Tecvid 1: harfler, harekeler ve med çeşitleri

Tecvid neden gerekir, med harfleri hangileri, muttasıl ile munfasıl nasıl ayrılır? Med çeşitlerini kural, örnek kelime ve uzatma miktarıyla öğren.

6 durakDHBT-1 · MBSTS
12 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 12tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TECVİD · TANIM

Tecvid nedir? Lahn-ı celi ile lahn-ı hafi arasındaki çizgi

DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKur'an'a nokta ve hareke ne zaman, kim tarafından konuldu, Kur'an nasıl korunmuştur?Bağlantılı konudan (Kur'an tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hz. Osman'ın nüshalarında nokta ve hareke yoktu. Arapça bilmeyen Müslümanlar çoğalınca Ebü'l-Esved ed-Düeli harekeleri renkli noktalarla gösterdi; Haccac döneminde Nasr b. Asım ve Yahya b. Ya'mer benzer harfleri noktalarla ayırdı; Halil b. Ahmed bugünkü hareke işaretlerini geliştirdi. Kur'an ezber, yazı ve mukabeleyle kesintisiz korunmuştur.

Nokta, hareke ve Kur'an'ın korunması

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Tecvid nedir, tecvidle okumanın hükmü nedir, lahn-ı celi ile lahn-ı hafi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Tecvid sözlükte “bir şeyi güzel ve sağlam yapmak”, terim olarak harfleri mahreç ve sıfatlarına uygun, ifrat ve tefrite kaçmadan okumaktır. Tecvid ilmini öğrenmek farz-ı kifaye, Kur'an'ı kelimeyi bozan açık hatadan (lahn-ı celi) korunarak okumak farz-ı ayındır. Kuralları eksik ya da fazla uygulamak lahn-ı hafidir ve mekruh sayılır.

Bir harfi yanlış çıkaran okuyucu kelimeyi değiştirir; gunneyi eksik tutan ise kelimeyi bozmaz, yalnız okuyuşun ölçüsünü kaçırır. Tecvidin bütün mantığı bu iki hata arasındaki farkta saklıdır.

Kur'an tarihi sayfasında harekelerin ve noktaların yanlış okumayı önlemek için sonradan eklendiğini gördük. Tecvid aynı korumanın ses tarafıdır: hareke neyin okunacağını gösterir, tecvid nasıl okunacağını. Konuları harflerin mahreç ve sıfatlarından başlar; med, tenvin ve sakin nun, idgam, kalkale, ra'nın okunuşu, vakıf ve ibtida ile sürer. Bu sayfa harfleri ve uzatmaları (med), Tecvid 2 sayfası ise nun-mim kurallarını, kalkaleyi ve vakfı ele alacak.

Bilgi yönü, uygulama yönü

Tecvidin bir nazari (kurallar) bir de ameli (uygulama) yönü vardır. Kural kitaptan öğrenilir; ama bir elifin ne kadar sürdüğünü, gunnenin ne kadar tutulduğunu kulak öğrenir. Bu yüzden Kur'an okumak, kuralları uygulayarak okuyup okutan usta bir hocadan (fem-i muhsin) dinleyip ona okuyarak (arz) öğrenilir. Kur'an'ın tane tane, ağır ağır okunmasını emreden ayet (Müzzemmil 73/4) bu okuyuş disiplininin dayanağı olarak anılır.

Hüküm iki katmanlı

Tecvid ilmini öğrenmek farz-ı kifayedir: toplumda yeterince bilen bulunursa diğerlerinden düşer. Okurken uygulamak ise herkesin kendi borcudur: kelimeyi bozan hatalardan sakınmak farz-ı ayın kabul edilmiştir; bazı kaynaklar bunu “vacip” diye ifade eder. İki katmanı karıştırmamak gerekir: bilgiyi taşıyan toplum, okuyuşu taşıyan kişidir.

İki okuma hatası: lahn-ı celi ve lahn-ı hafi
Lahn-ı celi (açık hata)Lahn-ı hafi (gizli hata)
Nerede olur?Harfin kendisinde (mahreç ve asli sıfat), harekede, sükûndaKuralların uygulanışında (harfin geçici sıfatlarında)
Kelimeye etkisiKelimenin yapısı bozulur; anlam değişmese de hata sayılırKelimenin yapısı bozulmaz
Kim fark eder?Kur'an okumayı bilen herkesTecvid bilen dinleyici
ÖrnekPeltek harfi keskin okumak, ha ile hı'yı karıştırmak, harekeyi değiştirmek, harekeli harfi sakin okumak, med-i tabiiyi hiç yapmamakİzhar, idgam, iklab, ihfa ve gunneyi eksik bırakmak ya da yanlış yerde yapmak; vacip meddi kısa, tabii meddi uzun tutmak; ince harfi kalın okumak
HükümSakınmak farz-ı ayın; yapmak haramMekruh

Aynı med, iki ayrı hata

Tablodaki en ince nokta meddir. Med-i tabii kelimenin kendi yapısındaki uzun sestir; hiç yapılmazsa kelime başkalaşır. قَـٰتَلَ (kâtele, “savaştı”, Al-i İmran 3/146) kelimesindeki uzatmayı atan okuyucu قَتَلَ (katele, “öldürdü”, Maide 5/32) demiş olur: bu lahn-ı celidir. Buna karşılık dört elif uzatılması gereken bir meddi bir elifte bırakmak kelimeyi değiştirmez, okuyuşu eksik bırakır: bu lahn-ı hafidir.

Ek bilgi: ilk tecvid eserleri ve hezreme

Tecvide dair bilinen ilk eser Mûsâ b. Ubeydullah el-Hâkānî'nin (ö. 325/937) el-Kasîdetü'l-Hâkāniyye adlı manzumesidir. Alanın en yaygın ders metni İbnü'l-Cezerî'nin (ö. 833/1429) el-Mukaddimetü'l-Cezeriyye'sidir. Kur'an üç hızda okunur (tertil, tedvir, hadr; bu sayfanın son konusunda); hadrdan da hızlı, kuralları çiğneyen okuyuşa hezreme denir ve caiz görülmez.

Akılda kalsın: Tek soru sor: kelime değişti mi? Değiştiyse (harf, hareke, sükûn) lahn-ı celi → haram; değişmedi ama kural eksik ya da fazla uygulandıysa lahn-ı hafi → mekruh. Bilgi farz-ı kifaye, okuyuş farz-ı ayın.
Sınavda

Nasıl sorulurBir okuma hatası tarif edilip türü sorulur ya da öncüllerden lahn-ı celi olanlar seçtirilir.

