Hitabet: topluluğa güzel ve etkili söz söyleme sanatı ve unsurları
DHBT-2 · MBSTS · Ahlak ve din hizmetleri · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaGıybet, iftira, koğuculuk, yalan ve alay etmek nedir, gıybet ile iftira arasındaki fark nedir?Bağlantılı konudan (İslam ahlakı). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Yalan gerçeğe aykırı söz, gıybet bir kimseyi arkasından kendisinde bulunan ama hoşlanmayacağı bir şeyle anmak, iftira ise kendisinde bulunmayan bir kusuru ona yüklemektir. Koğuculuk (nemime) insanların arasını bozmak için söz taşımaktır. Hucurat suresi alay etmeyi, kötü lakap takmayı ve gıybeti yasaklar. Gıybet ve iftira kul hakkıdır.
✎Konu anlatımı
Hitabet nedir, dinî hitabetin unsurları nelerdir, hazırlıklı ve hazırlıksız (irticalen) konuşma ne demektir?
Kısa cevap: Hitabet, bir topluluk karşısında güzel ve etkili söz söyleme sanatıdır; dinî hitabet ise din görevlilerinin İslam'a dair bilgiyi topluma doğru aktarmak için yaptığı konuşmalardır (hutbe, vaaz, irşat, sohbet). Hitabetin unsurları hatip (kaynak), muhatap (dinleyici), mesaj (konu), kanal ve ortam ile geri bildirimdir. Önceden hazırlanan konuşmaya hazırlıklı, o anda yapılana hazırlıksız (irticalen) konuşma denir.Aynı ayet bir minberde kalpleri yumuşatır, başka bir ağızda kulak tırmalar: farkı söyleyenin, dinleyenin ve anın uyumu yaratır.
Hitabet ve dinî hitabet
Hitabet, bir topluluk karşısında güzel ve etkili söz söyleme sanatıdır; hitap eden kişiye hatip denir. Dinî hitabet, din görevlilerinin İslam'ın inanç, ibadet ve ahlak esaslarını topluma doğru ve anlaşılır biçimde aktarmak için yaptığı konuşmaların ortak adıdır. Bu konuşmalar duygu ve düşüncenin yerinde, zamanında, akıcı ve açık bir dille söylenmesini gerektirir. Dinî hitabetin başlıca türleri hutbe, vaaz, irşat amaçlı sohbet ve dinî merasimlerde yapılan konuşmalardır.
Hitabetin unsurları
Hitabet bir iletişim sürecidir ve iletişimin ögeleriyle çözümlenir. Hatip (kaynak) mesajı gönderir; muhatap (alıcı, hedef kitle) onu alır; mesaj (konu, içerik) aktarılan bilgidir; kanal mesajın taşındığı araçtır (ses, minber, hoparlör, ekran); ortam konuşmanın yapıldığı yer, zaman ve durumdur; geri bildirim ise mesajın alıcıya ulaşıp ulaşmadığını gösterir. Hatibin her şeyden önce muhatabını tanıması gerekir: yaş, eğitim, ilgi ve ihtiyaç, konunun da üslubun da seçimini belirler.
Hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma
Önceden hazırlanmış bir plan ya da metinden yapılan konuşmaya hazırlıklı konuşma, o anda düşünülerek yapılan konuşmaya hazırlıksız konuşma denir; hazırlıksız konuşmanın diğer adları irticalen konuşma ve doğaçlamadır. Cuma hutbesi ve vaaz hazırlıklı konuşmanın tipik örnekleridir; bir cenazede ya da beklenmedik bir davette yapılan kısa konuşma çoğu zaman irticalendir. Hazırlıksız konuşmanın da bir hazırlığı vardır: birikim. Hatibin kendini dinî hitabete hazırlaması, konuşmadan çok önce başlar.
Nasıl sorulurBir hitabet durumu anlatılır ve vurgulanan unsur sorulur: “hatip konuşmasını köydeki yaşlı cemaatin anlayacağı sade bir dille yaptı” muhatabın, “cenazede kısa tuttu” ortamın dikkate alındığını gösterir.
TuzakMesaj ile kanalı karıştırmaktır: hoparlör, minber ve ekran mesaj değil kanaldır. “İrticalen” kelimesini “hazırlıklı” sanmak da sık yapılan hatadır.
⇄Bilgi eşleştirme örnek ↔ unsur
?Soru çöz
Köyündeki bir cenazede beklenmedik biçimde söz verilen imam Hakan, önceden hazırlığı olmadığı hâlde, ölümü hatırlatan kısa bir ayet okuyup cemaate birkaç dakikalık bir öğüt konuşması yapar.
Hakan'ın yaptığı konuşma türü aşağıdakilerden hangisidir?