Eski Türk ve İslam hukuku: töre, kurultay, yargu, fıkhın kaynakları, kadı ve Selçuklu yargısı

Türk devletlerinde hukukun kaynağını, töre ile hükümdar iradesinin ilişkisini, İslam hukukunun kaynaklarını ve kadı ile müftünün görevlerini öğren.

7 durakHMGS
14 etkinlikeşleştir · sırala · doldur · çöz
0 / 14tamamlanan etkinlik
Sorularuygulamaya ekleniyor
TÜRK HUKUK TARİHİ · KAVRAM

Töre: kağanı da bağlayan yazısız hukuk

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaTarihçi hukuk okulu neyi savunur? Savigny–Thibaut tartışması nedir? Çıkarlar içtihadı kavramlar içtihadından nasıl ayrılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk felsefesi akımları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Tarihçi okula göre hukuk, dil gibi bir halkın ortak bilincinden (halk ruhu) yavaş yavaş doğar; Savigny bu yüzden Thibaut'nun önerdiği ortak Alman medeni kanununa 1814'te karşı çıktı. Okulun soyut kavram sistemi kavramlar içtihadına dönüştü. Jhering hukukun amacını ve çıkarları öne çıkardı; Heck'in çıkarlar içtihadı hâkimden kanun koyucunun çıkar değerlendirmesine sadık kalmasını ister.

Tarihçi okul, kavramlar ve çıkarlar içtihadı

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslamiyet öncesi Türklerde töre nedir? Töre, yarlığ, yasa ve bitig arasındaki fark nedir; kağan töreye bağlı mıydı?

Kısa cevap: İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hukuk düzeninin adı töredir: büyük ölçüde yazısız, örf ve âdetle, kurultay kararlarıyla ve hükümdar buyruklarıyla gelişen kurallar bütünü. Kağan töreyi uygular ve ona uymakla yükümlüdür; buyruğu (yarlığ) töre çerçevesinde meşrudur. Töre koşullara göre değişebilir, ama adalet, iyilik ve insanlık gibi temel ilkeleri değişmez sayılırdı.

Bir kağan, boy beylerine danışmadan bir boyun kuşaklardır kullandığı otlakları başka bir boya veren bir buyruk çıkarıyor. Eski Türk hukuk anlayışına göre bu buyruk sorunsuz mudur?

Orhun yazıtlarında töre (törü) kelimesi çoğunlukla il, yani devlet kavramıyla birlikte geçer: bir devlet kurmak, onun töresini de kurmak demektir. Töre, İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hukuk düzeninin bütününü anlatır. Büyük ölçüde yazısızdır; kaynağı toplumun örf ve âdeti, kurultayda alınan kararlar ve hükümdarın buyruklarıdır. Tarihçilerin aktardığına göre töre hükümleri değişen koşullara uyarlanabilirdi, ama adalet (könilik), iyilik (uzluk) ve insanlık (kişilik) ilkeleri değişmezdi; eşit suça eşit ceza da bu ilkelerin sonucudur.

Yarlığ, yasa, bitig

Hükümdarın buyruğuna yarlığ denir; kelime buyurma yetkisinin kendisini de anlatır ve kut ile birlikte hükümdarlığın unsurları arasında sayılır. Türk-Moğol geleneğinde hükümdarın koyduğu kurallar bütününe yasa adı verildi; en bilineni Cengiz Han'ın Yasası'dır. Bitig (bitik) yazı ve yazılı belgedir: yazıtlar da sözleşme belgeleri de bitigdir. Kavramların ilişkisi hukuk tarihinin anahtarıdır: yarlığ ve yasa hükümdarın iradesini, töre ise toplumun ve devletin yerleşik düzenini temsil eder.

Eski Türk hukukunun temel kavramları
KavramAnlamıNiteliği
TöreHukuk düzeninin bütünüÖrf, kurultay kararları, buyruklar; büyük ölçüde yazısız
YarlığHükümdarın buyruğu, buyurma yetkisiHükümdar iradesi; töreyle sınırlı
YasaHükümdarın koyduğu kurallar bütünüTürk-Moğol geleneği; Cengiz Yasası
BitigYazı, yazılı belgeYazıtlar, sözleşme belgeleri

Kağan da töreye bağlıdır

Kağan töreyi uygular ve kendisi de ona uymakla yükümlüdür; hükümdarlık bu anlamda sınırsız değildir. Hukuk felsefesi akımları sayfasında gördüğümüz tarihçi okulun "halkın ortak bilincinden doğan hukuk" düşüncesine töre iyi bir örnektir: hukuk burada bir kanun koyucunun eseri olmaktan çok, topluluğun kuşaklar boyu taşıdığı düzendir. Girişteki buyruk bu yüzden ciddi bir meşruiyet sorunu taşır: töreye aykırı bir yarlığ, kağanın adaletsiz sayılmasına yol açabilirdi.

Akılda kalsın: Töre = hukuk düzeni, büyük ölçüde yazısız; değişmez çekirdek: adalet, iyilik, insanlık. Yarlığ = buyruk; yasa = hükümdarın kuralları; bitig = yazılı belge. Kağan töreye bağlıdır.
Sınavda

Nasıl sorulurTöre, yarlığ, yasa ve bitig kavramlarının anlamı ya da kağan ile töre arasındaki ilişki sorulur.

TuzakTöreyi yalnız hükümdarın koyduğu yazılı kanun sanmak; töre büyük ölçüde yazısızdır ve kağanı da bağlar.

Sınavda işaretleOrhun yazıtlarında töre çoğunlukla il (devlet) kavramıyla birlikte geçer.

✎Boşluk doldurma töre

İslamiyet öncesi Türklerde kağanı da bağlayan hukuk düzeninin bütününe denir. Hükümdarın buyruğu ve buyurma yetkisi kelimesiyle anlatılır. Yazı ve yazılı belge anlamına gelen kelime ise olarak geçer.

