Siyer 1: Hz. Muhammed'in hayatı, Mekke dönemi ve hicret

İlk vahiyden hicrete Mekke'de neler yaşandı? Davetin aşamalarını, Habeşistan hicretlerini, Hüzün yılını ve Akabe biatlerini sırasıyla, tarih şeridiyle öğren.

7 durakDHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
VI. YY · HİCAZ

İslam öncesi Arabistan: devletsiz Hicaz, putlarla dolu Kâbe ve hanifler

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHz. Âdem, Hz. Nuh ve Hz. İbrahim kıssalarının Kur'an'daki ana mesajları nelerdir?Bağlantılı konudan (Kur'an'ın ana konuları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hz. Âdem kıssası insanın yeryüzünde halife olarak yaratılışını, şeytanın kibrini ve tövbe kapısının açıklığını anlatır. Hz. Nuh kıssası yüzyıllar süren sabırlı daveti ve kurtuluşun soyla değil imanla olduğunu öğretir. Hz. İbrahim kıssası akılla tevhide ulaşmayı, putlara karşı cesareti ve Allah'a teslimiyeti örnekler.

Hz. Âdem, Hz. Nuh ve Hz. İbrahim kıssaları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslam'dan önce Arap Yarımadası'nda siyasi, dinî ve sosyal durum nasıldı, hanifler kimlerdir, Fil olayı nedir?

Kısa cevap: İslam öncesinde Hicaz'da merkezî bir devlet yoktu; hayat kabile ve asabiyet üzerine kuruluydu. Mekke, Kâbe sayesinde dinî ve ticari merkezdi; Kâbe'ye putlar Huzaa reisi Amr b. Luhay döneminde girmişti. Çoğunluk putperestti; Yahudi, Hristiyan ve Hz. İbrahim'in tevhidini arayan az sayıda hanif de vardı. 571'deki Fil olayı Kureyş'in itibarını artırdı.

Hz. Muhammed'in doğduğu şehirde ne kral vardı ne ordu; düzeni kabile bağı, Kâbe ve dört haram ay ayakta tutuyordu.

Siyasi yapı: devlet yerine kabile

Yarımadanın kuzeyinde ve güneyinde krallıklar varken ortada kalan Hicaz hiç devletleşmedi. Üç şehri ticaret ve hac merkezi Mekke, Mekkelilerin sayfiyesi Taif ve hurma şehri Yesrib'di (sonraki Medine).

Kâbe'ye putu sokan Huzaa reisi Amr b. Luhaydı; en büyük put Hübeldi. Daha sonra Hz. Peygamber'in atası Kusay b. Kilab dağınık Kureyş'i toplayıp Mekke'yi Huzaa'dan aldı, şehrin danışma meclisi olan Darünnedve'yi kurdu ve hac hizmetlerini kabile kolları arasında paylaştırdı. Kusay'ın torunu Haşim ise yazın Şam'a, kışın Yemen'e giden iki büyük kervan geleneğini başlattı; Namaz sureleri ve dualar sayfasında gördüğümüz Kureyş suresi bu iki yolculuğu hatırlatır.

Ek bilgi: Kureyş'ten önce Mekke ve hac hizmetleri

Mekke'nin tarihi zemzemin bulunması ve Kâbe'nin Hz. İbrahim ile Hz. İsmail tarafından inşasıyla başlar. Şehre önce Hz. İsmail'le akraba olan Cürhümlüler, sonra Huzaalılar hâkim oldu; Hübel Şam taraflarından getirilmişti. Kusay'ın kabile kolları arasında paylaştırdığı hizmetler hacılara su ve yemek vermek, Kâbe'nin anahtarını ve sancağı taşımaktı.

Karıştırılanlar: Hicaz'ın üç şehri
ŞehirGeçimHâkim toplulukTanıyıcı ölçüt
MekkeTicaret ve hac (tarım yok)KureyşKâbe, Hübel putu, Darünnedve, yaz-kış kervanları
TaifTarım, bağ-bahçe, deriSakifLat putu; serin hava; Mekke'ye ekonomik bağımlılık
YesribTarım (hurma), zanaatEvs, Hazrec ve Yahudi kabileleriEvs-Hazrec çatışması; Menat putu; idarede Yahudilerin ağırlığı

Dinî yapı: putperestlik, kitap ehli ve hanifler

Halkın çoğunluğu putperestti; Allah'a inanmakla birlikte putları O'nun katında aracı ve şefaatçi sayıyordu. Bu tablonun içinde putlara tapmayan, putlar adına kesilen kurbanın etini yemeyen, kız çocuklarının diri gömülmesine karşı çıkan küçük bir grup vardı: hanifler. Hz. İbrahim'in tevhit dinini arayan bu kişilerin ortak bir ibadeti ve teşkilatı yoktu; inançlarını bireysel olarak yaşıyor, zaman zaman inzivaya çekiliyorlardı.

Ek bilgi: Hicaz'ın komşuları ve öbür inançlar

Yarımadanın kuzeyinde Bizans ve Sasanilere bağlı Arap krallıkları (Gassaniler, Hireliler), güneyinde Yemen'de köklü devletler kurulmuştu. Yahudiler Yesrib ve Hayber'de, Hristiyanlar daha çok Necran'da ve kuzey sınırında yaşıyordu; Mecusilik ve Sabiilik Araplar arasında pek yayılmamıştı.

Lisans düzeyi için ek: hanif sayılan kişiler

Kaynaklarda hanif diye anılanların başında Zeyd b. Amr b. Nüfeyl gelir: putlara kurban kesmedi, İbrahim'in dinini aradı ve peygamberliğin başlamasından birkaç yıl önce Müslüman olmadan vefat etti. Varaka b. Nevfel bazı kaynaklarda hanif, bazılarında Yahudilik ve Hristiyanlığı inceleyip Hristiyanlığı benimsemiş biri olarak geçer. Ukaz panayırındaki hutbeleriyle bilinen hatip Kus b. Saide ve şair Ümeyye b. Ebü's-Salt da bu çerçevede anılır; Ümeyye, Hz. Peygamber'in çağdaşı olduğu hâlde Müslüman olmadı.

Sosyal yapı: asabiyet, haram aylar ve panayırlar

Hayat kan bağına dayanan kabileye bağlıydı. Kabileyi bir arada tutan duygu asabiyetti: dışarıdan gelen tehlikeye karşı kenetlenmeyi sağlıyor, ama soy övünmesi ve kuşaklar boyu süren kan davaları da doğuruyordu. Kız çocuklarını diri gömmek, içki, kumar ve faiz yaygındı; buna karşılık misafiri ağırlamak ve sığınana himaye vermek büyük şeref sayılırdı. Himaye kurumu Mekke döneminde Hz. Peygamber'in hayatını doğrudan etkileyecek.

Baskın ve yağmanın olağan olduğu bu düzende ticaret ve hac ancak savaşın yasak olduğu haram aylarda (recep, zilkade, zilhicce, muharrem) güvenle yapılabiliyordu. Haram aylarda çıkan savaşlara bu yüzden “günah savaşları” anlamında Ficar denildi.

Ek bilgi: toplum tabakaları ve panayırlar

Toplum üç tabakaydı: hürler, azatlılar ve sonradan katılanlardan oluşan mevali, en altta köleler. Ukaz, Mecenne ve Zülmecaz panayırları hem alışveriş hem şiir ve hitabet yarışmalarının yeriydi.

Fil olayı (571)

Habeşistan'a bağlı Yemen valisi Ebrehe, hacıları San'a'da yaptırdığı kiliseye çekemeyince fillerle güçlendirilmiş bir orduyla Kâbe'yi yıkmaya yürüdü; ordu Mekke önlerinde helak oldu. Olay Fil suresinde anlatılır, Kureyş'in itibarını yükseltti ve Hz. Muhammed'in doğduğu yıl “Fil yılı” diye anıldı.

Ek bilgi: kilisenin amacı ve Abdülmuttalib

Ebrehe kiliseyi hacıları ve onlarla gelen kazancı kendi şehrine çekmek için yaptırmıştı. Abdülmuttalib'in “Kâbe'nin sahibi onu korur” tavrı ve ordunun hezimeti Kureyş'in Araplar arasındaki itibarını yükseltti.

Akılda kalsın: Mekke'de putun kapıyı açanı Amr b. Luhay (Huzaa), şehri toparlayanı Kusay (Darünnedve), kervanı kuranı Haşim. Üç şehir, üç put: Hübel–Mekke, Lat–Taif, Menat–Yesrib. Hanif = putsuz ama teşkilatsız, bireysel tevhit arayışı.
Sınavda

Nasıl sorulurUzun bir paragrafta putlara tapmayan, kurban etinden yemeyen, kız çocuklarının gömülmesine karşı çıkan ama ortak bir ibadeti olmayan kişiler anlatılır ve “bu kişiler hangi adla anılır?” diye sorulur; cevap haniftir.

TuzakSabii ya da Hristiyan şıkkıdır: Sabiilik ve Hristiyanlık teşkilatlı, kitaplı inançlardır; hanifin tanıyıcı ölçütü bireysellik ve İbrahim'e bağlılıktır. Şehir sorularında ölçüt geçim ve puttur: tarımla anılan Mekke ya da Lat'la anılan Yesrib yanlış eşleşmedir.

