Hukuk felsefesi akımları: doğal hukuk, hukuki pozitivizm, tarihçi okul, realizm ve adalet kuramları

Hukukun ne olduğuna dair büyük akımları, temsilcilerini ve ayırt edici tezlerini, Kelsen’in saf hukuk kuramından Rawls’un adalet kuramına kadar öğren.

7 durakHMGS · İYÖS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
HUKUK FELSEFESİ · KURAM

Doğal hukuk: kanunun üstünde bir ölçü var mı?

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaMachiavelli siyaset düşüncesine ne getirdi? Grotius neden uluslararası hukukun kurucusu sayılır? Hobbes'un hukuk anlayışı nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyasi düşünceler tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Machiavelli Hükümdar'da siyaseti ahlak ve dinden ayırıp iktidarın nasıl kazanılıp korunduğunu inceledi. Grotius Savaş ve Barış Hukuku'nda (1625) doğal hukukun Tanrı olmasa bile geçerli olacağını söyleyerek onu laikleştirdi ve devletler arası hukukun kurucusu sayıldı. Hobbes Leviathan'da (1651) yasayı egemenin emri olarak tanımladı ve egemeni yasanın üstüne koydu.

Machiavelli, Grotius, Hobbes

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Doğal hukuk nedir? Antik, Hristiyan ve rasyonalist doğal hukuk anlayışları birbirinden nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Doğal hukuk, insan iradesinden bağımsız, evrensel ve pozitif hukukun üstünde bir hukuk bulunduğunu, konulmuş hukukun değerinin bu ölçüye uygunluğuyla belirlendiğini savunur. Ölçünün kaynağı Antik Çağ'da doğa ve evrensel akıl, Orta Çağ'da Tanrı, 17–18. yüzyılda insan aklıdır. 20. yüzyılda Radbruch formülüyle yeniden gündeme geldi.

Savaştan sonra bir mahkeme, dönemin kanununa göre yasal sayılan bir ihbarla bir başkasının ölümüne yol açan sanığı yargılıyor. Sanığın tek savunması şu: "Kanun buydu." Kanuna uyan biri hukuka aykırı davranmış olabilir mi?

Hukuk felsefesinin en eski sorusu şudur: hukuk, onu koyanın iradesinden mi ibarettir, yoksa koyanı da bağlayan bir ölçü var mıdır? Doğal hukuk ikinci cevabı verir: insanın koyduğu pozitif hukukun üstünde, zamana ve yere göre değişmeyen bir hukuk vardır ve pozitif hukuk ona uyduğu ölçüde adildir. Akımın değişmeyen çekirdeği bu ölçü fikridir; dönemden döneme değişen ise ölçünün kaynağıdır.

Üç dönem, üç kaynak

Antik Çağ'da kaynak doğa ve akıldır. Sofistler doğal olan ile insanların uzlaşmasıyla konan arasındaki ayrımı tartıştı; Aristoteles her yerde aynı gücü taşıyan doğal adaleti toplumdan topluma değişen yasal adaletten ayırdı. Stoacılar evreni yöneten ortak aklın bütün insanlarda bulunduğunu söyleyerek doğal hukuku evrenselleştirdi. Orta Çağ'da kaynak Tanrı'dır: Siyasi düşünceler tarihi sayfasında gördüğümüz Aquinas, insan aklının kavradığı doğal hukuku ebedî hukuka, insan yapımı kanunları da doğal hukuka bağladı; doğal hukuka aykırı kanun, kanun değil hukukun bozulmuş biçimidir.

17–18. yüzyılda kaynak insan aklına geçer; bu yüzden döneme rasyonalist ya da modern doğal hukuk denir. Grotius doğal hukukun Tanrı var olmasa bile akıl gereği geçerli olacağını yazdı; Pufendorf doğal hukuku akıldan türetilmiş bir sisteme dönüştürdü. Doğuştan ve devredilemez doğal haklar fikri 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi'ne girdi; akılla eksiksiz bir hukuk kurulabileceği inancı da büyük medeni kanunları hazırladı.

Doğal hukukun dönemleri
DönemÖlçünün kaynağıTemsilcilerAyırt edici fikir
Antik ÇağDoğa, evrensel akılSofistler, Aristoteles, StoacılarDoğal adalet ile yasal adalet ayrımı
Orta ÇağTanrı'nın aklı ve iradesiAugustinus, AquinasAdaletsiz kanun gerçek kanun değildir
17–18. yüzyılİnsan aklıGrotius, PufendorfTanrı'dan bağımsız geçerlilik; doğal haklar
20. yüzyılAdalet ölçüsüRadbruchDayanılmaz adaletsizlik adalete yer açar

20. yüzyılda geri dönüş

19. yüzyılda pozitivizm karşısında geri çekilen akımı, Nazi döneminin "kanuni" haksızlıkları yeniden gündeme getirdi. Gustav Radbruch'un 1946'da formüle ettiği ölçüye göre pozitif hukuk adaletsiz olsa da kural olarak uygulanır; ancak adaletle çelişkisi dayanılmaz bir dereceye varan kanun adalete yer açmalıdır. Girişteki mahkeme bu ölçüyle "kanun buydu" savunmasını reddedebilir. Pozitivist bir yargıç ise sonucu kanunilik ilkesiyle tartar ve cezalandırmak için açık bir kanun arar.

Akılda kalsın: Doğal hukuk = kanunun üstünde evrensel ölçü. Kaynak: Antik doğa ve akıl, Orta Çağ Tanrı, 17–18. yüzyıl insan aklı. Grotius: Tanrı olmasa da geçerli. Radbruch: dayanılmaz adaletsizlik adalete yer açar.
Sınavda

Nasıl sorulurBir düşünür doğal hukukun dönemiyle ya da ölçünün kaynağıyla eşleştirilir.

TuzakGrotius'u Hristiyan doğal hukukçu saymak; o, doğal hukukun Tanrı'dan bağımsız da geçerli olacağını söyleyerek rasyonalist dönemi açar.

Sınavda işaretledoğal hukukçular pozitif hukuku yok saymaz, onu daha üst bir ölçüyle değerlendirir.

⇄Bilgi eşleştirme düşünür → fikir

?Soru çöz

Aşağıdakilerden hangisi doğal hukuk anlayışının Antik Çağ'dan 20. yüzyıla kadar bütün dönemlerinde ortak olan tezdir?