?Soru çöz

İslamiyet öncesi Türk hukukunda töreyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

✓ C. Yarlığ töre çerçevesinde meşrudur; kağan töreyi uygular ve ona uyar, buyruğu töreden üstün tutulmazdı. A törenin yazısızlığını ve kaynaklarını, B kağanın töreye bağlılığını, D törenin değişebilen hükümlerini doğru verir.
TÜRK HUKUK TARİHİ · KURUM

Kut, kurultay ve yargu: eski Türk devletinde yetki ve yargı

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDevletin kökeni hakkındaki kuramlar nelerdir? Aile kuramı, kuvvet kuramı, sözleşme kuramı ve tarihî-evrimci kuram neyi savunur?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Devlet kuramları ve egemenlik). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Teokratik kurama göre devlet ilahi iradeye, aile kuramına göre ailenin genişlemesine, kuvvet kuramına göre güçlü grubun zayıfı boyunduruk altına almasına, sözleşme kuramına göre bireylerin anlaşmasına, Marksist kurama göre sınıf çatışmasına dayanır. Bugün baskın görüş, devletin tek bir sebebe değil uzun bir tarihsel gelişmeye dayandığını söyleyen tarihî-evrimci kuramdır.

Devletin kökeni kuramları

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eski Türklerde kut nedir, hükümdarlık yetkisi nereden gelir? Kurultayın hukuki rolü nedir? Yargı kimin elindeydi ve hangi cezalar uygulanırdı?

Kısa cevap: Eski Türklerde hükümdarlık yetkisi Gök Tanrı'nın verdiği kuta dayanır; kut hanedanın erkek üyelerine geçer ve adaletsiz hükümdarın onu yitirdiğine inanılır. Kurultay (toy) devlet işlerinin görüşüldüğü meclistir; kararları töreye dönüşebilir. Yargı yargucuların elindedir, kağan yargının da başıdır. Uzun süreli hapis uygulanmaz, ağır suçlar ölümle cezalandırılır.

Kağanın ordusundan kaçan bir asker yakalanıyor. Onu kim yargılar, hangi ceza beklenir ve neden onu yıllarca hapiste tutmak düşünülmez?

Devlet kuramları ve egemenlik sayfasında gördüğümüz teokratik kuramın Türk biçimi kut anlayışıdır: hükümdarlık yetkisi, Gök Tanrı'nın bir hanedana verdiği kuttan gelir. Kut kan yoluyla hanedanın erkek üyelerine geçtiği için her biri tahtta hak iddia edebilirdi; veraset kurallarının belirsizliği ve taht kavgaları bundandır. Ama kut koşulsuz değildir: halkını doyurmayan, adaletle hükmetmeyen kağanın kutunu yitirdiğine inanılırdı. Kut yetkiyi, töre ise yetkinin sınırını verir.

Kurultay

Devletin önemli işleri kurultay (toy) denen mecliste görüşülürdü; üyeleri hanedan mensupları, boy beyleri ve devletin ileri gelenleriydi, başkanı kağandı. Savaş, barış ve göç gibi kararlar burada alınır, kurultay kararları zamanla töreye dönüşürdü. Kurultay kağanın iradesini topluluğun iradesiyle dengeleyen bir karar ve danışma organıdır; ancak kut kurultaydan değil Tanrı'dan gelir, bu yüzden kurultay hanedan dışından hükümdar seçemezdi. Kut ve kurultayın kültür tarihi Tarih serisindeki İslamiyet öncesi Türk kültür ve medeniyeti sayfasında anlatılıyor.

Yargu ve cezalar

Yargılamaya yargu, yargıca yargucu denirdi; yargucuların görevi töreyi ve örfi kuralları uygulamaktı. Kağan yargının da başıydı ve gerektiğinde mahkemeye bizzat başkanlık ederdi. Ceza anlayışı katı ve caydırıcıydı: devlete isyan, ordudan kaçma ve adam öldürme gibi ağır suçların cezası ölümdü. Konar-göçer yaşam nedeniyle uzun süreli hapis uygulanmazdı; bedensel cezalar ve malla tazmin öndeydi. Girişteki askeri yargucu yargılar; ordudan kaçmanın cezası ölümdür ve göçebe düzende uzun hapis uygulanabilir bir ceza değildir.

Eski Türk devletinde yetki ve sınırları
KurumİşleviSınırı
KutHükümdarlık yetkisinin kaynağıHanedanla sınırlı; adaletsizlikte yitirilir
Kurultay (toy)Önemli devlet işlerinde karar ve danışmaHükümdar seçemez; kağan başkanlık eder
Yargu, yargucuTöre ve örfe göre yargılamaKağan en yüksek yargıçtır
TöreHukuk düzeniKağanı da bağlar
Akılda kalsın: Kut Tanrı'dan hanedana; adaletsiz kağan kutunu yitirir. Kurultay (toy): kararları töreye dönüşür, hükümdarı seçmez. Yargu = yargı, yargucu = yargıç; kağan en yüksek yargıç. Uzun hapis yok, ağır suçta ölüm.
Sınavda

Nasıl sorulurKut, kurultay ve yargucu kavramları ya da eski Türk ceza anlayışının özellikleri öncüllerle sorulur.

TuzakKurultayın hükümdarı hanedan dışından seçebildiğini ya da uzun süreli hapsin yaygın olduğunu sanmak.

Sınavda işaretlekurultay kararları töreye dönüşebilirdi.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → anlam

?Soru çöz

İslamiyet öncesi Türk devletlerindeki hukuk ve yargı düzeniyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Hükümdar yetkisini kuttan alır ve kutun adaletsizlik nedeniyle yitirilebileceğine inanılırdı.
II. Konar-göçer yaşam nedeniyle uzun süreli hapis cezası uygulanmazdı.
III. Kağan yargı yetkisi taşımaz, davalara yalnız kurultay bakardı.

✓ B. Kut hükümdarlığın kaynağıdır ve adaletsizlikte yitirilir; göçebe düzende uzun hapis uygulanmazdı. III yanlıştır: yargıyı yargucular yürütür, kağan da en yüksek yargıç olarak mahkemeye başkanlık edebilirdi. A doğru II'yi atlar; C ve D yanlış III'ü içerir.
TÜRK HUKUK TARİHİ · DÖNEM

Aile, mülkiyet ve Uygur belgeleri: eski Türklerde özel hukuk

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaBağışlama sözleşmesi hangi şekilde yapılır? Bağışlayan bağışlamayı hangi hâllerde ve ne kadar sürede geri alabilir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Satış, mal değişim ve bağışlama). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Bağışlama sözü yazılı, taşınmaza ilişkin söz resmî şekilde verilir; elden bağışlama taşınırın teslimiyle kurulur (TBK m.288–289). Ağır suç, kanundan doğan yükümlülüğe önemli aykırılık ya da yüklemenin yerine getirilmemesi hâlinde bağışlayan, sebebi öğrendiği günden itibaren 1 yıl içinde geri alabilir (m.295, 297).

