Taraf ehliyeti, dava ehliyeti, kanuni temsil ve taraf sıfatı
Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaVekâletsiz iş gören masraflarını ne zaman geri isteyebilir? Ticari temsilci ile ticari vekil arasındaki fark nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Vekâletsiz iş gören, başkasının işini onun menfaatine ve varsayılan iradesine uygun görür; iş, iş sahibinin menfaatine yapılmışsa zorunlu ve yararlı masraflar faiziyle ödenir (TBK m.526, 529). Ticari temsilci işletmeyi ticaret unvanı altında temsil eder; ticari vekil bu yetki olmadan işletmenin işlerini yürütür ve açık yetki olmadıkça dava açamaz (m.547, 551).
Vekâletsiz iş görme, komisyon, tacir yardımcıları
✎Konu anlatımı
Taraf ehliyeti ile dava ehliyeti arasındaki fark nedir? Dava ehliyeti olmayan kişi davada nasıl temsil edilir?
Kısa cevap: Medenî haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan taraf ehliyetine sahiptir; dava ehliyeti medenî hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir (HMK m.50–51). Kullanma ehliyeti olmayanlar davada kanuni temsilcileri, tüzel kişiler yetkili organları eliyle temsil edilir (m.52). İkisi de dava şartıdır; mahkeme davanın her aşamasında kendiliğinden inceler (m.114/1-d, 115).Üç kişinin şirket kurmadan işlettiği bir kafe, bir tedarikçiye dava açtı; dilekçede davacı olarak yalnız "Lezzet Kafe Ortaklığı" yazıyor. Mahkeme ne yapar?
Taraf ehliyeti davada davacı ya da davalı olabilme ehliyetidir ve hak ehliyetinin usuldeki karşılığıdır: her gerçek ve tüzel kişi taraf ehliyetine sahiptir (m.50). Hak ve fiil ehliyeti Hukuk (KPSS A) serisindeki Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında anlatılıyor. İş görme, kefalet ve ortaklık sözleşmeleri sayfasında gördüğümüz adi ortaklık tüzel kişi olmadığı için taraf ehliyetine sahip değildir; davada ortaklar taraf olur.
Dava ehliyeti ve kanuni temsil
Dava ehliyeti, davayı bizzat ya da atadığı vekil eliyle yürütebilme ehliyetidir ve kullanma ehliyetine göre belirlenir (m.51). Ehliyetsizler kanuni temsilcileri, tüzel kişiler organları eliyle temsil edilir (m.52). Ayırt etme gücüne sahip küçük ve kısıtlılar ise kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarına ilişkin davaları kendileri açabilir (TMK m.16). Kanuni temsilcinin dava açması bir makamın iznine bağlıysa izin belgesi, tüzel kişi organının temsil belgesi dilekçeyle verilir; gecikmesinde sakınca varsa mahkeme eksikliğin giderilmesi şartıyla işleme izin verir; belge süresinde verilmezse dava açılmamış sayılır (m.54). Taraflardan biri ölürse mirasçılar mirası kabul ya da reddetmemişse yasal süreler geçinceye kadar dava ertelenir; acele hâlde hâkim kayyım atar (m.55).
| Kavram | Neye göre? | Yokluğunun sonucu |
|---|---|---|
| Taraf ehliyeti | Hak ehliyeti (m.50) | Dava şartı noksanlığı |
| Dava ehliyeti | Fiil ehliyeti (m.51) | Dava şartı noksanlığı; kanuni temsilciyle giderilebilir |
| Dava takip yetkisi | Maddi hukuktaki tasarruf yetkisi (m.53) | Dava şartı noksanlığı |
| Taraf sıfatı | Maddi hukuk: hakkın sahibi ve yükümlüsü kim? | Dava şartı değildir; dava esastan reddedilir |
Taraf sıfatı
Taraf sıfatı, dava konusu hakkın sahibi ile o haktan sorumlu kişinin davada taraf olmasıdır; aktif sıfat davacıda, pasif sıfat davalıda aranır. Sıfat maddi hukuka ilişkindir, m.114'te sayılmaz; hâkim yine de dosyadan anlaşılıyorsa kendiliğinden gözetir ve sıfat yoksa davayı esastan reddeder. Girişteki dilekçede taraf ehliyeti olmayan bir topluluk davacı gösterilmiştir. Yanılgı kabul edilebilirse hâkim ortakların davacı olarak gösterilmesine izin verebilir (m.124/4); aksi hâlde dava usulden reddedilir.
Nasıl sorulurBir olayda eksik olanın taraf ehliyeti mi, dava ehliyeti mi, sıfat mı olduğu sorulur.
TuzakTaraf sıfatını m.114'teki dava şartlarından saymak.
Sınavda işaretleayırt etme gücüne sahip kısıtlı, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarına ilişkin davayı kendisi açabilir.
⇄Bilgi eşleştirme olay → eksiklik
?Soru çöz
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre aşağıdakilerden hangisi m.114'te sayılan dava şartlarından biri değildir?