasında Allah'ın adını anmak fakihlerin çoğunluğuna göre şarttır. Hanefi ve Malikilere göre besmeleyi bilerek terk eden kişinin kestiği yenmez; unutan ise besmele çekmiş sayılır ve et yenir. Şafiilere göre besmele sünnettir; kasten terk mekruh olsa da et helaldir. Av hayvanında besmele, köpek ya da doğan salıverilirken veya ok, tüfek atılırken çekilir.

Kesilecek damarlar

Boğazda dört organ vardır: yemek borusu, nefes borusu ve iki şah damarı. Mezhepler kesimin tamamlanması için farklı ölçüler koyar:

Karıştırılanlar: kesimde yeterli sayılan ölçü
Görüş sahibiYeterli ölçü
Ebu HanifeDört organdan herhangi üçü
Ebu YusufYemek ve nefes borusu ile damarlardan biri
İmam MuhammedDördünün her birinin çoğu
Şafii ve HanbelilerYemek ve nefes borusu

Kesimde hayvana eziyet etmemek esastır: bıçak keskin olmalı ve hayvanın gözü önünde bilenmemeli, hayvan kıbleye yöneltilmeli, canı çıkmadan derisi yüzülmemeli ve başı koparılmamalıdır. Bunlara aykırı davranmak mekruhtur ama eti haram kılmaz.

Avlanma

Av, ihramlı değilken ve harem bölgesi dışında, eğitilmiş bir köpek ya da doğanla veya kan akıtan bir silahla yapılır; salıverirken besmele çekilir. Avcı, hayvanı canlı yakalarsa onu usulünce kesmelidir; kesmeden ölmesine fırsat verirse et leş hükmüne girer. Eğlence için hayvan öldürmek ve dövüştürmek ise yasaklanmıştır. İhramdaki av yasağını Hac ve umre sayfasında gördük.

Akılda kalsın: Kesimin üç kapısı: kim (Müslüman ya da Ehl-i kitap), ne söyledi (besmele; unutmak affedilir, bile bile terk affedilmez), nereyi kesti (Ebu Hanife: dörtten üç). Av yakalanıp canlıysa artık av değil, kesilecek hayvandır.
Sınavda

Nasıl sorulurVaka: “Kurbanını keserken heyecandan besmele çekmeyi unutan Hüseyin'in kurbanının eti için Hanefi mezhebine göre ne söylenir?” Cevap: yenir.

TuzakTuzak iki yönlüdür: kasten terkte de yenir diyen Şafii görüşü ve unutmada da yenmez diyen katı görüş şıklarda durur. Damarlarda Ebu Hanife'nin “dörtten üç” ölçüsü sorulur; Ebu Yusuf ve İmam Muhammed'in görüşleri çeldiricidir. Ehl-i kitabın kestiği yenir; mecusininki yenmez.

⇄Bilgi eşleştirme durum ↔ Hanefilere göre hüküm

?Soru çöz

Kurbanını kesen Hüseyin heyecandan besmele çekmeyi unutur. Bıçak yemek borusu, nefes borusu ve şah damarlarından birini keser; diğer şah damarı kesilmeden kalır.
Ebu Hanife'nin görüşüne göre bu kurbanın etiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Hanefilere göre besmeleyi unutan, çekmiş sayılır; Ebu Hanife'ye göre dört organdan herhangi üçünün kesilmesi yeterlidir. B hüküm besmelenin kasten terk edildiği durum içindir; C dördünün de kesilmesini şart koşmak Ebu Hanife'nin ölçüsünü aşar; D kesim geçerli olduğu için kurban da yerine gelmiştir, tekrar gerekmez.
FIKIH · YEMİN

Yemin: lağv, gamus, mün'akide ve on yoksulun keffareti

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHangi durumlar orucu bozar ve hem kaza hem keffaret gerektirir, oruç keffareti nasıl ödenir?Bağlantılı konudan (Oruç). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hanefilere göre ramazan orucunu, özürsüz olarak ve bilerek yemek, içmek ya da cinsel ilişkiyle bozan kişi bir gün kaza ile birlikte keffaret öder. Keffaret, iki kamerî ay (60 gün) ara vermeden oruç tutmaktır; buna gücü yetmeyen altmış fakiri doyurur. Diğer mezheplere göre keffareti yalnız cinsel ilişki gerektirir.

Kaza ve keffaret gerektirenler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Lağv, gamus ve mün'akide yemin nedir, hangi yemin keffaret gerektirir, yemin keffareti nasıl ödenir?

Kısa cevap: Yemin, bir sözü Allah'ın adı ya da sıfatıyla güçlendirmektir. Doğru sanılarak ya da kasıtsız ağızdan çıkan yemine lağv, geçmiş hakkında bile bile yalan yere edilene gamus, gelecekteki bir iş için edilene mün'akide denir. Yalnız mün'akide yemin bozulunca keffaret gerekir: on yoksulu doyurmak ya da giydirmek, gücü yetmeyene üç gün oruç.

“Vallahi” kelimesi bazen bir alışkanlık, bazen büyük bir günah, bazen de bozulunca bedeli ödenen bir sözdür; hangisi olduğunu zaman ve niyet belirler.