Mal değişim, bağışlama ve süreler

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Eski Türklerde aile ve mülkiyet nasıl düzenlenmişti? Uygur hukuk belgeleri hangi işlemleri gösterir ve neden önemlidir?

Kısa cevap: Eski Türklerde temel birim ailedir; aile ataerkildir ama kadın toplumda ve yönetimde saygın bir yere sahiptir, evlenmede erkek tarafı kalın denen bir bedel öder. Otlaklar boyun ortak kullanımında, sürü ve taşınırlar ailenin mülkündedir. Uygurlardan kalan satış, ödünç, kira ve evlat edinme belgeleri, işlemlerin tarih, taraflar ve tanıklarla yazılı yapıldığını gösterir.

Turfan'da bulunan bir belgede bir kişinin bağını belli bir bedelle sattığı, tarihin, tarafların ve tanıkların adlarının yazıldığı, belgenin mühürle onaylandığı görülüyor. Bu belge eski Türk hukuku hakkında ne söyler?

Eski Türk toplumunun temel birimi ailedir; aileler boyu, boylar budunu oluşturur. Aile ataerkil yapıdadır, ama kadının yeri güçlüdür: hatun devlet işlerine katılabilir, kadınlar toplumsal hayatta erkeklerle birlikte yer alır. Evlenmede erkek tarafı kız tarafına kalın denen bir bedel öderdi. Miras aile içinde kalır; hukuk tarihi kaynakları büyük oğulların babalarının sağlığında paylarını alıp ayrı ev kurduğunu, baba ocağının ise en küçük oğulda kaldığını aktarır.

Mülkiyet

Konar-göçer hayat mülkiyeti de biçimlendirdi. Otlaklar ve yurt boyun ortak kullanımındadır; sürüler, çadır ve diğer taşınırlar ise ailenin mülküdür. Hayvanlara vurulan tamga mülkiyetin işaretidir. Yerleşik hayata geçişle toprak, bağ ve bahçe üzerinde bireysel mülkiyet belirginleşti.

Uygur hukuk belgeleri

Yerleşik hayata geçen Uygurlardan kalan ve çoğu Turfan bölgesinde bulunan hukuk belgeleri, eski Türk özel hukukunun en somut kaynağıdır. Belgeler satış, ödünç, kira, rehin ve evlat edinme gibi işlemleri kaydeder: işlemin tarihi, taraflar, konu ve bedel, tanıkların adları yazılır, taraflar mühür ya da işaretle onaylar. Bazı belgelerde sözleşmeye itiraz edene ödetilecek bir ceza da yer alır. Bu düzen gelişmiş bir yazılı sözleşme geleneğini gösterir: Satış, mal değişim ve bağışlama sayfasında gördüğümüz satış sözleşmesinin unsurları, taraflar, konu ve bedel, burada da vardır. Girişteki bağ satışı bu belgelerin tipik örneğidir.

Eski Türklerde özel hukuk
AlanDüzen
AileAtaerkil ama kadın saygın; evlenmede kalın
MirasBüyük oğullar sağlıkta pay alıp ayrılır; ocak küçük oğulda
MülkiyetOtlak boyun ortak kullanımında; sürü ve taşınır ailenin; tamga işaret
SözleşmeUygur belgeleri: satış, ödünç, kira, rehin, evlat edinme; tarih, taraf, tanık, mühür
Akılda kalsın: Aile ataerkil, kadın saygın; evlenmede kalın. Otlak ortak, sürü ailenin; tamga mülkiyet işareti. Uygur belgeleri: satış, ödünç, kira, rehin, evlat edinme; tarih, taraf, tanık, mühür.
Sınavda

Nasıl sorulurUygur hukuk belgelerinin hangi işlemleri gösterdiği ya da eski Türk aile ve mülkiyet düzeninin özellikleri sorulur.

TuzakEski Türklerde bütün hukukun yazısız olduğunu sanmak; töre yazısızdır, ama Uygurlarda özel hukuk işlemleri yazılı belgeyle yapılırdı.

Sınavda işaretleotlaklar bireyin değil boyun ortak kullanımındaydı.

⇄Bilgi eşleştirme kavram → anlam

?Soru çöz

Uygurlardan kalan hukuk belgeleri, eski Türk hukuku hakkında en çok hangi konuda bilgi verir?

✓ D. Uygur belgeleri satış, ödünç, kira, rehin ve evlat edinme işlemlerini tarih, taraf, tanık ve mühürle kaydeder; özel hukukun kaynağıdır. A siyasi teşkilatla ilgilidir ve kurultay hükümdar seçmezdi; B İslam devletlerinin kurumudur; C inanç tarihine aittir.
TÜRK HUKUK TARİHİ · KAVRAM

İslam hukukunun kaynakları: Kitap, Sünnet, İcma, Kıyas

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaDoğal hukuk nedir? Antik, Hristiyan ve rasyonalist doğal hukuk anlayışları birbirinden nasıl ayrılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk felsefesi akımları). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Doğal hukuk, insan iradesinden bağımsız, evrensel ve pozitif hukukun üstünde bir hukuk bulunduğunu, konulmuş hukukun değerinin bu ölçüye uygunluğuyla belirlendiğini savunur. Ölçünün kaynağı Antik Çağ'da doğa ve evrensel akıl, Orta Çağ'da Tanrı, 17–18. yüzyılda insan aklıdır. 20. yüzyılda Radbruch formülüyle yeniden gündeme geldi.

Doğal hukuk: Antik Çağ'dan Radbruch'a

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslam hukukunun kaynakları nelerdir? İcma ve kıyas nedir; istihsan, maslahat ve örf hangi durumlarda kullanılır?

Kısa cevap: İslam hukukunda (fıkıh) dört asli delil vardır: Kitap (Kur'an), Sünnet, İcma ve Kıyas. İlk ikisi nastır; icma bir dönemdeki müçtehitlerin görüş birliği, kıyas hakkında nas olmayan meseleye ortak illet nedeniyle benzer meselenin hükmünü uygulamaktır. İstihsan, maslahat ve örf gibi tali deliller, asli delillerin yetmediği yerde devreye girer.