⇄Bilgi eşleştirme tanıyıcı tarif ↔ kavram

?Soru çöz

Bir öğrenci, İslam öncesi Hicaz'ı anlatan sunumu için dört başlık hazırlamıştır. Öğretmeni başlıklardan birinin bilgi olarak doğru olduğunu ama başka bir döneme ait olduğunu söylemiştir.
Öğretmenin işaret ettiği başlık aşağıdakilerden hangisidir?

✓ A. Muahat, hicretten sonra Medine'de muhacirlerle ensar arasında kurulan kardeşliktir; bilgi doğrudur ama İslam öncesine değil Medine dönemine aittir. B haram aylar, C Kusay'ın meclisi ve D himaye geleneği İslam öncesi Hicaz'ın özellikleridir. Dönem listesine başka dönemden doğru bir bilgi sızdırmak bu sınavın en sık tuzağıdır.
571–610 · MEKKE

Doğumdan Hira'ya: yetim bir çocuktan el-Emin'e kırk yıl

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaFil, Kureyş ve Maun surelerinin konusu ve ana mesajı nedir, Fil suresi hangi olayı anlatır?Bağlantılı konudan (Namaz sureleri ve dualar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Üçü de Mekki'dir. Fil suresi (5 ayet), Kâbe'yi yıkmaya gelen Ebrehe ordusunun Allah'ın gönderdiği kuşlarla helak edilişini hatırlatır. Kureyş suresi (4 ayet), güvenli ticaret yolculuklarını nimet olarak sayıp Kâbe'nin Rabbine kulluğa çağırır. Maun suresi (7 ayet), ahireti yalanlamanın yetime kötü davranmak, yoksulu gözetmemek ve gösteriş için namaz kılmak olarak görünür hâle geldiğini anlatır.

Fil, Kureyş ve Maun sureleri

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hz. Muhammed ne zaman doğdu, neden sütanneye verildi, gençliğinde hangi olaylar yaşandı ve kaç yaşında evlendi?

Kısa cevap: Hz. Muhammed 571'de, Fil olayından kısa süre sonra Mekke'de doğdu; babası doğumundan önce ölmüştü. Sağlıklı iklim ve fasih Arapça için sütannesi Halime'ye verildi. Altı yaşında annesini, sekizinde dedesini kaybedip amcası Ebu Talib'in yanında büyüdü. Yirmi yaşlarında Hılfu'l-fudula katıldı, yirmi beşinde Hz. Hatice ile evlendi, otuz beşinde Kâbe hakemliğini yaptı.

Peygamberlikten önceki kırk yıl bir hazırlık dönemidir: Mekkeliler ona vahiyden önce “güvenilir” demeyi öğrenmişti.

Soy ve doğum

Arapların iki ana kolundan Hz. İsmail soyuna dayanan Adnanilere, onların içinde Kureyş'in Haşimoğulları koluna mensuptur. Babası Abdullah, bir ticaret dönüşü Yesrib'de vefat ettiğinde oğlu henüz doğmamıştı. Annesi Amine Kureyş'in Zühreoğulları kolundandır. Hz. Muhammed, Fil olayından elli ya da elli beş gün sonra, Rebiülevvel ayının 12. gecesi, bugünkü kabulle 571 yılında Mekke'de doğdu.

Lisans düzeyi için ek: doğum tarihindeki görüş farkı

571 yılı, Fil yılını hesaplayan Mahmud Paşa el-Feleki'nin 20 Nisan 571 sonucuna dayanır ve Türkiye'deki ders kitaplarının kabulüdür. Muhammed Hamidullah ise hesabına göre 17 Haziran 569'u önerir. Sınavda yıl sorulursa beklenen cevap 571'dir.

Sütanne geleneği ve yetimlik

Mekkeli aileler yeni doğan çocuklarını çöldeki kabilelere, sütannelere verirdi. Gerekçe iki yönlüdür: şehrin salgına açık havasından uzakta sağlıklı bir iklimde büyümek ve Arapçanın en fasih konuşulduğu bedevi ortamda dili saf öğrenmek. Sütannesi Sa'doğullarından Halime oldu; dört yaşında annesine teslim edildi.

Altı yaşında annesiyle babasının kabrini ziyaret için Yesrib'e gitti; dönüşte Amine Ebva'da vefat etti ve dadısı Ümmü Eymen onu dedesine getirdi. Sekiz yaşında dedesi Abdülmuttalib de vefat edince, vasiyet üzerine amcası Ebu Talib'in himayesine girdi. Dokuz (bir rivayete göre on iki) yaşında amcasıyla Şam yolundaki Busra'ya kadar giden kervana katıldı.

Ek bilgi: ad, ilk sütanne ve çocukluk ayrıntıları

Adını dedesi Abdülmuttalib koydu; “Muhammed” “çokça övülen” demektir ve atalarında kullanılmamış bir isimdi. Onu kısa bir süre Ebu Leheb'in cariyesi Süveybe emzirdi. İki yaşında Mekke'ye getirildi, şehirdeki salgın endişesiyle yeniden Halime'nin yanına gönderildi. Ebu Talib'in evinde yengesi Fatıma bint Esed ona annelik yaptı; çocukluğunda çobanlık yaparak amcasına yardım etti.

Çocukluk olayları ilk on yıla sıkışır (4, 6, 8, 9 yaş); sonra yirmi, yirmi beş, otuz beş ve kırk yaş dönüm noktalarıdır.Görsel: Sınav Defteri

Gençlik: Hılfu'l-fudul, ticaret ve evlilik

Yirmi yaşlarında, Ficar savaşlarının ardından, haksızlığa uğrayan bir Yemenli tüccarın çağrısıyla bazı Kureyş kolları Abdullah b. Cüd'an'ın evinde toplanıp, kim olursa olsun mazlumun hakkını zalimden alacaklarına yemin etti. Hz. Muhammed'in amcalarıyla katıldığı bu ittifaka Hılfu'l-fudul (Erdemliler İttifakı) denir.

Amcasının yanında ticareti öğrendi; dürüstlüğü ona el-Emin (güvenilir) lakabını kazandırdı. Sermayesiyle Busra'ya giden kervanı kârla döndürdüğü Hz. Hatice'nin teklifiyle Hz. Muhammed 25 yaşında onunla evlendi. İlk oğlu Kasım'dan dolayı Ebü'l-Kasım künyesiyle anıldı.

Ek bilgi: Hılfu'l-fudula sadakat ve Hz. Hatice'den çocukları

Peygamberlikten sonra da Hılfu'l-fudul yeminine sadık kaldığı, Ebu Cehil'in alacağını ödemediği bir tüccarın hakkını bizzat aldırdığı rivayet edilir. Hz. Hatice ile evliliğinden Kasım, Zeynep, Rukıyye, Ümmü Gülsüm, Fatıma ve Abdullah dünyaya geldi. Oğulları küçük yaşta vefat etti; soyu Hz. Fatıma'nın çocuklarıyla devam etti.

Kâbe hakemliği ve Hira

Otuz beş yaşında Kâbe onarılırken Hacerülesved'i kimin yerine koyacağı konusunda kabileler çatışmanın eşiğine geldi; hakem olan Hz. Muhammed taşı bir örtüye koyup her kabileden birine tutturdu ve yerine kendi eliyle yerleştirdi. Otuzlu yaşlarının ortasından itibaren dedesi gibi ramazan aylarında Mekke'ye yaklaşık 5 km uzaklıktaki Hira'da inzivaya çekildi; bu dönemde gördüğü rüyalar sabah aydınlığı gibi aynen çıkıyordu.

Ek bilgi: hakemliğin hikâyesi

Kâbe selden zarar görmüştü. Kabileler kılıçlarına davranacak noktaya gelince kapıdan ilk girenin hakemliğine razı oldular; giren Hz. Muhammed'di.

Akılda kalsın: Yaş merdiveni: 6 annesiz, 8 dedesiz, 20 Hılfu'l-fudul, 25 evlilik, 35 hakemlik, 40 vahiy. Sütannenin iki gerekçesi: sağlıklı iklim + fasih dil. Hakemlik bir kavgayı paylaşmayla çözer: örtü herkesin, taşı yerine koyan el el-Emin'in.
Sınavda

Nasıl sorulur“Mekkeliler çocuklarını çöldeki sütannelere neden verirdi?” sorusunda cevap sağlıklı iklim ve fasih Arapçadır; “annenin çalışması”, “kabile ittifakı kurmak” gibi akla yatkın ama dayanaksız şıklar çeldiricidir.

TuzakYaş sorularında 25 (evlilik) ile 35 (hakemlik), Hılfu'l-fudul ile Darünnedve karıştırılır: Hılfu'l-fudul mazlumu koruma yeminidir, Darünnedve Kusay'ın meclisidir. Tuzak, Hılfu'l-fudulu peygamberlikten sonraki bir antlaşma sanmaktır; Hz. Muhammed ona yirmi yaşlarında katılmıştır.

↕Sıralama çocukluktan gençliğe

  1. Hz. Hatice ile evlilik
  2. Annesi Amine'nin Ebva'da vefatı
  3. Kâbe onarımında hakemlik
  4. Sütanne Halime'den annesine dönüş
  5. Hılfu'l-fudula katılma
  6. Ebu Talib'in himayesine geçiş

?Soru çöz

Hz. Muhammed, ashabına çocukluğunu anlatırken Kureyşli olduğu hâlde Sa'd b. Bekir yurdunda emzirildiğini hatırlatmış, sözünün açıklığını buna bağlamıştır.
Bu bilgi, Mekkelilerin çocuklarını sütannelere vermesinin aşağıdaki gerekçelerinden hangisini destekler?