✓ B. Kaynağı doğa, Tanrı ya da akıl olsun, bütün doğal hukukçular konulmuş hukukun üstünde bir ölçü kabul eder. A yalnız Orta Çağ anlayışını genelleştirir, rasyonalistler Tanrı'dan bağımsız geçerlilik savunur; C Radbruch bile adaletsiz kanunun kural olarak uygulanacağını söyler, sınırsız bir direnme hakkı yoktur; D pozitivist Austin'in tanımıdır.
HUKUK FELSEFESİ · KURAM

Hukuki pozitivizm: hukuk, konulmuş olandır

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Hukuki pozitivizm nedir? Austin'in emir kuramına göre hukuk nedir ve bu kurama hangi eleştiriler yöneltilir?

Kısa cevap: Hukuki pozitivizme göre hukuk, toplumsal kaynağı gösterilebilen, insanların koyduğu kurallardan oluşur; bir kuralın hukuk olup olmadığı ile adil olup olmadığı ayrı sorulardır (ayrılık tezi). Austin hukuku, itaat alışkanlığı gösterilen egemenin yaptırımla desteklenen emri olarak tanımladı. Bu emir kuramı yetki veren kuralları, örf ve âdeti ve uluslararası hukuku açıklamakta zorlanır.

Bir hukukçu "Bu kanun adaletsiz ama yürürlükte" diyor; meslektaşı "Adaletsizse zaten hukuk değildir" diye karşılık veriyor. Hangisi pozitivisttir ve ilk cümle kendi içinde çelişkili midir?

Pozitivizm doğal hukukun karşısında durur ama ahlakı önemsiz saymaz; yalnızca iki soruyu birbirinden ayırır: hukuk nedir ve hukuk nasıl olmalıdır. İlki olgulara bakılarak cevaplanır: bir kural yetkili makamca konduysa ya da toplumda hukuk olarak tanınıyorsa hukuktur (toplumsal kaynak tezi). Kuralın adil olup olmadığı ise ayrı bir sorudur; hukuk ile ahlak arasında zorunlu bir bağ yoktur (ayrılık tezi). Girişteki ilk hukukçu tipik bir pozitivisttir ve cümlesinde çelişki yoktur.

Bentham ve Austin

İngiliz pozitivizminin kurucusu Jeremy Bentham, doğal hakları gerçeklikte karşılığı olmayan bir kurgu saydı. Ölçüsü doğa değil faydaydı: en çok sayıda insanın en büyük mutluluğu. Eleştirisini kanun koyucuya yöneltti ve kapsamlı kanunlaştırmayı savundu. Öğrencisi John Austin (1832) hukuku bir emir olarak tanımladı: hukuk, toplumun büyük çoğunluğunun itaat alışkanlığı gösterdiği, kendisi ise kimseye itaat etmeyen egemenin koyduğu ve uyulmadığında bir kötülükle, yani yaptırımla desteklenen genel emirdir. Austin'e göre hukukun varlığı bir şey, değeri başka bir şeydir.

Kıta Avrupası'nda pozitivizmin 19. yüzyıldaki biçimi kanun pozitivizmidir. Fransız Medeni Kanunu'ndan (1804) sonra gelişen ezegetik okul hukuku kanunla özdeş saydı; hâkime, kanun koyucunun iradesini metinden çıkarmaktan başka bir görev bırakmadı. Bu katılık, beşinci ve altıncı konudaki akımların ortak hedefi oldu.

Emir kuramının sınırları

Emir kuramı ceza hukukunu iyi açıklar, ama hukukun geri kalanında zorlanır. Vasiyetname yapma ya da sözleşme kurma imkânı veren kurallar kimseye emir vermez, yetki tanır. Örf ve âdet hukuku bir egemenin buyruğu değildir. Egemeni hukukun dışında ve üstünde gören model, anayasayla sınırlanmış bir yasama organını ve üstünde buyurucu bulunmayan uluslararası hukuku da açıklayamaz. Bu eleştirileri en sistemli biçimde Hart yaptı.

Doğal hukuk ile hukuki pozitivizm
ÖlçütDoğal hukukHukuki pozitivizm
Hukukun kaynağıİnsan iradesinin üstünde bir ölçü (doğa, Tanrı, akıl)İnsanların koyduğu ya da toplumun tanıdığı kurallar
Hukuk ile ahlakZorunlu bağ vardırAyrı sorulardır (ayrılık tezi)
Adaletsiz kanunHukukluğu tartışmalıdırHukuktur; eleştirilebilir, değiştirilmelidir
TemsilcilerAquinas, Grotius, RadbruchBentham, Austin, Kelsen, Hart
Akılda kalsın: Pozitivizm: toplumsal kaynak + ayrılık tezi. Austin: hukuk = egemenin yaptırımlı emri; egemen = itaat edilen ama kimseye itaat etmeyen. Eksikler: yetki veren kural, örf, uluslararası hukuk. Ezegetik okul: hukuk = kanun.
Sınavda

Nasıl sorulurAustin'in emir kuramının unsurları ya da pozitivizmin temel tezleri öncüllerle sorulur.

TuzakPozitivistlerin adaletsiz kanunu savunduğunu ya da ahlakı önemsiz saydığını düşünmek; ayrılık tezi yalnızca hukuku tanımlamayı ahlaki değerlendirmeden ayırır.

Sınavda işaretleAustin'de egemen, kendisi kimseye itaat etmeyen kişi ya da kuruldur.

✎Boşluk doldurma pozitivizm

Bir kuralın hukuk olup olmadığının ahlaka uygunluğundan ayrı bir soru olduğunu söyleyen teze denir. Austin'e göre hukuk, egemenin desteklenen genel emridir. Austin'de egemen, toplumun gösterdiği kişi ya da kuruldur.

?Soru çöz

John Austin'in emir kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Sözleşme kurma imkânı veren kurallar emir değil yetki niteliği taşıdığından kurama uymaz.
II. Kurama göre egemen, anayasaya ve kendi koyduğu kanunlara bağlıdır.
III. Kuram en zayıf alanı olarak ceza hukukunun yaptırım yapısını açıklayamaz.