Bir müçtehide, Kur'an'da ve hadislerde adı geçmeyen, sarhoşluk veren yeni bir içeceğin hükmü soruluyor. Hangi delile başvurur ve nasıl akıl yürütür?

Fıkıh, kişilerin davranışlarına ilişkin şer'î hükümleri ayrıntılı delillerinden çıkaran bilimdir. Hukuk felsefesi akımları sayfasında gördüğümüz Orta Çağ doğal hukukunda olduğu gibi burada da hukukun son kaynağı ilahi iradedir; ama fıkıh bu iradeyi metinlerden ve onlara dayanan akıl yürütmeden çıkarmaya çalışır. Hüküm çıkarma çabasına içtihat, bunu yapabilen âlime müçtehit denir.

Dört asli delil

Asli deliller bir sıra izler. Önce Kitap, yani Kur'an'a bakılır; sonra Peygamber'in söz, fiil ve onaylarından oluşan Sünnete. İkisine birlikte nas denir. Nas yoksa icmaya başvurulur: belli bir dönemdeki müçtehitlerin bir meselenin hükmünde görüş birliğine varması. O da yoksa kıyas: hakkında nas bulunmayan bir meseleye, hükmün gerekçesi olan ortak nitelik (illet) nedeniyle, nas bulunan benzer meselenin hükmünü uygulamak. Girişteki müçtehit, sarhoşluk verme illeti ortak olduğu için içki yasağını yeni içeceğe kıyasla uygular.

Tali deliller

Asli delillerin yetmediği ya da kıyasın katı sonuç verdiği yerde tali deliller devreye girer. İstihsan, kıyasın yol açacağı güçlük karşısında daha güçlü görülen bir delile dayanarak kıyastan ayrılmaktır; Hanefilerin sık başvurduğu yöntemdir. Maslahat (istıslah), nasların ne desteklediği ne de reddettiği bir kamu yararına dayanarak hüküm vermektir; Malikilerle özdeşleşir. Örf, nassa aykırı olmamak şartıyla toplumun yerleşik uygulamasıdır; Türk devletlerinde töre geleneğinin İslam hukukuyla buluştuğu kapı da budur.

İslam hukukunun delilleri
DelilNiteliğiİçeriği
Kitap (Kur'an)Asli, nasDoğrudan hüküm içeren ayetler
SünnetAsli, nasPeygamber'in söz, fiil ve onayları
İcmaAsliBir dönemdeki müçtehitlerin görüş birliği
KıyasAsli, akıl yürütmeOrtak illet nedeniyle hükmün benzer meseleye uygulanması
İstihsan, maslahat, örfTaliKıyastan ayrılma; kamu yararı; yerleşik uygulama
Akılda kalsın: Sıra: Kitap → Sünnet → İcma → Kıyas. Kitap + Sünnet = nas. İcma = müçtehitlerin görüş birliği; kıyas = ortak illet. Tali: istihsan (Hanefi), maslahat (Maliki), örf.
Sınavda

Nasıl sorulurBir akıl yürütmenin hangi delile dayandığı ya da asli ve tali delillerin ayrımı sorulur.

Tuzakİcmayı halkın ya da devletin görüş birliği sanmak; icma müçtehitlerin görüş birliğidir.

Sınavda işaretleistihsan kıyastan ayrılmaktır, kıyasın kendisi değildir.

↕Sıralama delillere başvuru sırası

  1. İcma
  2. Tali deliller: istihsan, maslahat, örf
  3. Kitap (Kur'an)
  4. Kıyas
  5. Sünnet

?Soru çöz

(1) Hakkında açık hüküm bulunmayan sarhoş edici bir maddeye, sarhoşluk verme ortak niteliği nedeniyle içki yasağının uygulanması; (2) belli bir dönemdeki müçtehitlerin bir meselenin hükmünde görüş birliğine varması; (3) kıyasın yol açacağı güçlük nedeniyle daha güçlü görülen bir delile dayanarak kıyastan ayrılınması. Bu yöntemler sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru adlandırılmıştır?

✓ A. Ortak illetle hükmü aktarmak kıyas, müçtehitlerin görüş birliği icma, kıyastan daha güçlü bir delille ayrılmak istihsandır. B ilk iki yöntemi yer değiştirir ve kamu yararına dayanan maslahatı istihsanla karıştırır; C görüş birliğini Sünnet sayar; D istihsan ile kıyası ters eşleştirir.
TÜRK HUKUK TARİHİ · KARŞILAŞTIRMA

Mezhepler ve fetva: Hanefi ağırlığı, müftü ile kadı

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 4 dk · 2 etkinlik

✎Konu anlatımı

Sünni fıkıh mezhepleri nelerdir ve nasıl ayrılır? Türk devletlerinde neden Hanefi mezhebi ağır bastı? Fetva ve müftü nedir, müftü ile kadının farkı nedir?

Kısa cevap: Sünni fıkıhta dört mezhep yerleşti: Hanefi, Maliki, Şafii ve Hanbeli. Hanefi mezhebi re'y, kıyas ve istihsana geniş yer verir; Abbasilerden itibaren Türk devletlerinde ağırlıklı mezhep oldu. Müftü sorulan meseleye fıkha göre fetva verir ve fetva bağlayıcı değildir. Kadı ise uyuşmazlığı bağlayıcı ve uygulanabilir bir hükümle çözer.

Bir tüccar, ortağıyla yaptığı sözleşmenin geçerli olup olmadığını bir müftüye soruyor ve olumlu cevap alıyor. Ortağı kadıya başvuruyor, kadı sözleşmeyi geçersiz sayıyor. Hangi karar uygulanır?

İçtihat farklılıkları zamanla belirli imamların yöntemleri etrafında toplandı ve mezhepler oluştu. Sünni dünyada dört mezhep kalıcı oldu. Aralarındaki farkın kaynağı çoğunlukla yöntemdir: nassa ne kadar sıkı bağlanılacağı, akıl yürütmeye (re'y) ne kadar yer verileceği, hangi tali delilin kabul edileceği.