✓ D. Sa'd b. Bekir, Halime'nin kabilesi Sa'doğullarıdır; Hz. Peygamber'in sözünün açıklığını bu yurtta büyümesine bağlaması geleneğin dil gerekçesine, yani fasih Arapçaya işaret eder. A çatışmadan korunma kaynaklarda gerekçe olarak geçmez; B annelerin çalışması akla yatkın ama dayanaksız bir çeldiricidir; C ittifak sonucu doğabilir ama parçadaki dil vurgusuyla ilgisi yoktur. Diğer gerçek gerekçe sağlıklı iklimdir.
610–613 · HİRA

İlk vahiy ve gizli davet: Hira'dan Darülerkam'a

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKur'an'ın ilk ve son inen ayetleri hangileridir, Kur'an neden 23 yılda parça parça indirilmiştir?Bağlantılı konudan (Kur'an tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kur'an 610 yılı ramazanında Kadir gecesi Hira Mağarası'nda Alak suresinin ilk beş ayetiyle inmeye başladı ve yaklaşık 23 yılda (13 yıl Mekke, 10 yıl Medine) parça parça indi. Son inen ayet için Bakara 281 ve Tevbe 128-129 öne çıkan görüşlerdir; Maide 3 hükümlerin tamamlandığını bildirir, bütün olarak inen son sure Nasr'dır.

Nüzul: ilk ve son ayetler, tedrici iniş

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hz. Muhammed'e ilk vahiy ne zaman ve nerede geldi, ilk Müslümanlar kimlerdir, gizli davet nasıl yürütüldü?

Kısa cevap: İlk vahiy 610 yılı ramazanında Hira'da Alak suresinin ilk beş ayetiyle geldi. Hz. Hatice ilk inanan oldu; Varaka b. Nevfel gelenin vahiy meleği olduğunu söyledi. Fetret döneminden sonra Müddessir suresinin ilk ayetleriyle tebliğ emredildi. Yaklaşık üç yıl süren gizli davette Hz. Ebu Bekir, Hz. Ali ve Zeyd b. Harise ilk Müslümanlar arasındaydı; buluşma yeri Darülerkam'dı.

İlk emir bir ibadet değil, bir fiildi: “Oku!”

Hira'da “Oku!”

Hz. Muhammed 610 yılının ramazan ayında Hira'da inzivadayken Cebrail geldi ve “Oku!” dedi. “Ben okuma bilmem” cevabı üç kez tekrarlandı; üçüncüsünde Alak suresinin ilk beş ayeti indirildi. Vahyin geliş şekillerini ve ilk-son ayet görüşlerini Kur'an tarihi sayfasında gördük; burada olayın insanî yanı önemlidir.

Korku ve heyecanla evine dönen Hz. Peygamber “Beni örtün!” dedi. Hz. Hatice onu sakinleştirdi; akrabasını gözettiğini, doğru konuştuğunu, düşküne ve misafire yardım ettiğini hatırlatarak Allah'ın onu yüzüstü bırakmayacağını söyledi. Ardından onu Tevrat ve İncil'i bilen amcasının oğlu Varaka b. Nevfel'e götürdü. Varaka, Hira'da gelenin Hz. Musa'ya da gelen vahiy meleği olduğunu, kavminin onu yurdundan çıkaracağını söyledi. Hz. Hatice de ona ilk inanan kişi oldu.

Ek bilgi: ilk vahyin gecesi ve fetretin süresi

Vahyin geldiği gece ders kitaplarında ramazanın 27. gecesi olarak verilir; bazı kaynaklar yalnız “ramazanın son on günü” der. Vahyin kesildiği fetret döneminin süresi de rivayetlere göre birkaç günden üç yıla kadar değişir.

Fetret ve tebliğ emri

İlk vahiyden sonra bir süre vahiy kesildi; bu bekleyişe fetretü'l-vahy denir. Fetret, Cebrail'in yeniden görünmesi ve Müddessir suresinin ilk ayetleriyle bitti: “Ey örtünüp bürünen! Kalk ve uyar.” İlk vahiy Hz. Muhammed'i peygamber (nebi) yapmış, Müddessir ise ona tebliğ görevini vermiştir. Sınavlarda iki surenin bu iş bölümü sık sorulur.

Gizli davet ve ilk Müslümanlar

Yaklaşık üç yıl süren ilk dönemde davet, güvenilen kişilere tek tek yapıldı. Müslümanlar müşriklerin gözünden uzak, evlerde ve ıssız yerlerde buluşuyordu; en önemli buluşma yeri Safa tepesinin eteğindeki Darülerkamdı (Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın evi). Burası Hz. Ömer'in Müslüman olmasına kadar davetin merkezi olarak kaldı.

Karıştırılanlar: “ilk Müslüman” soruları
Grupİlk MüslümanTanıyıcı ölçüt
Kadınlardan (ve ilk inanan)Hz. HaticeVahyin ilk günü inandı
ÇocuklardanHz. AliHz. Peygamber'in evinde büyüyen amca oğlu
AzatlılardanZeyd b. HariseHz. Peygamber'in azat edip evlat edindiği kişi
Aile dışından, hür erkeklerdenHz. Ebu BekirEn yakın dost; başkalarının Müslüman olmasına vesile oldu
İlk Müslümanların iki çevresi
ÇevreKimler?
Hz. Ebu Bekir'in davetiyleOsman b. Affan, Zübeyr b. Avvam, Abdurrahman b. Avf, Talha b. Ubeydullah, Sa'd b. Ebu Vakkas, Ebu Ubeyde b. Cerrah
Kureyş dışından ve kimsesizlerdenEbu Zer el-Gıfari, Ammar b. Yasir, Suheyb b. Sinan

Bu karışım, davetin soy ve servet ayrımı gözetmediğini daha ilk yıllarda gösterdi; müşriklerin ileride en çok kızacağı nokta da bu olacaktı.

Akılda kalsın: Alak = nübüvvet (oku), Müddessir = risalet/tebliğ (kalk ve uyar). İlk Müslümanlar dörtlüsü bir ailenin halkaları gibidir: eş (Hatice), amca oğlu (Ali), evlatlık (Zeyd), dost (Ebu Bekir). Darülerkam'ın sonu = Hz. Ömer'in Müslüman oluşu.
Sınavda

Nasıl sorulurKökte “erkek çocuklardan ilk Müslüman”, “azatlılardan ilk Müslüman” gibi bir ölçüt verilir ve isim istenir; tuzak, “ilk Müslüman” sözünü hep Hz. Ebu Bekir sanmaktır. İkinci kalıp, tebliğ emrinin hangi sureyle geldiğidir: cevap Müddessir; Alak ilk vahiydir, tebliğ emri değildir. Varaka b. Nevfel'i ilk Müslümanlar listesinde gösteren şık da dikkat ister: o, peygamberliği müjdeleyen kişidir, kendisi davet döneminin Müslümanları arasında sayılmaz.

⇄Bilgi eşleştirme ölçüt ↔ ilk Müslüman

▭Boşluk doldurma

İlk vahiyden sonra vahyin bir süre kesildiği döneme denir. Bu dönem, tebliğ emri veren suresinin ilk ayetleriyle sona erdi. Gizli davet yıllarında Müslümanların buluşma yeri oldu.

DarülerkamAlakfetretDarünnedveMüddessirHira
613– · MEKKE

Açık davet ve müşriklerin tepkileri: alaydan işkenceye

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 6 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKevser, Kafirun, Nasr ve Tebbet sureleri hangi olay üzerine inmiştir ve ana mesajları nedir?Bağlantılı konudan (Namaz sureleri ve dualar). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Kevser, Hz. Peygamber'e “nesli kesik” denmesi üzerine onu teselli eder ve namazla kurbanı emreder. Kafirun, müşriklerin ibadet uzlaşması teklifini reddeder. Nasr, fetih ve insanların akın akın Müslüman oluşu karşısında hamd ve istiğfarı öğretir. Tebbet, Hz. Peygamber'e düşmanlık eden amcası Ebu Leheb ile karısının akıbetini bildirir. Nasr Medeni, diğerleri Mekki'dir.

Kevser, Kafirun, Nasr ve Tebbet

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Açık davet ne zaman başladı, Mekkeli müşrikler İslam'a neden karşı çıktı ve hangi yollarla tepki gösterdi?

Kısa cevap: Peygamberliğin dördüncü yılında (613) inen Hicr 94 ve Şuara 214 ile açık davet başladı; Hz. Peygamber önce yakın akrabalarını, sonra Safa tepesinde bütün Mekkelileri çağırdı. Müşrikler ataların dinine bağlılık, kibir, ahiret inkârı, eşitlik kaygısı, ekonomik çıkar ve kabile rekabeti yüzünden karşı çıktı; tepkileri alay, iftira, teklif, boykot ve işkenceye kadar vardı.

Safa tepesinde sorulan soru basitti: “Bu dağın arkasında düşman var desem bana inanır mısınız?”

Akrabalardan Safa'ya

Peygamberliğin dördüncü yılında gizlilik dönemi sona erdi. Önce “sana emrolunanı açıkça ortaya koy” buyruğu geldi:

“Ey Muhammed! Şimdi sen, sana emrolunanı açıkça ortaya koy ve Allah'a ortak koşanlara aldırış etme.”