✓ A. Yetki veren kurallar kimseye emir vermez; emir kuramına yöneltilen başlıca eleştiri budur. II yanlıştır: Austin'in egemeni kimseye itaat etmez, hukukun dışında ve üstündedir. III yanlıştır: emir ve yaptırım modeli en iyi ceza hukukuna uyar. B ve D yanlış öncülleri, C ceza hukuku iddiasını doğru sayar.
HUKUK FELSEFESİ · KURAM

Kelsen: saf hukuk kuramı, normlar kademesi ve temel norm

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevletin unsurları nelerdir? Millet, halk ve nüfus arasındaki fark nedir? Devletin tüzel kişiliği hakkındaki kuramlar nelerdir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Devlet kuramları ve egemenlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Klasik öğretide devletin üç unsuru ülke, insan topluluğu ve egemen siyasi iktidardır; bu üçlü formülü sistemleştiren Georg Jellinek'tir. Devletin tüzel kişiliği, yöneticiler değişse de hak ve borçlarının sürmesini açıklar. Gierke tüzel kişiliği gerçek bir varlık sayar, Duguit onu bir kurgu diye reddeder, Kelsen ise devleti hukuk düzeniyle özdeş görür.

Devletin unsurları ve tüzel kişiliği

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Kelsen'in saf hukuk kuramı nedir? Normlar kademesi ve temel norm ne anlama gelir; geçerlilik ile etkinlik nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Kelsen'in saf hukuk kuramı, hukuk bilimini ahlaktan, siyasetten ve sosyolojiden arındırıp yalnızca normları incelemeyi amaçlar. Bir norm geçerliliğini ancak bir üst normdan alır; böylece anayasadan yargı kararına uzanan normlar kademesi oluşur. Zincirin sonunda konulmamış, varsayılan temel norm durur. Etkinlik geçerliliğin şartıdır, sebebi değildir.

Bir stajyer soruyor: "Yönetmelik kanuna, kanun Anayasa'ya dayanıyor; peki Anayasa'yı geçerli kılan ne?" Kelsen bu soruya ne cevap verir?

Hans Kelsen pozitivizmi en tutarlı biçimine taşıyan Avusturyalı hukukçudur. Saf Hukuk Kuramı (1934) adını iki arınmadan alır: hukuk bilimi hukukun adil olup olmadığını sormaz ve insanların hukuka neden uyduğunu açıklamaya çalışmaz; bunlar ahlakın ve sosyolojinin işidir. Çıkış noktası olan ile olması gereken arasındaki ayrımdır: "böyledir" önermesinden "böyle olmalıdır" çıkmaz. Norm, bir davranışın olması gerektiğini bildiren anlamdır; geçerliliğini bir olgudan değil, ancak başka bir normdan alabilir.

Normlar kademesi

Her norm, onu yaratma yetkisi veren üst normdan geçerlilik kazanır; hukuk düzeni böylece kademelenir: Anayasa, kanun, yönetmelik ve en altta yargı kararı ya da idari işlem gibi bireysel normlar. Kelsen'e göre hukuku uygulamak aynı zamanda norm yaratmaktır: hâkim kanunu uygularken taraflar için bireysel bir norm koyar. Üst norma aykırı alt normu ayıklayacak bir merci gerektiği için Kelsen, 1920 Avusturya Anayasası'nın kanunları denetleyen özel anayasa mahkemesi modelinin mimarlarından oldu. Anayasa yargısının usulü sayfasında gördüğümüz iptal davası ve itiraz yolu, bu kademenin yargısal güvencesidir.

Geçerlilik olgudan değil üst normdan gelir; zincirin ucunda konulmamış temel norm durur.Görsel: Sınav Defteri

Temel norm ve etkinlik

Zincir sonsuza gidemez. Tarihsel olarak ilk anayasanın geçerliliği ne bir olguya ne de konulmuş bir norma dayanabilir; Kelsen burada temel normu varsayar: "Tarihsel olarak ilk anayasaya ve ona göre konan normlara uyulmalıdır." Temel norm konulmamış, düşünülmüş bir varsayımdır ve hiçbir içerik vermez; yalnızca düzenin birliğini kurar. Stajyerin sorusunun cevabı budur. Geçerlilik ile etkinlik ayrıdır: tek bir norm uygulanmasa da geçerli kalabilir; ama bir hukuk düzeni bütün olarak etkinliğini yitirirse, başarılı bir devrimde olduğu gibi, temel norm yeni düzene göre varsayılır. Devlet kuramları ve egemenlik sayfasında gördüğümüz devlet ile hukuk düzeninin özdeşliği de bu kuramın sonucudur.

Akılda kalsın: Saf = ahlaktan ve sosyolojiden arınmış. Geçerlilik üst normdan; olgudan norm çıkmaz. Kademe: Anayasa → kanun → yönetmelik → bireysel norm. Temel norm: konulmamış, varsayılan, içeriksiz. Etkinlik: geçerliliğin şartı, sebebi değil.
Sınavda

Nasıl sorulurTemel normun niteliği ya da saf hukuk kuramının dışarıda bıraktığı sorular sorulur.

TuzakTemel normu Anayasa'nın kendisi ya da doğal hukuktan gelen bir adalet ilkesi sanmak; o, konulmamış ve içeriği olmayan bir varsayımdır.

Sınavda işaretleKelsen'de hâkimin kararı da bir normdur; uygulama ile yaratma iç içedir.

↕Sıralama en üstten en alta

  1. Kiraya ilişkin bir yönetmelik
  2. Anayasa
  3. Kira bedelini belirleyen sulh hukuk mahkemesi kararı
  4. Temel norm
  5. Türk Borçlar Kanunu

?Soru çöz

Bir kanun hükmünün Anayasa Mahkemesince Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilmesi, Kelsen'in saf hukuk kuramında aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

✓ D. Kelsen'de her norm geçerliliğini üst normdan alır; anayasa mahkemesi bu kademeyi korumak için kurulan mercidir. A temel normu yalnız ilk anayasanın dayanağı yerine kanunun doğrudan dayanağı sayar; B ahlaka aykırılıkla hukukluğu yitirme fikri saf kuramın dışladığı doğal hukuk düşüncesidir; C Kelsen'e göre yargı kararı da bireysel bir normdur.
HUKUK FELSEFESİ · KURAM

Hart ve Dworkin: tanıma kuralından tek doğru cevaba

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHukuki dinlenilme hakkı neleri içerir? HMK'daki aleniyet, dürüst davranma, usul ekonomisi ve aydınlatma ödevi ne anlama gelir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk yargılamasının ilkeleri). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hukuki dinlenilme hakkı yargılamadan bilgi sahibi olmayı, açıklama ve ispat hakkını, açıklamaların dikkate alınmasını ve kararın somut, açık gerekçelendirilmesini içerir (HMK m.27). Duruşma ve kararların bildirilmesi alenidir (m.28). Taraflar dürüst davranmak ve doğruyu söylemekle yükümlüdür (m.29); hâkim yargılamayı makul sürede ve gereksiz gider yapmadan yürütür (m.30), belirsiz noktaları aydınlatır (m.31) ve Türk hukukunu re'sen uygular (m.33).

