Devletin unsurları ve tüzel kişiliği: Jellinek, Gierke, Duguit, Kelsen
Hukuk · Genel Kamu Hukuku · Okuma 5 dk · 2 etkinlik
✎Konu anlatımı
Devletin unsurları nelerdir? Millet, halk ve nüfus arasındaki fark nedir? Devletin tüzel kişiliği hakkındaki kuramlar nelerdir?
Kısa cevap: Klasik öğretide devletin üç unsuru ülke, insan topluluğu ve egemen siyasi iktidardır; bu üçlü formülü sistemleştiren Georg Jellinek'tir. Devletin tüzel kişiliği, yöneticiler değişse de hak ve borçlarının sürmesini açıklar. Gierke tüzel kişiliği gerçek bir varlık sayar, Duguit onu bir kurgu diye reddeder, Kelsen ise devleti hukuk düzeniyle özdeş görür.Bir hükümet, kendinden önceki hükümetin imzaladığı bir dış borç andlaşmasını "biz imzalamadık" diyerek tanımamak istiyor. Hukuken bunu yapabilir mi?
Devletin unsurlarını sayan klasik formül Alman kamu hukukçusu Georg Jellinek'e aittir (Genel Devlet Öğretisi, 1900): ülke, insan topluluğu ve egemen siyasi iktidar. Formül tanıdık, ama her unsurun hukuki sonucu sınavda ayrıca sorulur.
Üç unsurun hukuki anlamı
Ülke, kara ülkesiyle birlikte karasularını ve bunların üstündeki hava sahasını kapsar; devlet bu alanda ülkesel yetki kullanır. Göçebe bir boyu ya da evrensel bir dinî örgütü devletten ayıran budur. İnsan topluluğu için üç kavram karıştırılmamalıdır: millet ortak tarih ve kader bilinciyle bağlı siyasal-kültürel topluluk; halk siyasal haklara sahip vatandaşlar, dar anlamda seçmenler; nüfus ise yabancılar dahil ülkede yaşayan herkes. Egemen siyasi iktidar başka bir iktidardan türememiş, kendi yetkisini kendisi belirleyen asli iktidardır. Bir il özel idaresinin seçilmiş organları olsa da yetkisi kanundan türediği için devlet sayılmaz.
Tüzel kişilik: devlet kimdir?
Yöneticiler değişir, devlet kalır. Bu sürekliliği hukuken açıklayan araç tüzel kişiliktir: hak ve borçlar yöneticilere değil devlete aittir. Girişteki hükümet bu yüzden önceki hükümetin imzaladığı andlaşmayla bağlıdır. Kuramlar ise tüzel kişiliğin ne olduğunda ayrılır.
| Yaklaşım | Temsilci | Temel tez |
|---|---|---|
| Devlet egemenliği | Jellinek | Egemen ne hükümdar ne halktır; tüzel kişi olarak devletin kendisidir |
| Gerçek kişilik (organ) kuramı | Gierke | Topluluk gerçek bir varlıktır; iradesini organları aracılığıyla açıklar |
| Tüzel kişiliği reddetme | Duguit | Yalnız yönetenler ve yönetilenler vardır; tüzel kişilik kurgudur |
| Devlet-hukuk özdeşliği | Kelsen | Devlet, hukuk düzeninin kişileştirilmiş ifadesidir |
Gierke'nin organ fikri bugünkü kamu hukukunun dilinde yaşar: Cumhurbaşkanı, TBMM ya da bakan devlet adına irade açıklayan organlardır. Duguit ise devleti egemen bir kişi olarak değil, kamu hizmetlerini yürüten yöneticiler topluluğu olarak görür. Kelsen'e göre "devlet" ile "hukuk düzeni" aynı şeyin iki adıdır; hukuktan önce gelen bir devlet yoktur.
Nasıl sorulurBir kuramcının tezi verilip kime ait olduğu ya da millet, halk ve nüfus kavramlarının farkı sorulur.
TuzakDuguit'yi tüzel kişiliği savunanlar arasında saymak; Duguit hem tüzel kişiliği hem egemenliği reddeder.
Sınavda işaretlesiyasi iktidarın devlet sayılması için asli olması gerekir.
⇄Bilgi eşleştirme kuramcı → tez
?Soru çöz
Genel kamu hukuku öğretisine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?
I. Nüfus kavramı, ülkede yaşayan yabancıları da kapsar.
II. Bir siyasi iktidarın devlet iktidarı sayılması için yetkisini başka bir iktidardan almamış olması gerekir.
III. Duguit'ye göre devlet, iradesini organları aracılığıyla açıklayan gerçek bir tüzel kişidir.