Çiçeğin kısımları: üremeye adanmış bir sürgün
MEB 12. sınıf · Bitki biyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaMitoz ile mayoz arasındaki farklar nelerdir? Eşeyli üremenin temeli nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hücre bölünmeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Eşeyli üreme, iki ayrı atadan gelen haploit (n) eşey hücrelerinin döllenmeyle birleşip diploit (2n) zigotu oluşturmasıdır. Temelinde mayoz ve döllenme vardır: mayoz kromozom sayısını yarıya indirir, döllenme yeniden iki katına çıkarır; böylece türün kromozom sayısı nesiller boyu sabit kalır. Zigot mitozla bölünerek yeni bireyi oluşturur ve yavrular atalarından farklıdır.
✎Konu anlatımı
Çiçeğin kısımları nelerdir ve her kısmın görevi nedir?
Kısa cevap: Çiçek, kapalı tohumlu bitkilerin üreme organıdır. Çiçek sapı ve çiçek tablası taşıyıcıdır; çanak yapraklar tomurcuğu korur, taç yapraklar renk, koku ve nektarla tozlaştırıcıları çeker. Erkek organ başçık ve başçık sapından oluşur, polen başçıkta üretilir. Dişi organ tepecik, dişicik borusu ve içinde tohum taslakları bulunan yumurtalıktan oluşur.Bir laleyi boyuna ikiye kestiğinde en dışta renkli yaprakları, onların içinde ucu tozlu ince sapları, tam ortada da şişkin bir haznenin üstünde yükselen tek bir sütunu görürsün; çiçeğin bütün planı bu kesittedir.
Eşeyli üremenin mayoz ve döllenmeden oluştuğunu hücre bölünmeleri sayfasında görmüştük. Çiçekli bitkilerde bu iki olayın sahnesi çiçektir. Çiçek, yaprakları üreme işine göre değişmiş, kısa bir sürgündür: büyümesi sınırlıdır, işi gamet üretmek ve döllenmeden sonra tohumu ve meyveyi oluşturmaktır. Bu sayfada üremeyi, bitkilerin çoğunu oluşturan kapalı tohumlular üzerinden anlatıyoruz; tohumları bir yumurtalığın içinde geliştiği için bu adı alırlar.
Dıştan içe çiçeğin kısımları
- Çiçek sapı ve çiçek tablası: çiçeği dala bağlar; çiçeğin öteki bütün kısımları tablanın üstüne dizilir.
- Çanak yapraklar: en dıştaki, çoğunlukla yeşil yapraklar; tomurcukken çiçeği sarıp korur, yeşilse fotosentez de yapar.
- Taç yapraklar: renkli, çoğu zaman kokulu ve tabanında nektar bulunan yapraklar; böcek ve kuş gibi tozlaştırıcıları çeker.
- Erkek organ: ince bir başçık sapı ile onun ucundaki başçıktan oluşur. Polenler başçıkta, mayozla başlayan bir süreçle üretilir.
- Dişi organ: en üstte poleni tutan yapışkan ya da tüylü tepecik, onu tabana bağlayan dişicik borusu ve tabandaki şişkin yumurtalık. Yumurtalığın içinde, yumurta hücresinin oluşacağı tohum taslakları bulunur.
Çiçek çeşitleri
Her çiçekte dört kısmın hepsi bulunmaz. Rüzgârla tozlaşan buğdayın çiçeğinde gösterişli taç yaprak yoktur; çünkü böcek çekmesine gerek kalmamıştır. Bazı bitkilerde ise bir çiçekte yalnız erkek ya da yalnız dişi organ bulunur. Bu ayrımlar sık karıştırıldığı için yan yana gör:
| Ölçüt | Ad | Tanım | Örnek |
|---|---|---|---|
| Kısımların tamlığı | tam çiçek | çanak, taç, erkek ve dişi organın hepsi var | elma, kiraz |
| eksik çiçek | bu kısımlardan en az biri yok | buğday (taç yok), mısır | |
| Üreme organları | erdişi çiçek | erkek ve dişi organ aynı çiçekte | elma, lale, bezelye |
| tek eşeyli çiçek | yalnız erkek ya da yalnız dişi organ var | mısır, kabak, söğüt | |
| Tek eşeyli çiçekler nerede? | bir evcikli bitki | erkek ve dişi çiçekler aynı bitkide | mısır, kabak, ceviz |
| iki evcikli bitki | erkek ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde | söğüt, kavak, hurma |
Nasıl sorulurNumaralı bir çiçek şeması verilir; mayozun hangi kısımda olduğu, hangi kısmın meyveye ya da tohuma dönüştüğü sorulur. Mayoz başçıkta (polen için) ve tohum taslağında (yumurta hücresi için) olur.
Tuzak“eksik çiçek tek eşeylidir” eşitlemesidir; taç yaprağı olmayan buğday çiçeği eksiktir ama erdişidir. İkinci tuzak, iki evcikli bir bitkide kendi kendine tozlaşma olabileceği yargısıdır; erkek ve dişi çiçekler ayrı bireylerde olduğu için polen başka bir bireye taşınmak zorundadır.
⇄Bilgi eşleştirme çiçeğin kısımları
?Soru çöz
Bir bitki türünde yalnız erkek çiçek taşıyan bireyler ile yalnız dişi çiçek taşıyan bireyler ayrı ayrı bulunuyor. Bu türle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?