Hicr 15/94 · Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı

Ardından “en yakın akrabanı uyar” (Şuara 26/214) emriyle davet aileden başladı. Akrabalarını yemeğe çağırdığı toplantılarda kimse daveti kabul etmedi; ama Ebu Talib atalarının dininden ayrılmayacağını söylese de yeğenini koruyacağına söz verdi. Bu söz, Mekke'deki tebliğin sigortası oldu. Sonra Safa tepesine çıkan Hz. Peygamber, dürüstlüğünü bilen Kureyşlileri uyardı; Ebu Leheb'in “Ellerin kurusun!” bedduası üzerine Namaz sureleri ve dualar sayfasında gördüğümüz Tebbet suresi indi. Hac mevsiminde Ukaz, Mecenne ve Zülmecaz panayırlarında da dışarıdan gelenlere ulaştı.

Ek bilgi: akraba toplantıları

Hz. Peygamber Haşimoğulları ve Muttaliboğullarından kırk beş kadar kişiyi yemeğe çağırdı; amcası Ebu Leheb ilk toplantıyı dağıttı. İkinci toplantıda da kimse daveti kabul etmedi; Ebu Talib'in koruma sözü bu toplantıda verildi.

Neden karşı çıktılar?

Müşriklerin tepkisinin sebepleri
SebepNe düşünüyorlardı?
Atalar geleneği“Atalarımızı üzerinde bulduğumuz yol bize yeter.”
Kibir ve sosyal eşitlikKölelerle, yoksullarla aynı safta durmak onlara ağır geldi.
Ahiret inkârıÇürümüş kemiklerin dirilmesini akla sığdıramadılar.
Peygamberlik anlayışıElçi melek ya da “iki şehirden büyük bir adam” olmalıydı; çarşıda gezen bir insan olamazdı.
Ekonomik çıkarPutlar giderse Kâbe'ye gelen hacı, panayır ve kazanç azalacaktı.
Kabile rekabetiEbu Cehil'in Mahzumoğulları, Haşimoğullarından bir peygamber çıkmasını kabullenemedi.

Tepkinin basamakları

Tepki alay ve küçümsemeyle başladı. Sonra Kur'an'ın Allah kelamı olmadığı yönünde iftiralar geldi: Hz. Peygamber'e kâhin, mecnun ve şair dediler; bunlara kendileri de inanmayınca “sihirbaz” demekte karar kıldılar. Ölmüş atalarını diriltmek, dağları yürütmek gibi mucize talepleri sıralandı. Sonra pazarlık denendi: Utbe b. Rebia mal, liderlik, hatta krallık teklif etti; Hz. Peygamber cevap olarak Fussilet suresinin baş tarafını okudu. Bir yıl onların ilahlarına, bir yıl Allah'a ibadet edilmesi gibi inanç ortaklığı önerisine ise Kâfirun suresi kesin cevap verdi. Ebu Talib'e defalarca baskı yapıldı; Hz. Peygamber'in “Güneşi sağ elime, ayı sol elime koysalar bu davadan vazgeçmem” sözü bu baskının cevabıdır.

Pazarlık sonuç vermeyince fiilî şiddet başladı ve bunun öncüsü Ebu Cehil (Amr b. Hişam) oldu. Himayesi olmayan köleler ve kimsesizler ağır işkence gördü: Yasir ve Sümeyye İslam'ın ilk şehitleri oldu; Bilal-i Habeşi, Habbab b. Eret, Ammar b. Yasir ve Suheyb b. Sinan eziyete uğradı. Hz. Ebu Bekir servetiyle Bilal başta olmak üzere birçok köleyi satın alıp azat etti.

Ek bilgi: ailesinden baskı görenler

Baskı yalnız kimsesizlere yönelmedi: Mus'ab b. Umeyr gibi zengin aile çocukları da kendi aileleri tarafından hapsedildi.

Akılda kalsın: Tepkinin merdiveni dört basamaklıdır: dil (alay, iftira) → pazarlık (Utbe'nin teklifi, inanç ortaklığı → Kâfirun) → baskı (Ebu Talib'e, Haşimoğullarına) → şiddet (Sümeyye ile Yasir ilk şehit). Hicr 94 “açıkça duyur”, Şuara 214 “önce akraban”.
Sınavda

Nasıl sorulurBir ayet meali verilip müşriklerin hangi tepkisini yansıttığı sorulur: “bize bir mucize getir” mucize talebi, “bu bir sihirbaz” iftira, “sizin dininiz size” ise inanç ortaklığı önerisine verilen cevaptır.

TuzakKâfirun suresini bir “uzlaşma” metni sanmaktır; sure tam tersine ortaklığı reddeder. Bir başka kalıp İslam'ın ilk şehididir: cevap Sümeyye (eşi Yasir'le birlikte); ilk müezzin Bilal ve ilk muhacir Ebu Seleme ile karıştırılır.

?Soru çöz

Bir öğretmen, Mekkeli müşriklerin İslam'a karşı çıkış sebeplerini anlatmak için müşriklerin ağzından dört cümle kurmuş ve her birinin yanına bir sebep yazmıştır.
Buna göre hangi eşleştirme yanlıştır?

✓ B. Putlar giderse hacının, panayırın ve kazancın azalacağı kaygısı ekonomik çıkardır; kabile rekabeti, Mahzumoğulları gibi kolların peygamberin Haşimoğullarından çıkmasını kabullenememesidir. A atalar geleneği, C ahiret inkârı, D kibir ve eşitlik kaygısıyla doğru eşleşmiştir. Kâfirun suresinin cevap verdiği inanç ortaklığı önerisi ise bir sebep değil, pazarlık basamağıdır.

⇄Bilgi eşleştirme örnek ↔ tepki türü

615–620 · MEKKE

Habeşistan hicretleri, boykot, Hüzün yılı ve Taif: en zor beş yıl

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 8 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaAshab-ı Kehf kıssası, Lokman'ın öğütleri ve Hz. İsa ile Hz. Meryem kıssası ne anlatır?Bağlantılı konudan (Kur'an'ın ana konuları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Ashab-ı Kehf, putperest kavimlerinden imanları uğruna ayrılıp mağaraya sığınan ve uzun bir uykudan sonra uyandırılan gençlerdir. Lokman, oğluna şirkten sakınma, anne-babaya iyilik, namaz, iyiliği emretme, sabır ve tevazu öğütleyen hikmet sahibi bir kişidir. Meryem ve İsa kıssası babasız doğumu, mucizeleri ve İsa'nın Allah'ın kulu ve elçisi olduğunu anlatır.

Ashab-ı Kehf, Lokman, Hz. İsa ve Meryem

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Habeşistan'a hicret ne zaman oldu, Mekke'deki boykot ne kadar sürdü, Hüzün yılı nedir, Taif yolculuğunda ne yaşandı?

Kısa cevap: 615'te on bir erkek ve dört kadın, bir yıl sonra daha kalabalık bir grup Habeşistan'a hicret etti. 616'da Hz. Hamza ve Hz. Ömer Müslüman oldu; Kureyş Haşimoğullarına üç yıl süren boykot uyguladı. Boykottan sonra Hz. Hatice ile Ebu Talib vefat etti (Hüzün yılı, 620). Taif'te reddedilen Hz. Peygamber Mekke'ye Mut'im b. Adiy'in himayesiyle girdi.

Bu beş yılın ortak sorusu “kim korur?”du: önce bir Hristiyan kral, sonra kabile, sonunda Müslüman olmayan bir Mekkeli.

Habeşistan'a iki hicret

Baskı arttıkça Hz. Peygamber, “orada kimseye zulmedilmeyen bir hükümdar var” diyerek Müslümanlara Habeşistan'ı gösterdi. 615 yılında aralarında Hz. Osman ile eşi Rukıyye'nin bulunduğu on bir erkek ve dört kadın denizi geçti; bu, İslam'ın ilk hicretidir. Bir yıl sonra Cafer b. Ebu Talib'in başında olduğu çok daha kalabalık ikinci grup gitti. Habeşistan'ın seçilmesinde adil bir hükümdar, kitap ehli bir halk, Mekkelilerin ticaretten tanıdığı bir ülke olması ve deniz yolunun açıklığı etkiliydi.

Kureyş'in hediyelerle gönderdiği elçiler Müslümanları geri istedi. Necaşi Ashame iki tarafı da dinledi; Cafer'in Meryem suresinin baş tarafını okuması üzerine iade talebini reddetti. Habeşistan hicreti, İslam'ın Arap Yarımadası dışındaki ilk temasıdır.

Ek bilgi: kafileler ve Cafer'in konuşması

İlk kafilede Mus'ab b. Umeyr ve Ebu Seleme de vardı; Şuaybe limanından denize açıldılar. İkinci grup ders kitaplarında seksen iki erkek ve on sekiz kadın diye verilir. Necaşi iki tarafı dinlemeden karar vermeyeceğini söylemişti. Cafer, cahiliyede putlara taptıklarını, akrabayı gözetmediklerini, Allah'ın gönderdiği elçinin onları doğruluğa ve emanete çağırdığını anlattı; etkilenen Necaşi bu sözlerle Hz. İsa'ya gelenin aynı kaynaktan geldiğini söyledi.