TuzakMed hatalarıdır: med-i tabiiyi hiç yapmamak kelimeyi değiştirdiği için lahn-ı celi, vacip bir meddi kısa tutmak ya da tabii meddi fazla uzatmak lahn-ı hafidir. İkinci tuzak hükümdür: tecvid ilmini öğrenmek farz-ı kifaye, tecvidle okumak farz-ı ayındır; ikisinin yerini değiştiren şık yanlıştır.

⇄Bilgi eşleştirme tanım ↔ kavram

?Soru çöz

Kur'an-ı Kerim dersinde öğretmen, öğrencilerin okuyuşunda şu hataları tespit eder:
I. Peltek okunması gereken harfi dişler arasından çıkarmadan, keskin bir sesle okumak
II. Med-i muttasılı dört elif yerine bir elif miktarı uzatmak
III. Harekeli bir harfi sakin okumak
Bu hatalardan hangileri lahn-ı celi kapsamındadır?

✓ B. Peltek harfi keskin okumak harfin sıfatını, harekeli harfi sakin okumak sükûnu bozar; ikisi de kelimenin yapısını değiştiren açık hatadır. A III'ü dışarıda bırakır, oysa hareke-sükûn hatası celidir; C ve D II'yi celi sayar, ama vacip bir meddi kısa tutmak kelimeyi bozmaz, lahn-ı hafidir.
TECVİD · HARF

Harfler ve harekeler: yedi kalın harf, üç peltek harf

DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKur'an'da kaç sure, ayet, cüz, hizb ve secde ayeti vardır, Kur'an'ın diğer isimleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Kur'an tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mushafta 114 sure vardır; en uzunu 286 ayetle Bakara, en kısaları üçer ayetle Kevser, Asr ve Nasr'dır. Türkiye mushaflarında 30 cüz (her biri 20 sayfa) ve 120 hizb (5 sayfa) bulunur; Hanefilere göre secde ayeti 14'tür. Kur'an'ın en çok kullanılan isimleri Kur'an, Kitap, Furkan ve Zikir'dir.

Mushafın yapısı ve Kur'an'ın isimleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kur'an harfleri ve harekeleri nelerdir, kalın (isti'la) ve peltek harfler hangileridir?

Kısa cevap: Kur'an alfabesinde sağdan sola yazılan 28 harf vardır; harekeli elife hemze denir. Harekeler üstün, esre ve ötredir; cezm harfin sakin, şedde iki kez okunduğunu, tenvin kelime sonuna sakin bir “n” sesi eklendiğini gösterir. Hı, sad, dad, tı, zı, ğayn ve kaf kalın harflerdir; se, zel ve zı pelteklidir, zı ikisine de girer.

Türkçede “s” tek sestir; Kur'an alfabesinde ise üç ayrı harf (se, sin, sad) bu sesin üç farklı rengini taşır. Tecvid bu yüzden harfle başlar.

Her harfin bir adı, bir yazılış şekli ve harekeyle kazandığı bir sesi vardır. Harfi doğru çıkarmak için iki şeyi bilmek gerekir: çıktığı yer (mahreç) ve ona rengini veren özellik (sıfat: kalınlık, incelik, pelteklik gibi). Mahreçler kabaca üç bölgededir: boğaz, dil (diş ve damakla birlikte) ve dudak. Türkçede karşılığı olmayan peltek harfler ile boğazdan gelen sesler, öğrenenin en çok zorlandığı yerlerdir.

Lisans düzeyi için ek: mahreçlerin ayrıntılı tasnifi

Klasik tecvid kitapları, İbnü'l-Cezerî'nin sistemlendirdiği düzende mahreçleri beş ana bölgede (cevf: ağız ve boğaz boşluğu, halk: boğaz, lisan: dil, şefeteyn: dudaklar, hayşum: geniz) toplam 17 mahreç olarak sayar. Sınavda genellikle yalnız üç bölge (boğaz, dil, dudak) ve tek tek harflerin hangi bölgeden çıktığı sorulur.

Harekeler ve işaretler

Harekeler harfe ses kazandırır, işaretler o sesin nasıl tutulacağını söyler. Aşağıdaki örneklerin hepsi Fatiha ve Nasr surelerinden; okunuşta işaretin verdiği sesi bul.

Harekeler ve okuma işaretleri
İşaretNe yapar?Mushaftan örnek
Üstün (fetha)Harfe “e/a” sesi verirنَصْرُ (nasru, Nasr 110/1): nun üstünlü
Esre (kesre)Harfe “i/ı” sesi verirبِسْمِ (bismi, Fatiha 1/1): be esreli
Ötre (damme)Harfe “u/ü” sesi verirنَعْبُدُ (na'budu, Fatiha 1/5): son dal ötreli
Cezm (sükûn)Harf harekesizdir (sakin); önceki harfle birleşirٱلْحَمْدُ (el-hamdu, Fatiha 1/2): lam ve mim sakin
ŞeddeHarf iki kez okunur: önce sakin, sonra harekeliرَبِّ (rabbi, Fatiha 1/2): be şeddeli
Tenvin (iki üstün, iki esre, iki ötre)Kelime sonuna sakin bir “n” sesi eklerأَفْوَاجًا (efvâcen, Nasr 110/2): iki üstün

Cezmin ve şeddenin içindeki sükûn bu sayfanın ileri konularında belirleyici olacak: durulsa da geçilse de kalan sükûn lazım (kalıcı), yalnız durulunca beliren sükûn arız (geçici) sükûndur. Med-i lazım ile med-i arızı bu ayrım belirler.

Kalın, ince, peltek

Dil kökü damağa doğru kalkınca ses dolgunlaşır; bu harflere isti'la (kalın) harfleri denir ve yedi tanedir: خ ص ض ط ظ غ ق (hı, sad, dad, tı, zı, ğayn, kaf). Klasik ezber cümlesi bu yedisini “hussa dağtin kız” diye toplar. Geri kalan 21 harf incedir. Dil ucu dişler arasından hafifçe görünerek çıkan üç harf ise pelteklidir: ث ذ ظ (se, zel, zı). Zı hem kalın hem peltek olan tek harftir.

Yedi kalın ve üç peltek harf tek bir harfte kesişir: zı. Kalan harfler incedir.Görsel: Sınav Defteri

İki harf ayrıca not edilmeli. Ra ile Allah lafzındaki lam aslen incedir ama harekesine ve önündeki harfe göre kalın okunur; bu kuralları Tecvid 2 sayfasında göreceğiz. Elif ve med harfleri ise kendi başına ne kalın ne incedir; önündeki harfe uyar: طَعَامٍ (taâmin, Bakara 2/61) kelimesinde elif kalın tı'nın ardından dolgun, كَانَ (kâne, Nasr 110/3) kelimesinde ince kef'in ardından ince çıkar.