Yemin, bir şeyi yapacağını ya da yapmayacağını veya bir olayın doğruluğunu Allah'ın adını ya da sıfatlarını anarak pekiştirmektir. Yemin yalnız Allah adına yapılır; anne, baba, peygamber, Kâbe gibi Allah'tan başka bir şey adına yemin etmek hadislerde yasaklanmış, fakihlerce haram ya da mekruh sayılmıştır. Böyle bir söz fıkhi anlamda yemin olmadığı için bozulunca keffaret de gerekmez. Sık yemin etmek de hoş görülmez; Kur'an, Allah'ın adının iyilik yapmaya engel olacak yeminlere alet edilmemesini ister (Bakara 2/224).

Üç yemin, üç hüküm

Karıştırılanlar: yemin çeşitleri
YeminTanıyıcı ölçütHükmüÖrnek
LağvDoğru sanılarak edilen ya da kasıt olmadan ağızdan çıkan yeminGünah ve keffaret yokAnnesinin evde olduğunu sanıp “Vallahi evde” demek; sonra evde olmadığı anlaşılır
GamusGeçmiş ya da şimdiki bir olay hakkında bile bile yalan yere edilen yeminBüyük günah; Hanefilere ve çoğunluğa göre keffaret yok, tövbe ve varsa hakkın iadesi gerekir; Şafiilere göre keffaret de gerekirParayı aldığı hâlde “Vallahi almadım” demek
Mün'akideGelecekteki bir işi yapmak ya da yapmamak üzere bilerek edilen yeminBozulursa keffaret gerekir“Vallahi bir daha sigara içmeyeceğim” deyip içmek

Ölçü iki sorudur: yemin geçmişe mi geleceğe mi dair, ve kişi doğruyu biliyor muydu? Geçmişe dair ve yanılarak edilen yemin lağv, geçmişe dair ve bilerek yalan söylenen yemin gamus, geleceğe dair yemin mün'akidedir. Gamus yemine keffaret öngörülmemesi, onun hafif olduğundan değil, keffaretle temizlenemeyecek kadar ağır olduğundandır.

Yemin keffareti

Maide 5/89, Allah'ın kasıtsız yeminlerden dolayı sorumlu tutmadığını, bilerek yapılan yeminlerden ise sorumlu tuttuğunu bildirir ve keffareti sayar: aile fertlerine yedirilen yemeğin orta hâllisinden on yoksulu doyurmak ya da giydirmek ya da bir köle azat etmek; bunlara gücü yetmeyen üç gün oruç tutar. İlk üç seçenek arasında kişi serbesttir; oruç ancak hiçbirine gücü yetmeyince devreye girer. Hanefilere ve Hanbelilere göre bu üç gün oruç peş peşe tutulur. Din İşleri Yüksek Kurulu doyurmanın, on yoksula birer fıtır sadakası miktarı ya da bir yoksula on ayrı günde birer fıtır sadakası miktarı vererek de yerine getirilebileceğini belirtir.

Daha hayırlı bir şeyi engelleyen yemin bozulabilir: kişi “kardeşimle konuşmayacağım” diye yemin ettiyse, yeminini bozup hayırlı olanı yapması ve keffaretini ödemesi öğütlenir.

Lisans düzeyi için ek: lağv tanımında farklılık ve “haram olsun” sözü

Lağv yeminin tanımı mezheplere göre farklı vurgulanır: Hanefiler daha çok geçmiş ya da şimdiki bir olay hakkında doğru sanılarak edilen yemini, Şafiiler ise konuşma arasında kasıtsız söylenen “hayır vallahi, evet vallahi” gibi sözleri lağv sayar. Ayrıca bir şarta bağlanan talak, adak ya da “şu bana haram olsun” gibi ifadeler, şartın gerçekleşmesini engelleme amacı taşıdığında yemin hükmünde değerlendirilebilir.

Akılda kalsın: Zaman ve bilgi: geçmiş + yanılma = lağv, geçmiş + yalan = gamus, gelecek = mün'akide. Keffaret yalnız mün'akidede: 10 yoksul (doyur ya da giydir) ya da köle; hiçbiri olmazsa 3 gün peş peşe oruç.
Sınavda

Nasıl sorulurKısa bir konuşma verilir ve yeminin türü ya da gerektirdiği sorulur.

TuzakTuzak, gamus yemine keffaret gerektiğini sanmaktır: Hanefilere göre keffaret yoktur, tövbe ve hakkın iadesi gerekir; Şafii görüşü çeldiricidir. İkinci tuzak, yemin keffaretini oruç keffaretiyle karıştırmaktır: “altmış gün peş peşe oruç” yemin için değil, ramazan orucunun bozulması içindir. Yemin keffaretinde ilk üç seçenek seçimlidir, oruç en sondadır.