Dört Sünni mezhep
MezhepKurucu (ölüm)Çıktığı yerYöntem özelliği
HanefiEbu Hanife (767)KufeRe'y, kıyas ve istihsana geniş yer
MalikiMalik b. Enes (795)MedineMedine halkının uygulaması, maslahat
Şafiiİmam Şafii (820)Hicaz, Irak, MısırUsul-i fıkhı sistemleştirdi
HanbeliAhmed b. Hanbel (855)BağdatNassa ve hadise sıkı bağlılık

Hanefi ağırlığı

Hanefi mezhebi Abbasi döneminde devlet katında güç kazandı: Ebu Hanife'nin öğrencisi Ebu Yusuf, Harun Reşid döneminde kadılkudat oldu ve vergi hukukuna ilişkin Kitabü'l-Harac'ı yazdı. Orta Asya'da yayılan mezhep Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu devletlerinde, sonra Osmanlı'da ağırlıklı mezhep oldu. Akla ve örfe tanıdığı geniş alanın, töre geleneğiyle gelen Türk devletlerinin ihtiyaçlarına uygun düştüğü sık vurgulanır.

Fetva ve müftü, hüküm ve kadı

Fetva, bir kişinin ya da makamın sorduğu meseleye fıkha göre verilen cevaptır; fetva veren âlime müftü denir. Fetva bir görüştür; bağlayıcı değildir ve infaz edilmez. Kadı ise önüne gelen uyuşmazlığı tarafları dinleyip delillere göre karara bağlar; hükmü bağlayıcıdır ve devlet gücüyle uygulanır. Kadı gerektiğinde müftünün görüşüne başvurabilir, ama onunla bağlı değildir. Girişteki uyuşmazlıkta uygulanacak olan kadının hükmüdür; müftünün fetvası tüccara yalnız bir hukuki görüş kazandırmıştı.

Akılda kalsın: Dört mezhep: Hanefi (re'y, istihsan), Maliki (Medine, maslahat), Şafii (usul), Hanbeli (nas). Türk devletleri: Hanefi. Ebu Yusuf: kadılkudat. Fetva bağlamaz, kadının hükmü bağlar.
Sınavda

Nasıl sorulurMezhep–yöntem eşleştirmesi ya da müftü ile kadının görev farkı sorulur.

TuzakFetvayı mahkeme kararı gibi bağlayıcı saymak ya da usul-i fıkhı sistemleştiren imamı Ebu Hanife sanmak.

Sınavda işaretleHanefi mezhebi Türk-İslam devletlerinde ağırlıklı mezheptir.

✎Boşluk doldurma mezhep ve fetva

Fıkıhta hüküm çıkarma yöntemini inceleyen dala denir. Bir meseleye ilişkin, fıkha dayanan ama bağlayıcı olmayan cevap adını taşır. Türk devletlerinde ağır basan mezhep, adlı imamın görüşleri etrafında oluştu.

usul-i fıkıhfetvaEbu HanifeAhmed b. Hanbelhüküm

?Soru çöz

İslam hukuku ve mezheplerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Müftünün verdiği fetva, kadının hükmü gibi bağlayıcıdır ve infaz edilir.
II. Hanefi mezhebi re'y ve istihsana geniş yer verir.
III. Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu devletlerinde Hanefi mezhebi ağırlıktaydı.

✓ B. Hanefi mezhebi re'y ve istihsana geniş yer verir ve Türk-İslam devletlerinde ağırlıklı mezheptir. I yanlıştır: fetva bir hukuki görüştür, bağlayıcı değildir; bağlayıcı olan kadının hükmüdür. A, C ve D bu yanlış öncülü içerir.
TÜRK HUKUK TARİHİ · KURUM

Kadı, kadılkudat, mezalim ve hisbe: İslam devletinde yargı

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaHukuk sosyolojisi neyi inceler? Hukuk dogmatiği ve hukuk felsefesinden farkı nedir? Montesquieu neden alanın öncüsü sayılır?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Hukuk sosyolojisi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Hukuk sosyolojisi hukuku toplumsal bir olgu olarak inceler: hukukun nasıl doğduğunu, toplumda nasıl işlediğini, insanların ona neden uyduğunu ya da uymadığını araştırır. Hukuk dogmatiği yürürlükteki normu yorumlar, hukuk felsefesi hukukun ne olması gerektiğini sorar; sosyoloji ise olanı gözlemle açıklar. Montesquieu kanunları toplumun koşullarına bağlayarak alanın öncüsü oldu.

Hukuk sosyolojisinin konusu ve Montesquieu

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

İslam devletlerinde kadının görevleri nelerdir? Kadılkudat, mezalim ve hisbe (muhtesip) nedir?

Kısa cevap: İslam devletlerinde şer'î yargı kadıya aittir; kadı tek başına yargılar, ayrıca vesayet, vakıf ve belge kaydı gibi işleri görür. Kadıların başındaki kadılkudat Abbasilerden itibaren atama ve denetimde söz sahibidir. Mezalim, hükümdarın ya da vekilinin güçlülere ve görevlilere karşı şikâyetlere baktığı yargı yeridir. Muhtesip çarşı, pazar ve kamu düzenini denetler.

Bir kasabada üç şikâyet var: bir dul kadın kocasının mirasını paylaştırmak istiyor; bir tüccar kasabın terazisinin eksik tarttığını söylüyor; bir köylü vali adamlarının tarlasına el koyduğunu anlatıyor. Her biri kime başvurur?

Kadılık, İslam devletinde yargının asıl kurumudur. Kadı halife ya da hükümdar tarafından atanır ve onun adına yargılar; kural olarak tek hâkimdir. Görevi yalnız davalar değildir: yetimlerin ve vakıfların mallarını gözetir, vasi atar, sözleşme ve belgeleri kayda geçirerek bugünkü noterliğe benzer bir işlev görür. Kadılar fıkha ve yerleşik usule göre karar verir. Hukuk sosyolojisi sayfasında gördüğümüz Weber'in "kadı adaleti" benzetmesi kadıyı kurala bağlı olmayan bir yargıç gibi çizer; tarih araştırmaları bu imgenin gerçek kadı yargısıyla örtüşmediğini gösterir.

