Hüküm, kesin hüküm ve hükmün düzeltilmesi
Hukuk · Hukuk Yargılama Usulü · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
Önce hatırlaDava takip yetkisi nedir? Avukat hangi işlemler için vekâletnamede özel yetkiye ihtiyaç duyar?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Taraflar, davalar ve dava şartları). Önce kendin cevapla, sonra aç.
Dava takip yetkisi, talep sonucu hakkında hüküm alabilme yetkisidir ve kural olarak maddi hukuktaki tasarruf yetkisine göre belirlenir (HMK m.53). Avukat noterce onaylanan ya da düzenlenen vekâletnameyi vermedikçe dava açamaz (m.76–77). Sulh, feragat, kabul, davanın tamamen ıslahı, hâkimin reddi ve yemin gibi işlemler vekâletnamede özel yetki ister (m.74).
Dava takip yetkisi ve davaya vekâlet
✎Konu anlatımı
Hüküm nedir, nasıl tefhim edilir? Maddi anlamda kesin hükmün şartları nelerdir? Hükmün tashihi, tavzihi ve tamamlanması arasındaki fark nedir?
Kısa cevap: Hüküm, yargılama sonunda uyuşmazlığın esası hakkında verilen nihai karardır; yargılamanın bittiği duruşmada tefhim edilir (HMK m.294). Şekli anlamda kesinleşen hüküm, iki davada taraflar, dava sebebi ve talep sonucu aynıysa maddi anlamda kesin hüküm oluşturur (m.303). Açık hatalar tashih, belirsizlik tavzih, karar verilmeyen talepler tamamlama yoluyla giderilir (m.304–305/A).Kiraya veren, kiracıdan Ocak–Mart kira bedellerini istedi ve davayı kaybetti; karar kesinleşti. Şimdi aynı kiracıdan Nisan–Haziran bedellerini istiyor. Kiracı "kesin hüküm var" diyebilir mi?
Mahkeme davayı usule ya da esasa ilişkin bir nihai kararla bitirir; esas hakkındaki nihai karar hükümdür. Hüküm yargılamanın sona erdiği duruşmada, hüküm sonucu tutanağa geçirilip okunarak tefhim edilir; zorunlu hâlde yalnız sonuç açıklanırsa gerekçeli karar tefhimden itibaren bir ay içinde yazılır (m.294). Hüküm "Türk Milleti Adına" verilir; gerekçeli karar tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz (m.297–298). Taraflara verilen hüküm nüshası ilamdır (m.301).
Kesin hüküm
Kanun yolları tükenen ya da hiç kullanılmayan hüküm şekli anlamda kesinleşir. Bu hükmün başka bir davada maddi anlamda kesin hüküm oluşturması için iki davanın tarafları, dava sebepleri ve ilk hükmün hüküm fıkrası ile ikinci davanın talep sonucu aynı olmalıdır (m.303/1). Hüküm yalnız hükme bağlanmış talepler hakkında kesin hüküm oluşturur; tarafların külli haleflerini ve kesinleşmeden sonra dava konusu şeyi devralanları da bağlar, ama iyiniyetli kazanım hükümleri saklıdır. Müteselsil borçlulardan biriyle alacaklı arasındaki kesin hüküm diğerleri hakkında geçerli değildir (m.303/2–5). Taraflar, davalar ve dava şartları sayfasında gördüğümüz gibi kesin hüküm bulunmaması bir dava şartıdır (m.114/1-i). Girişteki ikinci dava farklı dönemin kirasına ilişkindir; talep sonucu aynı olmadığı için kesin hüküm itirazı dinlenmez.
Tashih, tavzih, tamamlama
Yazı, hesap ve benzeri açık hatalar mahkemece re'sen ya da talep üzerine tashih edilir; hüküm tebliğ edilmişse taraflar dinlenir (m.304). Hüküm yeterince açık değilse ya da birbirine aykırı fıkralar içeriyorsa icrası tamamlanıncaya kadar tavzih istenebilir; ama tavzihle hak ve borçlar daraltılamaz, genişletilemez (m.305). Yargılamada ileri sürüldüğü hâlde hakkında karar verilmeyen hususlar için tebliğden itibaren bir ay içinde hükmün tamamlanması istenir; ek karara karşı kanun yolu açıktır (m.305/A). Gücü yetmeyen kişi, talebi açıkça dayanaksız değilse adli yardımla giderlerden geçici olarak muaf tutulur ve gerekirse ona avukat sağlanır (m.334–335).
| Ölçüt | Tashih (m.304) | Tavzih (m.305) | Tamamlama (m.305/A) |
|---|---|---|---|
| Sorun | Yazı, hesap, açık hata | Belirsizlik, çelişkili fıkra | Karar verilmemiş talep |
| Süre | Süreye bağlı değil | İcra tamamlanıncaya kadar | Tebliğden 1 ay |
| Sınır | Yalnız açık hata | Hak ve borç değiştirilemez | Yeni talep eklenemez |
Nasıl sorulurKesin hükmün şartları ve kimleri bağladığı öncüllerle ya da bir olayla sorulur.
TuzakTavzih yoluyla hükümdeki borcun azaltılabileceğini sanmak.
Sınavda işaretlekesin hüküm yokluğu, mahkemenin re'sen baktığı bir dava şartıdır.
✎Boşluk doldurma kesin hüküm
Maddi anlamda kesin hüküm için iki davanın tarafları, dava sebepleri ve aynı olmalıdır. Belirsiz hüküm, icrası tamamlanıncaya kadar yoluyla açıklatılabilir. Hakkında karar verilmeyen talep için tebliğden itibaren içinde hükmün tamamlanması istenir.
?Soru çöz
6100 sayılı HMK'ya göre kesin hükümle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Kesin hüküm, tarafların külli halefleri hakkında da geçerlidir.
II. Hüküm, ileri sürülen taleplerden yalnız hükme bağlanmış olanlar hakkında kesin hüküm oluşturur.
III. Kesin hüküm, hükmün kesinleşmesinden sonra dava konusu şeyi taraflardan birinden devralan kişi hakkında da geçerlidir.