⇄Bilgi eşleştirme söz ↔ yemin türü

?Soru çöz

Kardeşiyle tartışan Emre, “Vallahi bir daha seninle konuşmayacağım.” diye yemin eder. Bir ay sonra pişman olur, kardeşini arayıp barışır. Maddi durumu iyi olan Emre, yemini için ne yapması gerektiğini sorar.
Hanefi mezhebine göre Emre'ye verilecek cevap aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Gelecekteki bir iş için bilerek edilen yemin mün'akidedir; bozulunca Maide 5/89'daki keffaret gerekir ve oruç ancak doyurma ya da giydirmeye gücü yetmeyene düşer. A lağv, doğru sanılarak ya da kasıtsız edilen yemindir; B altmış gün oruç ramazan orucunu bozmanın keffaretidir; D hayırlı olanı engelleyen yemini bozup keffaret vermek öğütlenir.
FIKIH · ADAK

Adak (nezir): kişinin kendi sözüyle üzerine vacip kıldığı ibadet

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHanefi mezhebine göre oruç çeşitleri nelerdir, oruç kimlere farzdır ve orucun şartları nelerdir?Bağlantılı konudan (Oruç). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Oruç, imsaktan güneş batışına kadar ibadet niyetiyle yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durmaktır; hicretin ikinci yılında farz kılınmıştır. Hanefilere göre ramazan orucu farz, adak orucu ve bozulan nafilenin kazası vacip, diğerleri nafiledir. Ramazan Bayramı'nın ilk günü ile Kurban Bayramı'nın dört gününde oruç tahrimen mekruhtur.

Orucun çeşitleri, şartları ve rüknü

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Adak nedir, Hanefilere göre adağın şartları nelerdir, hangi şeyler adanamaz, adak kurbanının etinden adayan kişi yiyebilir mi?

Kısa cevap: Adak (nezir), dinen yükümlü olmadığı bir ibadeti kişinin kendi sözüyle üzerine vacip kılmasıdır ve yalnız Allah için yapılır. Hanefilere göre adanan şey namaz, oruç, sadaka, kurban gibi cinsinden farz ya da vacip bulunan bir ibadet olmalı, zaten farz olmamalı ve günah içermemelidir. Geçerli adağı yerine getirmek vaciptir.

Bir dileğin karşısına konan söz, söylendiği anda nafile bir iyiliği borca çevirir.

Kur'an iyi kulları anlatırken onların adaklarını yerine getirdiklerini söyler (İnsan 76/7). Adak bir pazarlık değil, Allah'a verilen bir sözdür; bu yüzden yalnız Allah adına yapılır. Bir türbeye, bir şahsa ya da bir yere “adanan” kurban fıkhi anlamda adak değildir; böyle bir niyetle kesilen hayvanın, önceki konularda gördüğümüz “Allah'tan başkası adına kesilen” yasağıyla ilişkisi bu yüzden kurulur. Adağın hükmünde mezhepler farklı vurgu yapar: Hanefiler ibadet türünden bir adakta bulunmayı mubah görür; İmam Şafii ve Ahmed b. Hanbel başta olmak üzere fakihlerin önemli bir kısmı, özellikle bir şarta bağlanan adağı mekruh sayar. Ama yapılmış geçerli bir adağı yerine getirmenin vacip olduğunda birleşirler.

Hanefilere göre adağın şartları

  • Sözle yapılmalı: yalnız kalpten geçirmek adak sayılmaz.
  • Adayan Müslüman, akıllı ve ergen olmalı.
  • Adanan şey ibadet olmalı ve cinsinden farz ya da vacip bulunmalı: namaz, oruç, hac, umre, sadaka, kurban, itikaf adanabilir. Hasta ziyareti, cenazeye katılmak, abdest almak, mescide girmek kendi başına ibadet sayılmadığı için adanamaz.
  • Zaten farz ya da vacip olmamalı: beş vakit namazı ya da ramazan orucunu adamak anlamsızdır; nafile olanlar adakla vacip hâle gelir.
  • Günah ve imkânsız olmamalı: bir günahı ya da gece oruç tutmak gibi imkânsız bir şeyi adamak geçersizdir.
  • Adanan mal adayanın mülkünde olmalı: başkasının malı adanamaz.
Karıştırılanlar: adanabilir mi?
AdakHanefilere göreNeden?
“İşe girersem üç gün oruç tutacağım”Geçerli; şart gerçekleşince vacipOruç, cinsinden farzı olan ibadet
“Oğlum iyileşirse bir koyun kurban edeceğim”Geçerli; eti yoksullara verilirKurban, cinsinden vacibi olan ibadet
“Bu ramazanda oruç tutacağım”Adak olmazZaten farz
“Annem iyileşirse hasta ziyaret edeceğim”Adak olmazBizzat ibadet sayılmaz
“Sınavı kazanırsam komşuyla bir yıl konuşmayacağım”Geçersiz; Hanefilere göre yemin keffareti gerekirGünah (masiyet) adağı

Mutlak ve muallak adak

Bir şarta bağlanmadan yapılan adağa mutlak, “hastam iyileşirse” gibi bir şarta bağlanana muallak adak denir. Muallak adak, şart gerçekleşince vacip olur. Adanan şey açıkça belirtilmemişse (“bir adağım olsun” gibi) niyet ettiği şeyi yapar; hiçbir şeye niyet etmemişse yemin keffareti öder.

Yer, zaman, fakir tayini ve adak kurbanı

Hanefilere göre adakta belirtilen yer bağlayıcı değildir: “Mekke'de sadaka vereceğim” diyen başka yerde de verebilir; belirli bir fakir ya da para da tayin edilmiş olsa başka fakire, aynı değerde başka malla verilebilir. Ebu Hanife ve Ebu Yusuf'a göre belirtilen zaman gelmeden de adak yerine getirilebilir; İmam Muhammed namaz ve oruç gibi bedenî ibadetlerde vaktin gelmesini bekler. Belli bir zamana bağlanan adak kurbanını özürsüz geciktirmek ise günahtır. Adak kurbanının etinden adayan kişi, eşi, çocukları, torunları ve ana-babası yiyemez; yerlerse yedikleri miktarın bedelini yoksullara verirler. Zekât, sadaka ve kurban sayfasında gördüğümüz bayram kurbanından farkı budur: orada sahibi de yiyebilir.