Akılda kalsın: Kalınlar tek cümlede: hussa dağtin kız → hı, sad, dad, tı, zı, ğayn, kaf (7). Peltekler: se, zel, zı (3). Kesişim tek harf: zı. Ra ve lafzatullah'ın lamı “duruma göre”, elif “önündekine göre”.
Sınavda

Nasıl sorulurHarf grupları sorulur: “hangisi isti'la harflerinden değildir?” ya da “hem kalın hem peltek olan harf hangisidir?” Tuzak, ra'yı ve lafzatullah'taki lamı yedi kalın harfin içinde saymaktır: ikisi aslen incedir, yalnız belli durumlarda kalınlaşır.

Tuzakİkinci tuzak se ve zel'i kalın sanmaktır; peltek oldukları hâlde ince harflerdir. Harekelerde ise cezm ile şedde karıştırılır: cezm harfi sakin, şedde iki kez okutur.

▭Boşluk doldurma

Kur'an harflerinden kalın (isti'la) okunanlar tanedir. Peltek harflerden yalnız hem kalın hem pelteklidir.

3zı7zel21sad

?Soru çöz

Okunurken dil ucu dişler arasından hafifçe görünen ve aynı zamanda dil kökünün damağa kalkmasıyla dolgun (kalın) bir ses veren harf aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Zı hem peltek hem isti'la (kalın) harfidir; iki özelliği birlikte taşıyan tek harf odur. A se ve B zel pelteklidir ama ince harflerdir; C sad kalındır ama peltek değildir, dil ucu ile alt ön dişlerin iç yüzünden çıkar.
TECVİD · MED

Med harfleri ve med-i tabii: uzatmanın ölçüsü bir elif

DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKur'an harfleri ve harekeleri nelerdir, kalın (isti'la) ve peltek harfler hangileridir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kur'an alfabesinde sağdan sola yazılan 28 harf vardır; harekeli elife hemze denir. Harekeler üstün, esre ve ötredir; cezm harfin sakin, şedde iki kez okunduğunu, tenvin kelime sonuna sakin bir “n” sesi eklendiğini gösterir. Hı, sad, dad, tı, zı, ğayn ve kaf kalın harflerdir; se, zel ve zı pelteklidir, zı ikisine de girer.

Harfler, harekeler, kalın ve peltek harfler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Med harfleri nelerdir, med-i tabii nedir, bir elif miktarı ne kadardır?

Kısa cevap: Med “uzatmak” demektir. Med harfleri üçtür: üstünden sonra gelen elif, ötreden sonra gelen sakin vav, esreden sonra gelen sakin ye. Med harfinden sonra hemze ya da sükûn (sebeb-i med) gelmezse med-i tabii oluşur: önceki harf bir elif (iki hareke) miktarı uzatılır; hükmü vaciptir ve durulsa da geçilse de yapılır.

Bütün med çeşitleri tek bir sorudan doğar: med harfinden sonra ne geliyor?

Med harfi kendisi okunmaz; kendinden önceki harfin sesini uzatır. Bunun için bir şart vardır: önündeki hareke onunla aynı yöne gitmelidir. Elifin önü hep üstündür; vavın önünde ötre, ye'nin önünde esre bulunmalıdır. Bu üçü, ardından hiçbir sebep gelmediğinde, kelimenin doğal uzun sesini verir: buna med-i tabii (asli med) denir.

Üç med harfi ve şartları
Med harfiŞartıSesMushaftan örnek
ElifÖnündeki harf üstünlü (elif her zaman sakindir)âكَانَ (kâne, Nasr 110/3)
VavSakin; önündeki harf ötreliûيَدْخُلُونَ (yedhulûne, Nasr 110/2)
YeSakin; önündeki harf esreliîدِينِ (dîni, Nasr 110/2)

Sakin vav ya da ye'nin önünde üstün varsa durum değişir: bunlar med harfi değil lin harfidir ve ancak arkalarından sükûn gelirse uzatılır. Bu ayrımı konunun sonunda med-i linde açacağız.

Bir elif ne kadar?

Uzatmanın birimi eliftir. Bir elif, iki hareke süresi kadardır; geleneksel ölçüyle bir parmağı açıp kapama süresi. Med-i tabii her okuyuş hızında tam bir eliftir: daha kısası kelimeyi bozar, daha uzunu okuyuşu bozar (ilk konudaki iki hata).

Gizli med harfi

Bazen med harfi yazılmaz ama okunur; Mushaf bunu küçük işaretlerle gösterir. Harfin üstündeki dik çizgi âsar (gizli elif) مَـٰلِكِ (mâliki, Fatiha 1/4) kelimesindeki gibi; harfin altındaki dik çizgi çeker (gizli ye); ters yazılmış ötre ise ters ötre (gizli vav) olarak okunur. Hepsi bir elif uzatılır. Örneklerin alındığı Medine hattı mushaflarda çeker küçük bir ye, ters ötre küçük bir vav biçiminde yazılır; kelime başındaki ٱ işareti de geçişte okunmayan (vasl) elifi gösterir, Türkiye mushaflarında bu elif işaretsiz yazılır.

İki sebep, beş sonuç

Med harfinden sonra iki şeyden biri gelebilir: hemze ya da sükûn. Bunlara sebeb-i med denir; tabii dışındaki bütün medler (fer'i medler) bu sebeplerden doğar. Hemze aynı kelimedeyse muttasıl, sonraki kelimedeyse munfasıl; sükûn kalıcıysa lazım, yalnız durunca ortaya çıkıyorsa arız olur. Şema bu sayfanın haritasıdır.

Önce med harfini bul, sonra arkasına bak: sebep yoksa tabii; hemze varsa yerine, sükûn varsa kalıcılığına göre ad konur.Görsel: Sınav Defteri
Ek bilgi: “med” ve “kasr” yazılı kelimeler

Bazı kelimelerin altında küçük harflerle “med” ya da “kasr” yazar. Altında “med” yazan harf bir elif uzatılır, “kasr” yazan uzatılmaz. Bunlar Hafs rivayetinde okunuşu genel kuralın dışına çıkan özel kelimeleri işaretler.

Akılda kalsın: Med harfi = uyumlu hareke + sakin harf: üstün+elif, ötre+vav, esre+ye. Sebep yoksa tabii: 1 elif, vacip, her hızda aynı. Sebep iki tane: hemze (nerede?) ve sükûn (kalıcı mı?).
Sınavda

Nasıl sorulurMed soruları Arapça kelime üzerinden gelir: tanımı verilen kurala uygun örnek seçtirilir ya da öncüllerde kuralın hangi ifadelerde bulunduğu sorulur. Önce med harfini, sonra arkasındaki sebebi bulmak gerekir.

TuzakSebebi olmayan uzatmayı fer'i med sanmaktır; med-i tabiinin üstünde med işareti bulunmaz. Bir diğer tuzak, önünde üstün olan sakin vav ve ye'yi med harfi saymaktır: onlar lin harfidir. Hüküm sorulursa tabii med vaciptir ve her hızda bir eliftir.

