Erkek üreme sistemi: testisten üretraya spermin yolculuğu
MEB 11. sınıf · İnsan fizyolojisi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaÜriner sistem hangi organlardan oluşur, idrar hangi yolu izler?Önceki sayfadan (Üriner sistem). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Üriner sistem iki böbrek, iki üreter (idrar kanalı), mesane (idrar kesesi) ve üretradan oluşur. İdrar böbreklerde kandan oluşturulur, üreterlerle mesaneye taşınır, mesanede depolanır ve üretrayla vücut dışına atılır.
✎Konu anlatımı
Erkek üreme sistemi hangi yapılardan oluşur, sperm nerede üretilir ve hangi yolu izler?
Kısa cevap: Erkek üreme sistemi spermleri ve testosteron hormonunu üreten testislerden, spermlerin olgunlaştığı epididimden, sperm kanallarından, sperme sıvı katan sperm kesecikleri, prostat ve Cowper bezlerinden ve dışarı açılan üretradan oluşur. Spermler testislerdeki seminifer tüpçüklerde mayozla üretilir; bir ana hücreden dört sperm oluşur.Testislerin karın boşluğunun dışında, deri bir kese içinde durması bir tasarım hatası değildir: sperm üretimi vücut sıcaklığının birkaç derece altında en iyi yürür.
Testis: üretim merkezi
İki testis, karın boşluğunun dışındaki skrotum adlı torbada bulunur. Her testisin içi kıvrımlı, ince seminifer tüpçüklerle doludur; spermler bu tüpçüklerin duvarında üretilir. Tüpçüklerin arasındaki ara hücreler ise erkeklik hormonu testosteronu salgılar. Testis bu yüzden hem üreme hücresi hem hormon üreten karma bir bezdir; bunu endokrin sistem sayfasında gördük. Ön hipofizin FSH hormonu sperm üretimini, LH hormonu testosteron salgısını uyarır. Testosteron sperm üretimini destekler ve ergenlikte sesin kalınlaşması, yüzde ve vücutta kıllanma, kas ve kemik gelişimi gibi ikincil eşey özelliklerini ortaya çıkarır.
Spermin yolu ve semen
Tüpçüklerde oluşan spermler henüz yüzemez. Testisin üstündeki kıvrımlı epididimde olgunlaşır, hareket yeteneği kazanır ve depolanır. Buradan sperm kanalıyla taşınır, idrar yoluyla ortak olan üretraya ulaşır. Yol boyunca üç salgı bezi spermlere sıvı katar; spermlerle bu sıvıların karışımına semen denir.
Spermatogenez ve sperm hücresi
Ergenlikte başlayıp yaşam boyu süren sperm üretimine spermatogenez denir. Tüpçük duvarındaki 2n kromozomlu ana hücreler önce mitozla çoğalır. Bir kısmı büyüyüp mayoza girer; hücre bölünmeleri sayfasında gördüğümüz iki bölünmeden sonra n kromozomlu dört hücre oluşur. Bu dört hücre farklılaşarak dört sperme dönüşür. Sperm hücresi göreve göre biçimlenmiştir: başta çekirdek ve yumurta zarını eritecek enzimleri taşıyan akrozom, orta kısımda kuyruğa enerji sağlayan çok sayıda mitokondri, arkada ise hareketi sağlayan kuyruk bulunur. Sitoplazması çok azdır; sperm hafif ve hızlı olmak üzere “tasarlanmıştır”.
Nasıl sorulurSpermin izlediği yol sıralatılır ya da yapı ile görev eşleştirilir.
Tuzak“spermler epididimde üretilir” öncülüdür; epididim olgunlaştırır ve depolar, üretim seminifer tüpçüklerdedir. İkinci tuzak, prostat ve sperm keseciklerinin sperm ürettiğini söyleyen şıktır; bezler yalnız sıvı katar. Spermin orta kısmındaki mitokondri sayısının fazla olmasının nedeni sorulursa cevap, kuyruğun hareketi için gereken ATP'dir. Testosteronu salgılayan hücrelerin seminifer tüpçük duvarında değil, tüpçüklerin arasında olduğu da sorulur.
↕Sıralama spermin yolu
- Sperm kanalı
- Seminifer tüpçükler
- Üretra
- Epididim
?Soru çöz
Erkek üreme sistemindeki yapılar ve görevleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?