Akılda kalsın: Adağın süzgeci üç sorudur: Allah için mi? Cinsinden farz/vacip ibadet var mı? Zaten borç değil mi? Geçerliyse vacip olur. Hanefide yer ve fakir bağlamaz; adak kurbanından ise adayan ve yakınları yemez.
Sınavda

Nasıl sorulurÖncüllü soru: “Hanefilere göre hangileri adak olarak geçerlidir?” Öncüllerde oruç, kurban, hasta ziyareti ve ramazan orucu bulunur.

TuzakTuzak, hasta ziyareti gibi sevap olan ama cinsinden farzı bulunmayan işleri adak saymaktır. İkinci tuzak, adak kurbanını bayram kurbanı gibi düşünüp etinden adayanın da yiyebileceğini sanmaktır. Belirtilen camide ya da şehirde yerine getirme zorunluluğu diğer görüşlerdendir; Hanefide yer bağlayıcı değildir.

▭Boşluk doldurma

“Hastam iyileşirse bir koyun keseceğim” gibi bir şarta bağlanan adağa adak denir. Şart gerçekleşince adağı yerine getirmek olur. Adak kurbanının etinden adayan kişi .

vacipmutlakyiyemezmuallaksünnetyiyebilir

?Soru çöz

I. “Sınavı kazanırsam üç gün oruç tutacağım.”
II. “Babam iyileşirse hastanedeki hastaları ziyaret edeceğim.”
III. “İşim olursa bir koyun kurban edeceğim.”
IV. “Bu yıl ramazan orucunu tutacağım.”
Hanefi mezhebine göre yukarıdakilerden hangileri geçerli bir adaktır?

✓ A. Oruç ve kurban, cinsinden farz ya da vacip bulunan ibadetlerdir ve kişiye zaten borç değildir; şart gerçekleşince vacip olur. B ve C hasta ziyaretini içerir, oysa o bizzat ibadet sayılmadığı için adanamaz; D ramazan orucunu içerir, o zaten farz olduğu için adakla vacip hâle getirilemez.
FIKIH · KEFFARET

Keffaretler: seçimli olan yemin, sıralı olan zıhar, oruç ve katl

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHac ve umrede ihram yasaklarını çiğneyen ne ceza öder, dem, bedene ve sadaka hangi durumda gerekir?Bağlantılı konudan (Hac ve umre). Önce kendin cevapla, sonra aç.

İhramlının yasakları çiğnemesine ve vacipleri terk etmesine cinayet denir. Hanefilere göre bir vacibin terki ile koku, giyim ya da tıraşta tam bir ihlal dem (koyun ya da keçi) gerektirir; daha küçük ihlal sadaka (fitre miktarı) gerektirir. Arafat vakfesinden sonra, tıraştan önce cinsel ilişki bedene (sığır ya da deve) gerektirir; vakfeden önceki ilişki haccı bozar. Av, avın bedeliyle ödenir.

Cinayetler ve cezaları: dem, bedene, sadaka

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Yemin, oruç, zıhar ve katl-i hata keffaretleri nasıl ödenir, hangi keffaret seçimli hangisi sıralıdır?

Kısa cevap: Keffaret, dinin belirli yasaklarının çiğnenmesi hâlinde yapılması istenen mali ya da bedenî ibadettir. Yemin keffaretinde doyurma, giydirme ve köle azadı seçimlidir, olmazsa üç gün oruç. Zıhar ve ramazan orucu keffareti sıralıdır: köle azadı, iki ay peş peşe oruç, altmış yoksulu doyurmak. Katl-i hata keffaretinde doyurma yoktur.

Dört keffaret aynı malzemeyle kurulur: köle, oruç, yoksul. Farkı yaratan, sıranın olup olmaması ve sayılardır.

Keffaret kelimesi “örtmek” kökünden gelir: işlenen kusuru örten, telafi eden ibadettir. Oruç sayfasında ramazan orucunu kasten bozmanın kaza ile birlikte keffaret gerektirdiğini gördük; burada dört keffareti yan yana koyuyoruz. Köle azadı bugün uygulanamadığı için, köle seçeneği bulunan keffaretlerde sıra fiilen bir sonraki basamaktan başlar.

Zıhar, kocanın eşini annesi gibi kendisine ebediyen haram olan bir kadına benzetmesidir (“sen bana annemin sırtı gibisin”). Cahiliyede bir boşama yolu olan bu söz, Kur'an'da kınanmış ve keffaret ödenmeden eşe yaklaşılamayacak bir yasağa bağlanmıştır (Mücadele 58/2-4). Katl-i hata ise kasıt olmadan bir insanın ölümüne sebep olmaktır (Nisa 4/92); keffaret diyetten ayrı bir yükümlülüktür.