↕Sıralama bir medin adını koyarken

  1. Sebep hemze ise yerine, sükûn ise kalıcılığına bak
  2. Okuyuş hızına göre uzatma miktarını ver
  3. Önündeki harekeyle uyumlu med harfini bul
  4. Medin adını koy (tabii, muttasıl, munfasıl, lazım, arız)
  5. Med harfinden sonra hemze ya da sükûn var mı bak

?Soru çöz

Zeynep, Kur'an kursunda Bakara suresinin 164. ayetini okurken hocası ondan, ayetin ortasındaki bazı ifadelerde med harfini ve arkasından gelen harfi göstermesini istedi. Hoca, “Arkasında hemze de sükûn da olmayan, bu yüzden yalnız bir elif uzattığın yeri bul.” dedi.
Zeynep'in göstermesi gereken ifade aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Er-riyâh'ta ye'nin üstündeki âsar (gizli elif) med harfidir ve ardından harekeli ha gelir; sebep yoktur: med-i tabii, bir elif, vacip. A mâ'de elifin ardından aynı kelimede hemze gelir: muttasıl; B dâbbe'de elifin ardından şeddeli be, yani kalıcı sükûn gelir: lazım; D mâ'nın elifinden sonra hemze sonraki kelimenin başındadır: munfasıl.
TECVİD · MED

Med-i muttasıl ve med-i munfasıl: hemze aynı kelimede mi?

DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMed harfleri nelerdir, med-i tabii nedir, bir elif miktarı ne kadardır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Med “uzatmak” demektir. Med harfleri üçtür: üstünden sonra gelen elif, ötreden sonra gelen sakin vav, esreden sonra gelen sakin ye. Med harfinden sonra hemze ya da sükûn (sebeb-i med) gelmezse med-i tabii oluşur: önceki harf bir elif (iki hareke) miktarı uzatılır; hükmü vaciptir ve durulsa da geçilse de yapılır.

Med harfleri ve med-i tabii

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Med-i muttasıl ile med-i munfasıl arasındaki fark nedir, kaç elif uzatılır?

Kısa cevap: Med harfinden sonra hemze aynı kelimede gelirse med-i muttasıl (bitişik), sonraki kelimenin başında gelirse med-i munfasıl (ayrık) olur. Muttasıl vaciptir ve kısaltılamaz: tertilde 4, tedvirde 3, hadrde 2–3 elif. Munfasıl caizdir: tertilde 4, tedvirde 3 elif uzatılır, hadrde bir elife inebilir.

Kevser suresinin ilk kelimesi ile Nasr suresinin ikinci kelimesi aynı uzatma işaretini taşır; ama biri kısaltılabilir, diğeri asla.

İkisinde de sebep hemzedir; fark hemzenin nerede durduğudur. جَآءَ (câe, Nasr 110/1) kelimesinde elif ile hemze aynı kelimenin içindedir: bu med-i muttasıldır (muttasıl “bitişik” demektir). إِنَّآ أَعْطَيْنَـٰكَ (innâ a'taynâke, Kevser 108/1) ifadesinde ise elif birinci kelimenin sonunda, hemze ikinci kelimenin başındadır: bu med-i munfasıldır (“ayrık”).

Hüküm farkı nereden geliyor?

Muttasılda hemze kelimenin parçasıdır; nerede durursan dur, oradadır. Sebep kalıcı olduğu için uzatma da zorunludur: kısaltılamaz, hükmü vaciptir. Munfasılda ise hemze başka kelimeye aittir. Birinci kelimede durulursa hemze hiç okunmaz ve med kendiliğinden tabii olur: إِنَّآ üzerinde duran okuyucu yalnız bir elif uzatır. Sebebi her zaman bulunmayan bir medde uzatma da serbest bırakılmıştır: hükmü caizdir.

Muttasıl ile munfasıl yan yana
Med-i muttasılMed-i munfasıl
SebepHemze, med harfiyle aynı kelimedeHemze, sonraki kelimenin başında
Elifle örnekٱلسَّمَآءِ (es-semâi, Bakara 2/19)إِنَّآ أَعْطَيْنَـٰكَ (innâ a'taynâke, Kevser 108/1)
Vav ya da ye ileقُرُوٓءٍ (kurûin, Bakara 2/228)قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا (kâlû âmennâ, Bakara 2/14); ٱلَّذِىٓ أَطْعَمَهُم (ellezî at'amehum, Kureyş 106/4)
HükümVacip; kısaltılamazCaiz
Tertil · tedvir · hadr4 · 3 · 2–3 elif4 · 3 · 1 elif
İlk kelimede duruluncaDeğişmez (hemze aynı kelimede)Hemze düşer, med-i tabii olur

Mushafta muttasılın, munfasılın ve lazımın üstünde aynı med işareti bulunur; işaret “burada tabiiden fazla uzat” der, hangi med olduğunu söylemez. Adı koymak için hemzenin yerine bakmak gerekir. Bir ifadede iki med birlikte de bulunabilir: نُوحِيهَآ إِلَيْكَ (nûhîhâ ileyke, Hud 11/49) ifadesinde vav ve ye tabii, kelime sonundaki elif ise ardından gelen hemze yüzünden munfasıldır.

Lisans düzeyi için ek: kıraatler ve okuyucular arasındaki fark

Muttasılın kasrı (bir elife indirilmesi) hiçbir kıraatte yoktur; munfasıl ise kıraatler arasında bir ile beş elif arasında değişir. Hafs rivayetinde bile okuyucular hadr ve tedvirde munfasılı bir ile üç, muttasılı iki ile üç elif arasında farklı ölçülerle okur. Sınav için ilke yeterlidir: muttasıl hiçbir hızda bir elife inmez, munfasıl hadrde bir elife inebilir.

Akılda kalsın: Muttasıl = bitişik = bağlı = vacip; munfasıl = ayrık = ayrılabilir = caiz. Test: birinci kelimede durunca hemze kayboluyorsa munfasıldır. Hadrde munfasıl 1 elife inebilir, muttasıl inemez.
Sınavda

Nasıl sorulurArapça ifadeler öncül olarak verilip “med-i muttasıl hangilerinde vardır?” diye sorulur ya da tanımı verilen kurala uygun örnek seçtirilir.

TuzakMed işaretine bakıp karar vermektir: muttasıl, munfasıl ve lazım aynı işareti taşır; hemzenin aynı kelimede mi sonraki kelimede mi olduğuna bakılır. İkinci tuzak hükümdür: “munfasıl vaciptir” ya da “muttasıl hadrde bir elif okunabilir” diyen şık yanlıştır; vacip olan muttasıldır.