Hamza ve Ömer, ardından boykot

616'da önce Hz. Peygamber'in amcası Hz. Hamza, yeğenine hakaret eden Ebu Cehil'e karşı çıkıp Müslüman olduğunu ilan etti. Kısa süre sonra Hz. Peygamber'i öldürmeye giden Hz. Ömer, kız kardeşinin evinde Taha suresinin ilk ayetlerini duyunca Darülerkam'a gidip Müslüman oldu. Müslümanlar ilk kez Kâbe'de topluca namaz kıldı ve Darülerkam dönemi kapandı.

Kureyş bu güçlenmeye boykotla cevap verdi: Haşimoğulları ve Muttaliboğullarıyla alışveriş ve evlenme yasaklandı, karar bir sahifeye yazılıp Kâbe'ye asıldı. Ebu Leheb dışındaki bütün kabile üyeleri, Müslüman olsun olmasın, Müslümanlarla birlikte Şi'b-i Ebu Talib mahallesine kapandı. Üç yıl sonra aralarında Mut'im b. Adiy'in de bulunduğu bazı Mekkelilerin girişimiyle boykot kaldırıldı.

Ek bilgi: boykotu bozanlar ve sahife rivayeti

Boykotu kaldırmaya çalışanlar arasında Hişam b. Amr, Mut'im b. Adiy, Ebü'l-Bahteri, Zem'a b. Esved ve Züheyr b. Ebu Ümeyye sayılır. Rivayete göre asılan sahifeyi “Allah'ım, senin adınla” ibaresi dışında güve yemişti. Hz. Hatice servetini boykot yıllarında tüketti.

Mekke döneminin on üç yılı: üstte dönüm noktaları, altta onları hazırlayan olaylar; kırmızı çubuk boykot yıllarıdır.Görsel: Sınav Defteri

Hüzün yılı ve Taif

Boykot bittikten kısa süre sonra, kısa aralıklarla Hz. Hatice ve Ebu Talib vefat etti. En büyük iki destekçisini kaybettiği bu yıla Senetü'l-hüzn (Hüzün yılı) denir. Ebu Talib'in yerine Haşimoğullarının başına geçen Ebu Leheb himayeyi kaldırınca Hz. Peygamber açık hedef hâline geldi. Peygamberliğin onuncu yılında Zeyd b. Harise'yi yanına alıp hem kendine himaye hem davete yeni bir çevre bulmak için Taif'e gitti. Sakif'in ileri gelenleri onu reddetti; taşlanıp yaralanan Hz. Peygamber'in sığındığı bağda Ninovalı Hristiyan köle Addas Müslüman oldu.

Ek bilgi: yıl farkları ve Taif ayrıntısı

Kaynaklarda Hüzün yılı için 620 ve 619 diye iki farklı kayıt vardır; boykotun yılları da 616–619 ve 617–620 diye iki biçimde geçer. Ders kitaplarının çoğu Hüzün yılını 620 olarak verir. Ömer'in Müslüman olduğu ev kız kardeşi Fatıma ile eniştesi Said b. Zeyd'indi. Taif'e dönüşte Hz. Peygamber birkaç Mekkeliye haber göndermiş, ancak Mut'im olumlu cevap vermişti. Taif'te Sakif'in ileri gelenleri sokağın çocuklarını ve kölelerini Hz. Peygamber'in peşine taktı; sığındığı bağ Mekkeli Utbe ve Şeybe'nindi, Addas bir tabak üzüm getirmişti.

Taif ziyareti Mekkelilere bildirilmişti; himayesiz biri olarak şehre girmesi tehlikeliydi. Hz. Peygamber ancak Mut'im b. Adiy'in himaye (eman) vermesiyle Mekke'ye girebildi. Boykotu bozanlardan olan Mut'im Müslüman olmadı ve Bedir'den kısa süre önce müşrik olarak öldü.

Karıştırılanlar: aynı yıllara sıkışan olaylar
OlayYılTanıyıcı ayrıntı
1. Habeşistan hicreti61511 erkek, 4 kadın; Hz. Osman ve Rukıyye
2. Habeşistan hicreti616Kalabalık grup; başında Cafer b. Ebu Talib; Necaşi'nin huzurunda Meryem suresi
Boykot616–619Şi'b-i Ebu Talib; sahife Kâbe'ye asıldı; Mut'im ve arkadaşları bozdu
Hüzün yılı620Hz. Hatice ve Ebu Talib'in vefatı; boykotun ardından
Taif620Zeyd b. Harise ile; Addas; dönüşte Mut'im'in himayesi
Akılda kalsın: 615 → 616 → 619 → 620: deniz (Habeşistan), duvar (boykot sahifesi), yas (Hatice ve Ebu Talib), taş (Taif). Taif dönüşünü kurtaran el Müslüman değildir: Mut'im b. Adiy. Habeşistan'ın sözcüsü Cafer, okunan sure Meryem.
Sınavda

Nasıl sorulurTaif dönüşü himaye veren, boykotu bozan, Bedir öncesi ölen kişinin adı sorulur ya da “Mekke'nin fethinden sonra Müslüman olanlar” gibi bir listeye Mut'im b. Adiy sızdırılır; o Müslüman olmadan öldüğü için listede yanlış öğedir.

TuzakHimaye veren herkesi Müslüman sanmaktır: Ebu Talib de Mut'im de Müslüman olmadan Hz. Peygamber'i korumuştur. Habeşistan sorularında birinci hicretin küçük kafilesi (Hz. Osman) ile ikincinin sözcüsü (Cafer) karıştırılır.

↕Sıralama 615'ten 620'ye

  1. Hz. Hatice ile Ebu Talib'in vefatı
  2. On beş kişilik kafilenin Habeşistan'a gidişi
  3. Mut'im b. Adiy'in himayesiyle Mekke'ye giriş
  4. Boykot sahifesinin hükümsüz kalması
  5. Taif'te Sakif ileri gelenlerine davet
  6. Haşimoğullarının Şi'b-i Ebu Talib'e kapanması

?Soru çöz

• Haşimoğullarına uygulanan boykotun kaldırılması için çalışan Mekkelilerdendir.
• Hz. Peygamber Taif'ten döndüğünde ona himaye vermiş, Mekke'ye girmesini sağlamıştır.
• Müslüman olmadan, Bedir Gazvesi'nden kısa süre önce vefat etmiştir.
Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisine aittir?

✓ C. Boykotu bozanlardan olup Taif dönüşü eman veren ve Müslüman olmadan ölen kişi Mut'im b. Adiy'dir. A Ebu Talib de Müslüman olmadan korudu ama Taif'ten önce, Hüzün yılında öldü; B Hakim b. Hizam boykotta Haşimoğullarına gizlice yiyecek taşıyan Hz. Hatice'nin yeğenidir; D Hz. Hamza 616'da Müslüman olmuştu.
620–622 · AKABE

İsra-Miraç ve Akabe biatleri: Mekke kapanırken Yesrib açılıyor

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 7 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMucize nedir, şartları nelerdir; keramet, irhas, maunet, istidrac ve ihanet mucizeden nasıl ayrılır?Bağlantılı konudan (Melek, kitap ve peygamber inancı). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Mucize, peygamberlik iddiasındaki kişinin doğruluğunu göstermek için Allah'ın yarattığı, benzeri getirilemeyen olağanüstü olaydır. Peygamberlikten önce görülen olağanüstü olaya irhas, salih müminde görülene keramet, sıradan bir mümine yardım olarak görülene maunet, kâfir ya da zalimi derece derece helake götürene istidrac, yalancının iddiasını yalanlayana ihanet denir.

Mucize ve diğer olağanüstü haller

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İsra ve Miraç nedir, ne zaman oldu, Birinci ve İkinci Akabe biatlerinin farkları nelerdir?

Kısa cevap: Taif'ten sonra yaşanan İsra'da Hz. Peygamber bir gecede Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya, Miraç'ta oradan göğe yükseltildi; beş vakit namaz Miraç'ta farz kılındı. 620'de altı Hazrecli Akabe'de Müslüman oldu. 621'de on iki kişiyle Birinci Akabe biati yapıldı ve Mus'ab b. Umeyr Yesrib'e gönderildi. 622'deki İkinci Akabe biatinde yetmiş beş Yesribli Hz. Peygamber'i korumaya söz verdi.

Mekke'nin kapıları en sıkı kapandığı yıllarda iki kapı birden açıldı: biri göğe, biri Yesrib'e.

İsra ve Miraç

Taif'in acısından kısa süre sonra Hz. Peygamber bir gece Mekke'den Kudüs'e götürüldü. Bu gece yolculuğuna isra, Mescid-i Aksa'dan göğe yükselişe miraç denir. İsra'yı Kur'an açıkça bildirir:

“Bir gece, kendisine bazı ayetlerimizi gösterelim diye kulunu Mescid-i Haram'dan çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksa'ya götüren Allah eksikliklerden münezzehtir…”

İsra 17/1 · Kur'an Yolu Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı

Miraç'ın üç armağanı sınavların gözdesidir: beş vakit namazın farz kılınması (Namaz sayfasında gördük), Bakara suresinin son iki ayeti (Amenerrasulü) ve şirk koşmadan ölenlerin bağışlanma müjdesi; bunlara cennet ve cehennemin gösterilmesi eklenir. Ders kitapları olayı 621 yılına yerleştirir. Ertesi gün olayı alaya alan müşriklerin haberini duyan Hz. Ebu Bekir'in tereddütsüz tasdiki ona Sıddık lakabını kazandırdı.