Solda üç kapı yan yana durur, hangisinden girildiği önemli değildir; sağda merdiven vardır, bir basamak atlanamaz.Görsel: Sınav Defteri
Karıştırılanlar: dört keffaret
KeffaretSebep ve dayanakDüzenİçerik
YeminMün'akide yemini bozmak (Maide 5/89)Seçimli, oruç en sonda10 yoksulu doyurmak ya da giydirmek ya da köle; olmazsa 3 gün oruç
OruçRamazan orucunu kasten bozmak (hadis)Hanefi ve çoğunluk: sıralı (Malikiler: seçimli)Köle; olmazsa 60 gün peş peşe oruç; olmazsa 60 yoksul
ZıharEşi mahrem bir kadına benzetmek (Mücadele 58/3-4)SıralıKöle; olmazsa 2 ay peş peşe oruç; olmazsa 60 yoksul
Katl-i hataKasıtsız öldürme (Nisa 4/92)SıralıMümin köle; olmazsa 2 ay peş peşe oruç; yoksul doyurmak yok

Keffaret, fidye ve kaza sık karıştırılır. Kaza, vaktinde yapılamayan ibadetin sonradan yapılmasıdır; fidye, oruç tutmaya hiç gücü yetmeyen yaşlı ya da iyileşme ümidi olmayan hastanın her gün için bir yoksulu doyurmasıdır; keffaret ise bir ihlalin cezası ve telafisidir. Hac ve umre sayfasında gördüğümüz ihram yasaklarının cezaları da (dem, sadaka, oruç) bu ailenin bir koludur; bunlar ancak ihlal bir özür sebebiyle yapılmışsa seçimli hâle gelir.

Akılda kalsın: Sayılarla tanı: 10 ve 3 gördüysen yemin; 60 ve 2 ay gördüysen zıhar ya da oruç; listede yoksul yoksa katl-i hata. Seçim hakkı yalnız yemindedir; ötekiler merdivendir.
Sınavda

Nasıl sorulurÖncüllü: “Köle azadı, buna gücü yetmezse iki ay peş peşe oruç düzeni hangi keffaretlerde geçerlidir?” Cevap katl-i hata, zıhar ve ramazan orucudur; yemin keffareti çeldiricidir.

TuzakKatl-i hata keffaretine “altmış yoksulu doyurmak” seçeneğini eklemektir; ayette bu basamak yoktur. Oruç keffaretinde Malikilerin seçimli görüşü Hanefi kökünde çeldiricidir. Fidyeyi keffaret sanmak da sık yapılan hatadır.

↕Sıralama zıhar yapan kocanın izleyeceği sıra

  1. Oruca da gücü yetmezse altmış yoksulu doyurmak
  2. Eşini annesine benzeten sözü söylemek (zıhar)
  3. Keffaret tamamlandıktan sonra eşine yaklaşabilmek
  4. Köle azadına imkân yoksa iki ay peş peşe oruç tutmak

?Soru çöz

İlmihal dersine hazırlanan Seher Hanım, Hanefi mezhebine göre keffaretleri aşağıdaki çizelgede özetlemiştir.

KeffaretDüzenBasamaklar
YeminSeçimli, oruç en sonda10 yoksulu doyurmak ya da giydirmek ya da köle; hiçbiri olmazsa 3 gün oruç
Ramazan orucuSıralıKöle; olmazsa 60 gün peş peşe oruç; olmazsa 60 yoksul
ZıharSıralıKöle; olmazsa 2 ay peş peşe oruç; olmazsa 60 yoksul
Katl-i hataSıralıMümin köle; olmazsa 2 ay peş peşe oruç; olmazsa 60 yoksul

Seher Hanım'ın çizelgesinde hangi keffaretin satırında hata vardır?

✓ D. Nisa 4/92 katl-i hata keffaretinde yalnız iki basamak verir: mümin köle azadı, olmazsa iki ay peş peşe oruç; “60 yoksulu doyurmak” basamağı bu keffarette yoktur, çizelge zıharınkini buraya taşımıştır. A yemin keffareti seçimlidir ve orucu üç gündür, satır doğrudur; B ramazan orucu keffareti Hanefilere göre sıralıdır (seçimli diyen Malikilerdir), satır doğrudur; C zıhar keffareti Mücadele 58/3-4'te bu sırayla verilir, satır doğrudur.
FIKIH · GİYİM

Giyim ve süs: örtünme, sadelik, ipek ve altın yasağı

DHBT-2 · MBSTS · Fıkıh ve ilmihal · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaNamazın şartları nelerdir, hadesten ve necasetten taharet, setr-i avret, istikbal-i kıble, vakit ve niyet ne demektir?Bağlantılı konudan (Namaz). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hanefi mezhebine göre namazın dışındaki farzlara şart denir ve altı tanedir: hadesten taharet (abdest, gusül ya da teyemmüm), necasetten taharet (beden, elbise ve namaz yerinin temizliği), setr-i avret (örtünme), istikbal-i kıble (kıbleye yönelme), vakit ve niyet. Şartlar namazdan önce hazırlanır ve namaz boyunca sürmelidir; biri eksikse namaz sahih olmaz.

Namazın şartları (dışındaki farzlar)

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslam'a göre giyimin ölçüleri nelerdir, erkeklerin altın takması ve ipek giymesi neden haramdır, süs ve kozmetikte ölçü nedir?