⇄Bilgi eşleştirme ifade ↔ med

?Soru çöz

Tecvid kurallarından med-i muttasıl;
I. ٱلشِّتَآءِ (Kureyş 106/2)
II. فِىٓ ءَاذَانِهِم (Bakara 2/19)
III. سِيٓـَٔتْ (Mülk 67/27)
ifadelerinden hangilerinde yer almaktadır?

✓ C. I'de elif ile hemze, III'te ye ile hemze aynı kelimededir: ikisi de muttasıldır. A III'ü atlar, oysa ye ile de muttasıl olur; B ve D II'yi muttasıl sayar, ama II'de ye birinci kelimenin sonunda, hemze ikinci kelimenin başındadır: munfasıldır.
TECVİD · MED

Med-i lazım ve med-i arız: kalıcı sükûn mu, geçici sükûn mu?

DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMed-i muttasıl ile med-i munfasıl arasındaki fark nedir, kaç elif uzatılır?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Med harfinden sonra hemze aynı kelimede gelirse med-i muttasıl (bitişik), sonraki kelimenin başında gelirse med-i munfasıl (ayrık) olur. Muttasıl vaciptir ve kısaltılamaz: tertilde 4, tedvirde 3, hadrde 2–3 elif. Munfasıl caizdir: tertilde 4, tedvirde 3 elif uzatılır, hadrde bir elife inebilir.

Med-i muttasıl ve med-i munfasıl

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Med-i lazım ve med-i arız nedir, med-i lazımın çeşitleri nelerdir?

Kısa cevap: Med harfinden sonra kalıcı sükûn (cezm ya da şedde) gelirse med-i lazım olur; durulsa da geçilse de vardır, dört elif uzatılır ve hükmü vaciptir. Sükûn yalnız durulunca ortaya çıkıyorsa med-i arız olur; caizdir, bir ile dört elif arasında uzatılır. Med-i lazımın dört türü vardır: kelimî müsakkal, kelimî muhaffef, harfî müsakkal ve harfî muhaffef.

Fatiha'nın son kelimesinde iki ayrı med yan yana durur; biri hiç değişmez, diğeri yalnız sen durunca ortaya çıkar.

Sebep bu kez sükûndur ve sorulacak tek soru şudur: kelimeyi geçince de sükûn duruyor mu? Cezimli ya da şeddeli bir harfin sükûnu kelimenin yapısındadır (lazım sükûn). Şeddeli harf önce sakin, sonra harekeli okunduğu için şedde de kalıcı sükûn taşır. Med harfinden hemen sonra böyle bir sükûn gelirse med-i lazım oluşur: dört elif uzatılır, hükmü vaciptir.

Lazımın dört türü

Dört tür iki soruyla ayrılır. Sükûn bir Kur'an kelimesinin içinde mi (kelimî), yoksa sure başındaki bir harfin adının okunuşunda mı (harfî)? Sükûn şeddeli mi (müsakkal, “ağırlaştırılmış”), yoksa yalnız cezimli mi (muhaffef, “hafifletilmiş”)?

Med-i lazımın dört türü
TürSükûn nerede, nasıl?Mushaftan örnek
Kelimî müsakkalKelimede, şeddeli harfteٱلضَّآلِّينَ (ve le'd-dâllîn, Fatiha 1/7): elif + şeddeli lam
Kelimî muhaffefKelimede, cezimli harfteءَآلْـَٔـٰنَ (âl'âne, Yunus 10/51 ve 10/91): uzatılan elif + cezimli lam; Kur'an'da yalnız bu iki yerde
Harfî müsakkalHarf adında, idgamla şeddelenen harfteالٓمٓ (elif lâm mîm, Bakara 2/1): “lâm”ın sonundaki mim “mîm”in mimine katılır
Harfî muhaffefHarf adında, cezimli harfteAynı ifadede “mîm”; قٓ (kâf, Kaf 50/1); نٓ (nûn, Kalem 68/1)

Sure başlarındaki kesik harflere (hurufu mukattaa) dikkat: üzerinde med işareti olan harflerde med-i lazım vardır; ayn bunun tek istisnasıdır, çünkü adındaki ye med harfi değil lin harfidir (son konuda). يسٓ (yâ sîn, Yasin 36/1) ifadesinde “yâ” iki harfli bir addır ve yalnız tabii uzatılır; “sîn” ise üç harflidir, sonu sakin olduğu için lazımdır.

Med-i arız: durunca doğan sükûn

Ayet sonunda durulduğunda son harfin harekesi düşer ve harf sakin okunur; bu sükûn kelimede kalıcı değildir, durmanın sonucudur (arız sükûn). Med harfinden sonra bu geçici sükûn gelirse med-i arız oluşur: ٱلْعَـٰلَمِينَ (el-âlemîn, Fatiha 1/2), نَسْتَعِينُ (nesta'în, Fatiha 1/5). Geçerken aynı kelimeler yalnız tabii uzatılır: “nesta'înu”. Sebep geçici olduğu için hüküm de esnektir: caiz, tertilde bir ile dört, tedvirde bir ile üç, hadrde bir elif.

Şimdi Fatiha'nın son kelimesine dön: ٱلضَّآلِّينَ kelimesinde elif ile şeddeli lam arasında lazım, ayet sonunda durulunca ye ile nun arasında arız vardır. Bir kelimede iki med: birincisi vacip, ikincisi caiz.

Ek bilgi: lazımın miktarında kaynak farkı

Türkiye'deki tecvid öğretiminin esas aldığı ölçüde med-i lazım tertil, tedvir ve hadrin üçünde de dört eliftir. Bazı ders kitapları hızlı okuyuşta “en az iki elif” der; kıraat kaynaklarında da hadr okuyanların lazımı iki elife indirdiği nakledilir ve bu, uzmanlar arasında tartışmalıdır. Sınav için ölçü: med-i lazım dört elif, vacip; kasrı (bir elife indirilmesi) caiz değildir.

Akılda kalsın: Sükûna sor: “Geçince de duruyor musun?” Evet → lazım, 4 elif, vacip; hayır, yalnız durunca → arız, 1–4 elif, caiz. Dört lazım: kelimî/harfî (Kur'an kelimesi mi, harf adı mı?) × müsakkal/muhaffef (şedde mi, cezm mi?).
Sınavda

Nasıl sorulurTanımı verilen medin örneği ya da örnekteki medin adı sorulur; lazımın dört türü örneklerle eşleştirilir.

TuzakAyet sonundaki her uzun okuyuşu lazım sanmaktır: ٱلْعَـٰلَمِينَ kelimesindeki uzatma yalnız durunca oluşur, arızdır. İkinci tuzak ءَآلْـَٔـٰنَ kelimesidir: sure başı harfi değil Kur'an kelimesi olduğu için harfî değil kelimî muhaffeftir. Hurufu mukattaa sorusunda ayn harfini lazım sayan şık da yanlıştır; aynda med-i lin vardır.