Hukuki dinlenilme ve diğer ilkeler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Hart'ın birincil ve ikincil kuralları nelerdir? Dworkin Hart'ı hangi noktada eleştirir; kural ile ilke arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Hart hukuku birincil kurallar (davranış ve yükümlülük) ile ikincil kuralların (tanıma, değiştirme, yargılama) birleşimi olarak açıklar; hangi kuralın geçerli olduğunu tanıma kuralı belirler. Zor davalarda hâkimin takdirle hukuk yarattığını kabul eder. Dworkin'e göre hukuk ilkeleri de içerir; ilkeler tartılır ve hâkim zor davada da doğru cevabı bulmakla yükümlüdür.

Bir mirasçı, kendisini vasiyetnameyle mirasçı atayan dedesini öldürüyor. O ülkede öldüren mirasçıyı mirastan çıkaran açık bir kanun hükmü yok. Mahkeme vasiyetnameyi uygulamak zorunda mı?

Herbert Hart Hukuk Kavramı'nda (1961) Austin'i aşan bir pozitivizm kurdu. Vergi memurunun talebi ile silahlı soyguncunun tehdidi aynı şey değildir: ilkinde yükümlülük altındayız, ikincisinde yalnızca zorlanıyoruz. Fark, kuralın davranış ölçüsü olarak benimsenmesindedir. Hukuk iki tür kuralın birleşimidir: birincil kurallar davranış emreder ya da yasaklar; ikincil kurallar ise kurallar hakkındaki kurallardır. Yalnız birincil kurallardan oluşan ilkel bir düzende hangi kuralın geçerli olduğu belirsizdir, kurallar bilinçli olarak değiştirilemez ve ihlali kesin olarak saptayan bir merci yoktur; ikincil kurallar bu üç kusuru giderir.

Hart'ın ikincil kuralları
İkincil kuralGiderdiği kusurÖrnek
Tanıma kuralıBelirsizlik: hangi kural geçerli?Anayasal usulle kabul edilen metin kanundur
Değiştirme kuralıDurağanlık: kural nasıl değişir?Kanun koyma; sözleşme ve vasiyet yapma yetkisi
Yargılama kuralıEtkisizlik: ihlali kim saptar?Mahkemelerin görev ve yetkisini düzenleyen kurallar

En önemlisi tanıma kuralıdır: bir kuralın düzenin parçası olup olmadığını gösteren ölçüttür. Hukuk yargılamasının ilkeleri sayfasında gördüğümüz görev ve yetki kuralları ise Hart'ın diliyle yargılama kurallarıdır.

Açık doku ve takdir

Dil her durumu önceden kapsayamaz. "Parka taşıt girmez" kuralı otomobili açıkça kapsar; çocuk bisikleti ya da anıt olarak dikilen bir tank ise kuralın açık dokusuna düşer. Hart'a göre böyle zor davalarda hukuk bir cevap vermez; hâkim takdir yetkisiyle yeni hukuk yaratır.

Dworkin'in itirazı

Ronald Dworkin buna itiraz etti. Hukuk yalnız kurallardan oluşmaz, ilkeler de hukukun parçasıdır. Kurallar hep ya hiç biçiminde uygulanır: koşul gerçekleşmişse kural ya geçerlidir ya değildir. İlkelerin ise ağırlık boyutu vardır; çatıştıklarında biri ötekini geçersiz kılmaz, somut olayda tartılır. Girişteki olay Dworkin'in sık andığı bir Amerikan davasıdır (Riggs – Palmer, 1889): mahkeme "kimse kendi haksızlığından yararlanamaz" ilkesine dayanıp öldüren mirasçıya mirası vermedi. Dworkin'e göre hâkim burada hukuku yaratmadı, buldu; zor davada da ilkelerden kurulan en iyi yorumla bir doğru cevap vardır. Bu yorumu yapan ideal yargıca Herkül der. Türk hukukunda aynı sonuç kanunda açıktır: mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren kişi mirasçı olamaz (TMK m.578).

Akılda kalsın: Hart: birincil (davranış) + ikincil (tanıma, değiştirme, yargılama). Tanıma kuralı = geçerlilik ölçütü. Zor dava: açık doku → takdir. Dworkin: kural hep ya hiç, ilke ağırlık; zor davada da doğru cevap (Herkül).
Sınavda

Nasıl sorulurİkincil kural türleri ile işlevleri ya da kural–ilke ayrımı sorulur.

TuzakDworkin'i pozitivist saymak ya da tanıma kuralını bir ilke sanmak; tanıma kuralı geçerliliğin ölçütünü veren ikincil bir kuraldır.

Sınavda işaretlehâkimin zor davada takdirle hukuk yarattığı görüşü Hart'ındır, Dworkin bunu reddeder.

⇄Bilgi eşleştirme durum → kavram

?Soru çöz

Bir ülkede (1) Anayasa'da gösterilen usulle Meclisin kabul ettiği metinlerin kanun sayıldığı, (2) hangi mahkemenin hangi davaya bakacağının kanunla düzenlendiği, (3) bir mahkemenin açık hüküm bulunmadığı hâlde "kimse kendi haksızlığından yararlanamaz" düşüncesine dayanarak karar verdiği görülmektedir. Bu durumlar sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangileriyle açıklanır?

✓ C. Geçerliliğin ölçütü tanıma kuralı, mahkemelerin görev ve yetkisi yargılama kuralı, tartılarak uygulanan "kimse kendi haksızlığından yararlanamaz" düşüncesi Dworkin'in ilkesidir. A ikinci durumu kural koyma yetkisiyle karıştırır; B ilk durumu Kelsen'in konulmamış temel normuna bağlar, oysa burada Anayasa'da yazılı bir ölçüt var; D birincil kurallar davranış emreder, geçerlilik ölçütü vermez.
HUKUK FELSEFESİ · KARŞILAŞTIRMA

Tarihçi okuldan çıkarlar içtihadına: hukuk nereden doğar?