Kısa cevap: Giyimde asıl olan mubahlıktır; ölçüler avret yerlerinin örtülmesi, elbisenin vücudu göstermemesi, israf ve kibirden kaçınılması ve cinsler arası farkın korunmasıdır. İpek giymek ve altın takmak erkeklere haram, kadınlara helaldir. Süs ve kozmetik, haram bir madde içermedikçe ve aldatma ya da zarar doğurmadıkça serbesttir.

Kur'an elbiseyi hem örtü hem süs olarak anar; ölçü, ikisinin dengesidir.

Kur'an Âdemoğullarına hem avretlerini örtecek hem de süs olacak bir elbise verildiğini, ama en hayırlı elbisenin takva elbisesi olduğunu bildirir (Araf 7/26). Mescide giderken güzel giyinmeyi, yiyip içerken israf etmemeyi de aynı surede öğütler (Araf 7/31). Bu iki ayet giyimin çerçevesini çizer: temiz ve güzel giyinmek övülür, gösteriş ve israf yerilir.

Örtünmenin sınırları

Namaz sayfasında gördüğümüz setr-i avret ölçüsü namaz dışında da geçerlidir. Erkeğin avret yeri göbek ile diz kapağı arasıdır. Kadının yabancı erkeklere karşı avret yeri yüz, eller ve Hanefilere göre ayaklar dışında bütün vücududur; Şafiiler ayakları da avret sayar. Elbise içini göstermemeli ve vücut hatlarını belli edecek kadar dar olmamalıdır.

Lisans düzeyi için ek: kadının kadınlara ve mahremlerine karşı avreti

Kadının kadınlara karşı avret yeri Hanefilere göre erkeğin erkeğe karşı avret yeri gibidir (göbek ile diz arası); mahremi olan erkeklere karşı ise buna ek olarak karın ve sırt da avrettir.

İpek ve altın

“İpek elbise giymek ve altın kullanmak ümmetimin erkeklerine haram, kadınlarına helal kılınmıştır.”

Hadis · Tirmizi, “Libas”, 1

Fakihler bu ve benzeri hadislere dayanarak erkeğin ipekli elbise giymesini ve altın takı takmasını haram saymıştır. Hanefilere göre erkek gümüşten belli ölçüde bir yüzük takabilir; elbisedeki dört parmak enini geçmeyen ipek şeritler ve hastalık gibi zorunlu durumlar istisnadır. Kadınlar için her ikisi de helaldir.

Giyim ve süste ölçüler
ÖlçüNe istenir?
ÖrtünmeAvret yerleri örtülür; elbise şeffaf ve vücudu belirgin gösterecek kadar dar olmaz
Cinsiyet farkıErkeğin kadına, kadının erkeğe benzemeye çalışması hoş görülmez; ipek ve altın erkeğe haram
İsraf ve kibirGösteriş, böbürlenme ve gücü aşan harcama yerilir
Temizlik ve güzellikTemiz ve güzel giyinmek, özellikle mescide giderken, övülür
Süs ve kozmetikHaram madde içermeyen, sağlığa zarar vermeyen ve aldatma amacı taşımayan süs serbesttir; tedavi amaçlı estetik müdahale fıtratı bozmak sayılmaz

Bu sayfanın dışında kalan güncel ticari meseleler (hisse senedi, dijital ticaret, kripto para gibi) Din İşleri Yüksek Kurulu kararlarıyla ayrıca değerlendirilir; faizle ilgili temel ölçüleri Aile hukuku ve muamelat sayfasında gördük.

Akılda kalsın: Giyimin dört sorusu: örtüyor mu, abartıyor mu, karşı cinse benzetiyor mu, israf mı? Erkek için iki kesin yasak: ipek ve altın; gümüş yüzük serbest.
Sayfa özeti: yasak, yemin, adak ve keffaret yan yana (Hanefi)
DurumHükmü ya da sonucuKarıştırılan
Zaruretle haram yemekHayatta kalacak kadar mubah; zaruret bitince yasak döner“Kalıcı helal olur” ya da “keffaret gerekir”
Besmeleyi unutarak kesmekEti yenir; bilerek terk edilirse yenmezŞafii: kasten terkte de yenir
Lağv yeminGünah ve keffaret yokGamus ile
Gamus yeminKeffaret yok; tövbe ve hakkın iadesiŞafii: keffaret gerekir
Mün'akide yemini bozmakYemin keffareti: 10 yoksul ya da köle (seçimli), olmazsa 3 gün oruçOruç keffaretinin 60 günü
Geçerli adakVacip; adak kurbanından adayan yemezHasta ziyareti gibi cinsinden farzı olmayan iş adanamaz
Zıhar, ramazan orucuSıralı: köle, 2 ay peş peşe oruç, 60 yoksulYemin keffaretinin seçimli düzeni
Katl-i hataSıralı: mümin köle, 2 ay oruç; yoksul doyurmak yokZıharın üçüncü basamağı

Bu tabloyu kapatıp satır satır söyleyebiliyorsan sayfa tamam; takıldığın satırın konusuna dön.

Sınavda

Nasıl sorulurBir hadis ya da ayet meali verilip “bu metinde vurgulanan ilke hangisidir?” diye sorulur ya da erkek ve kadın için hükümler karşılaştırılır.