Yesrib'den gelenler: üç buluşma

Mekkeliler kulaklarını kapayınca Hz. Peygamber hac için gelen yabancılara yöneldi. 620 hac mevsiminde Akabe denen yerde, Evs'e karşı müttefik aramaya gelen altı Hazrecli Müslüman oldu ve ertesi yıl dönmeye söz verdi. Sözlerini tuttular: 621'de on Hazrecli ve iki Evsli ile Birinci Akabe biati yapıldı. Hz. Peygamber onlarla birlikte Kur'an öğretmek ve daveti düzenlemek üzere Mus'ab b. Umeyr'i Yesrib'e gönderdi.

Ek bilgi: İsra-Miraç'ın tarihi ve Mus'ab'ın Yesrib'deki yılı

Ders kitapları İsra-Miraç'ı recep ayının 27. gecesine yerleştirir; kaynakların bir kısmı tarih vermez ya da hicretten bir buçuk yıl önce der. Mus'ab b. Umeyr kabile reislerini kazanarak bir yılda Yesrib'de İslam'ı duyulmadık ev kalmayacak hâle getirdi.

622 hac mevsiminde ikisi kadın yetmiş beş Yesribli Müslüman gece Akabe'de toplandı. Hz. Peygamber'in yanında henüz Müslüman olmayan amcası Abbas vardı ve Yesriblilerin sözlerinin sağlamlığını sordu. Bu İkinci Akabe biatinde Yesribliler Hz. Peygamber'i aileleri gibi koruyacaklarına söz verip onu şehirlerine davet etti. Hz. Peygamber onlardan on iki temsilci (nakib) seçmelerini istedi; başlarına Es'ad b. Zürare getirildi.

Karıştırılanlar: iki Akabe biati
Birinci Akabe (621)İkinci Akabe (622)
Katılan12 kişi (10 Hazrec, 2 Evs)75 kişi (73 erkek, 2 kadın)
Sözlerin niteliğiDinî ve ahlaki: şirk koşmamak; hırsızlık, zina, çocuk öldürme, iftira yapmamak; iyilikte karşı gelmemekSiyasi ve askerî: Hz. Peygamber'i ailesi gibi korumak, darlıkta ve bollukta itaat ve mali destek, iyiliği emretmek
SonuçMus'ab b. Umeyr Yesrib'e öğretmen olarak gönderildi12 nakib seçildi (başkan Es'ad b. Zürare); hicretin yolu açıldı
Tanıyıcı ölçütKoruma sözü yokKoruma sözü var; Abbas hazır bulundu
Lisans düzeyi için ek: “Biatü'n-nisa” adı

Birinci Akabe biatinin maddeleri, Mümtehine suresinin 12. ayetinde Müslüman kadınlardan alınması istenen biatle aynı içeriktedir ve savaş ya da koruma maddesi taşımaz. Bu yüzden kaynaklarda Birinci Akabe biatine “kadınların biati” anlamında Biatü'n-nisa da denir. İkinci Akabe ise koruma ve gerekirse savaş sözü içerdiği için siyasi bir antlaşma niteliğindedir.

Akılda kalsın: Akabe sayıları her yıl büyür: 6 → 12 → 75. Birincisi bir ahlak sözleşmesi (kadın biatiyle aynı maddeler), ikincisi bir koruma antlaşması. Birincinin ardından giden öğretmen (Mus'ab), ikincinin ardından gelen Peygamber. İsra yataydır (Mekke → Kudüs), miraç dikeydir (Kudüs → gök).
Sınavda

Nasıl sorulurBiat maddeleri verilip hangi biate ait olduğu sorulur: koruma ve mali destek maddesi İkinci Akabe, şirk-hırsızlık-zina-iftira maddeleri Birinci Akabe'dir.

TuzakYesrib'e gönderilen Mus'ab'ı İkinci Akabe'nin sonucu sanmaktır; Mus'ab birinci biatten sonra gitmiştir. İsra-Miraç sorularında Mescid-i Aksa'nın İsra'nın bitiş, Miraç'ın başlangıç noktası olduğunu ve beş vaktin Miraç'ta farz kılındığını unutma; “ezan Miraç'ta başladı” gibi şıklar çeldiricidir, ezan Medine'de başladı.

▭Boşluk doldurma

Birinci Akabe biatine Yesrib'den kişi katıldı. Bu biatten sonra Hz. Peygamber, Yesrib'de İslam'ı öğretmesi için adlı sahabiyi gönderdi. İkinci Akabe'de seçilen nakiplerin başkanı oldu.

Es'ad b. Zürare75Mus'ab b. Umeyr12AbbasZeyd b. Harise

?Soru çöz

I. Yesribliler Hz. Peygamber'i aileleri gibi koruyacaklarına söz verdi.
II. Biatin ardından Mus'ab b. Umeyr Yesrib'e gönderildi.
III. On iki temsilci (nakib) seçildi.
IV. Görüşmede Hz. Peygamber'in amcası Abbas hazır bulundu.
Yukarıdakilerden hangileri İkinci Akabe biatine aittir?

✓ D. Koruma sözü (I), on iki nakibin seçilmesi (III) ve Abbas'ın hazır bulunması (IV) 622'deki İkinci Akabe'ye aittir. II Mus'ab'ın gönderilmesi Birinci Akabe'nin sonucudur; bu yüzden II'yi içeren A, B ve C elenir. A ayrıca III ve IV'ü, B de I ve IV'ü dışarıda bırakır.
622 · HİCRET

Hicret: Darünnedve kararından Kuba Mescidi'ne ve ilk cumaya

DHBT-1 · DHBT-2 · MBSTS · Siyer ve İslam tarihi · Okuma 10 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMekki ve Medeni sureler nasıl ayrılır, özellikleri nelerdir?Bağlantılı konudan (Kur'an tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

En çok kabul gören ölçüte göre hicretten önce inen ayet ve sureler Mekki, hicretten sonra inenler nerede inmiş olursa olsun Medenidir. Yaygın sayıma göre 86 sure Mekki, 28 sure Medenidir. Mekki surelerde tevhid, ahiret, kıssa ve ahlak; Medeni surelerde ibadet, hukuk, cihat, münafıklar ve Ehl-i kitap öne çıkar.

Mekki ve Medeni ayetler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hicret nasıl gerçekleşti, Hz. Peygamber Sevr mağarasında kaç gün kaldı, Kuba Mescidi ve ilk cuma namazı nerede kılındı?

Kısa cevap: İkinci Akabe'den sonra Müslümanlar 622'de küçük gruplar hâlinde Yesrib'e göç etti. Darünnedve'de Hz. Peygamber'i öldürme kararı alınınca Hz. Ali yatağına yattı; Hz. Peygamber Hz. Ebu Bekir'le Sevr mağarasında üç gün saklandı, sonra sahil yoluyla Kuba'ya ulaştı. Kuba'da İslam'ın ilk mescidi yapıldı, Ranuna vadisinde ilk cuma kılındı ve Medine'de Ebu Eyyub el-Ensari'nin evinde konaklandı.

Hicret bir kaçış değil, bir taşınmaydı: emanetler sahiplerine teslim edildikten sonra yola çıkıldı.

Müslümanların hicreti

İkinci Akabe'den sonra Müslümanlar gizlice ve küçük gruplar hâlinde Yesrib'e gitmeye başladı. Mekkeliler engel olmak için her yolu denedi. İlk muhacir sayılan Ebu Seleme eşi ve oğlundan ayrı düşürülerek tek başına yola çıktı; Suheyb b. Sinan ise ancak bütün servetini bırakarak gidebildi.

Ek bilgi: muhacirlerin yaşadıkları

Ümmü Seleme ancak bir yıl sonra oğluyla gidebildi. Suheyb'e malını bırakmadan çıkamayacağı söylenmişti; Hz. Peygamber onun için “kârlı bir alışveriş yaptı” buyurdu; Bakara 2/207'deki, Allah'ın rızasına kendini adayanları öven ayet bu olayla ilişkilendirilir. Hz. Ömer'in yol arkadaşı Ayyaş b. Ebu Rebia ise Ebu Cehil'in hilesiyle geri döndürülüp yıllarca hapsedildi.

Darünnedve kararı ve Sevr

Müslümanların Yesrib'de toplanmasından korkan Kureyş, Darünnedve'de son kararını verdi: her kabileden bir genç Hz. Peygamber'e aynı anda saldıracak, böylece Haşimoğulları bütün kabilelerle savaşamayacak, iş diyetle kapanacaktı. Vahiyle durumu öğrenen Hz. Peygamber, yanındaki emanetleri sahiplerine teslim etmesi için Hz. Ali'yi bıraktı; Hz. Ali o gece onun yatağında yattı. Hz. Peygamber kapıdaki gençlerin arasından geçip Hz. Ebu Bekir'le birlikte Yesrib yolunun tersi yönündeki Sevr mağarasına gitti.

“… Hani onlar mağarada bulunuyorlardı. Hani o arkadaşına, ‘Üzülme, çünkü Allah bizimle beraber’ diyordu…”

Tevbe 9/40 · Kur'an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı

Mağarada üç gün kalındı. Hz. Ebu Bekir'in oğlu Abdullah Mekke'den haber getirdi, azatlısı Âmir b. Füheyre koyunlarını mağara çevresinde otlatıp izleri sildi ve süt verdi, kızı Esma yiyecek taşıdı. Üç günün sonunda kılavuz Abdullah b. Uraykıt'la sahil yolundan ilerlendi.