Kadılkudat

Kadıların sayısı arttıkça onları atayan ve denetleyen bir makam doğdu: kadılkudat (kadılar kadısı, başkadı). Abbasi halifesi Harun Reşid döneminde Ebu Yusuf'un bu unvanı taşıması kurumun başlangıcı sayılır. Kadılkudat başkentte bulunur ve taşradaki kadıların atanmasında ve denetlenmesinde söz sahibidir.

Mezalim ve hisbe

Kadının gücünün yetmediği yerde mezalim devreye girer: hükümdarın ya da atadığı bir vekilin başkanlık ettiği bu yargı yeri güçlü kişilere ve devlet görevlilerine karşı şikâyetlere bakar, kadı kararlarının uygulanmasını da sağlar. Hisbe ise iyiliği emredip kötülüğü önleme ilkesine dayanan kamu düzeni denetimidir; bu görevi yürüten muhtesip çarşı ve pazarda ölçü ve tartıyı, fiyatları, hileli satışı, temizliği ve kamu ahlakını denetler, ihlali yerinde yaptırıma bağlayabilir. Girişteki dul kadın kadıya, tüccar muhtesibe, köylü mezalime başvurur.

İslam devletinde yargı ve denetim kurumları
KurumGöreviKim yürütür?
Kaza (kadılık)Şer'î davalar; vesayet, vakıf, belge kaydıKadı (tek hâkim)
KadılkudatlıkKadıların atanması ve denetimiBaşkentteki başkadı
MezalimGüçlülere ve görevlilere karşı şikâyet; kararların uygulanmasıHükümdar ya da vekili
HisbeÇarşı, pazar, ölçü-tartı, kamu ahlakıMuhtesip
İftaBağlayıcı olmayan hukuki görüş (fetva)Müftü
Akılda kalsın: Kadı: şer'î yargı + vesayet, vakıf, belge; tek hâkim. Kadılkudat: kadıların başı (Ebu Yusuf). Mezalim: hükümdar; güçlülere ve görevlilere karşı şikâyet. Muhtesip: çarşı, ölçü-tartı, kamu ahlakı.
Sınavda

Nasıl sorulurBir olaydaki başvuru mercii ya da kurum–görev eşleştirmesi sorulur.

TuzakMezalimi sıradan bir kadı mahkemesi saymak ya da muhtesibi vergi toplayan görevli sanmak.

Sınavda işaretledevlet görevlilerine karşı şikâyetin yeri mezalimdir.

⇄Bilgi eşleştirme olay → merci

?Soru çöz

Weber'in materyel-irrasyonel hukuk için kullandığı "kadı adaleti" benzetmesine, tarih araştırmalarına dayanılarak yöneltilen temel eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ D. Weber kadıyı genel kurala bağlı olmayan bir yargıç imgesiyle çizer; tarih araştırmaları kadının fıkha ve usule bağlı olduğunu gösterir. A fetvayı müftüye değil kadıya verir; B kadının miras, borç gibi özel hukuk davalarına baktığını atlar, muhtesip yargıç değildir; C ordaliyi kadı yargısına yükler.
TÜRK HUKUK TARİHİ · DÖNEM

Türk-İslam devletleri: şer'î ve örfî hukuk yan yana

Hukuk · Türk Hukuk Tarihi · Okuma 5 dk · 2 etkinlik

Önce hatırlaKutadgu Bilig'de devlet yönetimi nasıl anlatılır? Siyasetname, Farabi ve İbn Haldun'un siyaset düşüncesine katkısı nedir? Adalet dairesi nedir?Bu konunun bağlandığı sayfadan (Siyasi düşünceler tarihi). Önce kendin cevapla, sonra aç.

Farabi el-Medînetü'l-Fâzıla'da Platon'dan etkilenerek erdemli şehri anlattı. Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig'de (1069–1070) adaleti, devleti, aklı ve akıbeti dört kişiyle simgeledi. Nizamülmülk Siyasetname'de Selçuklu sultanına devlet yönetimini öğütledi. İbn Haldun Mukaddime'de (1377) devletlerin asabiyetle kurulup kuşaklar içinde çözüldüğünü söyledi. Adalet dairesi fikri, devletin ayakta kalmasını adalete bağlar.

İslam ve Türk siyaset düşüncesi

Hatırladın mı?

✎Konu anlatımı

Karahanlı, Gazneli ve Selçuklu devletlerinde hukuk düzeni nasıldı? Şer'î ve örfî hukuk nedir; emir-i dad ve kadı-i asker ne iş yapardı?

Kısa cevap: İslam'ı kabul eden Türk devletlerinde hukuk ikiye ayrıldı: kadıların fıkha göre uyguladığı şer'î hukuk ve töre geleneğinin şer'î esaslara aykırı olmayan biçimde sürdürüldüğü örfî hukuk. Büyük Selçuklu'da sultan en büyük yargıçtır ve Divan-ı Mezalim'e başkanlık eder. Şer'î davalara kadılar, örfî davalara emir-i dad, askerlerin davalarına kadı-i asker bakar.

Büyük Selçuklu'da bir vali köylülerden fazla vergi topluyor; bir asker bir tüccarla alacak yüzünden anlaşmazlığa düşüyor; iki kardeş babalarından kalan evi paylaşamıyor. Her uyuşmazlığa kim bakar?

Türkler İslam'ı kabul ettikten sonra töreyi bırakmadı; töre kuralları İslam hukukuyla uyumlu hâle getirilerek, şer'î esaslara aykırı olmamak şartıyla örfî hukuk adıyla sürdürüldü. Böylece iki katmanlı bir düzen doğdu. Şer'î hukuk fıkha dayanır; aile, miras ve borçlar gibi alanları kadılar uygular. Örfî hukuk hükümdarın iradesine ve töre geleneğine dayanır; vergi, toprak, askerlik, devlet teşkilatı ve kamu düzeni gibi fıkhın ayrıntılı düzenlemediği alanları kapsar. Meşruiyet de dönüştü: kut anlayışı hükümdarı "Allah'ın yeryüzündeki gölgesi" sayan anlayışa, kurultay ise divana dönüştü.