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Tarihçi hukuk okulu neyi savunur? Savigny–Thibaut tartışması nedir? Çıkarlar içtihadı kavramlar içtihadından nasıl ayrılır?

Kısa cevap: Tarihçi okula göre hukuk, dil gibi bir halkın ortak bilincinden (halk ruhu) yavaş yavaş doğar; Savigny bu yüzden Thibaut'nun önerdiği ortak Alman medeni kanununa 1814'te karşı çıktı. Okulun soyut kavram sistemi kavramlar içtihadına dönüştü. Jhering hukukun amacını ve çıkarları öne çıkardı; Heck'in çıkarlar içtihadı hâkimden kanun koyucunun çıkar değerlendirmesine sadık kalmasını ister.

1814: Napolyon yenilmiş, Alman devletleri dağınık hukuklarla yaşıyor. Bir profesör, Fransız örneği gibi ortak bir medeni kanun istiyor; meslektaşı "zamanımız buna hazır değil" diye karşı çıkıyor. Kim kazandı ve Almanya medeni kanununa ne zaman kavuştu?

Rasyonalist doğal hukuk, akılla her yer için geçerli bir kanun yazılabileceğine inanıyordu. Tarihçi okul bu inanca karşı çıktı. Friedrich Carl von Savigny'ye göre hukuk, dil ve gelenekler gibi bir halkın ortak bilincinden, halk ruhundan kendiliğinden ve yavaş yavaş doğar. Kanun koyucu hukuku yaratmaz, ancak açığa çıkarır; asıl kaynak örf ve âdettir, onu sistemleştiren de hukuk bilimidir.

Kodifikasyon tartışması

Heidelbergli Anton Thibaut, 1804 Fransız Medeni Kanunu gibi bütün Almanya için ortak bir medeni kanun önerdi. Savigny aynı yıl yazdığı bir eserle karşı çıktı: zamanının hukuk bilimi iyi bir kanun yapacak olgunlukta değildi, önce Roma hukukunun tarihsel olarak incelenmesi gerekiyordu. Tartışmayı Savigny kazandı; Alman Medeni Kanunu ancak 1900'de yürürlüğe girdi. Ardılları olan pandektistler Roma hukuku kaynaklarından son derece soyut bir kavram sistemi kurdu.

Kavramlardan amaca

Soyut kavramlardan mantık yoluyla somut çözüm türeten bu yönteme, onu sonradan alaycı bir dille eleştiren Rudolf von Jhering kavramlar içtihadı adını verdi. Jhering'e göre hukuk mantıktan değil amaçtan doğar ve toplumda çatışan çıkarları korumak için vardır; Hak İçin Mücadele'de (1872) hakkını savunmayı kişinin topluma karşı ödevi saydı. Philipp Heck bu düşünceyi bir yönteme çevirdi: çıkarlar içtihadına göre kanun, çatışan çıkarlar arasında kanun koyucunun yaptığı bir tercihtir. Hâkim yorumlarken ve boşluk doldururken bu tercihi araştırır ve ona "düşünerek itaat" eder; kanunun yerine kendi değerlendirmesini koymaz. Bu son nokta onu bir sonraki konudaki serbest hukuk hareketinden ayırır.

Tarihçi okul ve ardından gelenler
AkımTemsilciTemel fikirHâkimin rolü
Tarihçi okulSavignyHukuk halk ruhundan doğar; kodifikasyon erkenTarihsel olarak oluşmuş hukuku bulur
Kodifikasyon taraftarlığıThibautAkla uygun ortak kanun birlik sağlarKanunu uygular
Kavramlar içtihadıPandektistlerSoyut kavramlardan mantıkla çözümKavramdan sonuç çıkarır
Çıkarlar içtihadıJhering, HeckKanun, çıkar çatışmasında yapılmış tercihtirKanun koyucunun tercihine "düşünerek itaat" eder
Akılda kalsın: Savigny: hukuk halk ruhundan, kanun erken (1814). Thibaut: ortak kanun. Alman Medeni Kanunu: 1900. Kavramlar içtihadı: kavramdan mantıkla sonuç (adını Jhering koydu). Heck: kanun koyucunun çıkar tercihine düşünerek itaat.
Sınavda

Nasıl sorulurDüşünür–akım eşleştirmesi ya da kodifikasyon tartışmasında tarafların görüşleri sorulur.

TuzakSavigny'yi kanunlaştırmanın savunucusu sanmak ya da çıkarlar içtihadını hâkime kanunun dışına çıkma serbestliği veren bir akım saymak.

Sınavda işaretleJhering önce kavramcı yöntemi kullandı, sonra onun en sert eleştirmeni oldu.

✎Boşluk doldurma tarihçi okul

Savigny'ye göre hukuk, bir halkın ortak bilincinden yani kendiliğinden doğar. 1814'te bütün Almanya için ortak bir medeni kanun öneren hukukçu idi. Soyut kavramlardan mantık yoluyla somut çözüm türeten yönteme denir.

halk ruhundanThibautkavramlar içtihadıHecktoplum sözleşmesinden

?Soru çöz

Aşağıdaki düşünür–görüş eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

✓ A. Heck'in çıkarlar içtihadı hâkimi kanun koyucunun çıkar tercihine bağlar; hâkim bu tercihe "düşünerek itaat" eder, kendi değerlendirmesini kanunun yerine koymaz. B Thibaut'nun 1814 önerisini, C Savigny'nin halk ruhu tezini, D Jhering'in amaç düşüncesini doğru verir.
HUKUK FELSEFESİ · KARŞILAŞTIRMA

Serbest hukuk ve realizm: hukuk kitapta mı, mahkemede mi?

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Serbest hukuk hareketi neyi savunur? Amerikan realizmi ile İskandinav realizmi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Serbest hukuk hareketi (Gény, Kantorowicz) kanunun boşluklu olduğunu ve hâkimin boşluğu toplumun ihtiyaçlarını gözeterek doldurması gerektiğini savunur; TMK m.1/2 bu tartışmanın izini taşır. Amerikan realizmi hukuku mahkemelerin ne yapacağının öngörüsü sayar. İskandinav realizmi hak ve ödev kavramlarını metafizik bulur ve hukuku psikolojik, toplumsal bir olgu olarak açıklar.