Hicretin altı durağı: karar, saklanma, takip, ilk mescit, ilk cuma ve yeni yurt.Görsel: Sınav Defteri

Yolda ve Kuba'da

Kureyş'in vaat ettiği ödülün peşine düşen Süraka b. Malik'in atı kuma saplandı; Süraka geri dönüp öbür iz sürücüleri de yanlış yöne çevirdi.

Ek bilgi: yoldaki karşılaşmalar

İz sürücüler Sevr mağarasının ağzına kadar geldiği hâlde içeri bakmadan döndü. Abdullah b. Uraykıt yol için tutulan bir kılavuzdu, develerle gelmişti; kafile alışılmış yolu bırakıp sahilden gitti. Kureyş her biri için yüz deve ödül vaat etmişti; Süraka'nın atı üç kez saplandı. Rivayete göre Hz. Peygamber evinin kapısındaki gençlerin arasından Yasin suresinin ilk ayetlerini okuyarak geçmişti. Kudeyd yakınında konaklanan çadırın sahibi Ümmü Ma'bed'in Hz. Peygamber'i tarif eden sözleri, onun görünüşünü anlatan hilye geleneğinin kaynaklarından oldu. Eslem kabilesinin reisi Büreyde b. Husayb kafileyi durdurmaya gelip Müslüman oldu.

Yaklaşık bir haftalık yolun sonunda, Rebiülevvel ayının başlarında (Eylül 622) Yesrib'e bir saat uzaklıktaki Kuba'ya varıldı. Burada Kuba Mescidi, İslam'ın ilk mescidi olarak inşa edildi. Emanetleri teslim eden Hz. Ali de burada kafileye katıldı. Kuba'dan Yesrib'e giderken cuma günü Ranuna vadisinde (Salimoğulları yurdu) ilk cuma namazı kılındı ve ilk cuma hutbesi okundu. Medine'de Hz. Peygamber devesinin çöktüğü yerin yakınındaki Ebu Eyyub el-Ensari'nin evinde kaldı. Yesrib bundan sonra Medinetü'n-Nebi (Peygamber'in şehri), kısaca Medine diye anıldı. Hicretin yılı sonradan Hz. Ömer döneminde hicri takvimin başlangıcı yapıldı; bunu Dört halife dönemi sayfasında göreceğiz.

Hangi olay hangi yıl: Mekke dönemi
YılYaş / nübüvvet yılıOlayKaynak farkı
571—Fil olayı; Hz. Muhammed'in doğumuHamidullah: 569
5776 yaşAnnesi Amine'nin Ebva'da vefatı—
5798 yaşDedesinin vefatı, Ebu Talib'in himayesi—
59120 yaşFicar savaşları, Hılfu'l-fudulFicar'daki yaş 14–20 arası verilir
59625 yaşHz. Hatice ile evlilik—
60535 yaşKâbe hakemliği—
61040 yaş · 1. yılİlk vahiy (Hira, Alak 1-5)27 Ramazan / ramazanın son on günü
6134. yılAçık davet (Hicr 94, Şuara 214)—
6155–6. yılBirinci Habeşistan hicreti—
6166–7. yılİkinci Habeşistan hicreti; Hamza ve Ömer; boykotun başlamasıBoykot DİA'da 617–620
619—Boykotun sona ermesi—
62010–11. yılHüzün yılı; Taif; Akabe'de altı HazrecliBazı ders kitaplarında Hüzün yılı 619
62112. yılİsra-Miraç; Birinci Akabe biati; Mus'ab Yesrib'eİsra-Miraç'a tarih vermeyen kaynaklar var
62213. yılİkinci Akabe biati; hicret; Kuba Mescidi; ilk cuma—
Ek bilgi: Kuba Mescidi ve Tevbe 108

Tevbe suresinin 108. ayetindeki “temeli takva üzerine kurulan mescit” ifadesinin Kuba Mescidi'ni anlattığı görüşü yaygındır. Şehre girildiğinde herkes Hz. Peygamber'i misafir etmek istemişti.

Akılda kalsın: Hicretin üç “ilk”i: ilk muhacir Ebu Seleme, ilk mescit Kuba, ilk cuma Ranuna. Sevr'in üç günü üç kişiyle döner: haberci Abdullah, iz silen Âmir, azık getiren Esma. Yatakta kalan ve emanetleri dağıtan Hz. Ali.
Sayfa özeti: Mekke döneminde karıştırılan aileler
AileAyırt edici ölçütKonu
KoruyanlarEbu Talib (kabile reisi, ölünceye kadar) · Necaşi (Hristiyan hükümdar, Habeşistan) · Mut'im b. Adiy (Taif dönüşü eman) · Yesribliler (İkinci Akabe'de koruma sözü). İlk üçü Müslüman olmadı.k4–k7
“İlk”lerİlk inanan Hatice · ilk şehit Sümeyye · ilk hicret Habeşistan (615) · Medine'ye ilk muhacir Ebu Seleme · ilk mescit Kuba · ilk cuma Ranunak3–k7
Sure ve görevAlak = nübüvvet · Müddessir = tebliğ emri · Hicr 94 = açıkça duyur · Şuara 214 = önce akraba · Kâfirun = ortaklığa retk3, k4
Meclis ve yeminDarünnedve = Kusay'ın meclisi, suikast kararı · Hılfu'l-fudul = mazlumu koruma yemini (20 yaş)k1, k2, k7
İki Akabe12 kişi, ahlak sözü → Mus'ab öğretmen · 75 kişi, koruma sözü → 12 nakibk6
Mekke'ye sızanlarEzan, kıblenin Kâbe'ye dönmesi, muahat, Mescid-i Nebevi: hepsi Medine dönemi—

Bu tabloyu kapatıp satır satır söyleyebiliyorsan sayfa tamam; takıldığın satırın konusuna dön.

Sınavda

Nasıl sorulurHicretin bir durağı anlatılıp hangisi olduğu sorulur: “ilk mescit” Kuba, “ilk cuma” Ranuna vadisi, “üç gün saklanılan yer” Sevr'dir.

TuzakSevr'i ilk vahyin geldiği Hira ile ya da Kuba Mescidi'ni Medine'de sonradan yapılan Mescid-i Nebevi ile karıştırmaktır. Tevbe 9/40'taki “iki kişiden biri” ve “arkadaşı” ifadesi Hz. Ebu Bekir'i işaret eder; Hz. Ali yolculukta değil, Mekke'de emanetleri teslim ediyordu.

↕Sıralama hicret yolculuğu

  1. Kuba Mescidi'nin yapılması
  2. Darünnedve'de suikast kararı
  3. Ebu Eyyub el-Ensari'nin evine yerleşme
  4. Süraka b. Malik'in takibi
  5. Ranuna vadisinde ilk cuma namazı
  6. Sevr mağarasında üç gün

?Soru çöz

Bir öğrenci, Mekke döneminin olaylarını yıllarıyla birlikte aşağıdaki tabloya yazmıştır.

YılOlay
I615On beş kişilik kafilenin Habeşistan'a gidişi
II616Hz. Ömer'in Müslüman olması
III620Zeyd b. Harise ile Taif yolculuğu
IV621Kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi

Tablodaki satırlardan hangisi Mekke dönemine ait olmadığı için yanlış yazılmıştır?

✓ D. Kıble, hicretin 2. yılında (624) Medine'de Kâbe'ye çevrildi; Mekke dönemi 622'deki hicretle kapanır. I (ilk hicret, 615), II (Taha suresini duyup Darülerkam'a gidiş, 616) ve III (Hüzün yılının ardından Taif, 620) doğru satırlardır. Mekke listesine sızan Medine olayı, bu sınavın siyer sorularında en sık kurulan tuzaktır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

• Osmanlı Devleti'nde uzun süre şeyhülislamlık yapmıştır.
• Tefsirinde ayetler arasındaki ilişkiye ve belagat inceliklerine özel önem vermiştir.
• Zemahşeri'nin tefsirini esas almış, ancak onun Mutezili görüşlerine katılmamıştır.
• Ahkâm ayetlerinde Hanefi mezhebinin görüşlerini öne çıkarmıştır.
Bu bilgiler aşağıdaki müfessir-eser eşleştirmelerinden hangisine aittir?