Büyük Selçuklu yargı düzeni

Büyük Selçuklu'da sultan en büyük yargıç sıfatıyla adalet teşkilatının başındaydı; zulme uğrayanların ve görevlilerden şikâyetçi olanların davaları sultanın başkanlık ettiği Divan-ı Mezalim'de görülürdü. Şer'î davalara kadılar, kadıların başında kadılkudat; örfî davalara emir-i dad; ordu mensuplarının davalarına kadı-i asker (kadıasker) bakardı. Vilayetlerde yargı kadıya, çarşı ve pazar düzeni muhtesibe verilmişti. Türkiye Selçuklu Devleti aynı kurumları sürdürdü. Teşkilatın bütünü Tarih serisindeki Türk-İslam devletlerinde devlet teşkilatı sayfasında anlatılıyor.

Sultan yargının başıdır; şer'î, örfî ve askerî davalar ayrı görevlilere dağıtılır.Görsel: Sınav Defteri
Şer'î ve örfî hukuk
ÖlçütŞer'î hukukÖrfî hukuk
DayanağıFıkıh (Kitap, Sünnet, İcma, Kıyas)Hükümdar iradesi, töre geleneği
AlanıAile, miras, borçlarVergi, toprak, askerlik, teşkilat, kamu düzeni
Uygulayan (Büyük Selçuklu)Kadı, kadılkudatEmir-i dad; Divan-ı Mezalim
SınırıNas ve içtihatŞer'î esaslara aykırı olamaz

Adalet düşüncesi

Karahanlı döneminde yazılan Kutadgu Bilig'de (1069–1070) hükümdar Kün Togdı adaleti simgeler; Büyük Selçuklu veziri Nizamülmülk'ün Siyasetname'si sultana mezalim için düzenli olarak oturup halkı bizzat dinlemesini öğütler. Siyasi düşünceler tarihi sayfasında bu eserleri siyaset düşüncesi açısından görmüştük; hukuk tarihi açısından önemleri, hükümdarın yargı görevini ve adaletin devletin temeli sayılmasını belgelemeleridir. Şer'î ve örfî hukukun Osmanlı'da kanunnamelerle nasıl sistemleştiğini Osmanlı hukukundan Cumhuriyet'e sayfasında göreceğiz. Girişte vergi şikâyeti mezalime, askerin davası kadı-i askere, miras uyuşmazlığı kadıya gider.

Akılda kalsın: Şer'î: fıkıh, kadı; örfî: hükümdar iradesi + töre, şer'e aykırı olamaz. Selçuklu: sultan en büyük yargıç, Divan-ı Mezalim; şer'î – kadılkudat; örfî – emir-i dad; asker – kadı-i asker. Kut → Allah'ın gölgesi; kurultay → divan.
Sınavda

Nasıl sorulurBir uyuşmazlığa Selçuklu'da hangi görevlinin bakacağı ya da şer'î ve örfî hukukun alanları öncüllerle sorulur.

TuzakEmir-i dadı şer'î yargıç sanmak ya da örfî hukukun şer'î hukuka aykırı hüküm koyabildiğini düşünmek.

Sınavda işaretlekadı-i asker, Osmanlı kazaskerinin öncülüdür.

↕Sıralama töreden örfî hukuka

  1. Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig'i yazar
  2. Talas Savaşı (751)
  3. Nizamülmülk Siyasetname'yi yazar
  4. Orhun yazıtlarında töre ve il birlikte anılır
  5. Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han İslam'ı kabul eder

?Soru çöz

Büyük Selçuklu Devleti'nin yargı düzeniyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Şer'î davalara kadılar bakardı.
II. Örfî davalara emir-i dad bakardı.
III. Ordu mensuplarının davalarına kadı-i asker bakardı.

✓ A. Büyük Selçuklu'da şer'î yargı kadılara, örfî yargı emir-i dada, askerlerin davaları kadı-i askere aitti; sultan da Divan-ı Mezalim'e başkanlık ederdi. B emir-i dad ile kadı-i askeri, C kadı-i askeri, D kadıları dışarıda bırakır.

Karma tekrar

Önceki 3 sayfadan karışık 10 soru. Sınavdaki gibi konular karışık gelir; hangi konudan olduğunu çözümde görürsün. Birkaç gün sonra yeniden çöz.

?Soru 1

Aşağıdakilerden hangisi hukuk sosyolojisinin bir araştırma sorusudur?

✓ C. Bir kuralın toplumda doğurduğu fiilî sonucu gözlem ve istatistikle ölçmek hukuk sosyolojisinin işidir. A yürürlükteki normu yorumlayan dogmatik bir sorudur; B ve D hukukun ne olduğuna ilişkin hukuk felsefesi sorularıdır.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Hukuk sosyolojisinin konusu ve Montesquieu

?Soru 2

John Austin'in emir kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Sözleşme kurma imkânı veren kurallar emir değil yetki niteliği taşıdığından kurama uymaz.
II. Kurama göre egemen, anayasaya ve kendi koyduğu kanunlara bağlıdır.
III. Kuram en zayıf alanı olarak ceza hukukunun yaptırım yapısını açıklayamaz.

✓ A. Yetki veren kurallar kimseye emir vermez; emir kuramına yöneltilen başlıca eleştiri budur. II yanlıştır: Austin'in egemeni kimseye itaat etmez, hukukun dışında ve üstündedir. III yanlıştır: emir ve yaptırım modeli en iyi ceza hukukuna uyar. B ve D yanlış öncülleri, C ceza hukuku iddiasını doğru sayar.Kaynak: Hukuk felsefesi akımları · Hukuki pozitivizm ve Austin'in emir kuramı

?Soru 3

"Devleti kuran güç grup dayanışmasıdır; bu dayanışma çöl hayatında güçlenir, şehirdeki refahla zayıflar ve devlet çoğunlukla birkaç kuşak içinde çözülür." Bu görüşün sahibi ve eseri aşağıdakilerden hangisidir?

✓ C. Asabiyet ve devletin kuşaklar içinde çözülmesi İbn Haldun'un Mukaddime'sindeki tezdir. A erdemli şehri, B yönetim öğütlerini, D adalet, devlet, akıl ve akıbet kavramlarını anlatır; hiçbiri devletin ömrünü toplumsal dayanışmayla açıklamaz.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · İslam ve Türk siyaset düşüncesi

?Soru 4

Bir ülkede (1) Anayasa'da gösterilen usulle Meclisin kabul ettiği metinlerin kanun sayıldığı, (2) hangi mahkemenin hangi davaya bakacağının kanunla düzenlendiği, (3) bir mahkemenin açık hüküm bulunmadığı hâlde "kimse kendi haksızlığından yararlanamaz" düşüncesine dayanarak karar verdiği görülmektedir. Bu durumlar sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangileriyle açıklanır?