⇄Bilgi eşleştirme örnek ↔ lazım türü

?Soru çöz

Hakka suresi ilk üç ayetinde aynı kelimeyi tekrar eder: ٱلْحَآقَّةُ (el-hâkkatu, Hakka 69/1-3). Bir öğrenci bu kelimede elifin üstündeki med işaretini görünce “ayet sonunda olduğu için durunca oluşan bir uzatmadır” demiştir.
Bu kelimedeki med için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ A. Elifin ardından şeddeli kaf gelir; şeddenin içindeki sükûn kelimenin yapısındadır, geçince de durur: kelimî müsakkal lazım, dört elif, vacip. B şeddeyi cezimle karıştırır (muhaffef yalnız cezimdir, Kur'an'da âl'âne örneği); C harfî tür sure başındaki harf adlarında olur, bu ise bir Kur'an kelimesidir; D öğrencinin yanılgısıdır: uzatma ayet sonundaki durmaya değil, kelimenin ortasındaki şeddeye bağlıdır.
TECVİD · MED

Med-i lin, ivaz, sıla ve temkin: bütün medler tek tabloda

DHBT-1 · MBSTS · Kur'an bilgisi · Okuma 11 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMed-i lazım ve med-i arız nedir, med-i lazımın çeşitleri nelerdir?Bu sayfanın başından. Önce kendin cevapla, sonra aç.

Med harfinden sonra kalıcı sükûn (cezm ya da şedde) gelirse med-i lazım olur; durulsa da geçilse de vardır, dört elif uzatılır ve hükmü vaciptir. Sükûn yalnız durulunca ortaya çıkıyorsa med-i arız olur; caizdir, bir ile dört elif arasında uzatılır. Med-i lazımın dört türü vardır: kelimî müsakkal, kelimî muhaffef, harfî müsakkal ve harfî muhaffef.

Med-i lazım ve med-i arız

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Med-i lin, med-i ivaz, med-i sıla ve med-i temkin nedir, med çeşitleri kaç elif uzatılır?

Kısa cevap: Med-i lin, önünde üstün bulunan sakin vav ya da ye'den (lin harfi) sonra sükûn gelince oluşur; çoğunlukla durulunca görülür ve caizdir. Med-i ivaz, iki üstünlü kelimede durulunca tenvinin elife dönmesidir. Med-i sıla, iki harekeli arasındaki zamir he'nin uzatılmasıdır. Med-i temkin, şeddeli ye'den sonra gelen med ye'nin tam okunmasıdır. Bu son üçü bir elif ölçüsündedir.

Kureyş suresinin dört ayetinden üçü aynı sesle biter: kurayş, sayf, beyt; dördüncüsü havf. Hepsinde ayetin sonunda yumuşak bir uzatma vardır.

Önce harita: bütün medler tek tabloda

Dört küçük medde geçmeden önce sayfanın bütün medlerini yan yana gör. Kur'an üç hızda okunur: tertil (ağır), tedvir (orta), hadr (hızlı ama kurallı). Vacip medler her hızda belli bir ölçünün altına inmez; caiz medler hızla birlikte kısalır.

Ayrıntı: üç okuyuş hızı nerede kullanılır?

Tertile tahkik de denir; ağır, tane tane okuyuştur, talim ve tefekkür için tercih edilir. Tedvir orta hızdır; namazda, hatim ve mukabelede yaygındır. Hadr hızlı ama kurallı okuyuştur; hafızlık tekrarında kullanılır.

Med çeşitleri, sebepleri ve uzatma miktarları (elif)
MedSebepTertilTedvirHadrHüküm
TabiiYok111Vacip
MuttasılHemze, aynı kelimede432–3Vacip
MunfasılHemze, sonraki kelimede431Caiz
LazımKalıcı sükûn (cezm, şedde)444Vacip
ArızDurunca doğan sükûn1–41–31Caiz
LinLin harfi + sükûn (çoğunlukla durunca)1–41–31Caiz
Lin (ayn harfi)Lin harfi + kalıcı sükûn2–32–32–3Caiz
İvaz, sıla, temkinTenvin elife döner / zamir he / şeddeli ye + med ye111Tabii ölçüsünde

Tabloda bir mantık var: sebep kalıcı ve aynı kelimede ise (tabii, muttasıl, lazım) med vaciptir; sebep başka kelimede ya da geçici ise (munfasıl, arız, lin) caizdir. Aşağıda tablonun son satırlarını açıyoruz.

Med-i lin: yumuşak uzatma

Lin “yumuşak” demektir. Lin harfi, önünde üstün bulunan sakin vav ya da ye'dir: “ev”, “ey” sesleri. Ardından sükûn gelirse lin harfi uzatılır; buna med-i lin denir. Sükûn çoğunlukla ayet sonunda durulunca doğar: قُرَيْشٍ (kurayş, Kureyş 106/1), ٱلصَّيْفِ (es-sayf, 106/2), ٱلْبَيْتِ (el-beyt, 106/3), خَوْفٍۭ (havf, 106/4). Hükmü caizdir; miktarı hıza göre değişir (tablo).

Lin harfi gördüğün her yerde uzatma yoktur. عَلَيْهِمْ (aleyhim, Fatiha 1/7) ve ٱلْكَوْثَرَ (el-kevser, Kevser 108/1) kelimelerinde lin harfi var, ama hemen ardından harekeli bir harf geldiği için uzatılmaz.

Ayrıntı: med-i linin miktarı ve kalıcı sükûnlu lin

Ders kitapları med-i lin için yavaş okuyuşta üç, orta okuyuşta iki, hızlıda bir elif der; bazı kaynaklar yavaş okuyuşta dört elife kadar uzatır. Lin sükûnunun kalıcı olduğu yalnız iki yer vardır: كٓهيعٓصٓ (Meryem 19/1) ve عٓسٓقٓ (Şura 42/2) ifadelerindeki “ayn”; burada iki ile üç elif uzatılır.

Med-i ivaz: tenvinin yerine elif

İvaz “karşılık, bedel” demektir. İki üstünlü bir kelimede durulunca tenvin düşer, yerine bir elif okunur: أَفْوَاجًا (geçerken efvâcen, durunca efvâcâ, Nasr 110/2), تَوَّابًۢا (tevvâbâ, Nasr 110/3). Uzatma bir eliftir. Kural yalnız iki üstünde işler: iki esre ve iki ötrede durulursa harf sakin okunur, yuvarlak te ile bitenlerde ise he'ye dönülür.