✓ A. Şeyhülislamlık, Keşşaf'ı esas alıp Mutezile'ye katılmama ve Hanefi ahkâm ipuçları Ebussuud'u ve İrşadü'l-akli's-selim'i gösterir. B Beyzavi Şiraz kadısıdır, Osmanlı şeyhülislamı değil; C Bursevi bir Celveti şeyhidir ve tefsiri işaridir; D Elmalılı'nın tefsiri Türkçedir ve Cumhuriyet döneminde yazılmıştır.Kaynak: Tefsir tarihi · Dirayet tefsiri: Keşşaf'tan İrşadü'l-akli's-selim'e

?Soru 2

Bir çalışmanın girişinde şu açıklama yer alıyor: “Bu metin, ayetlerin Türkçedeki tam karşılığı değildir. Arapçadaki çok anlamlı ifadelerde, ihtimaller arasından bize en uygun görünen anlam seçilmiş, gerekli yerlerde parantez içinde açıklama eklenmiştir. Bu nedenle metin, Kur'an'ın yerine okunamaz.”
Bu açıklamanın ait olduğu çalışma türü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ B. Anlamı başka dile yaklaşık aktaran, ihtimallerden birini seçen ve Kur'an'ın yerini tutmadığını belirten çeviri mealdir. A lafzi terceme birebir karşılık iddiasındadır, metin bunu reddediyor; C tefsir aynı dilde ayrıntılı açıklamadır, çeviri değildir; D tevil bir yorum işlemidir, çeviri türünün adı değildir.Kaynak: Tefsir usulü · Tefsir, tevil, terceme ve meal

?Soru 3

Bir grup âlim, Allah'a el, yüz ve istiva nispet eden ayetler hakkında şöyle der: “Bu ifadeleri Kur'an'da geçtiği gibi kabul ederiz, Allah'ı yaratılmışlara benzetmeyiz, keyfiyetini araştırmayız; gerçek anlamını Allah'a bırakırız.” Bu âlimler Al-i İmran suresi 7. ayetteki “ancak Allah bilir” ifadesinde durmayı esas alır.
Bu tutum aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

✓ B. Müteşabih ifadeleri benzetme yapmadan kabul edip anlamını Allah'a bırakmak selefin tefviz tutumudur. A tevil halefin “el = kudret” gibi yorum yapan tavrıdır, metindeki âlimler yorum yapmıyor; C teşbih Allah'ı yaratılmışlara benzetmektir, âlimler bunu açıkça reddediyor; D tahsis genel bir hükmün daraltılmasıdır, sıfat ayetleriyle ilgisi yok.Kaynak: Tefsir usulü · Muhkem ve müteşabih

?Soru 4

• Kufe dil ekolünün önde gelen âlimlerindendir.
• Abbasi Halifesi Memun'un veziri Hasan b. Sehl'in Kur'an'a dair sorularına cevap veremeyen bir dostunun isteği üzerine bir eser yazdırmıştır.
• Bu eserinde ayetleri sarf ve nahiv kurallarıyla açıklamış; eser, Kufe dil ekolünün esaslarını temellendiren kitapların günümüze ulaşan en eskisi olmuştur.
Hakkında bilgi verilen âlim ve eseri aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

✓ D. Kufe dil ekolü, vezirin sorularına cevap için yazdırılan eser ve Kufe ekolünün günümüze ulaşan en eski temel kitabı Ferra'yı ve Meani'l-Kur'an'ı gösterir. A Mecazü'l-Kur'an Ebu Ubeyde'nindir ve kelime kullanımlarını açıklar; B Mukatil ilk tam tefsirin sahibidir, dilci değildir; C Zeccac'ın meani kitabı Basra ekolünü destekler ve daha sonradır.Kaynak: Tefsir tarihi · Tedvin dönemi ve dil tefsirleri

?Soru 5

Vaaz hazırlayan Hafız Mustafa Bey, bir hadisin yalnız ilk cümlesini hatırlamaktadır. Bu hadisin Kütüb-i Sitte'nin hangi kitaplarında, hangi senetlerle geçtiğini tek bir eserde, kitapları tek tek taramadan görmek istemektedir.
Mustafa Bey'in başvurması gereken eser türü aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Hadisin baş kısmını alıp belirli kitaplardaki bütün senetlerini bir arada veren tür etraftır (Mizzi'nin Tuhfetü'l-eşraf'ı Kütüb-i Sitte için). A zevaid temel kaynaklarda olmayan rivayetleri toplar, var olanın yerini göstermez; B müstedrek bir müellifin şartına uyup onda bulunmayanları derler; C şerh hadisi açıklar, senetlerin yerini dizinlemez.Kaynak: Hadis tarihi ve kaynakları · Tasnif sonrası eserler: şerh, etraf, zevaid, müstedrek, mevzuat

?Soru 6

Busra'da doğup çocukken ailesiyle Şam'a göç eden bir âlim, Şam'da hatiplik, müderrislik ve müftülük yapmıştır. Tefsirinde ayeti önce kısaca açıklamış, ardından Kur'an'ın başka surelerindeki ilgili ayetlerle ilişkilendirmiş; hadisleri aktarırken sıhhat ölçüsünü gözetmiştir. Ömrünün sonunda gözlerini kaybetmiş, vasiyeti üzerine hocasının yanına defnedilmiştir.
Bu âlimin eseri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Şam, ayeti ayetle ilişkilendirme ve hadiste sıhhat ölçüsü İbn Kesir'i gösterir; yanına defnedildiği hocası İbn Teymiyye'dir. A Camiu'l-beyan Taberistanlı Taberi'nindir ve rivayetleri toplayıp tercih yapar; B Mealimü't-tenzil Begavi'nin özlü rivayet tefsiridir; C ed-Dürrü'l-mensur Mısırlı Süyuti'nin rivayet derlemesidir. Dördü de rivayet tefsiridir; ayırt eden, müellifin hayatıdır.Kaynak: Tefsir tarihi · Rivayet tefsiri: Taberi, İbn Kesir, Süyuti

?Soru 7

Endülüs'te doğup Mısır'da vefat eden Maliki bir âlim, Kur'an'ın tamamını tefsir ettiği eserinde ayetlerin nüzul sebeplerine, kıraat farklarına ve nasih-mensuh ilişkisine değinmiş, asıl ağırlığı hüküm ayetlerine vermiştir. Kendi mezhebine bağlı olmakla birlikte yeri geldiğinde başka mezheplerin görüşlerini tercih etmekten çekinmemiştir.
Bu âlimin eseri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Endülüslü (Kurtuba) Maliki âlim Kurtubi'nin el-Cami' li-ahkami'l-Kur'an'ı ahkâm ağırlıklı ve mezhep taassubundan uzak bir tefsirdir. A Cessas Bağdat'ta yaşamış bir Hanefi fakihtir; B Ruhu'l-beyan Bursevi'nin işari tefsiridir; D Medarik Hanefi Nesefi'nin özlü dirayet tefsiridir.Kaynak: Tefsir tarihi · Fıkhi, işari, ilmi ve içtimai tefsir

?Soru 8

Medine'ye geldiğinde Hz. Peygamber, hurma ağaçlarını aşılayan çiftçilere bunu yapmasalar da olabileceğini söylemiştir. Aşılamayı bırakanların o yıl ürünü azalınca durum Hz. Peygamber'e bildirilmiş; o da kendi görüşünü söylediğini, dünya işlerini onların daha iyi bildiğini belirtmiştir (Müslim, “Fezâil”, 141).
Bu olaydan sünnetle ilgili aşağıdaki sonuçlardan hangisi çıkarılabilir?

✓ D. Tarım tecrübesine dayanan bir görüş, vahye dayanan hükümden ayrılmış ve bağlayıcı sayılmamıştır; Bedir'de Hubab b. Münzir'in önerisinde olduğu gibi. A olay Kur'an-sünnet ilişkisini değil sünnetin kendi içindeki ayrımı gösterir; B bağlayıcılık yalnız dünya işindeki kişisel görüş için kalkar, tümden değil; C tam tersini söyler, her söz teşri değildir.Kaynak: Hadis tarihi ve kaynakları · Sünnetin dindeki yeri ve bağlayıcılığı

?Soru 9

Ebu Cuhayfe, Hz. Ali'ye yanlarında Kur'an'dan başka yazılı bir şey bulunup bulunmadığını sormuştur. Hz. Ali, Allah'ın kitabı, bir Müslüman'a verilen anlayış ve yanındaki bir sahife dışında bir şey olmadığını söylemiş; sahifede diyet, esirlerin kurtarılması ve bir Müslüman'ın bir kâfir karşılığında öldürülmemesiyle ilgili hükümlerin yazılı olduğunu belirtmiştir (Buhari, “İlim”, 39).
Bu rivayet aşağıdaki yargılardan hangisini çürütür?

✓ B. Hz. Ali'nin sahifesi, Hz. Peygamber'den gelen hükümlerin onun döneminde yazıya geçirildiğini gösterir; Abdullah b. Amr'ın sahifesi gibi bu da “hiç yazılmadı” yargısını çürütür. A sahabenin rivayetteki titizliğidir, rivayetle çelişmez; C resmî tedvin ayrı ve sonraki bir adımdır, özel sahifelerin varlığı onu çürütmez; D Kur'an'ın yazımı ayrı bir olgudur, rivayet onu da doğrular.Kaynak: Hadis tarihi ve kaynakları · Hz. Peygamber ve sahabe döneminde hadis

?Soru 10

Bir müfessir, bir ayette savaşla ilgili sert bir emrin geçtiğini görür. Hükmü genel bir buyruk sanmamak için ayetin hemen öncesinde antlaşmayı bozan bir topluluktan söz edildiğini, hemen sonrasında da güvence isteyene güvence verilmesinin emredildiğini dikkate alır ve hükmün bu özel durumla sınırlı olduğu sonucuna varır.
Müfessirin bu yorumda esas aldığı ilke aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Müfessir ayetin anlamını öncesindeki ve sonrasındaki ayetlerle kurduğu bağdan çıkarmıştır; bu siyak-sibaktır. A nüzul sebebi metin dışındaki olaydır, burada komşu ayetlere bakılıyor; B hadis kullanılmamıştır; C bir hükmün kaldırılmasından söz edilmiyor, hüküm sınırlanıyor.Kaynak: Tefsir usulü · Müfessirin nitelikleri ve tefsir kaynakları
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Din Hizmetleri Alan Bilgisi soruları hazırlanıyor. Şimdilik bu sayfadaki etkinlikler ve sondaki karma tekrarla kendini dene; karmayı 1, 3 ve 7 gün sonra yeniden çöz.
Soru çöz →