TuzakAltın ve ipek yasağını kadınları da kapsıyor sanmaktır; hadis açıkça ayırır. Kadının ayaklarının avret olup olmadığında Hanefi kökü “avret değil” cevabını bekler; Şafii görüşü çeldiricidir. Araf 7/31'de mesaj israftan kaçınmaktır; “yemek yemeyi teşvik” şıkkı metindeki kelimeye takılan çeldiricidir.

⇄Bilgi eşleştirme durum ↔ ölçü

?Soru çöz

Hanefi mezhebine göre giyim ve süsle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

✓ C. Hadis ipek ve altını yalnız erkeklere haram, kadınlara helal kılar; yargı bu ayrımı yok saydığı için yanlıştır. A Hanefilere göre doğrudur, diz kapağı da dahildir; B Hanefi görüşüdür, ayakları avret sayan Şafiilerdir; D Hanefilere göre erkeğe gümüş yüzük caizdir.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Zeynep Hanım'ın hac yolculuğu gün gün aşağıdaki çizelgeye işlenmiştir.

GünYaptığıİhram durumu
1 Zilhicce, mikatUmreye ve hacca birlikte niyet, telbiyeİhramlı
2 Zilhicce, MekkeUmre tavafı ve sa'y; tıraş olmadıİhramlı
3–7 Zilhicce, MekkeNafile tavaflarİhramlı
8–9 ZilhicceMina, Arafat vakfesi, Müzdelifeİhramlı
10 Zilhicce, MinaTaşlama, kurban, tıraşİhramdan çıktı

Çizelgeye göre Zeynep Hanım'ın yaptığı hac çeşidi ve kurbanın Hanefi mezhebine göre hükmü aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

✓ C. Çizelgenin son sütununda 1'den 10 Zilhicceye kadar kesinti yoktur: umre ve hac tek ihramda birleştirilmiş, umreden sonra ihramdan çıkılmamıştır; bu kıran haccıdır ve iki ibadeti birleştiren hacıya şükür kurbanı vaciptir. A temettuda umreden sonra tıraşla ihramdan çıkılır, çizelgede 3–7 Zilhicce satırı “ihramsız” olurdu; B ifradda umre hiç yapılmaz; D çeşidi doğru bulur ama kıranda kurbanın vacip olduğunu atlar.Kaynak: Hac ve umre · Hac çeşitleri: ifrad, temettu, kıran

?Soru 2

Hanefi mezhebine göre umre ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ C. Hanefilere göre umrede sa'y vaciptir; terk edilirse umre geçerlidir ama dem gerekir (sa'yi farz sayan Şafiilerdir). A tavaf umrenin rüknüdür, doğru; B umre zamana bağlı değildir ama 9-13 Zilhicce mekruhtur, doğru; D vakfeler ve taşlama yalnız hacca özgüdür, doğru.Kaynak: Hac ve umre · Umre, Medine ziyareti ve bedel hac

?Soru 3

Hanefi mezhebine mensup Yakup Bey, köyündeki kurban pazarında satılan hayvanları aşağıdaki çizelgeye not etmiştir.

HayvanYaşıNot
Kuzu7 aylıkBir yaşındaki gibi iri
Oğlak8 aylıkSağlıklı
Dana20 aylıkSağlıklı
İnek3 yaşındaDoğuştan boynuzsuz
Koç2 yaşındaBir gözü kör

Hanefi mezhebine göre çizelgedeki hayvanlardan kaç tanesi kurban edilebilir?

✓ A. Olanlar iri kuzu (altı aylık istisnası) ve boynuzsuz inektir (doğuştan boynuzsuzluk kusur değildir). B genellikle oğlağı katar; altı ay istisnası keçide yoktur. C dananın 20 aylık olduğunu atlar; sığır iki yaşını doldurmalıdır. D tek gözü kör koçu da sayar; körlük kurbana engeldir.Kaynak: Zekât, sadaka ve kurban · Kurbanlık hayvanlar, kusurlar, adak ve akika

?Soru 4

Bir trafik kazasında hayatını kaybeden Selim'in geride eşi, akıl hastalığı bulunan oğlu Kaan, eşinin hamile olduğu bebek ve Hristiyan olan annesi kalmıştır. Kazaya sebep olan sürücüden ayrıca diyet tahsil edilmiştir.
İslam miras hukukuna göre bu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ B. Mirasçılık için akıl ve ergenlik aranmaz; akıl hastası oğul payını alır, malını velisi yönetir. A diyet terekeye girer ve mirasçılara paylaştırılır, doğrudur; C murisin ölümünde ana rahminde olan cenin mirasçıdır, doğrudur; D Müslüman ile gayrimüslim birbirine mirasçı olamaz, doğrudur.Kaynak: Aile hukuku ve muamelat · Miras: tereke sırası, şartlar, engeller

?Soru 5

Hanefi mezhebine mensup esnaf Murat Bey'in zekât yılı dolduğunda kasasında 60 gram, dükkânındaki satılık mallarının piyasa değeri olarak 100 gram altın değerinde varlığı vardır. Bu yıl içinde ödemesi gereken borcu ise 40 gram altın değerindedir.
Esnafın vermesi gereken zekât kaç gram altın değerindedir?