Med-i sıla: zamir he'nin uzaması

“Onun” anlamındaki zamir he, iki harekeli harf arasında kalırsa uzatılır; harekesine göre gizli bir vav ya da ye eklenmiş gibi okunur: إِنَّهُۥ كَانَ (innehû kâne, Nasr 110/3), لَّهُۥ كُفُوًا (lehû küfüven, İhlas 112/4). Ölçü bir eliftir. Zamirden önceki ya da sonraki harf sakinse ya da zamir üzerinde durulursa uzatılmaz.

Ayrıntı: med-i sılanın istisnası ve hemzeyle uzaması

Önceki harf sakin olduğu hâlde zamirin uzatıldığı tek yer فِيهِۦ مُهَانًا (fîhî mühânâ, Furkan 25/69) ifadesidir. Zamirden sonra hemze gelirse uzatma munfasıl ölçüsüne çıkar: مَالَهُۥٓ أَخْلَدَهُۥ (mâlehû ahledeh, Hümeze 104/3). Aynı ayetin son kelimesinde ise durulduğu için zamir uzatılmaz.

Med-i temkin: iki ye'yi kaynaştırmamak

Temkin “yerleştirmek, sağlamlaştırmak” demektir. Şeddeli ye'den sonra sakin bir med ye geldiğinde iki ye birbirine kaynatılmadan, şedde belirgin tutularak med bir elif tam okunur: حُيِّيتُم (huyyîtum, Nisa 4/86), ٱلنَّبِيِّـۧنَ (en-nebiyyîne, Bakara 2/61). Bu sayfadaki Kevser, Nasr ve Kureyş surelerinin anlamlarını Namaz sureleri sayfasında göreceğiz.

Ek bilgi: kaynaklar arasındaki ölçü farkları

Ders kitaplarının bir kısmı ölçüleri sadeleştirir: med-i lini en çok üç elif, med-i arızı “yavaşta dört, hızlıda en az bir elif” diye verir. Ayn harfindeki linin miktarı da tartışılmıştır: kaynakların bir kısmı iki-üç elif der, bir kısmı lazım gibi dört elife kadar uzatır. Zamir he'nin uzatılmasına bazı kitaplar “sıla-i suğra”, ardından hemze geldiğinde munfasıl gibi uzatılmasına “sıla-i kübra” der.

Akılda kalsın: Lin'in formülü: üstün + sakin vav/ye + sükûn; arkadan harekeli harf gelirse uzatma yok (aleyhim, kevser). Üç küçük med bir elif: ivaz = iki üstün elife döner, sıla = zamir he uzar, temkin = şeddeli ye + med ye. Tablonun anahtarı: kalıcı ve aynı kelime → vacip.
Sayfa özeti: Tecvid 1'de karıştırılan aileler
AileAyırt eden soruCevaplarKonu
Okuma hatasıKelime değişti mi?Evet: lahn-ı celi (haram) · hayır, kural eksik ya da fazla: lahn-ı hafi (mekruh)k1
Harf gruplarıDil kökü kalkıyor mu, dil ucu görünüyor mu?Kalın 7 (hussa dağtin kız) · peltek 3 (se, zel, zı) · ikisinde de: zık2
Med harfi – lin harfiÖnündeki hareke uyumlu mu?Üstün + elif, ötre + vav, esre + ye: med harfi · üstün + sakin vav ya da ye: lin harfik3, k6
Hemzeli medlerHemze aynı kelimede mi?Evet: muttasıl (vacip) · sonraki kelimede: munfasıl (caiz)k4
Sükûnlu medlerSükûn geçince de duruyor mu?Evet: lazım (4 elif, vacip) · yalnız durunca: arız (caiz)k5
Lazımın türleriKelime mi, harf adı mı; şedde mi, cezm mi?Kelimî ya da harfî × müsakkal ya da muhaffefk5
Bir eliflik medlerNe uzuyor?Tenvin elife döner: ivaz · zamir he: sıla · şeddeli ye + med ye: temkink6

Bu tabloyu kapatıp satır satır söyleyebiliyorsan sayfa tamam; takıldığın satırın konusuna dön.

Sınavda

Nasıl sorulurVakıf hâlleri tabloyla sorulur: kelimenin yazılışı verilir, durulunca nasıl okunacağı istenir; iki üstünlü kelimenin elife döndüğünü (ivaz) bilmek gerekir.

TuzakKural karşılaştırmalarında med-i lin çeldirici olarak gelir: “hangilerinde uzatmanın sebebi hemzedir?” sorusunda lin dışarıda kalır, çünkü sebebi hemze değil sükûndur. Tuzak, lin harfi görülen her kelimede uzatma yapmaktır: el-kevser ve aleyhim kelimelerinde ardından harekeli harf geldiği için med-i lin yoktur. İvazda da tuzak var: iki esre ve iki ötrede tenvin elife dönmez.

▭Boşluk doldurma

İki üstünlü bir kelimede durulunca tenvin elife döner ve bir elif uzatılır; buna med-i denir. İki harekeli harf arasında kalan zamir he'nin bir elif uzatılmasına ise med-i denir.

temkinsılalinivazarız

?Soru çöz

Bir öğrenci, ayet sonundaki dört kelimede durunca nasıl okuyacağını ve son hecede hangi med oluştuğunu çizelgeye yazmıştır:

Kelime (ayet sonu)Durunca okunuşSon hecedeki med
Iحَكِيمًا (Nisa 4/17)hakîmâMed-i ivaz
IIحَكِيمٌ (Nisa 4/26)hakîmâMed-i ivaz
IIIيَعْقِلُونَ (Bakara 2/164)ya'kılûnMed-i arız
IVسَلَـٰمًا (Furkan 25/63)selâmâMed-i ivaz

Çizelgenin hangi satırında bir yanlışlık vardır?

✓ B. İvaz yalnız iki üstünde olur; iki ötreli kelimede durulunca tenvin elife dönmez, mim sakin okunur: “hakîm”. Ye med harfinin ardından bu geçici sükûn geldiği için oluşan med arızdır. A ve D iki üstünlü kelimedir, durunca tenvin elife döner: ivaz doğru; C vav med harfinin ardından durunca nun sakinleşir: arız doğru.

Karma tekrar

Önceki 1 sayfadan karışık 7 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Kur'an kursu öğreticisi Hatice Hanım, mukabelede cemaatinde hem Hanefi hem Şafii mezhebine uyanlar bulunduğu için bazı ayetlerin iki mezhebe göre secde ayeti olup olmadığını bir çizelgede göstermiştir:

AyetHanefilere göre secde ayeti mi?Şafiilere göre secde ayeti mi?
ISad 38/24EvetHayır
IIHac 22/77HayırEvet
IIINecm 53/62EvetHayır
IVHac 22/18EvetEvet

Çizelgenin hangi satırında bir yanlışlık vardır?