Bir avukat müvekkiline şöyle diyor: "Kanun maddesi lehimize, ama bu dairenin son üç kararı aleyhimize; bence kaybederiz." Avukat hukuku nerede arıyor?

19. yüzyılın sonunda, kanunun eksiksiz olduğu ve hâkimin yalnızca onu uyguladığı varsayımına güçlü bir tepki doğdu. Fransa'da François Gény (1899), kanunun her uyuşmazlığa cevap veremeyeceğini, boşlukta hâkimin olayın niteliğini ve toplumun ihtiyaçlarını gözeten serbest bilimsel araştırma yapması gerektiğini savundu. Almanya'da Hermann Kantorowicz 1906'da takma adla yayımladığı bir manifestoyla serbest hukuk hareketini başlattı: devletin kanunu yanında toplumda yaşayan, hâkimin de yarattığı bir hukuk vardır. Bu tartışmanın izleri İsviçre Medeni Kanunu'nun ilk maddesinde görülür; aynı hükmü taşıyan TMK m.1/2'ye göre kanunda uygulanabilir hüküm yoksa hâkim örf ve âdet hukukuna, o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı koyacağı kurala göre karar verir. Maddenin ayrıntısı Hukuk (KPSS A) serisindeki Başlangıç hükümleri ve kişiler hukuku sayfasında anlatılıyor.

Amerikan realizmi

Akımın habercisi yargıç Oliver Wendell Holmes'tur: hukukun hayatı mantık değil tecrübe olmuştur ve hukuk, mahkemelerin fiilen ne yapacağına dair öngörülerdir. Realistler belirsizliğin kaynağında ayrıştı. Karl Llewellyn'in temsil ettiği kural şüpheciliği, kanun ve içtihat kurallarının kararları sanıldığı kadar belirlemediğini söyler. Jerome Frank'in olgu şüpheciliği daha ileri gider: asıl belirsizlik ilk derece mahkemesinin olguları nasıl saptayacağındadır; tanığın hafızası, hâkimin kişiliği ve önyargıları sonucu değiştirir. Girişteki avukat, kanun metnine değil mahkemenin davranışına bakan bir realist gibi düşünüyor.

İskandinav realizmi

Uppsala'da Axel Hägerström'ün başlattığı İskandinav realizmi aynı yere felsefi yoldan varır: "hak", "ödev", "mülkiyet" gibi kavramlar gözlenebilir bir şeye karşılık gelmez, metafiziktir. Karl Olivecrona hukuku insanların zihninde alışkanlık ve baskıyla etkili olan kurallar bütünü olarak açıkladı; Alf Ross'a göre geçerli hukuk, hâkimlerin kendilerini bağlı hissedip uygulayacakları normlardır.

Realizmin iki kolu
ÖlçütAmerikan realizmiİskandinav realizmi
TemsilcilerHolmes, Llewellyn, FrankHägerström, Olivecrona, Ross
Çıkış noktasıMahkeme pratiği, kararlarKavramların felsefi eleştirisi
Hukuk nedir?Mahkemelerin ne yapacağının öngörüsüZihinlerde etkili olan psikolojik ve toplumsal olgu
Hedef aldığıKuralların mekanik uygulanmasıHak ve ödevin metafizik açıklaması
Akılda kalsın: Gény: serbest bilimsel araştırma; Kantorowicz: serbest hukuk; izi TMK m.1/2. Holmes: hukuk = öngörü. Llewellyn kural, Frank olgu şüphecisi. İskandinav: hak, ödev metafizik; Ross: hâkimin bağlı hissettiği norm.
Sınavda

Nasıl sorulurBir düşünürün hangi akıma ya da hangi realizm koluna ait olduğu, kural ve olgu şüpheciliği arasındaki fark sorulur.

TuzakKantorowicz ve Gény'yi realist saymak; ikisi Kıta Avrupası'nın serbest hukuk hareketindedir.

Sınavda işaretleolgu şüpheciliği belirsizliği kurallarda değil, ilk derece mahkemesinin olguları saptamasında arar.

⇄Bilgi eşleştirme düşünür → görüş

?Soru çöz

Aşağıdaki ifadelerden hangileri İskandinav realizmine aittir?

I. Kanun boşluklarını hâkim serbest bilimsel araştırmayla doldurmalıdır.
II. Hak ve ödev kavramları gözlenebilir bir şeye karşılık gelmediği için metafiziktir.
III. Geçerli hukuk, hâkimlerin kendilerini bağlı hissederek uygulayacakları normlardır.

✓ D. Kavramların metafizik olduğu tezi Hägerström'ün, geçerli hukukun hâkim davranışıyla tanımlanması Ross'undur; ikisi İskandinav realizmidir. I Gény'nin serbest bilimsel araştırmasıdır, serbest hukuk hareketine aittir. A ve C bu öncülü içerir; B Hägerström'ün tezini dışarıda bırakır.
HUKUK FELSEFESİ · KURAM

Adalet kuramları: Aristoteles'ten Rawls ve Nozick'e

Hukuk · Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Aristoteles'in dağıtıcı ve denkleştirici adaleti nedir? Rawls'un cehalet peçesi ve iki adalet ilkesi nelerdir; Nozick Rawls'a nasıl karşı çıkar?

Kısa cevap: Aristoteles dağıtıcı adaleti (kamusal değerlerin liyakate göre orantılı paylaşımı) denkleştirici adaletten (sözleşme ve haksız fiilde aritmetik denklik) ayırır; kanunun genelliğinden doğan adaletsizliği hakkaniyet düzeltir. Rawls adalet ilkelerini cehalet peçesi ardında seçtirir: önce eşit temel özgürlükler, sonra fark ilkesi. Nozick hak kuramıyla en küçük devleti savunur.

Bir belediye sınırlı sayıdaki sosyal konutu ihtiyaç puanına göre dağıtıyor. Aynı belediyenin aracı bir vatandaşın otomobiline çarpınca, vatandaşın geliri ne olursa olsun zararın tamamını ödüyor. İki durumda adalet aynı ölçüyle mi işliyor?