✓ C. Geçerliliğin ölçütü tanıma kuralı, mahkemelerin görev ve yetkisi yargılama kuralı, tartılarak uygulanan "kimse kendi haksızlığından yararlanamaz" düşüncesi Dworkin'in ilkesidir. A ikinci durumu kural koyma yetkisiyle karıştırır; B ilk durumu Kelsen'in konulmamış temel normuna bağlar, oysa burada Anayasa'da yazılı bir ölçüt var; D birincil kurallar davranış emreder, geçerlilik ölçütü vermez.Kaynak: Hukuk felsefesi akımları · Hart ve Dworkin: kurallar, ilkeler, zor davalar

?Soru 5

Bir toplumda (1) suçluluk, sanığın kutsal sayılan bir sınamadan zarar görmeden çıkıp çıkmamasına göre belirlenmekte; (2) bir yargıç her uyuşmazlığı genel bir kurala bağlamadan o olaydaki hakkaniyet duygusuyla çözmekte; (3) kararlar, bir dinî metinden sistemli olarak türetilmiş ilkelere dayandırılmaktadır. Weber'in sınıflandırmasına göre bu durumlar sırasıyla hangi hukuk tiplerine örnektir?

✓ D. Sınama (ordali) aklın denetleyemediği biçimsel bir işarete dayanır: formel-irrasyonel. Genel kurala bağlanmayan somut değerlendirme materyel-irrasyonel, dinî ilkelerden sistemli türetme materyel-rasyoneldir. A ordaliyi rasyonel sayar; B ilk iki tipi yer değiştirir; C somut değerlendirmeyi sistemli, dinî türetmeyi formel sayar.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Weber: hukuk tipleri ve kadı adaleti

?Soru 6

Hukukun etkinliğiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Kuralın muhataplarınca meşru görülmesi, ona uyulma olasılığını artırır.
II. Yaptırımın uygulanma olasılığı, etkinliği cezanın ağırlığından daha çok etkileyebilir.
III. Usulüne göre konmuş her kural, geçerli olduğu için aynı zamanda etkindir.

✓ C. Meşruiyet algısı ile yakalanma ve uygulanma olasılığı etkinliği belirleyen etkenlerdendir. III yanlıştır: geçerlilik ile etkinlik ayrıdır; geçerli bir kurala toplumda uyulmayabilir. A uygulanma olasılığını, B meşruiyetin etkisini dışarıda bırakır; D bu yanlış öncülü içerir.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Hukuk ve toplumsal değişme, hukukun etkinliği

?Soru 7

Thomas Aquinas'ın hukuk türleri ayrımına göre aşağıdaki kurallar sırasıyla hangi hukuk türüne girer?

• Gök cisimlerinin hareketini de düzenleyen ilahi akıl
• Kutsal kitapta bildirilen buyruklar
• Bir şehrin pazar vergisini düzenleyen yasa

✓ B. Evreni yöneten ilahi akıl ebedî hukuk, vahiyle bildirilen buyruklar ilahi hukuk, insanların koyduğu vergi yasası beşerî hukuktur. A ilkini doğal hukuk sayar; oysa doğal hukuk ebedî hukukun insan aklıyla kavranan kısmıdır. C ve D vahiy ile ebedî düzeni ya da beşerî kuralı karıştırır.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · Cicero, Augustinus, Aquinas, Marsilius

?Soru 8

Rawls'un adalet kuramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Toplumun toplam refahı artıyorsa eşit temel özgürlükler sınırlanabilir.
II. Adalet ilkeleri, tarafların toplumdaki yerlerini bilmedikleri bir başlangıç durumunda seçilir.
III. Nozick gibi Rawls da yeniden dağıtımı reddeder ve en küçük devleti savunur.

✓ B. Cehalet peçesi ardındaki başlangıç durumu Rawls'un yöntemidir. I yanlıştır: eşit temel özgürlükler önceliklidir, ekonomik kazanç için sınırlanamaz. III yanlıştır: en küçük devlet Nozick'in tezidir; Rawls fark ilkesiyle eşitsizliklerin düzenlenmesini savunur. A ve C yanlış öncülleri içerir; D Nozick'in görüşünü Rawls'a yükler.Kaynak: Hukuk felsefesi akımları · Adalet kuramları: Aristoteles, Rawls, Nozick

?Soru 9

Kelsen ile Schmitt'in görüşleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Schmitt, anayasaya uygunluk denetiminin bağımsız bir anayasa mahkemesine verilmesini savunmuştur.
II. Kelsen'e göre her norm geçerliliğini kendisinden bir üst basamaktaki normdan alır.
III. Schmitt'e göre egemenin kim olduğu, olağanüstü durumda kimin karar verdiğiyle anlaşılır.

✓ B. II normlar hiyerarşisini, III Schmitt'in egemenlik tanımını doğru verir. I yanlıştır: anayasa mahkemesini Kelsen savunur, Schmitt koruyucu olarak Reich Başkanını önerir. A Schmitt'in egemenlik tanımını atlar; C ve D iki düşünürün koruyucu tercihlerini yer değiştirir.Kaynak: Siyasi düşünceler tarihi · Kelsen ve Schmitt

?Soru 10

Durkheim'ın sınıflandırmasına göre aşağıdaki hukuk dallarından hangileri onarıcı hukuk içinde yer alır?

I. Ticaret hukuku
II. Ceza hukuku
III. Hukuk muhakemeleri (usul) hukuku

✓ A. Ticaret ve usul hukuku bozulan ilişkiyi eski hâline getirmeyi amaçlar; Durkheim'a göre onarıcıdır. II ceza hukuku ortak bilince saldırıya tepki olan baskıcı hukukun tipik örneğidir. B yalnız baskıcı hukuku, C ve D ceza hukukunu onarıcı sayar.Kaynak: Hukuk sosyolojisi · Marx ve Durkheim: çatışma ve dayanışma
+
Daha fazla soru çözmek ister misin?Hukuk soruları uygulamaya ekleniyor; şimdilik diğer derslerin sorularını çözebilirsin. Yanlışların Hata Defteri'ne kaydedilir.
Soru çöz →