✓ C. Necm 62 hem Hanefi hem Şafii listesinde secde ayetidir; onu saymayan, Malikilerin tercih edilen görüşüdür. A doğrudur: Sad 24 Hanefilere göre secde ayeti, Şafiilere göre şükür secdesidir; B doğrudur: Hac 77'yi Hanefiler saymaz, Şafiiler sayar; D doğrudur: Hac 18 iki listede de vardır.Kaynak: Kur'an tarihi · Mushafın yapısı ve Kur'an'ın isimleri

?Soru 2

Kur'an kursu öğreticisi Mehmet Bey, son inen ayet görüşlerinden biri olan Bakara 2/281'i mushafta gösterdi: bu ayet, Medine'nin ilk yıllarında inmeye başlayan Bakara suresinin içinde, kendisinden yıllar önce inmiş ayetlerin arasında duruyordu. Mehmet Bey öğrencilerine, ayetin iniş zamanıyla mushaftaki yerinin neden örtüşmediğini ve bu yerleşimin neye dayandığını sordu.
Bu sorunun doğru cevabı aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Mushaftaki ayet sırası iniş sırası değildir; her ayetin yeri vahiyle, Hz. Peygamber'in bildirmesiyle belirlenmiştir ve ayet tertibinin tevkifi olduğunda görüş birliği vardır. A ayet sırasında içtihadı kabul eder, oysa içtihat görüşü yalnız bazı surelerin sırası için ileri sürülmüştür; C istinsahta metnin ve düzenin değiştirildiğini söyler, oysa Hafsa'daki nüsha olduğu gibi esas alınmıştır; D yerleştirmeyi cem dönemine verir, oysa ayetlerin yeri Hz. Peygamber hayattayken belliydi.Kaynak: Kur'an tarihi · Hz. Peygamber döneminde yazım ve arza

?Soru 3

Kur'an'da içki konusu tek seferde ele alınmamıştır. Önce içkinin büyük bir günah olduğu, insanlara bazı faydaları bulunsa da günahının faydasından büyük olduğu bildirilmiş (Bakara 2/219); sonra müminlerin sarhoşken namaza yaklaşmaları yasaklanmış (Nisa 4/43); en sonunda içki şeytan işi bir pislik olarak nitelenip ondan kesin olarak kaçınılması emredilmiştir (Maide 5/90).
Bu süreç, Kur'an'ın parça parça indirilmesinin aşağıdaki hikmetlerinden hangisini en açık biçimde örnekler?

✓ A. Üç ayet aynı hükmü üç basamakta yerleştirir; alışkanlığın bir anda değil adım adım bırakılması, hükümlerdeki tedricin örneğidir. B tedrici inişin bir hikmetidir ama burada ezber ya da yazıyla ilgili bir ipucu yoktur; C inkârcılara verilen mühleti anlatır, oysa ayetler müminlere hitap eder; D Furkan 32'de söylenen hikmettir, içki ayetleriyle değil Hz. Peygamber'e destekle ilgilidir.Kaynak: Kur'an tarihi · Nüzul: ilk ve son ayetler, tedrici iniş

?Soru 4

Bir halife döneminde Kur'an'la ilgili şu işler yapılmıştır:
I. Görevli heyete, yazımda ihtilaf olursa Kureyş lehçesinin esas alınması söylenmiştir.
II. Hz. Hafsa'nın yanındaki nüsha esas alınmıştır.
III. Bir ayetin kabulü için Hz. Peygamber'in huzurunda yazıldığına dair iki şahit istenmiştir.
Bu işlerden hangileri Hz. Osman dönemine aittir?

✓ A. Kureyş lehçesi kararı ve Hafsa'daki nüshanın esas alınması istinsahın, yani Hz. Osman'ın işidir. B ve D iki şahit şartını Hz. Osman'a verir, oysa o şart cem sırasında Hz. Ebu Bekir döneminde konmuştur; C hem bu şartı alır hem de Kureyş lehçesi kararını dışarıda bırakır.Kaynak: Kur'an tarihi · Cem (Ebu Bekir) ve istinsah (Osman)

?Soru 5

Bir surede münafıkların tutumları anlatılmakta, miras paylarına ilişkin hükümler verilmekte ve müminlere “ey iman edenler” diye hitap edilmektedir.
Bu surenin özellikleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

✓ D. Münafıklar, miras hükmü ve “ey iman edenler” hitabı Medeni surelerin işaretleridir; toplum düzeni Medine döneminin konusudur. A mekân ölçütüyle ve dayanaksız hüküm verir; B Mekki surelerin üslubunu anlatır, verilen işaretlerle çelişir; C hicret öncesini söyler, oysa münafıklar Medine'de ortaya çıkmıştır.Kaynak: Kur'an tarihi · Mekki ve Medeni ayetler

?Soru 6

Bir tefsir dersinde hoca, “vahiy” kökünün Kur'an'da bir hayvana, bir anneye, meleklere ve şeytanlara yönelik de kullanıldığını hatırlattı. Ardından kelam ve tefsir âlimlerinin terimi daralttığını, terim anlamının yalnız Allah'ın seçtiği elçiye bilgi ve hüküm bildirmesi olduğunu söyledi ve öğrencilerinden bu dar anlama uyan ayeti bulmalarını istedi.
Hocanın aradığı ayet aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Elçilere tevhidin bildirilmesi, peygambere yönelik ilahi bildirimdir; terim anlamı budur. A arıya yaratılıştan konan sevki (içgüdü) anlatır; B Hz. Musa'nın annesine kalbe doğan ilhamdır, o peygamber değildir; D şeytanın fısıltısıdır, kelimenin olumsuz sözlük anlamıdır.Kaynak: Kur'an tarihi · Vahiy: anlamı ve geliş şekilleri

?Soru 7

Emeviler döneminde Arapça bilmeyen Müslümanların sayısı arttıkça Kur'an'ı yanlış okumalar görülmüş; Irak valisinin döneminde iki âlim, yazılışları aynı olan harfleri birbirinden ayırmak için harflere noktalar koymuştur.
Parçada sözü edilen iki âlim aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

✓ D. Haccac'ın valiliğinde benzer harfleri noktalarla ayıran (i'cam) Nasr b. Asım ile Yahya b. Ya'mer'dir. A harekelerle ilgilidir: Ebü'l-Esved sesi gösteren noktaları, Halil bugünkü hareke işaretlerini koydu; B Hz. Osman'ın istinsah heyetinden iki isimdir; C vahiy kâtibi Übey ile istinsah heyetinden Abdullah b. Zübeyr'dir, noktalamayla ilgisi yoktur.Kaynak: Kur'an tarihi · Nokta, hareke ve Kur'an'ın korunması
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Hizmetleri Alan Bilgisi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene; karmayı 1, 3 ve 7 gün sonra yeniden çöz.
Soru çöz →