✓ D. 60 + 100 − 40 = 120 gram; 120 nisabı (80,18) geçtiği için tamamının kırkta biri 120 ÷ 40 = 3 gramdır. A yalnız kasadaki 60 grama göre bir hesaptır ve borcu da yanlış işler; B 60'ın kırkta biridir, ticaret malları unutulmuştur; C borç düşülmeden 100 gram mal üzerinden yapılan hesaptır.Kaynak: Zekât, sadaka ve kurban · Para, ticaret malı ve hayvan zekâtı; hesap

?Soru 6

Hanefi mezhebine mensup Elif ile Kerem, mehir konusu hiç konuşulmadan iki şahit önünde nikâhlanır. Bir yıl evli kaldıktan sonra boşanırlar. Kerem, mehir belirlenmediği için Elif'e bir şey borçlu olmadığını söyler.
Bu konuda müftünün vermesi beklenen cevap aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Mehir nikâhın şartı değil sonucudur; belirlenmeden kıyılan ve zifafla kesinleşen evlilikte mehr-i misil gerekir. A mehri nikâhın şartı sayan Malikilerin görüşünü çağrıştırır, Hanefi kökünde çeldiricidir; B iddet nafakası mehrin yerini tutmaz, ikisi ayrı haktır; C yarım mehir zifaftan önce boşanan ve mehri belirlenmiş kadın içindir.Kaynak: Aile hukuku ve muamelat · Mehir ve nafaka

?Soru 7

Temettu haccı yapan Ali Bey bayramın birinci günü Akabe cemresine taşlarını atmış, şükür kurbanını kestirmiş ve tıraş olmuştur. Ziyaret tavafını ise ertesi gün yapmayı planlamaktadır.
Hanefi mezhebine göre Ali Bey'in bu arada içinde bulunduğu durumla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. Tıraşla ilk tahallül gerçekleşir; cinsel ilişki dışındaki yasaklar kalkar, ilişki yasağı ziyaret tavafıyla (ikinci tahallül) kalkar. A ikinci tahallülü atlar; B ziyaret tavafı bayramın üç gününden birinde yapılabilir, ikinci gün vakit içindedir; C dikişli elbise yasağı tıraşla kalkar, ilk tahallülle ikinci karıştırılmıştır.Kaynak: Hac ve umre · Hac menasikinin sırası

?Soru 8

Bir hayırsever, köyündeki çocukların okuyabilmesi için bir kütüphane yaptırmış, kitap ve bakım masrafları için de gelir getiren bir dükkânı vakfetmiştir. Kütüphane onun vefatından yıllar sonra da kullanılmaktadır.
Bu hayır işiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ B. Faydası sahibinin ölümünden sonra da süren eser sadaka-i cariyedir. A kütüphanede temlik yoktur, bu yüzden zekât yerine geçmez; C fidye oruç tutamayanın her gün için verdiği bedeldir; D fıtır sadakası kişi başına bayramda verilen vacip sadakadır, vakıfla ilgisi yoktur.Kaynak: Zekât, sadaka ve kurban · Sadaka ve infak

?Soru 9

Hanefi mezhebine mensup dört kişinin yaptığı alışverişler şöyledir:
– Kemal, sabah denize açılmadan önce, akşam tutacağı balıkların hepsini 2.000 liraya bir lokantaya satmıştır.
– Leyla, peşin fiyatı 8.000 lira olan çamaşır makinesini 10 ay vadeyle 9.200 liraya satmıştır; fiyat akitte kesinleşmiştir.
– Murat, bir değirmenciden peşin parayı alıp nitelik ve miktarını yazdığı 5 ton buğdayı üç ay sonra hasatta teslim etmeyi üstlenmiştir.
– Nesrin, fırında fiyatı yazılı ekmeği alıp parasını bırakmış, hiç konuşmadan çıkmıştır.
Buna göre hangisinin alışverişi, satılan malın taşıması gereken şartlardan biri bulunmadığı için geçersizdir?

✓ A. Satılan mal elde mevcut ve teslim edilebilir olmalıdır; henüz tutulmamış, denizde yüzen balık bu şartı taşımaz, belirsizlik (garar) içerir. B fiyatı akitte kesinleşen vadeli satıştır, faiz sayılmaz; C peşin para karşılığı belirli malın sonradan teslimi olan selem akdidir; D sözsüz alıp verme (teâtî) Hanefilere göre icap ve kabul yerine geçer.Kaynak: Aile hukuku ve muamelat · Alışveriş, faiz ve ortaklık

?Soru 10

Hanefi mezhebine mensup, akıllı ve ergen Zeynep, kendisine denk olan Murat'la, iki erkek şahidin önünde ve aynı mecliste karşılıklı “evlendim”, “kabul ettim” diyerek nikâhlanır. Nikâh sırasında babası hazır bulunmamış, mehir de konuşulmamıştır.
Hanefi mezhebine göre bu nikâhla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ C. Hanefilere göre ergen ve akıllı kadın denkiyle kendi nikâhını kıyabilir; mehir şart değil sonuç olduğundan belirlenmediğinde mehr-i misil gerekir. A veli şartı Maliki, Şafii ve Hanbelilerin görüşüdür; B mehri nikâhın şartı sayan Malikilerin görüşüne yakındır; D Hanefilerde iki şahit yeterlidir.Kaynak: Aile hukuku ve muamelat · Nikâh: rükün, şartlar, resmî nikâh
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Hizmetleri Alan Bilgisi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene; karmayı 1, 3 ve 7 gün sonra yeniden çöz.
Soru çöz →