Aristoteles Nikomakhos'a Etik'te adaleti iki türe ayırdı. Dağıtıcı adalet, onur, mal ve görev gibi kamusal değerlerin kişiler arasında liyakate göre orantılı paylaşımıdır: eşitlere eşit, eşit olmayanlara farklı pay. Denkleştirici adalet ise kişiler arası ilişkilerde, sözleşmede ve haksız fiilde, kişilerin niteliğine bakmadan aritmetik denklik arar: verilen ile alınan, zarar ile tazminat denk olmalıdır. Girişteki konut dağıtımı dağıtıcı, zararın ödenmesi denkleştirici adalettir. Aristoteles bir de hakkaniyet fikrini bıraktı: kanun genel konuşur ve bu genellik bazı olaylarda adaletsiz sonuç doğurur; hakkaniyet, kanun koyucu o olayı görseydi yapacağı düzeltmedir. TMK m.4'ün takdir yetkisinde hâkime "hukuka ve hakkaniyete göre" karar vermesini emretmesi bu düşüncenin bugünkü karşılığıdır.

Rawls: adalet hakkaniyet olarak

John Rawls Bir Adalet Kuramı'nda (1971) toplum sözleşmesi geleneğini yeniledi. Adil ilkeleri bulmak için insanları düşünsel bir başlangıç durumuna yerleştirir: taraflar bir cehalet peçesi ardındadır, toplumdaki yerlerini, yeteneklerini ve servetlerini bilmez. Bu koşulda iki ilke seçilir. Birincisi: herkes, başkalarının aynı özgürlükleriyle bağdaşan en geniş eşit temel özgürlüklere sahip olmalıdır. İkincisi: toplumsal ve ekonomik eşitsizlikler ancak herkese açık konumlara bağlıysa ve toplumun en az avantajlı kesimine en büyük yararı sağlıyorsa kabul edilir (fark ilkesi). Birinci ilke önce gelir; ekonomik kazanç için temel özgürlükten vazgeçilmez.

Nozick: hak kuramı

Robert Nozick (1974) Rawls'a karşı hak kuramını savundu: mallar adil biçimde edinilmiş ve gönüllü olarak devredilmişse, ortaya çıkan dağılım ne olursa olsun adildir; geçmiş haksızlıklar ise düzeltilir. Bu yüzden yeniden dağıtım yapan geniş devlet değil, yalnız güvenliği ve sözleşmeleri koruyan en küçük devlet meşrudur.

Ek bilgi: hukukun amaçları

Adalet hukukun tek amacı değildir. Radbruch hukuk fikrinin üç unsurunu adalet, amaca uygunluk ve hukuki güvenlik olarak saydı; birinci konudaki formül, adalet ile hukuki güvenlik çatışınca kural olarak güvenliği öne alır, dayanılmaz adaletsizlikte adalete döner.

Üç adalet anlayışı
KuramcıTemel kavramAdil dağılımDevletin rolü
AristotelesDağıtıcı ve denkleştirici adaletKamusal değerde liyakate göre oran; ilişkilerde aritmetik denklikKanunla adaleti sağlar, hakkaniyetle düzeltir
RawlsCehalet peçesi, fark ilkesiEn az avantajlının yararına olan eşitsizlik kabul edilirTemel özgürlükleri korur, eşitsizliği düzenler
NozickHak kuramıAdil edinme ve gönüllü devirden doğan her dağılımEn küçük devlet: güvenlik ve sözleşme
Akılda kalsın: Dağıtıcı = kamusal değer, liyakat, oran; denkleştirici = ilişki, aritmetik denklik. Hakkaniyet: kanunun genelliğini düzeltir (TMK m.4). Rawls: cehalet peçesi, önce eşit özgürlük, sonra fark ilkesi. Nozick: hak kuramı, en küçük devlet.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olayın dağıtıcı mı denkleştirici adalet mi olduğu ya da Rawls'un ilkeleri öncüllerle sorulur.

TuzakFark ilkesini eşitsizliklerin tamamen kaldırılması sanmak; Rawls en az avantajlının yararına olan eşitsizliği kabul eder.

Sınavda işaretleRawls'ta eşit temel özgürlükler, ekonomik eşitsizlikleri düzenleyen ilkeden önce gelir.

⇄Bilgi eşleştirme durum → adalet anlayışı

?Soru çöz

Rawls'un adalet kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Toplumun toplam refahı artıyorsa eşit temel özgürlükler sınırlanabilir.
II. Adalet ilkeleri, tarafların toplumdaki yerlerini bilmedikleri bir başlangıç durumunda seçilir.
III. Nozick gibi Rawls da yeniden dağıtımı reddeder ve en küçük devleti savunur.

✓ B. Cehalet peçesi ardındaki başlangıç durumu Rawls'un yöntemidir. I yanlıştır: eşit temel özgürlükler önceliklidir, ekonomik kazanç için sınırlanamaz. III yanlıştır: en küçük devlet Nozick'in tezidir; Rawls fark ilkesiyle eşitsizliklerin düzenlenmesini savunur. A ve C yanlış öncülleri içerir; D Nozick'in görüşünü Rawls'a yükler.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

6216 sayılı Kanun'a göre itiraz yoluyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Taraflardan birinin aykırılık iddiasını ciddi bulmayan mahkemenin bu kararına karşı taraf doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurabilir.
II. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde karar vermezse mahkeme davayı yürürlükteki hükümlere göre sonuçlandırır; ancak esas hakkındaki karar kesinleşmeden gelen Anayasa Mahkemesi kararına uyar.
III. Bir kanunun şekil bakımından Anayasaya aykırılığı, davaya bakan mahkemece itiraz yoluyla ileri sürülebilir.

✓ A. II m.40/5'i doğru aktarır. I yanlıştır: ciddi görülmeyen iddia esas hükümle birlikte kanun yolunda incelenir (m.40/2), tarafın Anayasa Mahkemesine doğrudan başvuru hakkı yoktur. III yanlıştır: şekil bozukluğu mahkemelerce ileri sürülemez (m.36/4). B ve D tarafa başvuru hakkı tanır; C ve D şekil denetimini itiraz yoluna açar.Kaynak: Anayasa yargısının usulü · İtiraz yolu: somut norm denetimi

?Soru 2

Antik Yunan siyaset düşüncesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Platon Devlet'te adaleti, her sınıfın kendi işini yapması olarak tanımlar.
II. Aristoteles demokrasiyi, çokluğun ortak yarar için yönettiği doğru biçim sayar.
III. Aristoteles'e göre en istikrarlı yönetim orta sınıfa dayanan politeiadır.

✓ D. I Platon'un adalet tanımını, III Aristoteles'in orta sınıf vurgusunu doğru verir. II yanlıştır: Aristoteles'te çokluğun ortak yarar için yönetimi politeia, yoksulların çıkarına yönetimi ise bozulmuş biçim olan demokrasidir. A III'ü atlar; B ve C II'deki karışıklığı benimser.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · Platon ve Aristoteles

?Soru 3

"Bireye karşı zor kullanmanın tek meşru gerekçesi, başkalarına zarar vermesini önlemektir; kişinin kendi iyiliği bu gerekçe için yeterli değildir." Bu görüş aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

✓ D. Zarar ilkesi Mill'in Özgürlük Üzerine'sindedir. A bireyin özgürlüğünü devletin ahlaki bütünlüğü içinde görür; B özgürlüğü sınıf ilişkileriyle açıklar; C bireyi genel iradeye uymaya zorlanabilir sayar, yani müdahaleyi zarar ilkesiyle sınırlamaz.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · Hegel, Marx, Mill

?Soru 4

Thomas Aquinas'ın hukuk türleri ayrımına göre aşağıdaki kurallar sırasıyla hangi hukuk türüne girer?

• Gök cisimlerinin hareketini de düzenleyen ilahi akıl
• Kutsal kitapta bildirilen buyruklar
• Bir şehrin pazar vergisini düzenleyen yasa

✓ B. Evreni yöneten ilahi akıl ebedî hukuk, vahiyle bildirilen buyruklar ilahi hukuk, insanların koyduğu vergi yasası beşerî hukuktur. A ilkini doğal hukuk sayar; oysa doğal hukuk ebedî hukukun insan aklıyla kavranan kısmıdır. C ve D vahiy ile ebedî düzeni ya da beşerî kuralı karıştırır.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · Cicero, Augustinus, Aquinas, Marsilius

?Soru 5

Genel kamu hukuku öğretisine göre aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Nüfus kavramı, ülkede yaşayan yabancıları da kapsar.
II. Bir siyasi iktidarın devlet iktidarı sayılması için yetkisini başka bir iktidardan almamış olması gerekir.
III. Duguit'ye göre devlet, iradesini organları aracılığıyla açıklayan gerçek bir tüzel kişidir.

✓ C. Nüfus ülkedeki herkesi, yabancılar dahil kapsar; devlet iktidarı asli olmalıdır. III'teki gerçek kişilik ve organ fikri Gierke'ye aittir; Duguit tüzel kişiliği bir kurgu sayıp reddeder. A asli iktidar şartını atlar, B ve D Duguit'yi Gierke'yle karıştırır.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Devletin unsurları ve tüzel kişiliği

?Soru 6

6216 sayılı Kanun'a göre Yüce Divan yargılamasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

✓ A. Yüce Divan yürürlükteki kanunlara göre duruşma yapar ve hüküm verir (m.57/1); Anayasa m.149 de dosya üzerinden incelemeyi Yüce Divan davaları dışındaki işlerle sınırlar. B m.57/6'yı, C m.58/2'yi, D 7551 sayılı Kanun'la değişen m.57/2'yi doğru aktarır.Kaynak: Anayasa yargısının usulü · Yüce Divan, parti davaları ve süreler

?Soru 7

Montesquieu'nün Kanunların Ruhu'nda savunduğu kuvvetler ayrılığı anlayışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Yargı, devletin üç gücü içinde en güçlü olanıdır.
II. Dış ilişkileri yürüten federatif güç, yürütmeden ayrı bir kuvvettir.
III. Yasama ve yürütme aynı kişi ya da kurulun elinde toplanırsa özgürlük kalmaz.

✓ A. Montesquieu yasama ile yürütmenin birleşmesini özgürlüğün sonu sayar. I yanlıştır: yargıyı bir bakıma "hiç", yargıcı kanunun ağzı olarak görür. II yanlıştır: federatif güç Locke'un kavramıdır. B iki yanlışı birleştirir; C ve D federatif gücü Montesquieu'ye yazar.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Kuvvetler ayrılığı: Locke, Montesquieu, sert ve yumuşak

?Soru 8

"Devleti kuran güç grup dayanışmasıdır; bu dayanışma çöl hayatında güçlenir, şehirdeki refahla zayıflar ve devlet çoğunlukla birkaç kuşak içinde çözülür." Bu görüşün sahibi ve eseri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Asabiyet ve devletin kuşaklar içinde çözülmesi İbn Haldun'un Mukaddime'sindeki tezdir. A erdemli şehri, B yönetim öğütlerini, D adalet, devlet, akıl ve akıbet kavramlarını anlatır; hiçbiri devletin ömrünü toplumsal dayanışmayla açıklamaz.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · İslam ve Türk siyaset düşüncesi

?Soru 9

1982 Anayasasının aşağıdaki düzenlemelerinden hangisi halk egemenliği anlayışından alınmış bir araçtır?

✓ B. Halkoylaması egemenliğin doğrudan halk tarafından kullanılmasıdır ve halk egemenliğinin yarı doğrudan demokrasi aracıdır (m.175). A serbest temsili (m.80), D temsilî kullanımı (m.6/2) anlatır; ikisi de millî egemenliğin sonucudur. C egemenliğin bölünmez bütün olarak millete ait olmasının sonucudur.Kaynak: Devlet kuramları ve egemenlik · Millî ve halk egemenliği: sonuçlar ve Türk anayasaları

?Soru 10

Bir işçi, alacak davasında ilk derece mahkemesinin tanık beyanlarını yanlış değerlendirdiğini ve itirazlarını hiç tartışmadan karar verdiğini ileri sürerek olağan kanun yollarını tükettikten sonra süresinde bireysel başvuru yapmıştır. 6216 sayılı Kanun'a göre bölümün tutumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

✓ D. İtirazların tartışılmaması gerekçeli karar hakkıyla ilgilidir; ihlal mahkeme kararından doğduğu için dosya yeniden yargılamaya gönderilir (m.50/2). A delil takdirini, yani kanun yolunda gözetilecek hususu inceler (m.49/6); B davayı esastan bitirmeyi, yani idari ya da yargısal bir karar vermeyi içerir (m.50/1); C hukuki yarar yokken tazminatı yasaklar, oysa m.50/2 tam o hâlde tazminata izin verir.Kaynak: Anayasa yargısının usulü · Bireysel başvurunun incelenmesi ve ihlal kararı
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →